Tài liệu: Luận văn translation procedures applied in the english

Luận văn translation procedures applied in the english vietnamese translation of the conceptual metaphors in the novel t phục vụ n

• Tác giả: Nguyen Tuan Minh
• Người hướng dẫn: Huynh Anh Tuan
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages & International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Translation Procedures Applied in the English-Vietnamese Translation of the Conceptual Metaphors in the Novel The Call of the Wild
• Loại tài liệu: Master's Thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hanoi

Tóm tắt

I. Khái niệm về Thủ thuật Dịch và Ẩn dụ Ý niệm

Thủ thuật dịch là những phương pháp và kỹ năng được sử dụng để chuyển đổi nội dung từ ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ đích một cách hiệu quả. Trong ngữ cảnh dịch Anh-Việt, các thủ thuật dịch đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn ý nghĩa gốc của tác phẩm. Ẩn dụ ý niệm là một khái niệm cốt lõi trong ngôn ngữ học nhận thức, phản ánh cách con người hiểu và diễn đạt thế giới xung quanh thông qua những hình ảnh và trải nghiệm vật lý. Theo lý thuyết Sapir-Whorf, ngôn ngữ không chỉ phản ánh văn hóa mà còn định hình cách tư duy của một nhóm người. Do đó, việc nghiên cứu các thủ thuật dịch ẩn dụ giữa hai ngôn ngữ khác nhau là cần thiết để hiểu rõ sự khác biệt trong cách nhận thức thế giới của các nền văn hóa khác nhau.

1.1. Ẩn dụ ý niệm trong Ngôn ngữ học Nhận thức

Ẩn dụ ý niệm không chỉ là một hiện tượng ngôn ngữ đơn thuần mà còn là một quá trình tư duy cơ bản. Các nhà khoa học nhận thức như Lakoff và Johnson cho rằng con người sử dụng ẩn dụ ý niệm để hiểu những khái niệm trừu tượng thông qua những trải nghiệm cụ thể. Ví dụ, ta hiểu cuộc sống thông qua ẩn dụ như "cuộc sống là hành trình" hay "tình yêu là chiến tranh". Những ẩn dụ ý niệm này phản ánh cách người nói ngôn ngữ đó tổ chức kiến thức và tư duy về thế giới.

1.2. Vai trò của Thủ thuật Dịch trong Bảo tồn Ẩn dụ

Các thủ thuật dịch giúp dịch giả lựa chọn cách biểu đạt phù hợp nhất khi chuyển đổi ẩn dụ ý niệm từ Anh sang Việt. Không phải lúc nào cũng có sự tương ứng trực tiếp giữa ẩn dụ trong hai ngôn ngữ, vì vậy dịch giả cần áp dụng các thủ thuật dịch khác nhau như giữ nguyên ẩn dụ, thay thế bằng ẩn dụ khác, hoặc chuyển đổi cấu trúc để duy trì ý nghĩa gốc.

II. Các Thủ thuật Dịch Chính và Ứng dụng

Trong quá trình dịch ẩn dụ ý niệm từ Anh sang Việt, dịch giả có thể áp dụng nhiều thủ thuật dịch khác nhau. Thứ nhất là giữ nguyên ẩn dụ ý niệm, khi hai ngôn ngữ chia sẻ cùng một hình ảnh hoặc trải nghiệm cơ bản. Thứ hai là sử dụng ẩn dụ khác khi ẩn dụ gốc không có tương ứng trong Việt. Thứ ba là chuyển đổi ẩn dụ thành các biểu thức không phải ẩn dụ nhưng vẫn giữ được ý nghĩa. Cuối cùng là xóa bỏ biểu đạt ẩn dụ khi ẩn dụ không thể dịch được hoặc sẽ gây nhầm lẫn. Việc lựa chọn thủ thuật dịch phù hợp phụ thuộc vào bối cảnh, đối tượng độc giả và mục đích dịch.

2.1. Thủ thuật Giữ nguyên Ẩn dụ Ý niệm

Thủ thuật giữ nguyên ẩn dụ được áp dụng khi ẩn dụ gốc có sự tương ứng rõ ràng trong Việt. Ví dụ, ẩn dụ "life is a journey" (cuộc sống là hành trình) tồn tại trong cả tiếng Anh và tiếng Việt, vì vậy dịch giả có thể giữ nguyên cấu trúc ẩn dụ ý niệm này. Phương pháp này giúp bảo tồn tính thơ mộng và hiệu quả biểu đạt của bản gốc, đặc biệt quan trọng trong dịch văn học.

2.2. Thủ thuật Thay thế Ẩn dụ

Khi ẩn dụ gốc không tìm được tương ứng trong tiếng Việt hoặc có thể gây hiểu nhầm, dịch giả sử dụng thủ thuật thay thế. Dịch giả chọn một ẩn dụ khác có chủ đề tương tự nhưng phù hợp hơn với bối cảnh văn hóa Việt. Ví dụ, nếu bản gốc sử dụng ẩn dụ liên quan đến môi trường tự nhiên nước Mỹ, dịch giả có thể thay thế bằng ẩn dụ liên quan đến thiên nhiên Việt Nam để bạn đọc dễ cảm nhận hơn.

III. Ứng dụng Thủ thuật Dịch trong The Call of the Wild

Tác phẩm "The Call of the Wild" (Tiếng gọi nơi hoang dã) của Jack London chứa đầy những ẩn dụ ý niệm phức tạp liên quan đến tự nhiên, động vật và nhân thể. Những ẩn dụ ý niệm này không chỉ phản ánh tình huống cụ thể mà còn biểu hiện những lý tưởng sâu sắc về tự do, sự sống còn và bản tính con người. Khi dịch các ẩn dụ ý niệm này sang Việt, dịch giả cần hiểu rõ bối cảnh văn hóa và lịch sử của tác phẩm. Những thủ thuật dịch được áp dụng bao gồm giữ nguyên ẩn dụ khi có tương ứng, chuyển đổi ẩn dụ để phù hợp với trí tưởng tượng của bạn đọc Việt, và giải thích ẩn dụ khi cần thiết để duy trì tính rõ ràng.

3.1. Các Ẩn dụ Dựa trên Kiến thức trong Tác phẩm

"The Call of the Wild" sử dụng nhiều ẩn dụ ý niệm dựa trên kiến thức về động vật, tự nhiên và sự sống còn. Ẩn dụ ý niệm như "call of the wild" biểu thị sự kêu gọi sơ khai, bản tính vật dạ của con người. Dịch giả cần áp dụng thủ thuật dịch để chuyển đổi những khái niệm này một cách sát với bản gốc nhất.

3.2. Các Ẩn dụ Dựa trên Hình ảnh Image schema

Tác phẩm cũng chứa những ẩn dụ dựa trên hình ảnh như hành trình, cuộc chiến đấu, và biến đổi. Những ẩn dụ ý niệm này liên quan đến trải nghiệm vật lý như chuyển động, lực tác động và sự thay đổi. Các thủ thuật dịch thích hợp giúp dịch giả bảo tồn cảm giác hình ảnh gốc trong bản dịch Việt.

IV. Kết luận và Hàm ý của Nghiên cứu Thủ thuật Dịch

Nghiên cứu thủ thuật dịch được áp dụng trong dịch Anh-Việt các ẩn dụ ý niệm có ý nghĩa lý thuyết và thực tiễn sâu sắc. Từ góc độ lý thuyết, nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa ngôn ngữ, tư duy và văn hóa. Nó chứng minh rằng ẩn dụ ý niệm không chỉ là hiện tượng ngôn ngữ mà còn là biểu hiện của cách hiểu và nhận thức thế giới của một nền văn hóa. Từ góc độ thực tiễn, việc nghiên cứu này cung cấp hướng dẫn thiết thực cho những dịch giả muốn cải thiện kỹ năng dịch văn học. Nó khuyến khích dịch giả không chỉ chú trọng đến dịch từ hoặc cấu trúc câu mà còn cần nắm bắt được lớp ý tưởng sâu hơn của tác phẩm.

4.1. Tóm tắt Các Ý tưởng Chính

Các thủ thuật dịch như giữ nguyên, thay thế, chuyển đổi và xóa bỏ ẩn dụ ý niệm là những công cụ quan trọng trong dịch văn học. Sự lựa chọn thủ thuật dịch phù hợp phụ thuộc vào bối cảnh, đối tượng độc giả và mục đích dịch. Việc áp dụng thủ thuật dịch một cách khéo léo giúp dịch giả bảo tồn vẻ đẹp và ý nghĩa gốc của tác phẩm.

4.2. Hướng nghiên cứu Tiếp theo

Những nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào so sánh thủ thuật dịch được áp dụng trong các tác phẩm văn học khác nhau, hoặc so sánh hiệu quả của các thủ thuật dịch khác nhau dựa trên phản hồi của bạn đọc Việt. Ngoài ra, nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong các cặp ngôn ngữ khác cũng là hướng đi tiềm năng để mở rộng kiến thức về dịch và ngôn ngữ học nhận thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIKTNAM NATIORAL, UNIVKRSITY, HANOLI UNIVERSITY OF LANGUAGES & INTERNATION STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYEN TUAN MINIT TRANSLATION PROCEDURES APPLIED IN THE ENGLISH-VIETNAMESE TRANSLATION OF THE CONCEPTUAL METAPHORS IN THE NOVEL “THE CALL OF THE WILD” (Các thủ thuật được áp dụng trong việc dịch Anh-Việt ẫn dụ ý trong tiểu thuyết “Tiếng gọi nơi hoang đã”) M.A MINOR PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: 8220201.01 HANOI - 2019 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES & INTERNATION STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYEN TUAN MINH TRANSLATION PROCEDURES APPLIED IN THE ENGLISH-VIETNAMESE TRANSLATION OF THE CONCEPTUAL METAPHORS IN THE NOVEL “THK CALL OF THE WILD” (Các thủ thuật được áp dung trong việc dịch Anh-Việt ẫn dụ ý niệm trong liễu thuyết “Tiếng pụi nơi hoang dã”) M.A MINOR PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: $220201. Huynh Anh Tuấn HANOI —2019 DECLARATION I hereby declare that this thesis represents my own work and has not been previously included in a thesis or dissertation submitted to this or any other insGlabon for a degree, diploma or other qualifications Signature Nguyen Tuan Minh June, 2019 3. Data collccfion and data nnalysis proccdures 4, Methods of the study - - - 28 §, Analytical framework, CHAPTER IV: FINDINGS AND DISCUSSIONS. 33 1, The conceptual metaphors and their linguistic manifestations in the novel.

Knowledge-based metaphors. Imago-scherna ruelaphors. The procedures applied in transiating the conceptnal mefaphors Al 2. Keeping the same conceptual metaphor.

Using a different metaphor.4, Convering (he concvpual metaphor. Deleting the expression of the metaphor 45 3. Recapitulation oÏ main ideas. 4, Suggestions for further research.

- - - - 9 vi translation procedures and their equivalents such as “áo the”, “khán xếp”, “liển anh”, “liền chủ”, “hát thờ”, “hát cạnh”. However, another equally important part in culture but often ignored in translation is the patlern of thoughts and ways in which people of different cullures categorize things. A famous theory that summarizes the relationship between languages, thought and culture is the Sapi-Whorf hypothesis. Proposing the idea of linguistic determinism, Sapir and Whorf argue that language determines thought and language is a reflection of culture (Yule, 2006).

‘Therefore, under the light of cognitive linguistics, there is something more than just cultural terms. Evan and Green (2006) maintained that pattems of thought or concepiualivalion are rell din language. Diflerenl groups of people (different cultures), speaking different languages have their own ways of understanding, perceiving and construing their physical environment around them and other cxperiences. In other words, cach culture will perceive and widerstanding reality in different ways or thought is also a product of culture “Che metaphor is probably the most fertile power possessed by man” (Jose Ortega y Gasset, 1948).

Metaphors have lang been a focal interest for the academic world and widely studied from many perspectives, including traditional views, philosophers’ view and cognitive view, etc. Studying metaphors from the cognitive approach and their translations will present certain benefits and new insights as the conceptual metaphor, with ils basis in basic physieal, physiological and cultural experience ofhuman beings, serves as a powerful tool in revealing these differences in the thinking patlerns, allowing the possibility of examining and comparing different ways of construing reality of different groups of people. To some degree, conceptual metaphors have some propertics (hat arc ihe same as cultural words, Although sometimes, two cultures share the same expressions, most tờ TABLE OF CONTENTS. TABLE OF CONTENTS: LIST OF FIGURES.

Aims and objectives 3, Rescarch method. Scope of the study 5. 6, Structural organization of the thesis CHAPTER II: LITERATURE REVIEW. 1, Metaphors and conceptual metaphors 1.

Traditional view of metaphors 1. The conceptual metaphor in the cognitive view 2, Conceptual metaphors in literature. Translation and translation procedures 3. Translation of metaphors and conceptual metaphor 3.

Description of data. v translation procedures and their equivalents such as “áo the”, “khán xếp”, “liển anh”, “liền chủ”, “hát thờ”, “hát cạnh”. However, another equally important part in culture but often ignored in translation is the patlern of thoughts and ways in which people of different cullures categorize things. A famous theory that summarizes the relationship between languages, thought and culture is the Sapi-Whorf hypothesis.

Proposing the idea of linguistic determinism, Sapir and Whorf argue that language determines thought and language is a reflection of culture (Yule, 2006). ‘Therefore, under the light of cognitive linguistics, there is something more than just cultural terms. Evan and Green (2006) maintained that pattems of thought or concepiualivalion are rell din language. Diflerenl groups of people (different cultures), speaking different languages have their own ways of understanding, perceiving and construing their physical environment around them and other cxperiences.

In other words, cach culture will perceive and widerstanding reality in different ways or thought is also a product of culture “Che metaphor is probably the most fertile power possessed by man” (Jose Ortega y Gasset, 1948). Metaphors have lang been a focal interest for the academic world and widely studied from many perspectives, including traditional views, philosophers’ view and cognitive view, etc. Studying metaphors from the cognitive approach and their translations will present certain benefits and new insights as the conceptual metaphor, with ils basis in basic physieal, physiological and cultural experience ofhuman beings, serves as a powerful tool in revealing these differences in the thinking patlerns, allowing the possibility of examining and comparing different ways of construing reality of different groups of people. To some degree, conceptual metaphors have some propertics (hat arc ihe same as cultural words, Although sometimes, two cultures share the same expressions, most tờ 3.

Data collccfion and data nnalysis proccdures 4, Methods of the study - - - 28 §, Analytical framework, CHAPTER IV: FINDINGS AND DISCUSSIONS. 33 1, The conceptual metaphors and their linguistic manifestations in the novel. Knowledge-based metaphors. Imago-scherna ruelaphors.

The procedures applied in transiating the conceptnal mefaphors Al 2. Keeping the same conceptual metaphor. Using a different metaphor.4, Convering (he concvpual metaphor. Deleting the expression of the metaphor 45 3.

Recapitulation oÏ main ideas. 4, Suggestions for further research. Data collccfion and data nnalysis proccdures 4, Methods of the study - - - 28 §, Analytical framework, CHAPTER IV: FINDINGS AND DISCUSSIONS. 33 1, The conceptual metaphors and their linguistic manifestations in the novel.

Knowledge-based metaphors. Imago-scherna ruelaphors. The procedures applied in transiating the conceptnal mefaphors Al 2. Keeping the same conceptual metaphor.

Using a different metaphor.4, Convering (he concvpual metaphor. Deleting the expression of the metaphor 45 3. Recapitulation oÏ main ideas. 4, Suggestions for further research.

- - - - 9 vi translation procedures and their equivalents such as “áo the”, “khán xếp”, “liển anh”, “liền chủ”, “hát thờ”, “hát cạnh”. However, another equally important part in culture but often ignored in translation is the patlern of thoughts and ways in which people of different cullures categorize things. A famous theory that summarizes the relationship between languages, thought and culture is the Sapi-Whorf hypothesis. Proposing the idea of linguistic determinism, Sapir and Whorf argue that language determines thought and language is a reflection of culture (Yule, 2006).

‘Therefore, under the light of cognitive linguistics, there is something more than just cultural terms. Evan and Green (2006) maintained that pattems of thought or concepiualivalion are rell din language. Diflerenl groups of people (different cultures), speaking different languages have their own ways of understanding, perceiving and construing their physical environment around them and other cxperiences. In other words, cach culture will perceive and widerstanding reality in different ways or thought is also a product of culture “Che metaphor is probably the most fertile power possessed by man” (Jose Ortega y Gasset, 1948).

Metaphors have lang been a focal interest for the academic world and widely studied from many perspectives, including traditional views, philosophers’ view and cognitive view, etc. Studying metaphors from the cognitive approach and their translations will present certain benefits and new insights as the conceptual metaphor, with ils basis in basic physieal, physiological and cultural experience ofhuman beings, serves as a powerful tool in revealing these differences in the thinking patlerns, allowing the possibility of examining and comparing different ways of construing reality of different groups of people. To some degree, conceptual metaphors have some propertics (hat arc ihe same as cultural words, Although sometimes, two cultures share the same expressions, most tờ ACKNOWLEDGEMENTS First of all, I would like to express my sincere thanks to Dr. IIumh Anh Tuan, my teacher and supervisor, whose inspiring and full-of-fun lectures on Cognitive Linguistics and conceptual metaphors had given me inspirations to choose and keep working on this research, Also, he provided me with useful advice on research direction and oncouragemtont during the work Also, I am extremely grateful to Ms.

Vuong Thị Thanh Nhan, lecturer of Translation & Interpreting Division, Faculty of English Teacher Education, ULIS, VNU, whose paper on the translation procedures and equivalence on Quan ho terms had enlightened me on my research goals and who had kindly offered me invaluable advice and materials on translation cquivalence and mclaphor translation My deep appreciation also goes to my father, my mother and my younger brother who provided me with money, food, care and encouragement while | was totally devoted to reading materials and writing this paper. iii LIST OF FIGURES Figure 1: Percentage of translation procedures AL vũ ABSTRACT The translation of conceptual metaphor am Iinglish to Vietnamese has been largely ignored. Tn the world, some stucies have dealt with the treater. of conceptual motaphors from Arabic to English and from Russion into English, cto.

However, no studies on the English-Vietnamese translation of conceptual metaphors can be found. Thorelore, (his paper cxamines some conceptual mnelaphors available in the novel “The Call of the Wild” and the translation procedures used to translate them from Hnglish to Vietnamese. Based on the conceptual theory of metaphors proposed by Lakoff and Johnson (2003), a number of conceptual metaphors have been uncovered in the English versions such as DOGS/WOLVUS ARL NUMAN, NATURE IS A HUMAN BEING/AN ANIMAL, TIME IS A MOVING OBJECT, STATES ARE LOCATIONS, etc. together with some 230 linguistic realizations.

After that, based on the adapted analytical framework on the translation procedures of conceptual metaphors proposed by Al-Harrasi (2001), the study fourd various translation procedures, including keeping the same conceptual metaphor, using another conceptual metaphor, deleting the conceptual metaphor, and converting the conceptual metaphors. Keywords: conceptual metaphors, translating conceptual metaphor, translation procedures iw translation procedures and their equivalents such as “áo the”, “khán xếp”, “liển anh”, “liền chủ”, “hát thờ”, “hát cạnh”. However, another equally important part in culture but often ignored in translation is the patlern of thoughts and ways in which people of different cullures categorize things. A famous theory that summarizes the relationship between languages, thought and culture is the Sapi-Whorf hypothesis.

Proposing the idea of linguistic determinism, Sapir and Whorf argue that language determines thought and language is a reflection of culture (Yule, 2006). ‘Therefore, under the light of cognitive linguistics, there is something more than just cultural terms. Evan and Green (2006) maintained that pattems of thought or concepiualivalion are rell din language. Diflerenl groups of people (different cultures), speaking different languages have their own ways of understanding, perceiving and construing their physical environment around them and other cxperiences.

In other words, cach culture will perceive and widerstanding reality in different ways or thought is also a product of culture “Che metaphor is probably the most fertile power possessed by man” (Jose Ortega y Gasset, 1948). Metaphors have lang been a focal interest for the academic world and widely studied from many perspectives, including traditional views, philosophers’ view and cognitive view, etc. Studying metaphors from the cognitive approach and their translations will present certain benefits and new insights as the conceptual metaphor, with ils basis in basic physieal, physiological and cultural experience ofhuman beings, serves as a powerful tool in revealing these differences in the thinking patlerns, allowing the possibility of examining and comparing different ways of construing reality of different groups of people.