CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CHỨNG KHOÁN RỒNG VIỆT CHI NHÁNH HÀ NỘI 1.1 Hoạt động môi giới của công ty chứng khoán 1.1 Hoạt động cơ bản của công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm công ty chứng khoán Trải qua hàng trăm năm lịch sử hình thành, thị trường chứng khoán đến nay vẫn không ngừng phát triển và ngày càng khẳng định là một kênh huy động vốn hữu hiệu của nền kinh tế. Cùng với những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và yêu cầu về sự đa dạng trong các hoạt động đầu tư, nhiều loại thị trường đã ra đời với các hình thức tổ chức thị trường từ đơn giản (thị trường chứng khoán phi tập trung) đến hiện đại và hết sức chặt chẽ (thị trường chứng khoán tập trung). Để tạo thuận lợi cho việc huy động vốn và việc mua bán của các chủ thể trên thị trường cần thiết phải có sự tham gia của các trung gian tài chính. Khi thị trường chứng khoán còn sơ khai, số lượng các nhà đầu tư tham gia thị trường còn ít, các nhà môi giới độc lập có thể đảm nhận việc trung gian giữa người mua và người bán.
Thị trường chứng khoán ngày càng phát triển, số lượng nhà đầu tư ngày càng nhiều, chức năng và hoạt động giao dịch của nhà môi giới tăng lên đòi hỏi sự ra đời của công ty chứng khoán, là sự tập hợp của các nhà môi giới riêng lẻ. Đây là một tổ chức chuyên nghiệp trong lĩnh vực chứng khoán, họ sẽ giúp đỡ các chủ thể khác thực hiện công việc mà không tốn kém nhiều thời gian, công sức, tiền bạc. Như vậy, hiểu một cách chung nhất thì “công ty chứng khoán là một tổ chức tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán”.2 Đặc điểm của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là trung gian tài chính trên thị trường tài chính + Trung gian giao dịch CTCK là trung gian giao dịch giữa những nhà đầu tư có nhu cầu mua chứng khoán với những người muốn bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán. Rõ ràng nhất là ở hoạt động môi giới, các NĐT không thể tự thực hiện mua bán một cách nhanh chóng mà phải thông qua một tổ chức trung gian.
Khi NĐT mua bán thông qua giao dịch thoả thuận thì sẽ chứa nhiều rủi ro và mất rất nhiều thời gian lẫn chi phí cho việc tìm kiếm được khách hàng phù hợp với nhu cầu mua bán của họ. Để tối thiểu hóa Luan van 4 chi phí, các nhà đầu tư sẽ đến CTCK giao dịch, nhờ đó có thể tìm được đối tác hiệu quả nhất. + Trung gian thanh toán Là một thành viên trong hệ thống thanh toán lưu ký, CTCK là một trung gian thanh toán. Chức năng trung gian thanh toán ở đây được thể hiện qua việc thanh toán giữa người phát hành và nhà đầu tư.
Công ty thực hiện bù đắp kết quả cuối cùng sau khi có kết quả chuyển xuống từ Trung tâm giao dịch và giữa những nhà đầu tư với nhau. + Trung gian thông tin Là một tổ chức trung gian tài chính, với trang thiết bị kỹ thuật hiện đại và đội ngũ nhân viên có trình độ cao, các CTCK đã thu thập, xử lý, phân tích các thông tin liên quan thành những thông tin có ích. Những thông tin này có thể dùng để cung cấp cho khách hàng hoặc dùng cho việc ra quyết định đầu tư của Công ty. Công ty cung cấp các sản phẩm thông tin của mình cho khách hàng thông qua nghiệp vụ môi giới, tư vấn đầu tư, quản lý danh mục đầu tư.
Khách hàng ở đây có thể là nhà đầu tư cá nhân hoặc các doanh nghiệp cần tư vấn. Do các thông tin này được các chuyên viên có trình độ chuyên môn ở các CTCK thu thập và xử lý dựa trên sự hỗ trợ của máy móc và các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại nên có tính hiệu quả cao, chi phí thấp so với việc nhà đầu tư tự bỏ chi phí ra để thu thập, xử lý. + Trung gian rủi ro Trên TTCK luôn luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, vì vậy tất cả các thành viên tham gia thị trường đều có thể gặp nhiều rủi ro. CTCK trong phạm vi hoạt động của mình cũng sẽ gặp nhiều rủi ro.
Khi gặp rủi ro nhiều các NĐT sẽ đầu tư ít đi hoặc có thể sẽ không tham gia nữa mà chuyển sang hình thức đầu tư khác. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh của CTCK. Trung gian rủi ro thể hiện ở việc công ty là người trung gian và thực hiện các giao dịch cho khách hàng, trong giao dịch đó sẽ có người được lợi và người gặp rủi ro. Công ty chứng khoán là tổ chức kinh doanh có điều kiện Để được cấp phép thành lập CTCK, các tổ chức phải đáp ứng các điều kiện sau: + Điều kiện về vốn Luan van 5 CTCK phải có mức vốn điều lệ tối thiểu bằng vốn pháp định, vốn pháp định thường được quy định cụ thể cho từng loại hình nghiệp vụ.
Theo điều 18, Nghị định 14/2007/NĐ – CP, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật chứng khoán năm 2006: vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của công ty chứng khoán, công ty chứng khoán có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh công ty chứng khoán nước ngoài tại Việt Nam là: - Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng - Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng - Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng - Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Trường hợp CTCK muốn thực hiện cấp giấy phép cho nhiều nghiệp vụ kinh doanh, vốn pháp định là tổng số vốn pháp định tương ứng với từng nghiệp vụ xin cấp phép. + Điều kiện về nhân sự Những người quản lý hay nhân viên giao dịch của công ty phải đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm, cũng như mức độ tín nhiệm, tính trung thực. Hầu hết các nước đều yêu cầu nhân viên của CTCK phải có giấy phép hành nghề. Những người giữ các chức danh quản lý còn phải đòi hỏi có giấy phép đại diện.
+ Điều kiện về cơ sở vật chất Các tổ chức và các cá nhân sáng lập CTCK phải đảm bảo yêu cầu cơ sở vật chất tối thiểu cho CTCK. Theo điều 62, Luật chứng khoán Việt Nam năm 2006, điều kiện cấp Giấy phép thành lập và hoạt động của công ty chứng khoán bao gồm: a) Có trụ sở, có trang bị, thiết bị phục vụ hoạt động kinh doanh chứng khoán, đối với nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán và tư vấn đầu tư chứng khoán thì không phải đáp ứng điều kiện về trang bị, thiết bị; b) Có đủ vốn pháp định theo quy định của Chính phủ; c) Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và các nhân viên thực hiện nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán phải có Chứng chỉ hành nghề chứng khoán. Là tổ chức kinh doanh có thể xảy ra xung đột lợi ích giữa công ty và khách hàng Luan van 6 Vai trò quan trọng của công ty chứng khoán chính là làm trung gian giữa các nhà đầu tư mua và bán chứng khoán. Khi công ty chứng khoán tham gia vào việc kinh doanh với mục tiêu cũng vì lợi nhuận thì sẽ xảy ra mâu thuẫn giữa công ty và nhà đầu tư.
Với đặc điểm là trung gian tài chính, trung gian đầu tư CTCK có ưu thế về chuyên môn nghiệp vụ, về vốn, về tiếp cận thông tin… hơn các nhà đầu tư nên đòi hỏi CTCK phải ưu tiên quyền lợi của khách hàng lên trước, tách biệt tài sản của doanh nghiệp và tài sản của khách hàng để tránh những xung đột về lợi ích giữa khách hàng và công ty, đồng thời để hạn chế rủi ro cho khách hàng. Tài sản của công ty là tài sản tài chính Tài sản của CTCK là tài sản tài chính, mà chủ yếu là chứng khoán. Những chứng khoán này hình thành chủ yếu từ hoạt động bảo lãnh phát hành và tự doanh của công ty. Đây là loại tài sản rất khó xác định giá trị, mang yếu tố vô hình, có tính rủi ro cao.
Giá trị của chúng biến động một cách thường xuyên theo giá chứng khoán trên thị trường. Sự biến động này tất yếu sẽ tạo ra những rủi ro tiềm năng đối với CTCK. Do vậy, các chứng khoán trong tài sản của CTCK phải có tính thanh khoản rất cao.3 Các hoạt động cơ bản của công ty chứng khoán a) Hoạt động môi giới Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện bên mua hoặc bên bán thực hiện giao dịch để hưởng hoa hồng. Các công ty chứng khoán đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua Sở giao dịch chứng khoán hoặc thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm đối với các kết quả giao dịch mà mình đã quyết định.
Thông qua hoạt động môi giới, công ty chứng khoán cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tư vấn đầu tư và kết nối giữa nhà đầu tư bán chứng khoán với nhà đầu tư mua chứng khoán. Do đó nhà môi giới chứng khoán cần có nhiều phẩm chất đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp trong công việc và thái độ quan tâm tới khách hàng mới có thể đạt được thành công. b) Hoạt động tự doanh Tự doanh là việc CTCK tự tiến hành các giao dịch mua bán chứng khoán cho mình. Hoạt động tự doanh của CTCK được thực hiện thông qua cơ chế giao dịch trên SGDCK hoặc thị trường OTC.
Tại một số thị trường vận hành theo cơ chế khớp giá (quote driven) hoạt động tự doanh của CTCK được thực hiện thông qua hoạt động tạo Luan van 7 lập thị trường. Lúc này, CTCK đóng vai trò là nhà tạo lập thị trường, nắm giữ một số lượng chứng khoán nhất định của một số loại chứng khoán và thực hiện mua bán chứng khoán với các khách hàng để hưởng chênh lệch giá. Các giao dịch chủ yếu mà công ty chứng khoán thực hiện bao gồm: - Giao dịch gián tiếp: công ty chứng khoán đặt các lệnh mua hoặc bán các chứng khoán trên các sở giao dịch. Công ty đóng vai trò như một khách hàng bình thường và hoàn toàn không biết đến các đối tác.
- Giao dịch trực tiếp: là giao dịch dựa trên mức giá thoả thuận giữa công ty chứng khoán và các khách hàng. Hình thức giao dịch chủ yếu là qua phương tiện thông tin hay gặp gỡ trực tiếp với khách hàng. Giao dịch gián tiếp thường được thực hiện với các chứng khoán OTC.