CHƯƠNG I CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BÁN LẺ ĐIỆN TỬ 1. KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BÁN LẺ ĐIỆN TỬ VÀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ B2C 1. Khái niệm chung Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO): "Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet". Theo Ủy ban Thương mại điện tử của Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC): "Thương mại điện tử liên quan đến các giao dịch thương mại trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nhóm (cá nhân) mang tính điện tử chủ yếu thông qua các hệ thống có nền tảng dựa trên Internet".
Các kỹ thuật thông tin liên lạc có thể là email, EDI, Internet và Extranet có thể được dùng để hỗ trợ thương mại điện tử. Theo Ủy ban châu Âu: "Thương mại điện tử có thể định nghĩa chung là sự mua bán, trao đổi hàng hóa hay dịch vụ giữa các doanh nghiệp, gia đình, cá nhân, tổ chức tư nhân bằng các giao dịch điện tử thông qua mạng Internet hay các mạng máy tính trung gian (thông tin liên lạc trực tuyến). Thuật ngữ bao gồm việc đặt hàng và dịch thông qua mạng máy tính, nhưng thanh toán và quá trình vận chuyển hàng hay dịch vụ cuối cùng có thể thực hiện trực tuyến hoặc bằng phương pháp thủ công." Tóm lại, thương mại điện tử chỉ xảy ra trong môi trường kinh doanh mạng Internet và các phương tiện điện tử giữa các nhóm (cá nhân) với nhau thông qua các công cụ, kỹ thuật và công nghệ điện tử. Ngoài ra, theo nghiên cứu tại đại học Texas, các học giả cho rằng thương mại điện tử và kinh doanh điện tử đều bị bao hàm bởi Nền kinh tế Internet (Internet economy) Thương mại điện tử B2C bao gồm các giao dịch bán lẻ hàng hóa và dịch vụ của các doanh nghiệp đến khách hàng là cá nhân và hộ gia đình, những người tiêu dùng cuối cùng.
(Theo giáo trình Thương Mại Điện Tử căn bản – Trường Đại học Thương Mại) Luan van 5 Bán lẻ điện tử là việc bán háng hóa và dịch vụ qua Internet và các kênh điện tử khác đến người tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình. Định nghĩa này bao hàm tất cả các hoạt động thương mại, tạo nên các giao dịch với người tiêu dùng cuối cùng (chứ không phải khách hàng doanh nghiệp). Một số hoạt động marketing không tạo nên các giao dịch trực tiếp, ví dụ cung cấp thông tin miễn phí hoặc xúc tiến thương hiệu, hình ảnh, được coi như một phần của TMĐT B2C, nhưng thường không được tính trong phạm vi của bán lẻ điện tử. Như vậy khái niệm bán lẻ điện tử không rộng bằng khái niệm TMĐT B2C.
TMĐT B2C bao hàm bán lẻ điện tử 1. Khái niệm liên quan trực tiếp đến bán lẻ điện tử Nhà bán lẻ là người chuyên bán một số chủng loại sản phẩm hoặc dịch vụ nhất định cho người tiêu dùng ñể họ sử dụng vào mục đích cá nhân. Có rất nhiều loại hình bán lẻ chẳng hạn như cửa hàng tạp phẩm, cửa hàng tổng hợp, cửa hàng chuyên dụng, cửa hàng tiện dụng, cửa hàng dược phẩm và cửa hàng thực phẩm tiện dụng. Mô hình kinh doanh là bố trí các hoạt động kế hoạch hóa (trong một số trường hợp được nói đến như các quá trình kinh doanh) nhằm mục đích thu lợi nhuận trên một thị trường.
Mô hình kinh doanh là trọng tâm của một kế hoạch kinh doanh. Kế hoạch kinh doanh là tài liệu mô tả mô hình kinh doanh của một doanh nghiệp. Một mô hình kinh doanh TMĐT nhằm mục đ ích khai thác và tận dụng những đặc trưng riêng của internet và website. Luan van 6 Bảng 1.1: Các yếu tố cơ bản của mô hình kinh doanh Các yếu tố Câu hỏi then chốt Mục tiêu giá trị Tại sao khách hàng nên mua hàng của doanh nghiệp? Mô hình doanh thu Doanh nghiệp sẽ kiếm tiền như thế nào? Thị trường doanh nghiệp dự định phục vụ là gì? Phạm Cơ hội thị trường vi của nó như thế nào? Môi trường cạnh tranh Đối thủ của doanh nghiệp trên thị trường là những ai? Lợi thế cạnh tranh Những lợi thế riêng của doanh nghiệp trên thị trường đó là gì? Kế hoạch xúc tiến sản phẩm và dịch vụ của doanh Chiến lược thị trường nghiệp nhằm thu hút khách hàng như thế nào? Các kiểu cấu trúc tổ chức mà doanh nghiệp cần áp Sự phát triển của tổ chức dụng ñể thực hiện kế hoạch kinh doanh của mình? Những kinh nghiệm và kỹ năng quan trọng của đội Đội ngũ quản lý ngũ lãnh ñạo trong việc ñiều hành doanh nghiệp? (Nguồn: “E-commerce, business, technology, society”, 2006) 1.
CÁC LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN MÔ HÌNH BÁN LẺ ĐIỆN TỬ 1. Các mô hình bán lẻ điện tử Phân loại theo kênh phân phối, bán lẻ điện tử có 5 mô hình kinh doanh chủ yếu: Mô hình nhà bán lẻ theo đơn đặt hàng qua thư tín chuyển sang trực tuyến Phần lớn các nhà bán lẻ theo đơn đặt hàng qua bưu điện truyền thống (như Sharp Image, Lands End) bổ sung thêm một kênh phân phối khác: Internet. Các hãng với hệ thống kinh doanh dựa trên đơn đặt hàng qua thư có lợi thế khi chuyển sang bán hàng trực tuyến, vì họ có sẵn các hệ thống tác nghiệp xử lý thanh toán, quản trị tồn kho và thực hiện đơn hàng tốt. Luan van 7 Bán hàng trực tiếp từ các nhà sản xuất Các nhà sản xuất, như Dell, Nike, Lego, Godiva và Sony bán hàng trực tuyến trực tiếp từ các site công ty đến các khách hàng cá nhân.
Phần lớn các nhà sản xuất là vận hành thương mại điện tử hỗn hợp (“click and mortar”). Họ cũng vừa bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng, vừa bán thông qua các đại lý bán lẻ, vì người bán hàng có thể hiểu rõ thị trường của họ do có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng, và người tiêu dùng nhận được nhiều thông tin về sản phẩm qua quan hệ trực tiếp với nhà sản xuất. Hãng Dell đầu tiên sử dụng marketing trực tiếp kết hợp với tiếp cận bán hàng qua đơn đặt hàng, cung cấp hàng hóa của họ theo yêu cầu riêng của khách hàng. Nhà bán lẻ điện tử thuần túy Các nhà bán lẻ điện tử này không có các cửa hàng vật lý.
Họ chỉ bán hàng trực tuyến.com trong giai đoạn mới hình thành là một ví dụ của nhà bán lẻ điện tử thuần túy Các nhà bán lẻ điện tử ảo có lợi thế liên quan đến tổng chi phí thấp và các quá trình kinh doanh được tổ chức hợp lý. Các nhà bán lẻ điện tử có thể thuộc loại kinh doanh hàng hóa đa dụng hoặc hàng hóa chuyên dụng. Các nhà bán lẻ điện tử kinh doanh hàng hóa chuyên dụng hoạt động trong một thị trường hẹp (ví dụ Cattoys. Các doanh nghiệp kinh doanh chuyên sâu như vậy không thể tồn tại trong thế giới vật lý vì họ không có đủ khách hàng Nhà bán lẻ hỗn hợp Đây là các nhà bán lẻ truyền thống có thêm website bổ sung (Ví dụ: Walmart.
Một hãng đồng thời vận hành cả các cửa hàng vật thể, cả các site bán lẻ trực tuyến được gọi là nhà bán hàng hỗn hợp “click and mortar” trên mô hình kinh doanh đa kênh. Ví dụ: các cửa hàng bách hóa của Macys (Macys.com) hoặc Sears (Sears.com), các cửa hàng hạ giá của Wal- Mart (walmart. Các phố internet (internet malls, e-malls): Internet malls, virtual-malls hay e-malls là một trang web có rất nhiều các thương gia, nhà cung cấp dịch vụ, môi giới và các doanh nghiệp khác đặt cửa hàng của họ trên đó. Các nhà điều hành internet malls thường chi một khoản phí để thiết Luan van 8 lập và duy trì các cửa hàng đó.
Chính vì vậy, họ sẽ thu phí trên mỗi giao dịch được thực hiện. Internet malls đóng vai trò như một trung gian giữa người tiêu dùng và những người buôn bán trên đó, ví dụ như tạo cung cấp dịch vụ thanh toán thuận tiện và trả lại tiền nếu người bán không giao hàng đúng hẹn. Khi internet malls cung cấp các dịch vụ như thanh toán thuận tiện hoặc danh mục trình duyệt, nó sẽ lưu lại thông tin của những người tham gia vào bất cứ hoạt động nào trên internet malls. Điều này dẫn đến sự phát triển của các internet malls chuyên ngành.
Các mô hình B2C khác Bảng 1.2: Một số mô hình kinh doanh B2C khác Tên mô hình Mô tả Trung gian giao dịch Trung gian điện tử giữa người mua và người bán. Phổ biến trong dịch vụ, thị trường lao động, chứng khoán và bảo hiểm Cổng thông tin Bên cạnh thông tin, phần lớn các cổng cung cấp các đường link tới các thương gia (các thương gia trả hoa hồng cho dịch vụ này). Một số cung cấp dịch vụ lưu trú và phần mềm Cổng cộng đồng Kết hợp các dịch vụ cộng đồng với bán hàng, marketing liên kết (virtualcommunities.com) Người tạo lập và phổ Cung cấp nội dung cho đại chúng (thời sự, tinh chứng biến nội dung khoán. Đồng thời cũng tham gia vào chuỗi tin tức (cyndication chain) (espn.com) Marketing lan tỏa Sử dụng thư điện tử hoặc SMS để quảng cáo.
Cũng có thể (Viral marketing) bán hàng trực tiếp qua các liên kết (blueskyfrog.com) Nhà tạo thị trường Đảm nhận tạo lập và quản lý các chợ nhiều đến nhiều (chemconnect.com), hay các site đấu giá (ebay.com), tập hợp những người mua hoặc những người bán (ingrammicro.com) Sản xuất theo đơn Các nhà sản xuất thực hiện việc thích ứng hóa hàng hóa và đặt hàng dịch vụ của mình với nhu cầu khách hàng qua đơn đặt hàng trực tuyến (dell.com) B2B2C Một nhà sản xuất bán hàng cho doanh nghiệp, doanh nghiệp phân phối cho khách hàng cá nhân Nhà cung cấp dịch Cung cấp các dịch vụ thanh toán trực tuyến, thực hiện đơn vụ hàng (phân phối), an ninh (ví dụ: paypal.com) Luan van 9 1. Khó khăn của bán lẻ điện tử đối với người bán lẻ Nhà bán lẻ thường chậm triển khai bán lẻ điện tử. Điều này có thể hiểu được nếu xem xét một số khó khăn của bán lẻ điện tử. Nhà bán lẻ, ví dụ, thường thiếu hiểu biết kỹ thuật, hoặc cần một lượng đầu tư đáng kể (chi phí ban đầu,chi phí vận hành), các phương tiện thực hiện đơn hàng bổ sung (hệ thống Logistics).
Có thể xuất hiện các vấn đề pháp lý.