CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC NỘI DUNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 1. Các khái niệm có liên quan và vai trò của tổ chức sản xuất nội dung đa phương tiện trên báo mạng điện tử 1. Khái niệm tổ chức sản xuất Để hiểu rõ hơn khái niệm tổ chức sản xuất, chúng ta cùng phân định cụ thể khái niệm như thế nào là “Tổ chức” và như thế nào là “Sản xuất”. Theo từ điển Tiếng Việt thì “Tổ chức”: là làm thành một chỉnh thể, có một cấu tạo và cấu trúc với những chức năng nhất định [30, tr 1007].
Theo cách hiểu thông thường và phổ thông nhất thì tổ chức là tiến hành thiết lập những việc cần thiết để thực hiện một hoạt động nào đó nhằm đem đến hiệu quả cao nhất. Trong đó mỗi tổ chức đều có mục đích và nhiệm vụ riêng. Trong luận văn này khái niệm tổ chức được hiểu là: Tổ chức là liên kết nhiều người lại để thực hiện một công việc nhất định, đặt ra để thực hiện nhiệm vụ. Đối với khái niệm “Sản xuất” từ điển Tiếng Việt cho rằng: Sản xuất là tạo ra vật chất cho xã hội bằng cách dùng tư liệu lao động tác động vào đối tượng lao động [26, tr 845].
Đây có thể là hoạt động bằng sức lao động của con người hoặc bằng máy móc, chế biến nguyên liệu thành của cải cần thiết. Sản xuất hay sản xuất của cải vật chất là hoạt động chủ yếu trong các hoạt động kinh tế của con người. Hay hiểu một cách rõ hơn sản xuất là một quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng hay để trao đổi trong thương mại. Bất kỳ một sản phẩm hàng hóa nào ra đời đều cũng phải trải qua một công đoạn, cũng như một quá trình sản xuất.
Bất kể đó là loại sản phẩm như thế nào, có thể là loại sản phẩm ý tưởng vô hình, đến sản phẩm vật chất hữu hình. Như vậy, trong luận văn này khái niệm sản xuất được hiểu là: Sản xuất là quá trình tạo ra sản phẩm để phục vụ cho con người, cho xã hội. 14 Nếu coi sản xuất là một quá trình thì tổ chức sản xuất là các biện pháp, các phương pháp, các thủ thuật để duy trì và mối liên hệ và phối hợp hoạt động của các cá nhân các bộ phận cùng tham gia vào quá trình sản xuất đó một cách hợp lý theo thời gian. Nói chung, tổ chức sản xuất là tập hợp nguồn nhân lực thành bộ khung chỉnh thể, bố trí công việc cho từng người lao động cụ thể có chức năng, nhiệm vụ khác nhau, trong đó việc bố trí phải tính toán hợp lý, khoa học nhằm phát huy tối đa tính hiệu quả của công việc, giảm chi phí tạo ra sản phẩm thực sự tốt như mong muốn.
Đối với một nội dung trên báo chí cũng vậy, muốn tạo ra chúng đòi hỏi chúng ta cũng phải trải qua một giai đoạn tổ chức sản xuất. Trong đó, việc tổ chức sản xuất trên một tờ báo đòi hỏi phải trải qua nhiều công đoạn, với sự tham gia của nhiều thành phần trong tòa soạn của cơ quan báo chí. Có thể nói, nội hàm tổ chức sản xuất trong khuôn khổ luận văn này khá rộng. Đó không chỉ là nhiệm vụ của đội ngũ PV, BTV, kỹ thuật viên mà nó còn là công việc của người lãnh đạo, của các phòng, ban cơ quan báo chí đó.
Do đó, việc tổ chức sản xuất nội dung và phát hành tờ báo phải được triển khai phối hợp thông suốt, có kiểm tra chặt chẽ để có ra đời một sản phẩm báo chí hoàn thiện đến với công chúng. Tóm lại, trong luận văn này khái niệm tổ chức sản xuất được hiểu là: Tổ chức sản xuất là việc điều hành sản xuất hoàn chỉnh phần chính, phần cốt lõi để tạo nên một sản phẩm. Vấn đề được đề cập ở đây, chính là phần nội dung của tờ báo, do đó, đòi hỏi việc tổ chức sản xuất cần phải kết hợp chặt chẽ, hài hòa các nguồn lực từ con người đến phương tiện, nhằm mục đích tạo ra một sản phẩm báo chí thực sự hiệu quả và có giá trị khi đến với công chúng. Khái niệm nội dung đa phương tiện 1.
Khái niệm nội dung 15 Cặp phạm trù nội dung và hình thức khá quen thuộc đối với chúng ta trong cuộc sống hằng ngày, về mặt triết học, một khi nắm rõ cặp phạm trù này sẽ giúp chúng ta sớm đạt được những tiến bộ trong nhận thức cũng như trong thực tiễn. Có rất nhiều định nghĩa, cũng như khái niệm về nội dung, trong đó, nghiêng về lĩnh vực triết học thì nội dung được hiểu cơ bản là: “Một phạm trù triết học tổng hợp tất cả các mặt, các yếu tố, các quá trình tạo nên sự vật, diễn ra trong sự vật. Nội dung giữ vai trò quyết định hình thức trong quá trình vận động và phát triển của sự vật”. Theo từ điển Tiếng Việt: “Nội dung là mặt bên trong của sự vật, cái được hình thức chứa đựng hoặc biểu hiện”.
[30, tr 738] Như vậy có thể nói nội dung là phần hồn không thể thiếu của của một sự vật. Trong báo chí cũng vậy, có rất nhiều khái niệm đề cập đến tầm quan trọng của nội dung trong báo chí, việc đầu tư cho nội dung, quản lý nội dung thế nhưng việc nói đến khái niệm về nội dung thì rất ít được đề cập đến. Nội dung là một phần không thể thiếu đối với một tờ báo, nhất là đối với công tác xuất bản. Điều này đã được cụ thể hóa trong buổi tọa đàm trực tuyến về “Nội dung là yếu tố quan trọng nhất của nền Báo chí – Xuất bản thời đại 4.0” trong khuôn khổ Hội sách trực tuyến năm 2020 diễn ra trong thời điểm trung tuần tháng 4/2020.
Trong đó, vẫn đề đổi mới nội dung vẫn là vấn đề quan trọng nhất của sự phát triển nền Báo chí – Xuất bản. Hồ Bất Khuất cho rằng: “Đối với nền Báo chí - Xuất bản thì điều quan trọng nhất vẫn là nội dung. Với báo chí, đáp ứng tiêu chí nhanh, trung thực còn xuất bản là chú trọng tri thức và sự nhân văn”. Cũng đồng quan điểm về vấn đề này, TS.
Đỗ Quý Doãn cho rằng: “Đúng là Báo chí – Xuất bản muốn có công chúng phải có nội dung hấp dẫn, không có công chúng, không hấp dẫn thì coi như ngành này sụp đổ” [40]. Chính vì những điều đó, cho thấy nội dung thực sự là phần lõi, phần hồn của một sự vật, của một sản phẩm. Trong luận văn này khái niệm nội dung được 16 hiểu như sau: Nội dung là tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố, những quá trình tạo nên sự vật. Trong quá trình vận động và phát triển của sự vật, nội dung có vai trò quyết định hình thức.
Nội dung bao giờ cũng là mặt động nhất; nó có khuynh hướng chủ đạo là biến đổi. Sự biến đổi phát triển của sự vật bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi phát triển của nội dung. Khi nội dung biến đổi buộc hình thức phải biến đổi theo để phù hợp với nội dung mới. Không phải ngẫu nhiên mà người ta lại ví von nội dung là “vua”, nhất là trong thời đại kỷ nguyên số, điều này lại càng được khẳng định, khi nhiều người cho rằng “nội dung là vua, công nghệ chính là nữ hoàng”.
Do đó, đối với lĩnh vực báo chí, mỗi tờ báo, cá nhân mỗi nhà báo cần phải nắm vững sự thay đổi nội tại của nội dung trong thời điểm hiện tại để từng bước thích ứng thích nghi, cùng phát triển trong tình hình mới. Khái niệm đa phương tiện Trong thời điểm của sự bùng nổ thông tin như hiện nay, nhất là đối với sự phát triển vượt bậc của công nghệ 4. Thuật ngữ “đa phương tiện” có lẽ được nhắc đến rất nhiều, nó được viết, đề cập trong nhiều cuốn sách, giáo trình giảng dạy, cũng như các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tuy nhiên, cũng tùy thuộc vào lĩnh vực mà “đa phương tiện” lại được định nghĩa không hoàn toàn giống nhau, thế nhưng về cơ bản chung, thuật ngữ “đa phương tiện” xuất phát từ cụm từ “Mutlimedia” trong tiếng Anh.
Theo các nghiên cứu của các chuyên gia, vào năm 1965 cụm từ này được sử dụng để miêu tả một buổi trình diễn đặc biệt có tên là “Exploding Plastic Inevitable”, đây được cho là buổi biểu diễn đầu tiên có sự kết hợp của nhiều phương tiện, cũng như phương thức trình diễn khác nhau như: nhạc rock kết hợp chiếu bóng, ánh sáng và trình diễn nghệ thuật. Từ sau đó, cụm từ này dần được dùng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực với nhiều ý nghĩa khác nhau. Đến cuối thế những năm 70 của thế kỷ XX, nó được dùng để chỉ những buổi trình chiếu hình ảnh tĩnh trên máy chiếu có kết hợp âm thanh. Cùng với sự phát triển của Internet, cho đến nay khái niệm này đã trở 17 thành phổ biến dùng để chỉ nhiều loại sản phẩm, phần mềm công nghệ khác nhau.
Ngày nay lượng “phương tiện” được tích hợp trên nền tảng Internet ngày một phong phú và đa dạng. Do đó, tùy thuộc vào từng ngành nghề, từng lĩnh vực mà khái niệm “đa phương tiện” xác định không hoàn toàn giống nhau. TS Đỗ Trung Tuấn, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông định nghĩa: “Đa phương tiện là kỹ thuật mô phỏng và sử dụng đồng thời nhiều dạng phương tiện chuyển hóa thông tin và các tác phẩm từ các kỹ thuật đó” [39, tr 04]. Còn trong cuốn “Báo chí truyền thông hiện đại – Từ hàn lâm đến đời thường”, PGS.
TS Nguyễn Văn Dững cho rằng: “Đa phương tiện là khả năng kết hợp các tài liệu văn bản, hình ảnh, âm nhạc, video, hình động và tài liệu in ấn có thể được sử dụng ở nhiều mức độ khác nhau nhằm “thay đổi” sự chú ý và truyền đạt một cách hiệu quả thông điệp của bạn. Đa phương tiện cho phép kết hợp các loại hình truyền thông trong việc truyền tải thông điệp nhằm gây chú ý, hấp dẫn và thuyết phục công chúng”. Còn đối với tác giả Tony Feldman đã nhắc lại định nghĩa của Patrick Gabbins trong cuốn Multimedia (Đa phương tiện) như sau: “Truyền thông đa phương tiện là sự tích hợp liền của dữ liệu văn bản chữ, các loại hình ảnh và âm thanh trong một môi trường thông tin số hóa riêng lẻ” [26]. Từ nhận định trên cho thấy, “đa phương tiện” là một khái niệm khá trừu tượng, nó đem đến cho người tiếp nhận khá nhiều cách hiểu khác nhau.
