Chương 1: Truyền thông xã hội trong kỉ nguyên truyền thông số Chương 2: Biên tập viên truyền thông xã hội trong các tòa soạn báo chí Việt Nam – Nhận thức về nghề và thực hành tác nghiệp Chương 3: Biên tập viên truyền thông xã hội trong các tòa soạn báo chí - Thách thức và cơ hội 8 NỘI DUNG Chƣơng 1 TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI TRONG KỈ NGUYÊN TRUYỀN THÔNG SỐ 1. Báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số Xu hướng chuyển đổi số đang diễn ra trong nhiều lĩnh vực. Không nằm ngoài xu thế đó, báo chí cũng đang dần chuyển mình trong kỷ nguyên chuyển đổi số này. Khi mạng xã hội phát triển, các toàn soạn báo chí đang phải đối mặt với một số thách thức liên quan đến việc chuyển đổi số, bao gồm cách thức cung cấp nội dung cho độc giả và thu hút quảng cáo trên các nền tảng trực tuyến.
Trong ngành báo chí, xu hướng chuyển đổi số bắt đầu từ khi các tờ báo nhận ra rằng độc giả của họ đang thay đổi cách tiếp cận thông tin. Ngày nay, đọc báo trực tuyến trên các trang web và ứng dụng được xem là hình thức phổ biến nhất để tiếp cận thông tin, thay vì mua các bản in truyền thống. Vì vậy, các toàn soạn báo đã phải thích nghi để cung cấp nội dung trên các nền tảng này, đồng thời thu hút quảng cáo trực tuyến để duy trì doanh thu. Minh chứng cho sự chuyển đổi số trên thế giới phải kế đến là The New York Times.
Từ năm 2006, tờ báo này đã bắt đầu thực hiện chiến lược chuyển đổi số, tập trung vào việc phát triển trang web và ứng dụng di động. Đến năm 2010, The New York Times đã có hơn 30 triệu độc giả trực tuyến trên toàn cầu. Từ đó đến nay, tờ báo đã tiếp tục phát triển và mở rộng phạm vi hoạt động của mình trên nền tảng số, cung cấp nhiều nội dung đa dạng và thu hút đông đảo độc giả trên toàn thế giới (Lavanya R. Ngoài ra, một số tờ báo khác như The Guardian cũng đã thực hiện chuyển đổi số và đạt được thành công đáng kể.
Ví dụ, từ năm 2016 đến 2020, The Guardian đã tăng doanh thu quảng cáo trên nền tảng trực tuyến lên tới 40%, đồng thời giữ vững số lượng độc giả trung thành. Tại các tòa soạn báo chí Việt Nam. để có thể cạnh tranh và phát triển trong thời đại kỹ thuật số, các tờ báo và cơ quan báo chí Việt Nam cần phải chuyển đổi số. Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030 (dự thảo), được Chính phủ giao cho Bộ Thông tin và Truyền thông xây dựng và thực hiện, đã đặt mục tiêu đến năm 2025 sẽ có 70% cơ quan báo chí thực hiện số hóa nội dung báo chí 9 trên các nền tảng sẵn có; 80% cơ quan báo chí chuyển đổi hoạt động theo mô hình tòa soạn hội tụ đa phương tiện; 50% cơ quan báo chí có nền tảng phân tích, xử lý dữ liệu tổng hợp tập trung, ứng dụng TrisAI để tối ưu hóa hoạt động; 50% cơ quan báo chí đổi mới toàn diện hệ thống sản xuất nội dung theo các xu hướng báo chí số (Thủy Diệu, 2022).
Tuy nhiên, việc chuyển đổi số cũng còn nhiều khó khăn. Đó là phương thức làm báo truyền thống không còn thu hút độc giả như trước đây. Phần lớn bạn đọc, nghe, xem qua các phương tiện số, cùng với sự lấn át của TTXH. Đối diện vấn đề nay, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật (Phó tổng biên tập báo Vietnamplus) – đơn vị tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất báo chí cho rằng dù khó khăn nhưng việc chuyển đổi số trong báo chí là điều tất yếu.
Các đơn vị báo chí lớn, nhiều tòa soạn sẽ tiếp tục có xu hướng chuyển đổi số. Thay đổi trong tư duy, đầu tư vào nhân lực, đón đầu xu hướng mới của báo chí thế giới. Chủ động chuyển đổi số đó là cách thức hay nhất để báo chí tồn tại và có doanh thu như thu phí báo điện tử chẳng hạn (Đức Phan, 2022). Chuyển đổi số trong các tòa soạn báo chí đang trở thành một xu hướng không thể tránh khỏi.
Các tờ báo và cơ quan báo chí đang đối mặt với nhiều thách thức về tính cạnh tranh, tăng trưởng doanh thu và thu hút độc giả. Để giải quyết những thách thức này, chuyển đổi số đã trở thành một giải pháp hữu hiệu cho các tờ báo và cơ quan báo chí. Tuy nhiên, hòa nhập không có nghĩa là chúng ta chạy theo hoàn toàn xu thế đó, bởi vì chúng ta là cơ quan báo chí. Khi tòa soạn báo chí gia nhập chuyển đổi số, có một số nguyên tắc cần tuân thủ để đảm bảo rằng quá trình chuyển đổi được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững.
Sự phát triển mạnh mẽ của Internet và truyền thông đa phương tiện, sự tác động ngày càng sâu rộng của mạng xã hội, xu hướng hội tụ công nghệ và sự suy giảm của báo in trên thế giới thời gian qua đã ảnh hưởng trực tiếp, nhiều mặt và ngày càng phức tạp đến hoạt động báo chí nước ta. Khoảng những năm 2010-2012, có rất nhiều tranh luận trên thế giới về việc TTXH là bạn hay là thù của báo chí, rồi về sau, các tòa soạn đều buộc phải thừa nhận rằng mạng xã hội có vai trò hết sức quan trọng trong chiến lược nội dung của mình (Thanh Trà, 2020). TTXH đã phát triển đáng kể trong quá trình chuyển đổi số, trở thành một phần quan trọng của nền tảng truyền thông và giao 10 tiếp của con người, kể cả báo chí. Những tòa soạn hay những hang tin lâu năm đều không thể làm ngơ trước nền tảng này.
Không cách nào khác ngoài việc phải tận dụng mạng xã hội để đăng tải thông tin để không bị thụt lùi trên nền tảng này. Truyền thông xã hội Truyền thông mới (new media) bắt nguồn từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, khi các công nghệ số được phát triển và trở thành một phần của cuộc sống và kính tế. Theo Defining New Media của Lev Manovich (2001), truyền thông mới là thuật ngữ được sử dụng để chỉ những phương tiện truyền thông kỹ thuật số, chẳng hạn như trang web, ứng dụng di động, blog, video trực tuyến và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội. Sự phát triển của truyền thông mới bắt đầu từ những năm 1990 khi mà Internet ra đời.
Internet đã mở ra cách cửa cho việc phân phối thông tin và giao tiếp trực tiếp. Đến giữa những năm 2000, các trang web được thiết kế để tạo ra trải nghiệm người dung tốt hơn, thu hút lượng người truy cập và các hình thức truyền thông mới, như blog và mạng xã hội. TTXH là một trong những loại hình thuộc truyền thống mới. Theo định nghĩa chính thức của Bộ Thông Tin và Truyền thông, truyền thông xã hội là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác.
Tóm lại, TTXH là các công nghệ thông qua mạng internet trên các thiết bị truy cập internet mà tương tác tạo điều kiện cho việc tạo và chia sẻ thông tin, ý tưởng và các hình thức thể hiện khác thông qua các cộng đồng trên mạng internet. TTXH đã hình thành và phát triển như một kết quả của sự tiến bộ của công nghệ và sự lan rộng của Internet. Điều này cho phép mọi người có thể dễ dàng tương tác với nhau trên các nền tảng TTXH như Facebook, Twitter, Instagram, LinkedIn và nhiều nền tảng khác. Sự phát triển của TTXH bắt đầu từ những năm 2000, khi các mạng xã hội đầu tiên như Friendster, MySpace, và LinkedIn xuất hiện trên internet.
Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của TTXH bắt đầu từ năm 2004, khi Facebook được thành lập. Sau đó, Twitter ra đời vào năm 2006, Instagram vào năm 2010, và TikTok vào năm 2016 (Seguidores, 2017). 11 Theo "A Brief History of Social Media" (2020) trên trang web The Next Web, sự phát triển của các mạng xã hội đã được tăng cường bởi sự xuất hiện của các công nghệ mới như di động và trí tuệ nhân tạo. Điều này đã cho phép người dùng truy cập vào các mạng xã hội và tương tác với nhau mọi lúc mọi nơi, tạo ra một sự kết nối liên tục và dễ dàng giữa con người trên toàn thế giới.
TTXH đã phát triển rất nhanh trong những năm qua, nhờ sự tiến bộ của công nghệ, Internet và các nền tảng TTXH. Các nền tảng TTXH như Facebook, Twitter, Instagram và YouTube đã trở thành các công cụ mạnh mẽ cho các nhà sản xuất nội dung, cho phép họ truyền tải thông điệp của mình trực tiếp đến khán giả mà không cần thông qua các truyền thông truyền thống. TTXH cũng đã cho phép các nhà sản xuất nội dung tạo ra các nội dung đa phương tiện, bao gồm cả video, âm thanh và đồ họa, để tạo ra những trải nghiệm tương tác và thú vị hơn cho người dùng. Điều này có thể giúp tạo ra một mối quan hệ tốt hơn giữa người gửi và người nhận, tăng tính tương tác và tăng khả năng hiểu được nhu cầu của khách hàng.
Một ví dụ về mô hình truyền thông hai chiều trong truyền thông đại chúng là các cuộc phỏng vấn trực tuyến trên các nền tảng TTXH như Facebook và Twitter. Các nhà báo và các chuyên gia có thể tương tác trực tiếp với khán giả và trả lời các câu hỏi của họ. Điều này cho phép người gửi thông tin hiểu rõ hơn về nhu cầu và quan điểm của khán giả, cũng như tạo ra một mối quan hệ tốt hơn giữa hai bên. Xu hƣớng sử dụng truyền thông xã hội trong các toàn soạn báo chí 1.
Trên thế giới Truyền thông mới đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động của các tòa soạn báo chí. Các tòa soạn phải thích nghi với sự thay đổi này để tiếp cận và duy trì được độc giả. Một trong những thay đổi chính trong các tòa soạn báo chí là sự tập trung vào các nền tảng TTXH để quảng cáo và phân phối nội dung. Các tòa soạn báo chí sử dụng các kênh của TTXH như Facebook, Twitter, và LinkedIn để phát hành tin tức và thu hút khán giả.
Ngoài ra, họ cũng sử dụng các ứng dụng như Instagram, Snapchat, và TikTok để tạo ra nội dung trực quan và hấp dẫn.