Chương 1 KHÁI QUÁT HOẠT ĐỘNG CỦA BAN QUỐC TẾ Ở BA TỜ BÁO 1.1 Tình hình hoạt động: 1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội: Năm 2005 là năm cuối cùng trong kế hoạch 5 năm 2001-2005, nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng mạnh với tốc độ 8,4% (đứng thứ 2 ở khu vực châu Á). Sự phát triển vượt bậc đó đã đem lại bộ mặt mới cho đời sống người dân Việt Nam với mức sống cao hơn, thị trường phát triển mạnh hơn, đặc biệt là thị trường bán lẻ với những triển vọng to lớn đã và đang chứng minh cho mức sống ấy. 1 Chính sự phát triển vượt bậc ấy ngày càng đốc thúc Việt Nam bước chân vào dòng chảy chung của đời sống kinh tế toàn cầu. Những nỗ lực của Việt Nam nhằm gia nhập tổ chức Thương Mại Thế Giới (WTO) đã cho thấy nhu cầu bức bách buộc phải hội nhập của nền kinh tế.
Chính sự hội nhập trong kinh tế đó đã dẫn đến tiến trình hội nhập trên mọi lĩnh vực khác của đời sống văn hoá xã hội Việt Nam. Các chuyến lưu diễn lớn của các nghệ sĩ nước ngoài về nhạc Jazz, nhạc Rock, về nhạc cổ điển., các hoạt động trao đổi văn hoá - giáo dục như giới thiệu tác phẩm văn học, tác phẩm nhiếp ảnh, hội hoạ, xây dựng nội dung hành động về môi trường, dân số, nước sạch. ngày càng xuất hiện một cách phổ biến ở Việt Nam. Nếu như trước đây ở Việt Nam, các hoạt động văn hoá - xã hội chỉ gói gọn trong các nước thuộc khối xã hội chủ nghĩa với nhau thì nay đã được mở rộng với những lộ trình thông thoáng và cởi mở hơn.
Ý nghĩa của việc “giao lưu văn hoá” thực sự thể hiện rõ nét ở góc độ trình độ dân trí được nâng cao và cái nhìn của người dân được đẩy xa hơn ra với thế giới. Chính sự hội nhập của nền kinh tế Việt Nam vào thế giới đã cuốn theo sự hội nhập về văn hoá xã hội như một tất yếu lịch sử. Trình độ dân trí ngày càng được nâng cao. Đặc biệt, trong giới trí thức ở đô thị, đã có một bộ phận lớn “hướng ngoại” hơn trong giao tiếp văn hoá, đón nhận những luồng gió văn hoá từ các nước bạn một cách cởi mở và thiện cảm hơn.
Song song với đó, ở các khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa, vấn đề phổ cập giáo dục tiểu học, trung học và trung học phổ thông cũng được chú trọng hơn rất nhiều. Dù mặt bằng chung của trình độ dân trí nước ta vẫn bị đánh giá là thấp nhưng so với những năm trước đây năm 2005 có lẽ là một bước ngoặt. 1 Báo Diễn Đàn Doanh Nghiệp, số ngày Chủ Nhật 05-03-2006 : Tổng quan 2005 11 Đạt được thành quả trên không chỉ do hoạt động giáo dục mà một phần lớn phải kể đến kỉ nguyên bùng nổ thông tin với phương tiện Internet không chừa một ngóc ngách nào của thế giới. Chưa bao giờ thế giới gần trong tay mỗi người Việt đến thế.
Hơn thế nữa, giá cước Internet ngày càng giảm, ngày càng phổ thông và công bằng hơn với mọi tầng lớp dân cư trong xã hội. Sự giao lưu văn hoá thực sự bùng nổ với Internet. Và chắc chắn, với Internet, mọi thành tựu, giá trị văn hoá từ mọi khía cạnh tốt-xấu đều có thể tràn đến Việt Nam. Chính trong tình hình đó, hơn bao giờ hết, báo chí với vai trò định hướng và giáo dục đã phải vào cuộc.
Nếu như trước đây, nền kinh tế báo chí ở nước ta đơn thuần chỉ là nhỏ và lẻ, dựa vào bao cấp hoàn toàn là chính thì bây giờ, chính các cơ quan báo chí phải cạnh tranh thực sự trên một thị trường thực sự, dù ở nước ta báo chí vẫn là độc quyền của nhà nước. Sự bắt đầu của “thị trường báo chí” này bắt đầu từ khi báo Tuổi Trẻ, một tờ báo thuộc cơ quan của Thành Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh, bắt đầu có thể tự nuôi sống mình bằng tiền mua báo và sự lựa chọn của độc giả bắt đầu từ năm 2003. Đến năm 2005, sau sự kiện đó 2 năm, các báo khác buộc phải bước vào cuộc cạnh tranh tự nuôi sống mình đó cùng với Tuổi Trẻ. Nền kinh tế báo chí thực sự đã có những biến động.
Cũng chính vì yêu cầu buộc phải đáp ứng được thị hiếu của bạn đọc đã khiến nội dung thông tin Quốc Tế phải ngày càng phong phú, linh hoạt hơn thay vì những nội dung thông tin gói gọn trong các nước xã hội chủ nghĩa trước đây. Internet đã trở thành một đối thủ cạnh tranh ghê gớm với báo chí đặc biệt là về tính nhanh nhạy thời sự và sự phong phú của thông tin. Yêu cầu ngày một cao của bạn đọc đã buộc các trang thông tin Quốc Tế trên báo viết phải thực sự chọn lọc hơn, ý nghĩa hơn, sâu sắc hơn và chuyên nghiệp hơn. Chính vì đòi hỏi phải “chuyên nghiệp hơn” đó mà ở một số tờ báo lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh, ban Quốc Tế đã được định hình và đã bắt đầu có các hoạt động thực sự chuyên biệt và không còn bị xem là “đi kèm” như trước kia.
Thông tin báo chí Quốc tế thực sự đã có ảnh hưởng rất lớn đối với việc tiếp thu và giao lưu văn hoá của mọi tầng lớp nhân dân trong nước, đặc biệt là giới trẻ. Không còn đơn thuần phục vụ nhu cầu “đọc cho biết” của người dân như trước kia nữa, thông tin báo chí thực sự đã bắt đầu có những ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển, biến động của nền kinh tế. Từ năm 2005 trở về sau, biểu hiện ảnh hưởng này thực sự rõ ràng hơn bao giờ hết. Như vậy, trong nhu cầu bức thiết của một xã hội đang phát triển và tiến đến hội nhập, báo chí Việt Nam buộc phải xây dựng một khu vực thông tin quan trọng nhưng mới mẻ, đó chính là thông tin Quốc Tế.
Ban Quốc Tế trong các tờ báo ra đời từ nguyên nhân và những thúc đẩy đó. Tuy nhiên, việc ra đời của ban Quốc Tế ở các tờ báo dể xây dựng và phục vụ bạn đọc phần thông tin Quốc tế cũng phải lệ thuộc vào điều kiện cụ thể từ tự thân của các tờ báo.2 Điều kiện từ tự thân các tờ báo: 12 Thực chất, cả ba tờ báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên và Sài Gòn Giải Phóng vốn đã là những tờ báo ra đời từ rất lâu, Sài Gòn Giải Phóng và Tuổi Trẻ có hơn 30 năm bề dày hoạt động, Thanh Niên là 20 năm. Ngay từ những ngày ra đời đầu tiên, các tờ báo này đã có trang Quốc Tế với hoạt động chỉn chu, nội dung thông tin nước ngoài phong phú, có người chuyên làm công tác biên tập và viết tin bài Quốc Tế. Có khác chăng là trong giai đoạn trước đổi mới, thông tin Quốc Tế ở các tòa soạn này chỉ xoay quanh khối các nước Xã Hội Chủ Nghĩa mà trọng điểm là Liên Bang Xô Viết.
Số lượng người sử dụng tiếng Nga thành thạo lúc này cũng rất đông nên phần tin Quốc Tế chủ yếu khai thác từ báo chí Liên Xô. Những năm sau này, trong thời kì đổi mới, thông tin Quốc Tế mới mở rộng ra các quốc gia khác do có điều kiện về tài chính, các tòa soạn mua thông tin, do có internet các tòa soạn dễ dàng khai thác thông tin từ mọi địa điểm của quả đất. Những điều kiện từ tự thân các tờ báo được nêu ra dưới đây đã có từ những ngày đầu tiên của cả 3 tờ báo. Điều kiện tiên quyết cho hoạt động của ban Quốc Tế ở ba tờ báo sống được chính là những nhân tố này.
Một trong những điều kiện tự thân từ các tờ báo dễ dàng được thấy đó chính là ở các tòa soạn báo có bộ phận ban Quốc Tế riêng biệt thì ban Quốc Tế này có một đội ngũ phóng viên giỏi một hoặc nhiều ngoại ngữ, đồng thời một hệ thống cộng tác viên, thông tín viên người Việt ở nước ngoài, các đại sứ quán Việt Nam tại nước ngoài , các cộng tác viên là nhà báo nước ngoài cũng được các tòa soạn này chú ý xây dựng. Điều kiện kinh tế phát triển và chủ trương thân thiện, giao lưu với các nước trên thế giới đã khiến việc đi lại giữa trong và ngoài nước không còn quá khó khăn như trước kia nữa. Một bộ phận trí thức Việt trẻ ra nước ngoài du học, làm kinh doanh, du lịch, định cư. đã trở thành nguồn tin gần gũi, thực tế và sâu sát cho các báo trong nước.
Bản thân các ngoại kiều này cũng vừa là đọc giả, vừa là nhà báo, họ chính là những cây bút “địa phương” đắc lực cho ban Quốc Tế. Điều kiện thứ hai này là khả năng phổ biến và đại chúng bản tin Quốc Tế để thông tin đến với bạn đọc người Việt gần gũi, thú vị thay vì việc bạn đọc chỉ biết “đọc chay” những thông tin tổng hợp từ các tờ báo nước ngoài.2 Giới thiệu trang tin Quốc Tế và ban Quốc Tế ở ba tờ báo : 1.1 Trang tin “Thời sự Quốc Tế” trên báo Thanh Niên: Ở báo Thanh Niên, trang tin Quốc Tế đã ra đời từ năm 1986, năm bắt đầu của thời kì đổi mới và cũng là khoảng thời gian tờ báo mới ra đời. Số báo đầu tiên ra ngày 03 tháng 01 năm 1986, có tên gọi “Tuần tin Thanh Niên”. Lúc đó báo Thanh Niên chỉ là tờ tuần tin của Hội Liên Hiệp Thanh Niên Việt Nam nhưng đã mang bóng dáng của 1 tờ báo thực sự chuyên nghiệp và có đầu tư trong nội dung.
Và cũng từ những số đầu tiên, năm 1986, tờ báo đã có những phần tin Quốc Tế viết rất chi tiết, có hẳn 1 trang Quốc Tế riêng biệt và những trang bài viết về sân khấu, điện ảnh, âm nhạc, đọc sách. Các bài báo trong thời kì này (đặc biệt là các vấn đề khoa học, nghệ thuật) đều chỉ là những bài dịch trực tiếp và nguyên văn từ báo nước ngoài, được trình bày trên một trang 13 báo khổ A3 lớn và không ngắt đoạn. Các bài báo về chính trị, xã hội phần lớn hướng về các nước Xã Hội Chủ Nghĩa, đả kích Mỹ và ca ngợi hệ thống Xã Hội Chủ Nghĩa lúc bấy giờ. Tuy nhiên có một điều đặc biệt là ở tờ báo này, trang “tri thức và sức mạnh” là những bài dịch khoa học có giá trị và rất chỉn chu về nội dung lẫn hình thức, đem lại lượng tri thức hữu ích cho bạn đọc rất nhiều.
Nguồn tin của báo lúc đó chủ yếu là từ các hãng tin, tờ báo : U.