Chương 1: Tổ chức sản xuất đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử - Những vấn đề lý luận cơ bản - Chương 2: Thực trạng tổ chức sản xuất đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay - Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả về tổ chức sản xuất đồ họa thông tin trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay. 12 Chƣơng 1 TỔ CHỨC SẢN XUẤT ĐỒ HỌA THÔNG TIN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1. Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm tổ chức sản xuất - Tổ chức: Tổ chức được hiểu một cách đơn giản nhất là việc bố trí sắp xếp việc thực hiện các công việc trong một cơ cấu tổ chức.
Theo Từ điển tiếng Việt, tổ chức là làm cho thành một chỉnh thể, có một cầu tạo, một cấu trúc và những chức năng chung nhất; Làm cho thành trật tự, có nề nếp; Làm những gì cần thiết để tiến hành một họat động nào đó nhằm có được hiệu quả tốt nhất [21, tr. Khi xem xét, sử dụng trong nghiên cứu thuật ngữ “tổ chức” trong truyền thông đại chúng được đề cập ở 2 góc độ Một là, tổ chức chỉ một nhóm người, họat động trong cùng một lĩnh vực nghề nghiệp Hai là, tổ chức chỉ họat động của nhà truyền thông và nhà quản lý báo chí, truyền thông nhằm mục đích tạo ra một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh; là một dạng họat động nghề nghiệp của nhà báo với các công việc cụ thể như: lên kế họach, tổ chức sản xuất nội dung, thiết kế và trình bày báo, in ấn, phát hành,… Trong đề tài nghiên cứu luận văn này, khái niệm “tổ chức” được xem xét ở góc độ thứ hai. Tổ chức được dùng để chỉ quá trình lựa chọn, sắp xếp và bố trí của nhà truyền thông và nhà quản lý báo chí, truyền thông nhằm mục đích sản xuất một hay nhiều sản phẩm báo chí hoàn chỉnh, thực hiện các họat động truyền thông một cách hiệu quả nhất. 13 - Sản xuất: Sản xuất là tạo ra của cải vật chất, nói chung; họat động sản xuất, tạo ra vật chất cho xã hội bằng cách dùng tư liệu lao động tác động vào đối tượng lao động [21, tr.
Sản xuất hay sản xuất của cải vật chất là họat động chủ yếu trong các họat động kinh tế của con người. Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong thương mại. Quyết định sản xuất dựa vào những vẫn đề chính sau: sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào? sản xuất cho ai? giá thành sản xuất và làm thế nào đề tối ưu hóa việc sử dụng và khai thác các nguồn lực cần thiết làm ra sản phẩm? Hiểu một cách cụ thể, sản xuất là họat động bằng sức lao động của con người hoặc bằng máy móc, hoặc kết hợp cả sức lao động của con người và máy móc để tạo ra của cải vật chất cho xã hội. - Tổ chức sản xuất Thực chất của quá trình tổ chức sản xuất là việc phân chia quá trình sản xuất phức tạp thành các quá trình thành phẩm trên cơ sở đó áp dụng những hình thức công nghệ, các biện pháp tổ chức phân công lao động và các phương tiện, công cụ lao động thích hợp.
Trong quá trình đó tìm biện pháp phối hợp hài hòa giữa các bộ phận tham gia vào quá trình sản xuất, nhằm mục đích đạt hiệu quả cao nhất. Bất kỳ họat động sản xuất nào nhằm phục vụ đời sống của con người đều cần có cách thức tổ chức sản xuất hiệu quả, từ khâu lựa chọn đầu vào đến việc sử dụng trang thiết bị, trình độ lao động để phù hợp với yêu cầu công nghệ, lãnh đạo, tô chức phân công lao động hợp lý sao cho họat động sản xuất đạt được mục tiêu đề ra với hiệu quả cao nhất. Tổ chức sản xuất sản phẩm báo chí chính là xây dựng một quy trình bao gồm các công đoạn mang tính trình tự bắt buộc để sản xuất ra các sản phẩm báo chí như báo in, tạp chí, chương trình truyền hình, phát thanh hay báo mạng điện tử. 14 Từ những phân tích ở trên, kết hợp với thực tiễn có thể hiểu, “Tổ chức sản xuất là quá trình sắp xếp và bố trí các công việc, giao quyền hạn và phân phối các nguồn lực của cơ quan, đơn vị, tổ chức hoặc của cá nhân một cách có tính toán và khoa học nhằm huy động tối đa sức sáng tạo của người lao động, giảm thấp nhất chi phí sản xuất để tạo ra một sản phẩm đạt hiệu quả cao nhất theo đúng các yêu cầu đã định ra”.
Khái niệm đồ họa thông tin - Đồ họa Trong tiếng Anh, đồ họa trong lĩnh vực báo chí, truyền thông được gọi dưới nhiều cái tên khác nhau như: informational graphic, newspaper information graphic; infographic news. nhưng nhìn chung, những thuật ngữ trên đều chứa đựng 2 yếu tố là thông tin (information) và đồ họa (graphic). Trong tác phẩm “A History of Graphic Design” – một cuốn sách online của guity Novin, nhà họa sĩ kiêm thiết kế đồ họa này cho rằng: “Đồ họa (tiếng anh: “graphics”, gốc Hy Lạp: “graphikos”) là các sản phẩm trực quan được trình bày trên một mặt phẳng như bức tường, màn hình máy tính, giấy, đá hoặc mặt đất. Thuật ngữ đồ họa bao hàm các khái niệm liên quan đến việc tạo ra các dấu hiệu, biểu đồ, biểu tượng, thiết kế hình học,…” Một số quan điểm của các nhà nghiên cứu của các nước phương Tây cho rằng đồ họa là một lĩnh vực truyền thông, trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác.
Thiết kế đồ họa là tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho các vấn đề truyền thông. Đồ họa là một trong những dạng thức của thông tin trực quan (cùng với video, hình ảnh động. Người tiếp nhận dễ dàng giải mã thông điệp bằng thông tin đồ họa hơn là chữ viết. Đôi khi có những sự kiện chữ viết hoặc hình ảnh chụp không thể diễn tả được hoặc không diễn tả hết thì đồ họa lại thể hiện rất tốt.
Có những sự kiện, diễn biến mang tính chất thời sự, những so sánh, 15 đối chiếu vì những lý do nào đó không cho phép diễn tả bằng hình ảnh chụp thì có thể sử dụng đồ họa đề diễn tả một cách hiệu quả. Theo tác giả Lữ Đức Hào (2005), Dàn trang – Xử lý đồ họa và Multimedia, NXB Phụ nữ, Hà Nội. “Đồ họa là một ngôn ngữ nghệ thuật để nhấn mạnh thông tin và truyền tải thông tin đó một cách rõ ràng nhất tới độc giả. Nói cách khác, đồ họa có thể thay thế cho rất nhiều chữ” [16, tr.
Nhìn chung, khi nhắc đến đồ họa, các quan điểm đều gắn liền với thuật ngữ này với những thuật ngữ “hình ảnh”, “thị giác” với mục đích truyền đạt một nội dung thông tin bất kì nào đó. Do đó, có thể hiểu, đồ họa là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hay kiến thức bằng hình ảnh trực quan, được sáng tạo bằng họat động vẽ, thiết kế nhằm truyền tải thông tin, thông điệp nào đó đến người xem. - Thông tin Trong cuốn Từ điển Tiếng Việt của Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, thông tin được định nghĩa như sau: Động từ: Truyền tin, báo tin cho người khác biết Danh từ: - Điều hoặc tin được truyền đi cho biết (nói khái quát) Sự truyền đạt, sự phản ánh tri thức dưới các hình thức khác nhau, cho biết về thế giới xung quanh và những quá trình xảy ra trong nó. Theo Nguyễn Văn Dững thông tin là chức năng sơ khởi của báo chí, theo nghĩa sử dụng phương tiện kỹ thuật để phổ biến kết quả lao động sáng tạo của nhà báo.
Thông tin báo chí là tri thức, tư tưởng do nhà báo phản ánh một cách sáng tạo từ đời sống hiện thực, đáp ứng nhu cầu nhận thức của công chúng và phát triển xã hội [10, tr. Thông tin báo chí mang bản chất xã hội, lưu chuyển các giá trị xã hội và thực hiện các chức năng xã hội. Thông tin trong báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa cuộc sống - nhà báo - tác 16 phẩm – công chúng. Chính điều đó đã khiến cho thông tin báo chí trở thành một loại thông tin đại chúng rộng rãi và năng động nhất mà không một hình thái ý thức xã hội nào có được.
Do nhu cầu, thị hiếu của các đối tượng công chúng khác nhau nên TTBC cũng phải được truyền tải với hình thức, nội dung khác nhau, phù hợp với từng loại đối tượng. - Đồ họa thông tin Theo trang understandinggraphics.com, đồ họa thông tin là một hình ảnh đại diện của thông tin dữ liệu hoặc kiến thức. Trong đồ họa thông tin, một dấu mốc, một yếu tố biểu tượng hoặc hình ảnh thường biểu hiện cho thông tin định lượng. Màu sắc, kích thước và hình dạng thường cung cấp các khía cạnh về chất lượng.
Đồ họa thông tin sử dụng văn tự như các nhãn hoặc để giải thích ngắn gọn về dữ liệu. Đồ họa thông tin bao gồm biểu đồ, đồ thị, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ biểu diễn trình tự thời gian và các hình ảnh biểu tượng hiện đại mà chưa được đặt tên [44]. Cuốn “Báo chí và truyền thông đa phương tiện” định nghĩa ngắn gọn thuật ngữ “Đồ họa thông tin ” (infographics) là sự kết hợp của đồ họa (graphic) và thông tin (infomation) , chuyên sử dụng các bảng, biểu, bản đồ, đồ thị,. để thể hiện các dữ liệu, tin tức báo chí [15, tr.
Hình ảnh đồ họa tác động đến mọi giác quan của con người, từ thị giác, thậm chí là cả cảm xúc, qua đó tăng khả năng tiếp nhận thông tin của công chúng. Qua đó có thể thấy, việc diễn đạt thông tin bằng ngôn ngữ đồ họa sẽ tăng sức thuyết phục của tác phẩm báo chí, giúp nội dung tác phẩm được diễn đạt nhanh gọn, dễ hiểu hơn rất nhiều, khiến người xem dễ dàng tiếp nhận và ghi nhớ thông tin. Theo tác giả Hà Huy Phượng đề cập trong cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in” thì “Thông tin đồ họa hoặc đồ họa thông tin (Information graphic, News graphic) là dạng thức thông tin diễn tả sự kiện, 17 vấn đề bằng hình vẽ. Hình vẽ có thể kết hợp với chữ viết hoặc hình ảnh chụp để biểu đạt các chỉ tiết, tình tiết sự kiện hoàn chỉnh” [23, tr.