Chương I của Luật số 12/1999/QH10 ngày 12/6/1999 về sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Báo chí được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 28/12/1989 cũng có ghi thuật ngữ “báo điện tử” (được thực 11 hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài để chỉ loại hình báo chí này. Tuy nhiên, khái niệm này có nghĩa rất chung chung, không giúp hiểu rõ đặc điểm của loại báo phát hành trên mạng: tờ báo được sản xuất trong vòng khép kín của mạng LAN của tòa soạn báo và tờ báo được “chạy” trên môi trường mạng toàn cầu Internet. Đồng thời, đã có thời gian chúng ta sử dụng cách gọi này để chỉ phát thanh và truyền hình nên nếu dùng lại rất dễ gây nhầm lẫn. Báo trực tuyến là khái niệm được sử dụng đầu tiên ở Mỹ và đã trở thành cách gọi của quốc tế.
Thuật ngữ “trực tuyến” (online) trong các từ điển Tin học được dùng để chỉ trạng thái của một máy tính khi đã kết nối với mạng máy tính và sẵn sàng hoạt động. Hiện nay, thuật ngữ này đang sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực truyền thông nhằm chỉ các khái niệm có cùng đặc tính như: “xuất bản trực tuyến”, “phương tiện truyền thông trực tuyến”, “nhà báo trực tuyến”, “phát thanh trực tuyến”, “truyền hình trực tuyến”. Tuy nhiên, cách gọi này gắn với tin học nhiều hơn và chưa được Việt hóa. Báo mạng là cách gọi tắt của báo mạng Internet.
Đây là cách gọi không mang tính khoa học vì nó không rõ nghĩa, không đầy đủ, dễ làm hiểu sai bản chất của thuật ngữ. Bởi Internet là mạng của các mạng, dưới nó còn rất nhiều loại mạng như mạng nội bộ của các tổ chức, các công ty, các chính phủ. Gọi tắt như thế sẽ không xác định rõ ràng ranh giới giữa khái niệm “mạng” và “mạng Internet”. Báo internet cũng là khái niệm được dùng khá rộng rãi.
Thuật ngữ này được sử dụng trong một số đề tài khoa học, hội thảo khoa học về vai trò của công nghệ thông tin đối với loại hình báo chí mới. Cách gọi này là sự kết hợp tên gọi của Internet với một tờ báo chính là ở chỗ: Internet cung cấp không gian với đầy đủ tiện nghi cho một tờ báo hoạt động. Tờ báo lấy Internet làm phương tiện truyền tải, lấy các khả năng ưu việt của Internet làm lợi thế và hoạt động độc lập trên Internet. Tờ báo - dưới dạng một địa chỉ web - và Internet là đôi bạn song hành trên xa lộ thông tin.
Thang Đức Thắng - Tổng Biên tập báo VnExpress thì đây là tên gọi chính xác nhất, cho phép hiểu rõ ràng đặc trưng của loại hình báo chí này. Qua thực tiễn hoạt động trong ngành rất nhiều người đã đồng tình với cách gọi trên. Tuy nhiên, thuật ngữ này cũng dễ đưa người ta đến sự nhầm lẫn: tất cả các trang web có mặt trên Internet đều là báo Internet. Trên thực tế, một tờ báo phát hành trên mạng đúng là một trang web nhưng không phải trang web nào cũng là tờ báo.
Mặt khác, cách gọi này chưa thật Việt hóa. Người Việt Nam quen dùng từ Internet là mạng. Báo mạng điện tử là khái niệm được sử dụng sau khi Học viện Báo chí và Truyên truyền tuyển sinh một chuyên ngành đào tạo mới - báo mạng điện tử và thành 12 lập tổ bộ môn Báo mạng điện tử. Sở dĩ Học viện Báo chí và Tuyên truyền chọn thuật ngữ “báo mạng điện tử” để gọi loại hình báo chí mới này bởi nhiều lý do1.
Thứ nhất, nó khẳng định loại hình báo chí mới này là con đẻ của sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, hoạt động được nhờ các phương tiện kỹ thuật tiên tiến, số hóa, các máy tính nối mạng và các server, các phần mềm ứng dụng. Thứ hai, nó cho phép hiểu một cách chính xác về bản chất đặc trưng của loại hình báo chí này: tính đa phương tiện, tính tương tác cao, tính tức thời, phi định kỳ, khả năng truyền tải thông tin không hạn chế, với cách lưu trữ thông tin dưới dạng dữ liệu siêu văn bản, khả năng siêu liên kết - các trang báo được tổ chức thành từng lớp, có cơ chế “nở” ra với số trang không hạn chế. Thứ ba, tên gọi này chỉ rõ người làm báo và người đọc báo đều phải có trình độ kỹ thuật nhất định. Thứ tư, đây là sự kết hợp các tên gọi có nội dung riêng biệt như: báo, mạng, điện tử.
Chính vì vậy, tên gọi này thỏa mãn được các yếu tố Việt hóa, đặc trưng khu biệt của loại hình báo chí mới, khắc phục được sự “thiếu” về ý nghĩa, sự máy móc của từ ngoại lai. Nói chung có nhiều cách gọi về loại hình báo chí mới này. Trong khi chờ một khái niệm thống nhất, chúng tôi sẽ sử dụng khái niệm “báo mạng điện tử”. Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng internet.
Một số khái niệm khác: - Thông tin điện tử trên Internet là thông tin được cung cấp truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ và trao đổi thông qua mạng lưới thiết bị Internet2. - Trang thông tin điện tử trên Internet là trang thông tin hoặc tập hợp trang thông tin phục vụ cho việc cung cấp và trao đổi thông tin trên môi trường Internet, bao gồm trang thông tin điện tử, trang thông tin điện tử cá nhân, cổng thông tin điện tử và các hình thức tương tự khác3. - Trang thông tin điện tử tổng hợp là trang thông tin điện tử trên Internet của tổ chức hoặc doanh nghiệp cung cấp thông tin tổng hợp về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trên cơ sở trích dẫn lại thông tin từ nguồn chính thức của các cơ quan báo chí hoặc 1 Xem TS Nguyễn Thị Thoa: tổ chức và quản lý báo mạng điện tử ở Việt Nam, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở trọng điểm, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, H. 2 Khoản 11 Điều 3 Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28-8-2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet.
3 Khoản 12 Điều 3 Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28-8-2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet. 13 từ các trang thông tin điện tử của các cơ quan Đảng và Nhà nước1. Trang thông tin điện tử tổng hợp muốn hoạt động phải được cấp phép của Bộ Thông tin và Truyền thông. - Trang thông tin điện tử cá nhân quy định tại khoản 12 Điều 3 Nghị định số 97/2008/NĐ-CP được hiểu như sau: được dùng để thể hiện những thông tin mang tính chất cá nhân phục vụ nhu cầu lưu trữ hoặc trao đổi, chia sẻ với một nhóm người hoặc với cộng đồng rộng rãi sử dụng dịch vụ Internet.
Trang thông tin điện tử cá nhân được chủ thể trang thông tin điện tử cá nhân đăng ký khởi tạo trên Internet2. - Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đạt, trò chuyện trực tuyến và các hình thức tương tự khác3. - Cổng thông tin điện tử là một điểm truy cập với giao diện web cho phép người dùng khai thác một khối lượng lớn tài nguyên thông tin và dịch vụ một cách nhanh nhất, thân thiện nhất và hiệu quả nhất. Có cổng thông tin cho riêng một ngành, một lĩnh lực nào đó và cổng thông tin nhiều chủ đề, nhiều lĩnh vực, phục vụ cho nhiều đối tượng phục vụ khác nhau.
Sự khác biệt giữa báo mạng điện tử và trang thông tin điện tử Có một thực tế là trong thời gian qua việc phân biệt giữa báo mạng điện tử, trang thông tin điện tử tổng hợp và trang thông tin điện tử chưa rõ ràng. Vì vậy, có nhiều ý kiến về việc các trang thông tin điện tử hoạt động giống như trang thông tin điện tử tổng hợp và trang thông tin điện tử tổng hợp hoạt động giống như báo mạng điện tử. Về mặt khái niệm, chúng tôi đã phân biệt ở trên. Trong phần này, chúng tôi nhấn mạnh đến sự khác nhau cơ bản giữa báo mạng điện tử với trang thông tin không thuộc các cơ quan báo chí4.
Báo mạng điện tử Trang thông tin điện tử Là của một tổ chức chính trị xã hội nhất Của tổ chức xã hội, công ty, đơn vị kinh định; được cấp phép hoạt động. tế, cá nhân; có thể được cấp phép hoạt 1 Khoản13 Điều 3 Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28-8-2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet. 2 Thông tư hướng dẫn một số nội dung về hoạt động cung cấp thông tin điện tử cá nhân trong Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28-8-2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet. 3 Khoản 4 Điều 3 Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28-8-2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet.
4 Theo TS Nguyễn Thị Thia: tổ chức và quản lý báo mạng điện tử ở Việt Nam, đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở trọng điểm, học viện Báo chí và Tuyên truyền, H. 14 động hoặc không. Là hoạt động chính trị, phục vụ công tác Quảng bá cho tổ chức, cá nhân, sản tư tưởng, phục vụ lợi ích của quốc gia. phẩm và hoạt động vì mục đích riêng.
Dân tộc, nhân dân, theo Luật báo chí hiện hành. Nội dung thông tin: được chọn lọc, đa Nội dung thông tin: hẹp, mang tính cá dạng (mọi vấn đề của đời sống). Thông thời với sự kiện xảy ra. Thông tin là tin không xuất hiện liên tục, cập nhật.
những sự kiện có thật, chính xác, có thể Thông tin có thể có thật, có thể nói quá kiểm tra. Thông tin mang tính định sự thật, thậm chí là bịa đặt tùy theo mục hướng, góp phần quản lý xã hội. đích của chủ trang web cần đạt được. Hình thức: tờ báo được thiết kế theo Hình thức: trang web được thiết kế chuyên trang, chuyên mục, bắt mắt không ổn định, tùy theo nội dung thông nhưng đảm bảo tính chính trị của trật tự tin cần thông báo.
Không sử dụng đa thông tin. Thể loại báo chí đa dạng. dạng các thể loại báo chí như phóng sự, Ngôn ngữ đại chúng, dễ hiểu.