Sự tham gia của phụ nữ P.5, Q.3 trong CVĐ Gia đình 5 không 3 sạch

Tài liệu luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng, giải pháp về sự tham gia của phụ nữ trong cuộc vận động xây dựng Gia đình 5 không 3 sạch.

• Tác giả: Nguyễn Thị Luyến
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Sự Tham Gia Của Nhóm Phụ Nữ Sống Trên Địa Bàn Phường 5 Quận 3 Vào Các Hoạt Động Của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ TP. Hồ Chí Minh: Nghiên Cứu Trường Hợp Cuộc Vận Động Xây Dựng Gia Đình 5 Không 3 Sạch
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Luận văn tham gia của phụ nữ trong CVĐ 5 không 3 sạch

Cuộc vận động (CVĐ) “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch” là một sáng kiến trọng tâm do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam khởi xướng, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần vào công cuộc xây dựng nông thôn mới. Nội dung của luận văn này tập trung phân tích sâu sắc vai trò của phụ nữ trong việc hiện thực hóa các mục tiêu của CVĐ. Sự tham gia của họ không chỉ là yếu tố quyết định sự thành công của phong trào mà còn là thước đo cho sự tiến bộ về bình đẳng giới và phát triển cộng đồng. Nghiên cứu trường hợp tại Phường 5, Quận 3, TP.HCM cho thấy, dù có nhiều nỗ lực, sự tham gia của chị em vẫn còn những hạn chế. Phân tích này sẽ làm rõ các tiêu chí của chương trình và khẳng định vị thế không thể thiếu của người phụ nữ, những người được xem là “hạt nhân” của gia đình và là động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp thiết thực, giúp phong trào phụ nữ ngày càng lan tỏa và hiệu quả.

1.1. Khám phá 8 tiêu chí cốt lõi của gia đình 5 không 3 sạch

Chương trình gia đình 5 không 3 sạch được cấu thành từ 8 tiêu chí cụ thể, rõ ràng, hướng đến việc xây dựng một môi trường sống toàn diện. Nhóm tiêu chí 5 không bao gồm: không đói nghèo; không vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội; không có bạo lực gia đình; không vi phạm chính sách dân số; và không có trẻ suy dinh dưỡng, bỏ học. Các tiêu chí này trực tiếp giải quyết các vấn đề nóng về an sinh xã hội và phát triển con người. Trong khi đó, nhóm tiêu chí 3 sạch tập trung vào môi trường sống: sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ. Mục tiêu là cải thiện điều kiện vệ sinh, bảo vệ môi trường, và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa tại cộng đồng. Đây là những nội dung nền tảng, đòi hỏi sự chung tay của mỗi hội viên phụ nữ để biến chúng thành hiện thực.

1.2. Phân tích vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới

Vai trò của phụ nữ trong CVĐ 5 không 3 sạch gắn liền với mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Phụ nữ không chỉ là người thực hiện mà còn là người truyền cảm hứng, giám sát và duy trì các tiêu chí tại gia đình và cộng đồng. Họ là lực lượng nòng cốt trong việc phát triển kinh tế gia đình, xóa đói giảm nghèo, và nuôi dạy con cái theo chuẩn mực xã hội. Sự tham gia tích cực của phụ nữ giúp đẩy lùi các tệ nạn, giảm thiểu bạo lực gia đình, và xây dựng nếp sống văn minh. Theo tinh thần Nghị quyết Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ X, việc hỗ trợ phụ nữ xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, hạnh phúc là nhiệm vụ trọng tâm, khẳng định vị thế quan trọng của họ trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

II. Thực trạng và thách thức trong sự tham gia của phụ nữ

Mặc dù CVĐ 5 không 3 sạch có ý nghĩa to lớn, thực trạng và giải pháp triển khai vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Nghiên cứu khoa học của Nguyễn Thị Luyến (2019) tại Phường 5, Quận 3 chỉ ra rằng sự tham gia của phụ nữ còn nhiều hạn chế và mang tính hình thức. Nhiều người tham gia chỉ dừng ở mức độ thực thi các nội dung được giao, chưa chủ động trong việc đề xuất ý kiến, bàn bạc hay giám sát. Tỷ lệ tham gia thấp và sự hời hợt trong hành động là kết quả của nhiều rào cản từ cả phía cá nhân và tổ chức. Các báo cáo của địa phương thường nêu bật thành công, nhưng thực tế cho thấy một bộ phận không nhỏ phụ nữ thậm chí chưa biết đến hoặc chưa hiểu rõ về 8 tiêu chí của CVĐ. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xem xét lại các phương pháp tiếp cận và hỗ trợ để thu hút hội viên phụ nữ tham gia một cách thực chất và bền vững, thay vì chỉ chạy theo số liệu báo cáo.

2.1. Đánh giá mức độ tham gia còn hời hợt mang tính hình thức

Kết quả khảo sát cho thấy một thực tế đáng lo ngại: sự tham gia của phụ nữ phần lớn chỉ dừng lại ở các bậc thang thấp nhất trong mô hình tham gia của Arnstein như “thông tin” và “tham vấn”. Cụ thể, họ chỉ được nghe thông báo về chương trình nhưng ít có cơ hội tham gia vào quá trình xây dựng nội dung hay ra quyết định. Báo cáo chỉ ra rằng nhiều phụ nữ tham gia vì được yêu cầu chứ không phải vì nhận thức được lợi ích thiết thực. Sự tham gia hình thức này dẫn đến hiệu quả của CVĐ không cao. Hoạt động chưa thực sự đi vào chiều sâu, chưa tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của cộng đồng, đặc biệt trong các vấn đề như phòng chống bạo lực gia đình hay bảo vệ môi trường.

2.2. Những rào cản từ nhận thức thời gian của hội viên phụ nữ

Nhiều yếu tố cá nhân cản trở sự tham gia tích cực của phụ nữ. Theo khảo sát, lý do phổ biến nhất là thiếu thời gian do phải cân bằng giữa công việc và chăm sóc gia đình. Bên cạnh đó, trình độ học vấn cũng là một rào cản. Nghiên cứu chỉ ra “trình độ ảnh hưởng đến nhận thức” là nguyên nhân chính khiến nhiều phụ nữ thờ ơ với các hoạt động xã hội. Họ có xu hướng ưu tiên các vấn đề mang lại lợi ích kinh tế tức thời hơn là các chương trình cộng đồng dài hạn. Sự tự ti, e ngại và tâm lý cho rằng đây là trách nhiệm của chính quyền cũng là những trở ngại tâm lý không nhỏ, làm giảm động lực tham gia của hội viên phụ nữ.

2.3. Khó khăn từ công tác tuyên truyền vận động của các cấp Hội

Hiệu quả của công tác tuyên truyền, vận động chưa cao cũng là một nguyên nhân cốt lõi. Kết quả khảo sát cho thấy trên 70% phụ nữ không nắm rõ 8 tiêu chí của CVĐ. Các hình thức tuyên truyền như phát tờ rơi, họp tổ dân phố còn đơn điệu, chưa đủ sức hấp dẫn. Thông tin thường chỉ đến được với cán bộ hội hoặc các hội viên nòng cốt, chưa lan tỏa rộng rãi đến mọi tầng lớp phụ nữ. Hơn nữa, các hoạt động hỗ trợ từ Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam các cấp đôi khi chưa thiết thực, chưa giải quyết được những khó khăn cụ thể của chị em, dẫn đến tâm lý “chương trình không giúp ích gì cho mình”. Điều này làm giảm sút niềm tin và sự hưởng ứng của cộng đồng.

III. Bí quyết nâng cao vai trò phụ nữ trong CVĐ 5 không 3 sạch

Để CVĐ “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch” thực sự đi vào cuộc sống, việc đề ra các giải pháp đồng bộ và thiết thực là yêu cầu cấp bách. Trọng tâm của các giải pháp này là nâng cao vai trò của phụ nữ, biến họ từ người tham gia thụ động thành chủ thể hành động. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện từ phương thức tuyên truyền đến các chính sách hỗ trợ cụ thể. Thay vì áp đặt các chỉ tiêu, cần tạo ra một môi trường khuyến khích, nơi phụ nữ được lắng nghe, được đóng góp và được công nhận. Các giải pháp không chỉ tập trung vào việc cung cấp thông tin mà còn phải chú trọng đến việc xây dựng các mô hình hiệu quả, hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế gia đình. Khi cuộc sống được đảm bảo, họ sẽ có thêm điều kiện và động lực để tham gia các hoạt động xã hội, góp phần vào sự phát triển chung của cộng đồng.

3.1. Đổi mới công tác tuyên truyền vận động theo hướng thiết thực

Để giải quyết vấn đề nhận thức, công tác tuyên truyền, vận động cần được đổi mới một cách sáng tạo và hiệu quả hơn. Thay vì các phương pháp truyền thống, cần đa dạng hóa các kênh thông tin như sử dụng mạng xã hội, tổ chức các buổi tọa đàm, sân khấu hóa, và xây dựng các câu chuyện thành công điển hình. Nội dung tuyên truyền phải ngắn gọn, dễ hiểu, tập trung vào những lợi ích trực tiếp mà CVĐ mang lại cho gia đình họ. Đặc biệt, cần lắng nghe và phản hồi ý kiến của phụ nữ, biến các buổi tuyên truyền thành các diễn đàn đối thoại cởi mở. Việc này không chỉ giúp họ hiểu rõ hơn về chương trình mà còn cảm thấy được tôn trọng và gắn kết.

3.2. Xây dựng các mô hình hiệu quả hỗ trợ phát triển kinh tế gia đình

Một trong những giải pháp then chốt là gắn kết CVĐ với các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế gia đình. Hội Liên hiệp Phụ nữ cần phối hợp với các ban ngành để triển khai các mô hình hiệu quả như tổ hợp tác, câu lạc bộ phụ nữ làm kinh tế, hỗ trợ vay vốn ưu đãi, và tập huấn kỹ năng nghề. Khi phụ nữ có thu nhập ổn định, họ không chỉ thoát khỏi tiêu chí “đói nghèo” mà còn có thêm sự tự tin và nguồn lực để tham gia các hoạt động cộng đồng. Kinh tế vững vàng là nền tảng để giải quyết các vấn đề khác như bạo lực gia đình, trẻ em bỏ học, và nâng cao chất lượng cuộc sống, từ đó thực hiện tốt các tiêu chí 5 không và tiêu chí 3 sạch.

IV. Phương pháp trao quyền để phụ nữ chủ động tham gia CVĐ

Vượt ra khỏi vai trò là người thực hiện, phụ nữ cần được trao quyền để trở thành người đồng kiến tạo và giám sát CVĐ 5 không 3 sạch. Đây là bước chuyển quan trọng từ mức độ tham gia hình thức sang tham gia thực chất, theo đúng tinh thần của lý thuyết về sự tham gia cộng đồng. Việc trao quyền không chỉ là một khẩu hiệu, mà phải được thể hiện qua các cơ chế cụ thể, cho phép phụ nữ tham gia sâu hơn vào mọi giai đoạn của chương trình. Từ việc góp ý xây dựng nội dung cho phù hợp với thực tế địa phương, đến việc tham gia ban điều hành và giám sát quá trình thực hiện. Khi được trao quyền, phụ nữ sẽ cảm thấy mình là một phần quan trọng của CVĐ, từ đó nâng cao trách nhiệm và tính chủ động. Đây là chìa khóa để đảm bảo sự phát triển bền vững của phong trào phụ nữ và góp phần thúc đẩy bình đẳng giới.

4.1. Tăng quyền tham gia của phụ nữ trong khâu bàn bạc quyết định

Để nâng cao chất lượng tham gia, cần tạo ra các không gian để phụ nữ có thể trực tiếp “bàn và ra quyết định”. Các cấp Hội cần tổ chức các cuộc họp lấy ý kiến một cách thực chất, nơi mọi ý kiến đóng góp đều được ghi nhận và xem xét. Thay vì chỉ phổ biến kế hoạch từ trên xuống, nên để cộng đồng phụ nữ cùng thảo luận và lựa chọn các tiêu chí ưu tiên, các hình thức hoạt động phù hợp với địa phương. Việc thành lập các ban tự quản, tổ giám sát cộng đồng do chính phụ nữ điều hành sẽ giúp họ phát huy vai trò chủ thể, đảm bảo các hoạt động của CVĐ bám sát nhu cầu và thực tiễn cuộc sống.

4.2. Hướng dẫn phụ nữ chủ động giám sát quản lý chương trình

Trao quyền giám sát là cấp độ cao nhất của sự tham gia. Phụ nữ cần được khuyến khích và hướng dẫn về quyền cũng như cách thức tham gia giám sát việc thực hiện CVĐ. Điều này bao gồm việc giám sát việc bình xét các danh hiệu, việc sử dụng các nguồn lực hỗ trợ, và đánh giá hiệu quả của các hoạt động. Khi phụ nữ trở thành người giám sát, họ sẽ đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của chương trình. Đây là cách tốt nhất để đảm bảo CVĐ không chỉ chạy theo thành tích mà thực sự tạo ra những thay đổi tích cực, bền vững cho đời sống văn hóa và an sinh xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quản trị công hiện đại và phát triển xã hội bền vững, sự tham gia chủ động của người dân đóng vai trò then chốt đối với sự thành bại của các chính sách an sinh cơ sở. Tại địa bàn đô thị trung tâm như Phường 5, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh với 4 khu phố và 65 tổ dân phố, các báo cáo hành chính năm 2017 ghi nhận hơn 90% hộ gia đình đăng ký tham gia Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch" do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phát động. Mặc dù địa phương đã phát hành hơn 3.313 tờ bướm tuyên truyền, kết quả khảo sát thực tế vào Quý 1 năm 2019 lại chỉ ra một khoảng cách đáng kể khi có đến 71,9% phụ nữ hoàn toàn không nắm rõ nội dung 8 tiêu chí của phong trào.

Thực trạng đối lập giữa số liệu thành tích hành chính và mức độ can dự thực chất của cộng đồng đặt ra bài toán cấp thiết về hiệu quả quản lý nhà nước tại cơ sở. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý công của tác giả Nguyễn Thị Luyến, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tiến Khai tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, tập trung đánh giá toàn diện mức độ tham gia, làm rõ các rào cản xã hội và xác định các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của phụ nữ trên địa bàn. Nghiên cứu được triển khai trên cỡ mẫu 160 phụ nữ tại 40 tổ dân phố trong Quý 1/2019. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, hỗ trợ chính quyền địa phương tái cấu trúc quy trình huy động quần chúng từ phương thức mệnh lệnh hành chính sang mô hình đồng quản trị, hướng đến mục tiêu nâng tỷ lệ phụ nữ chủ động đóng góp ý kiến từ dưới 10% lên trên 50% trong các chương trình phát triển cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp các mô hình lý thuyết kinh điển về sự can dự công dân để thiết lập khung phân tích toàn diện. Trọng tâm là Thang đo sự tham gia của Sherry Arnstein năm 1969, bao gồm 8 nấc thang được phân chia thành 3 cấp độ phát triển quyền lực: Không tham gia (gồm hai nấc thang Bị điều khiển và Liệu pháp), Tham gia hình thức (gồm Chia sẻ thông tin, Tham vấn và Động viên), và Người dân kiểm soát (gồm Hợp tác, Ủy quyền và Người dân quản lý). Khung lý thuyết này giúp định vị chính xác mức độ can dự của phụ nữ cơ sở đang ở bậc thang thụ động hay chủ động.

Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng Mô hình Tam giác can dự của Amy Hubbard năm 2015 với 3 trụ cột chiến lược là thông báo quyết định, xây dựng năng lực và tăng cường mối quan hệ, kết hợp cùng khung 4 cấp độ tham gia của Samuel Paul năm 1987 và thang 5 cấp độ của David Wilcox năm 1994. Hệ thống khái niệm cốt lõi được vận dụng gồm: "Sự tham gia cộng đồng" (chu trình chủ động cùng hoạch định, thực hiện và giám sát), "Bình đẳng giới trong quản lý nhà nước", và "Cuộc vận động gia đình 5 không 3 sạch" (gồm 8 tiêu chí cụ thể: không đói nghèo, không vi phạm pháp luật và tệ nạn, không bạo lực gia đình, không vi phạm chính sách dân số, không có trẻ suy dinh dưỡng và bỏ học; sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ theo Hướng dẫn số 06/HD-ĐCT của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ năm 2017 của Ủy ban nhân dân và Hội Liên hiệp Phụ nữ Phường 5, kết hợp các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định số 136/2013/NĐ-CP và Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg về chuẩn nghèo đa chiều. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua 160 bảng hỏi khảo sát trực tiếp và các cuộc phỏng vấn sâu đại diện các nhóm phụ nữ cùng cán bộ phụ trách phong trào trong Quý 1 năm 2019.

Về phương pháp chọn mẫu, tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất hạn ngạch theo tỷ lệ thay vì chọn mẫu ngẫu nhiên xác suất, nhằm khắc phục rào cản người dân vắng nhà hoặc từ chối hợp tác trong điều kiện thời gian và nguồn lực nghiên cứu có hạn. Từ tổng số 65 tổ dân phố thuộc 4 khu phố của Phường 5, nghiên cứu chọn ra 40 tổ dân phố (chiếm tỷ lệ 60%), phân bổ cụ thể gồm: Khu phố 1 chọn 13 tổ, Khu phố 2 chọn 11 tổ, Khu phố 3 chọn 5 tổ và Khu phố 4 chọn 11 tổ. Tại mỗi tổ dân phố, tác giả tiến hành điều tra 4 quan sát (2 người có tham gia và 2 người không tham gia phong trào), hình thành cỡ mẫu chuẩn 160 đối tượng. Phương pháp thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm được lựa chọn để phản ánh khách quan mức độ nhận thức, đồng thời phương pháp phân tích định tính từ phỏng vấn sâu giúp làm rõ căn nguyên tâm lý của các hành vi xã hội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên 160 phụ nữ tại Phường 5 đã chỉ ra những khoảng cách đáng kể giữa công tác triển khai và mức độ tiếp nhận thực tế của người dân:

Thứ nhất, mức độ hiểu biết về nội dung phong trào còn ở mức rất thấp. Dù Hội Liên hiệp Phụ nữ Phường 5 đã phát hành 3.313 tờ bướm tuyên truyền trong năm 2017 và có 55,0% (88 người) biết đây là phong trào của Hội, nhưng có tới 71,9% (115 người) không nắm được 8 tiêu chí cốt lõi và 76,9% (123 người) không hề biết thời gian bắt đầu cuộc vận động. Đặc biệt, có 21,9% người tham gia khảo sát khẳng định chưa từng nghe nói đến cuộc vận động qua bất kỳ kênh thông tin nào.

Thứ hai, trình độ học vấn và điều kiện thời gian tạo ra sự phân hóa sâu sắc trong hành vi tham gia. Trong nhóm phụ nữ không tham gia phong trào, 60,0% khẳng định trình độ học vấn ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức xã hội của họ, và có gần 80,0% (63 người) có trình độ từ trung học phổ thông trở xuống. Khi được hỏi về lý do không tham gia, 65,0% (52 người) đưa ra câu trả lời "tôi không biết lý do", 47,5% (38 người) nêu lý do "không có thời gian", và 36,3% (29 người) cảm thấy "phiền phức".

Thứ ba, rào cản truyền thông và tâm lý ỷ lại vào chính quyền còn rất phổ biến. Có tới 43,8% phụ nữ phản ánh thông tin chỉ được chuyển tải đến đội ngũ cán bộ hội viên hoặc ban điều hành khu phố và tổ dân phố, trong khi 33,7% nhận xét công tác tuyên truyền còn rất sơ sài. Về nhận thức vai trò, 54,4% đối tượng cho rằng Hội Liên hiệp Phụ nữ Phường là chủ thể chịu trách nhiệm chính và 9,5% cho là trách nhiệm của Ủy ban nhân dân Phường, chỉ có 36,2% phụ nữ nhận thức được vai trò trung tâm của chính bản thân mình.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với Thang đo sự tham gia của Sherry Arnstein, thực trạng tại Phường 5 cho thấy mức độ can dự của phụ nữ mới chỉ dừng lại ở nấc thang thứ 3 (Chia sẻ thông tin một chiều) và nấc thang thứ 4 (Tham vấn mang tính thủ tục). Phụ nữ hầu như chưa bước lên được các nấc thang của quyền lực thực chất như Hợp tác hay Người dân quản lý. Dữ liệu khảo sát có thể được trình bày sinh động thông qua biểu đồ tròn thể hiện mức độ nhận biết thông tin và bảng phân tích chéo giữa trình độ học vấn với tỷ lệ tham gia phong trào.

Nguyên nhân cốt lõi của sự tham gia mờ nhạt nằm ở việc các chương trình thiếu tính thiết thực đối với đời sống kinh tế hàng ngày của phụ nữ đô thị. Mặc dù địa phương đã nỗ lực hỗ trợ 18 thẻ bảo hiểm y tế, 45 suất quà lễ và 42 suất học bổng Nguyễn Thị Minh Khai trong năm 2017, Hội Liên hiệp Phụ nữ cơ sở vẫn thiếu nguồn quỹ vận động độc lập để duy trì các hoạt động trợ giúp thường xuyên cho nhóm 9,4% hộ cận nghèo. Lời chia sẻ từ các cuộc phỏng vấn sâu của chị A (48 tuổi tại Khu phố 2) và cô C (34 tuổi) đã minh chứng rõ ràng: phụ nữ chưa nhìn thấy lợi ích thiết thực và tiếng nói phản ánh của họ chưa nhận được phản hồi thỏa đáng từ cán bộ quản lý, dẫn đến tâm lý thờ ơ và thụ động kéo dài.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao chất lượng tham gia của phụ nữ tại cơ sở:

Thứ nhất, đổi mới căn bản công tác truyền thông đa kênh và cá nhân hóa nội dung tuyên truyền (Chủ thể: Hội Liên hiệp Phụ nữ Phường 5; Thời gian: Quý 2/2019 - 2020). Thay vì chỉ dựa vào 3.313 tờ bướm truyền thống, Hội cần ứng dụng mạng xã hội, các nhóm thông tin tổ dân phố trực tuyến và lồng ghép nội dung ngắn gọn vào các buổi họp cụm dân cư; mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ phụ nữ hiểu đúng 8 tiêu chí từ 28,1% lên trên 85,0% vào cuối năm 2020.

Thứ hai, thiết lập cơ chế đồng quản trị và đối thoại chính sách định kỳ (Chủ thể: Ủy ban nhân dân và Hội Liên hiệp Phụ nữ Phường 5; Thời gian: Giai đoạn 2020 - 2022). Định kỳ tổ chức các diễn đàn lắng nghe ý kiến tại 4 khu phố để phụ nữ trực tiếp tham gia thảo luận và bỏ phiếu lựa chọn các hoạt động ưu tiên; phấn đấu nâng tỷ lệ phụ nữ tham gia nấc thang hợp tác và giám sát cộng đồng đạt trên 60,0%.

Thứ ba, xây dựng Quỹ an sinh xã hội vi mô gắn tiêu chí phong trào với đòn bẩy kinh tế (Chủ thể: Ban Thường vụ Hội Liên hiệp Phụ nữ Quận 3 và Phường 5; Thời gian: Triển khai thường niên từ năm 2020). Vận động các nguồn lực xã hội hóa để mở rộng quy mô hỗ trợ vượt mốc 18 thẻ bảo hiểm y tế và 42 suất học bổng hiện tại, tạo vốn vay ưu đãi cho các hộ cận nghèo (chiếm 9,4% mẫu khảo sát) nhằm giải quyết dứt điểm tiêu chí không đói nghèo.

Thứ tư, chuẩn hóa năng lực điều hành và kỹ năng can dự cộng đồng cho cán bộ Hội cơ sở (Chủ thể: Hội Liên hiệp Phụ nữ Quận 3; Thời gian: Giai đoạn 2020 - 2023). Tổ chức 100% các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ về kỹ năng lắng nghe, điều phối tương tác và quản lý dự án có sự tham gia cho toàn bộ cán bộ tại 65 tổ dân phố, xóa bỏ hoàn toàn lối làm việc hành chính hóa một chiều.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp (Phường, Quận, Thành phố): Tài liệu cung cấp góc nhìn thực chứng sâu sắc, giúp các nhà quản lý đoàn thể đánh giá lại tính hiệu quả của 3.313 tài liệu tuyên truyền và nhận diện nguyên nhân khiến 65,0% phụ nữ không rõ lý do tham gia phong trào, từ đó đổi mới toàn diện phương thức vận động tại 65 tổ dân phố đô thị.

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền cơ sở: Luận văn là cơ sở tham chiếu quan trọng để Ủy ban nhân dân các cấp hoàn thiện quy chế dân chủ cơ sở, chuyển dịch từ quản lý hành chính áp đặt sang mô hình hợp tác công dân, nâng cao hiệu quả thực thi các chính sách an sinh xã hội và giảm nghèo đa chiều.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý công, Xã hội học: Nghiên cứu cung cấp một trường hợp điển hình về cách thức vận dụng Thang đo Arnstein và Mô hình Hubbard, đồng thời minh họa quy trình chọn mẫu phi xác suất hạn ngạch chuẩn mực với 160 quan sát tại 40 tổ dân phố trong phân tích chính sách công.

Nhóm các tổ chức phi chính phủ và các mạng lưới phát triển xã hội: Nguồn dữ liệu thực nghiệm giúp các điều phối viên dự án thiết kế các can thiệp bình đẳng giới và hỗ trợ sinh kế sát sườn cho phụ nữ yếu thế, tối ưu hóa các nguồn lực phát triển cộng đồng tại các khu vực đô thị hóa nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Thang đo sự tham gia của Sherry Arnstein được áp dụng như thế nào trong luận văn? Tác giả sử dụng 8 nấc thang của Arnstein để phân tích thực trạng tại Phường 5. Kết quả cho thấy mức độ can dự của phụ nữ mới dừng ở bậc 3 và 4 thuộc nhóm tham gia hình thức (chỉ nhận thông tin và tham vấn thụ động), chưa đạt đến các nấc thang Hợp tác và Người dân quản lý.

Tại sao báo cáo địa phương ghi nhận hơn 90% hộ đăng ký nhưng khảo sát thực tế lại có tỷ lệ nhận biết thấp? Sự chênh lệch bắt nguồn từ việc chạy theo chỉ tiêu hình thức; các báo cáo ghi nhận việc ký cam kết đại trà sau khi phát 3.313 tờ bướm, trong khi khảo sát 160 mẫu thực tế cho thấy có tới 71,9% phụ nữ hoàn toàn không hiểu rõ 8 tiêu chí của phong trào.

Trình độ học vấn ảnh hưởng như thế nào đến quyết định tham gia của phụ nữ? Nghiên cứu chỉ ra tương quan thuận rõ nét giữa học vấn và sự tham gia; có gần 80,0% phụ nữ không tham gia sở hữu trình độ từ trung học phổ thông trở xuống, và 60,0% khẳng định sự hạn chế về trình độ khiến họ chưa nhận thức đầy đủ quyền lợi lâu dài.

Những rào cản lớn nhất khiến phụ nữ đô thị không tham gia phong trào là gì? Khảo sát chỉ ra 3 rào cản hàng đầu: sự thiếu hụt thông tin đa chiều (65,0% trả lời không biết lý do), áp lực gánh nặng thời gian giữa công việc và gia đình (47,5%), cùng tâm lý e ngại phiền phức do hoạt động thiếu tính thiết thực (36,3%).

Giải pháp mang tính đột phá nhất mà luận văn đề xuất cho Hội Phụ nữ cơ sở là gì? Giải pháp đột phá là chuyển đổi phương thức vận động sang cơ chế đồng kiến tạo chính sách, thành lập Quỹ an sinh xã hội vi mô vượt trên quy mô 18 thẻ bảo hiểm y tế hiện tại và số hóa 100% kênh tương tác đến từng hộ dân.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Luyến đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

• Khảo sát và lượng hóa thành công mức độ tham gia thực tế của 160 phụ nữ tại 40 tổ dân phố thuộc Phường 5, Quận 3 đối với Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch".
• Phản ánh trung thực khoảng cách giữa con số báo cáo hành chính (trên 90% hộ đăng ký) và thực tế nhận thức cộng đồng (71,9% không nắm rõ 8 tiêu chí).
• Nhận diện chính xác hệ thống rào cản cốt lõi gồm trình độ học vấn (60,0%), quỹ thời gian hạn hẹp (47,5%) và phương thức truyền thông khép kín trong ban điều hành (43,8%).
• Kiểm chứng và làm phong phú thêm giá trị ứng dụng của Thang đo Arnstein và Mô hình Hubbard trong bối cảnh quản lý nhà nước tại đô thị Việt Nam.
• Kiến tạo hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện gắn liền với lộ trình triển khai từ năm 2020 đến 2025 nhằm trao quyền thực chất cho phụ nữ cơ sở.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan quản lý và tổ chức đoàn thể cần khẩn trương thể chế hóa các kênh đối thoại trực tiếp tại 4 khu phố. Hãy áp dụng ngay những phát hiện và khuyến nghị giá trị từ công trình nghiên cứu này để đổi mới căn bản tư duy quản trị công, nâng cao hiệu quả các phong trào xã hội và thúc đẩy bình đẳng giới thực chất tại cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng này trình bày lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, kết cấu của đề tài. Chƣơng 2: Tổng quan cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trƣớc Chƣơng này trình bày tổng quan các khái niệm về sự tham gia, khảo lƣợc các tài liệu lý thuyết liên quan đến sự tham gia của cộng đồng, vai trò và trở ngại của sự tham gia, các nghiên cứu trƣớc và khung phân tích đề xuất, giới thiệu cuộc vận động 5 Không 3 Sạch. Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng này trình bày về quy trình nghiên cứu của đề tài, phƣơng pháp nghiên cứu và phƣơng pháp chọn mẫu. Chƣơng 4: Kết quả khảo sát 5 Chƣơng này trình bày thực trạng cuộc vận động, thông tin về đối tƣợng đƣợc điều tra, kết quả khảo sát về sự tham gia của phụ nữ đối với CVĐ 5K 3S và đề xuất giải pháp.

Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị Chƣơng này trình bày tóm tắt kết luận về kết quả nghiên cứu, kiến nghị, hạn chế của đề tài nghiên cứu và đề xuất hƣớng nghiên cứu tiếp theo. TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC 2. Các khái niệm về sự tham gia cộng đồng Sự tham gia là một cụm từ quen thuộc, sử dụng khá rộng rãi và có nhiều định nghĩa phù hợp cho từng lĩnh vực. Theo Florin, Paul (1990) tham gia là hoạt động mà ở đây các đối tƣợng tham gia vào quá trình ra quyết định của tổ chức, chƣơng trình và nơi mà tạo ra sự ảnh hƣởng với chính họ.

Thế nhƣng, khái niệm khác do Trần Thị Thanh Hà (2009) nêu ra là sự thỏa thuận một cách chủ động, lâu dài và tích cực ở phía cộng đồng vào phát triển trong các quá trình từ lập kế hoạch, giám sát, đánh giá nhằm đảm bảo chất lƣợng và lợi ích của phát triển cộng đồng. Đồng thời, sự tham gia còn đƣợc tiếp cận ở nhiều khía cạnh khác nhau và đƣợc các tác giả trong nƣớc lẫn quốc tế định nghĩa:  Cohen và Uphoff (1977) định nghĩa tham gia là sự tham dự của ngƣời dân trong việc ra quyết định, thực hiện chƣơng trình, chia sẻ quyền lợi và đánh giá các chƣơng trình phát triển.  Paul (1987) tham gia lại là một chu trình chủ động qua đó ngƣời thụ hƣởng, nhóm thân chủ ảnh hƣởng và quá trình triển khai tổ chức một dự án phát triển với quan điểm nâng cao chất lƣợng cuộc sống về thu nhập, tăng trƣởng cá nhân, tự tin hoặc những giá trị khác mà họ kỳ vọng.  FAO (1982) cho rằng mối quan hệ với kinh tế và chính trị trong diện rộng xã hội đƣợc tạo nên từ chính sự tham gia của ngƣời dân; ngoài tham gia vào chƣơng trình thì ngƣời dân nông thôn còn tự tổ chức, xác định nhu cầu của mình, chia sẻ thiết kế, thực hiện và kiểm soát cả hành động ở Việt Nam.

7  Trƣơng Văn Truyền (2007) đƣa ra nhận định là con ngƣời cùng tham gia vào một hoạt động nhằm phát triển địa phƣơng, hoạt động sinh kế hay trách nhiệm với xã hội. Nhìn chung, sự tham gia chỉ hành động tham dự vào một chƣơng trình, dự án để cùng tiến tới mục đích mong muốn, đƣợc đóng góp thông qua chính hành động, thái độ của bản thân. Khi quá trình này càng đƣợc tăng cao thì sự phát triển càng hiệu quả với quá trình trao đổi cởi mở, sẵn sàng chia sẻ, nhận ý kiến và phản hồi giữa ngƣời dân, cán bộ quản lý và địa phƣơng; tuy nhiên việc kiểm soát và mức độ tham gia vào hoạt động còn tuỳ thuộc từng cá nhân cũng nhƣ hoàn cảnh cụ thể. Từ đó, sự tham gia của phụ nữ mang tính đặc trƣng thông qua đặc điểm tâm sinh lý – xã hội giới.

Vấn đề này nói lên mối quan hệ, tƣơng tác của phụ nữ đối với các chƣơng trình, dự án (bên liên quan). Vai trò của sự tham gia cộng đồng Sự tham gia của cộng đồng quyết định sự thành công hay thất bại của một chƣơng trình hay kế hoạch đƣợc cơ quan, tổ chức cũng nhƣ Nhà nƣớc đề ra. Đây có thể đƣợc so sánh nhƣ một phƣơng tiện hữu ích để kêu gọi tài nguyên, quá trình đóng góp và sử dụng tính sáng tạo của ngƣời dân vào các hoạt động. Đồng thời, sức mạnh nhóm đối tƣợng tham gia sẽ tăng cao khi làm việc cùng nhau, trao đổi ý tƣởng thì khả năng giải quyết các vấn đề khó khăn cũng đƣợc mở rộng hơn.

Kế đến, kết quả sẽ đáng mong đợi hơn khi đón nhận sự tham gia này vì chính họ biết rõ nhất bản thân mình cần gì, điểm mạnh ra sao cũng nhƣ cần khắc phục hay phát huy nguồn lực thế nào cho đúng cách. Một điều không thể phủ nhận là một cuộc dự án có hiện diện của sự tham gia luôn dễ dàng thành công do nhận đƣợc sự đồng tình và khuyến khích từ cộng đồng, ngƣợc lại nếu bị phản đối, càng ít quần chúng tham gia thì càng khó có cơ hội phát triển bền vững. Sự tham gia của ngƣời dân là quan trọng do nhiều nguyên nhân, mà có thể bao quát nhƣ: 8  Ngƣời dân vừa là đối tƣợng của các hoạt động vừa là ngƣời chủ thực sự của chính hoạt động đó.  Thực hiện dân chủ cơ sở  Các hoạt động có thể xảy ra sẽ đƣợc hạn chế  Các hoạt động sẽ tăng đƣợc tính bền vững  Nguồn lực của cộng đồng có thể khai thác hiệu quả hơn  Ngƣời dân có thể tự nâng cao năng lực.

Vậy vai trò của STG là quan trọng và vô cùng cần thiết cho hoạt động phát triển cộng đồng, thúc đẩy ngƣời dân gắn kết cùng các chƣơng trình mà đem lại mục tiêu chung cho xã hội. Tuy nhiện, việc thực hiện cũng nhƣ triển khai không tránh khỏi những hạn chế khiến sự tham gia chƣa phát huy đƣợc hiệu quả. Trở ngại của sự tham gia Khi một chƣơng trình hành động đƣợc đƣa ra sẽ không tránh khỏi việc ngƣời dân mà ở đây chính là nhóm phụ nữ chƣa thực sự quen với cách làm mới, dẫn tới cảm giác e ngại. Quá trình xây dựng năng lực cho các nhóm đối tƣợng tham gia cần nhiều thời gian – yếu tố cản trở tƣơng đối rõ ràng với phụ nữ.

Hơn nữa, khi một cuộc vận động đƣợc nêu ra đồng nghĩa với việc cần tuyên truyền, điều phối và triển khai thì vấn đề chi phí luôn là điều tiên quyết để lập kế hoạch. Ngân sách yếu thì việc thực hiện sẽ bị hạn chế, thông tin khó mang đến ngƣời tham gia, nhất là nhóm phụ nữ - đối tƣợng vẫn còn bị phân biệt giới tính, khả năng tiếp cận thông tin còn thấp. Đồng thời, khuôn mẫu trong cuộc sống hằng ngày có thể bị xáo trộn khi tiếp cận chƣơng trình mà Nhà nƣớc đề ra. Ngoài ra, theo Ngân hàng phát triển châu Á (2003) chỉ ra chiều hƣớng mâu thuẫn giữa hành vi quan liêu và các yêu cầu của sự tham gia chính là thách thức lớn nhất của sự tham gia.

Đầu tiên, chính quyền thiếu kiên nhẫn trong huy động cộng đồng 9 đã bỏ quên quá trình tham gia nhằm phục vụ lợi ích. Bên cạnh đó, các nhà quản lý cũng lo ngại ảnh hƣởng đến quyền lực và kiểm soát dự án khi ngƣời hƣởng lợi có dấu hiệu không thích, dẫn tới không hợp tác. Khả năng hiểu biết và tiếp cận thông tin của ngƣời dân cùng với phƣơng pháp diễn đạt phía chính quyền cũng ảnh hƣởng đến sự tham gia. Kết quả là ngƣời dân tham gia không đầy đủ, giảm hiệu quả và ý nghĩa của sự tham gia.

1: Các yếu tố cản trở sự tham gia Nguồn: Nguyễn Nguyệt Huế, 2015. Tóm lại, sự tham gia từ phía cộng đồng hay nhóm đối tƣợng thụ hƣởng nhất định sẽ bị cản trở bởi nhiều tác nhân xung quanh xuất phát từ đặc điểm nội tại của cộng đồng cũng nhƣ thái độ của chính quyền địa phƣơng và các tổ chức bên ngoài. Khảo lược tài liệu Lý thuyết về sự tham gia đƣợc trình bày bởi nhiều học giả nổi tiếng trên thế giới. Đầu tiên, lý thuyết của Arnstein bàn luận về nấc thang của sự tham gia lần đầu xuất hiện vào năm 1969 từ nguồn cảm hứng công việc quy hoạch đô thị của bà năm 1960.

Theo Arnstein việc trao quyền lực cho ngƣời dân tăng dần thông qua sự tham 10 gia mà đƣợc ví nhƣ một cái „thang‟ với các „nấc‟. Mỗi nhóm bƣớc thang tƣơng ứng với sự thay đổi về mức độ tham gia của ngƣời dân. Bà tập trung vấn đề vào mức độ tham gia thông qua 8 nấc thang (bị điều khiển, liệu pháp, chia sẻ thông tin, tham vấn, động viên, hợp tác, uỷ quyền và dân quản lý) với 3 cấp độ tham gia (không tham gia, tham gia mang tính hình thức, ngƣời dân kiểm soát). Cấp độ tham gia càng cao thì ngƣời dân sẽ càng có “quyền lực” cao hơn.

 Mức độ không tham gia gồm có bị điều khiển và liệu pháp. “Bị điều khiển” là ngƣời dân không tham gia vào bất kì khâu nào trong quá trình ra quyết định, mọi việc do nhà nƣớc thực hiện và thuê ngoài mà ý kiến của ngƣời dân sẽ không đƣợc quan tâm hoặc tôn trọng. “Liệu pháp” ý kiến của ngƣời dân bắt đầu đƣợc xem xét hơn bởi ngƣời đại diện của chính quyền, thực hiện theo chính quyền nhƣng lại không nắm rõ những điều mình đang làm.  Mức độ tham gia hình thức gồm thông tin, tham vấn và động viên.

“Thông tin” nhận đƣợc thông tin về chƣơng trình (thƣờng là thông tin một chiều), ngƣời dân chỉ tham gia trả lời câu hỏi nhƣng không đƣợc phản hồi hay cùng phân tích thông tin mình góp ý. Nội dung “Tham vấn” thì ngƣời dân sẽ tham gia các cuộc họp đối thoại, buổi lấy ý kiến do chính quyền tổ chức mà gần nhƣ chỉ là hình thức, mang tính chất tham khảo là chính chứ không đƣợc tham gia vào quá trình ra quyết định. “Động viên” uỷ ban đại diện đƣợc bầu ra bởi chính ngƣời dân nhằm ghi nhận, lắng nghe của mình, đây là cách thể hiện quyền lực của ngƣời dân.  Mức độ ngƣời dân quản lý gồm hợp tác, uỷ quyền và ngƣời dân kiểm soát.

Nội dung “hợp tác” thể hiện việc phối hợp cùng chia sẻ quyền lực và trách nhiệm trong quá trình lên kế hoạch, quyết định giữa nhà nƣớc và ngƣời dân. “Uỷ quyền” quyền quyết định thuộc về ngƣời dân, quyền lực và các vị trí trong uỷ ban cũng chủ yếu thuộc về họ, ngƣời dân sẽ ra quyết định và tự chịu trách nhiệm với hành động của chính mình.