Giải pháp giảm thiểu tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu vnua giải pháp giảm thiểu tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện tiên du tỉnh bắc, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Đào Thế Niệm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Khánh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải pháp giảm thiểu tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục hộp, đồ thị
• 1.4. Trích yếu luận văn
• 1.4.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.4.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4.2.1. Mục tiêu chung
• 1.4.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 1.4.4.1. Về nội dung
• 1.4.4.2. Về thực tiễn
• 1.4.5. Bố cục của luận văn
• 1.5. Cơ sở lý luận và thực tiễn bỏ hoang đất nông nghiệp
• 1.5.1. Cơ sở lý luận bỏ hoang đất nông nghiệp
• 1.5.2. Các khái niệm có liên quan
• 1.5.3. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp
• 1.5.4. Vai trò và ý nghĩa giảm thiểu bỏ hoang đất nông nghiệp
• 1.5.5. Nội dung nghiên cứu bỏ hoang đất nông nghiệp
• 1.5.6. Yếu tố ảnh hưởng đến bỏ hoang đất nông nghiệp
• 1.5.7. Cơ sở thực tiễn về bỏ hoang đất nông nghiệp
• 1.5.7.1. Cơ sở thực tiễn về hiện tượng bỏ hoang đất nông nghiệp ở một số nơi trên thế giới
• 1.5.7.2. Tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại một số địa phương ở Việt Nam
• 1.5.7.3. Bài học kinh nghiệm tổng quan cho nghiên cứu và các địa phương
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 1.6.1.1. Điều kiện tự nhiên của huyện
• 1.6.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện
• 1.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 1.6.2.2. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu
• 1.6.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.6.2.4. Phương pháp phân tích
• 1.6.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.7. Kết quả nghiên cứu
• 1.7.1. Khái quát thực trạng bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
• 1.7.1.1. Tình hình chung về bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du
• 1.7.1.2. Thực trạng bỏ hoang ruộng đất của các hộ điều tra
• 1.7.2. Nguyên nhân bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
• 1.7.2.1. Hiệu quả kinh tế từ nông nghiệp thấp
• 1.7.2.2. Ruộng đất manh mún, điều kiện sản xuất khó khăn
• 1.7.2.3. Thiếu lao động nông nghiệp
• 1.7.2.4. Thu nhập chính của hộ
• 1.7.3. Tác động của bỏ hoang đất nông nghiệp đến phát triển nông nghiệp ở địa phương
• 1.7.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
• 1.7.4.1. Chính sách của nhà nước và địa phương
• 1.7.4.2. Quy hoạch phát triển nông nghiệp
• 1.7.4.3. Trình độ hiểu biết và nhận thức của người dân
• 1.7.4.4. Các yếu tố ảnh hưởng khác
• 1.8. Giải pháp để giảm thiểu bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
• 1.8.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
• 1.8.2. Giải pháp để giảm thiểu bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
• 1.9. Kết luận và kiến nghị
• 1.9.1. Đối với Nhà nước
• 1.9.2. Đối với chính quyền huyện
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại Tiên Du

Tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại huyện Tiên Du, Bắc Ninh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Theo thống kê, diện tích đất nông nghiệp bỏ hoang ngày càng gia tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tác động đến đời sống của người dân địa phương. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, cần phân tích các yếu tố dẫn đến tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp.

1.1. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại Tiên Du. Một trong số đó là do hiệu quả kinh tế từ nông nghiệp thấp, khiến người dân không còn mặn mà với việc sản xuất. Bên cạnh đó, ruộng đất manh mún và điều kiện sản xuất khó khăn cũng là những yếu tố quan trọng. Theo khảo sát, khoảng 64,3% hộ gia đình đã bỏ hoang ruộng đất của mình.

1.2. Tác động của tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp

Tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn ảnh hưởng đến an ninh lương thực. Việc này tạo ra tâm lý bất ổn cho người dân, đồng thời làm giảm khả năng phát triển kinh tế của địa phương. Các chính sách hỗ trợ nông nghiệp hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích người dân quay lại sản xuất.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý đất đai tại Tiên Du

Quản lý đất đai tại huyện Tiên Du đang gặp nhiều thách thức. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang công nghiệp hóa và đô thị hóa đã làm gia tăng tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp. Điều này đòi hỏi các cấp chính quyền cần có những giải pháp hiệu quả để quản lý và sử dụng đất đai một cách hợp lý.

2.1. Những thách thức trong quy hoạch đất đai

Quy hoạch đất đai tại Tiên Du chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều khu vực đất nông nghiệp bị chuyển đổi sang mục đích khác mà không có kế hoạch cụ thể, dẫn đến tình trạng bỏ hoang. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo quy hoạch hợp lý.

2.2. Tác động của chính sách đến tình trạng bỏ hoang

Chính sách hỗ trợ nông nghiệp hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích người dân tiếp tục sản xuất. Việc thiếu thông tin và kiến thức về các chính sách này cũng là một trong những nguyên nhân khiến người dân không tận dụng được đất đai của mình.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Để giảm thiểu tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo động lực cho người dân quay lại với nông nghiệp.

3.1. Nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp

Cần áp dụng các công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân cũng là một yếu tố quan trọng giúp họ cải thiện hiệu quả sản xuất.

3.2. Tăng cường hỗ trợ từ chính sách

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho nông dân, như cung cấp vốn vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật và thông tin thị trường. Điều này sẽ giúp người dân có thêm động lực để tiếp tục sản xuất nông nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp nêu trên có thể giúp giảm thiểu tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại Tiên Du. Các mô hình sản xuất hiệu quả đã được triển khai và mang lại kết quả tích cực.

4.1. Mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả

Một số mô hình sản xuất nông nghiệp đã được áp dụng thành công tại Tiên Du, giúp nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân. Các mô hình này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

4.2. Kết quả từ các chính sách hỗ trợ

Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ đã giúp nhiều hộ gia đình quay lại sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và điều chỉnh các chính sách này để phù hợp hơn với thực tế địa phương.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông nghiệp Tiên Du

Tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại Tiên Du cần được giải quyết một cách triệt để. Các giải pháp đã được đề xuất sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao và tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp.

5.1. Tầm quan trọng của phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo an ninh lương thực cho địa phương. Cần có những chính sách khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Huyện Tiên Du cần có một chiến lược phát triển nông nghiệp rõ ràng, tập trung vào việc nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp và phát triển các mô hình hợp tác xã. Điều này sẽ giúp tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp Việt Nam sau ba thập kỷ đổi mới đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp từ 25% đến 30% GDP cả nước và kim ngạch xuất khẩu nông sản vượt mốc 32 tỷ USD vào năm 2016. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của toàn ngành đang có xu hướng chậm lại rõ rệt, sụt giảm từ 4,02% năm 2011 xuống chỉ còn 1,36% vào năm 2016. Đi cùng với đà suy giảm tăng trưởng là nghịch lý diện tích đất sản xuất nông nghiệp bị bỏ hoang ngày càng gia tăng. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trung bình mỗi địa phương ghi nhận từ 100 ha đến hơn 200 ha đất canh tác bị bỏ hoang, tạo ra sự lãng phí nghiêm trọng nguồn lực đất đai quốc gia.

Huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh là địa bàn trọng điểm có tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa vượt bậc với sự phát triển của các khu công nghiệp tập trung như Đại Đồng Hoàn Sơn, Tiên Sơn cùng các cụm công nghiệp Phú Lâm, Tân Chi. Quá trình này tạo sức hút việc làm mạnh mẽ, dẫn đến làn sóng dịch chuyển lao động ồ ạt ra khỏi khu vực nông nghiệp. Hệ quả trực tiếp là hiện tượng người nông dân không còn thiết tha canh tác, để ruộng đất bị hoang hóa trên quy mô ngày càng rộng. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là nhận diện nguồn gốc, đánh giá mức độ suy thoái quỹ đất và tìm ra hệ thống giải pháp ngăn chặn tình trạng này.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại huyện Tiên Du, định lượng các nhân tố tác động và hoạch định các giải pháp khả thi nhằm tái đưa đất đai vào khai thác hiệu quả. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 3 xã đại diện gồm Tri Phương, Đại Đồng và Liên Bão trong khung thời gian từ năm 2014 đến năm 2018. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc bảo vệ diện tích đất 2 vụ lúa màu mỡ, nâng cao hiệu quả kinh tế thêm 15% đến 20% cho nông hộ, đảm bảo an ninh lương thực và ổn định trật tự kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết địa tô của kinh tế chính trị học cổ điển kết hợp mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế hai khu vực của Arthur Lewis. Lý thuyết địa tô phân tích mối quan hệ giữa chi phí canh tác cận biên, năng suất tự nhiên của đất và thu nhập ròng của người sản xuất. Khi hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích không đủ bù đắp chi phí cơ hội của lao động, người nông dân sẽ ngừng đầu tư sản xuất. Đồng thời, mô hình chuyển dịch lao động giải thích dòng di cư từ khu vực nông nghiệp có năng suất biên thấp sang khu vực công nghiệp và dịch vụ đô thị có tiền công cao hơn.

Ba khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Đất nông nghiệp: Tư liệu sản xuất cơ bản được xác định chủ yếu cho hoạt động trồng trọt, chăn nuôi và nghiên cứu nông nghiệp theo quy định của Luật Đất đai năm 2013.
• Bỏ hoang đất nông nghiệp: Hiện tượng diện tích đất có đầy đủ điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng và kết cấu hạ tầng nhưng không được đưa vào khai thác canh tác trong chu kỳ sản xuất liên tục từ 12 tháng trở lên.
• Giảm thiểu bỏ hoang đất nông nghiệp: Tổng thể các cơ chế chính sách, biện pháp kinh tế, kỹ thuật và quản lý nhằm khuyến khích, hỗ trợ các chủ thể tái sử dụng quỹ đất hoang hóa một cách bền vững và sinh lợi cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Tiên Du, báo cáo tổng kết của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thống kê và UBND các xã giai đoạn 2014-2017. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi trực tiếp tại thực địa vào hai thời điểm năm 2016 và năm 2017.

Cỡ mẫu khảo sát được xác định là 105 hộ gia đình, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 3 xã trọng điểm: Tri Phương, Đại Đồng và Liên Bão. Việc phân tầng dựa trên mức độ đô thị hóa, vị trí tiếp giáp khu công nghiệp và diện tích đất nông nghiệp bị bỏ hoang tại từng địa bàn, đảm bảo tính đại diện thống kê cao.

Phương pháp phân tích số liệu bao gồm phương pháp thống kê mô tả nhằm tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình; phương pháp phân tích so sánh để đối chiếu tương quan giữa chi phí đầu vào, doanh thu và thu nhập phi nông nghiệp; cùng phương pháp tham vấn chuyên gia nông nghiệp. Toàn bộ cơ sở dữ liệu được xử lý trên phần mềm Microsoft Excel. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là tính chuẩn xác, phù hợp cao với dữ liệu kinh tế nông hộ vi mô và khả năng lượng hóa rõ nét các chỉ tiêu nghiên cứu trong toàn bộ chu kỳ thực hiện từ tháng 4/2017 đến tháng 4/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế phản ánh bức tranh đáng báo động về tình trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tiên Du:

• Thứ nhất, tỷ lệ hộ gia đình có diện tích đất nông nghiệp bỏ hoang trong tổng số hộ điều tra chiếm tới 64,3%, trong đó phần lớn tập trung ở các chân ruộng 2 vụ lúa tiếp giáp các trục đường giao thông lớn và khu công nghiệp.
• Thứ hai, có sự chênh lệch sâu sắc giữa đà tăng chi phí đầu vào và giá bán nông sản đầu ra. Trong vòng 5 năm, giá giống cây trồng tăng 2,5 lần (tăng 250%), phân bón vô cơ tăng 2,0 lần (tăng 200%), chi phí thuê nhân công tăng hơn 2 lần, trong khi giá thóc thương phẩm chỉ tăng vỏn vẹn 1,2 lần (tăng 20%). Tỷ suất sinh lời từ trồng trọt suy giảm mạnh khiến giá trị thu nhập hỗn hợp bình quân trên một sào canh tác rơi xuống mức rất thấp.
• Thứ ba, về nhóm yếu tố nội tại, nguồn lực lao động nông nghiệp bị đánh giá là rào cản lớn nhất với 57,14% ý kiến đồng thuận. Ruộng đất quá manh mún với bình quân 3 đến 4 thửa phân tán trên mỗi hộ làm tăng chi phí sản xuất và di chuyển thêm 30% đến 40%.
• Thứ tư, về nhóm yếu tố ngoại cảnh, quy định và cơ chế quản lý của Nhà nước có mức độ ảnh hưởng cao nhất (chiếm 60,95%), theo sau là công tác quy hoạch phát triển nông nghiệp (chiếm 55,24%), tâm lý giữ đất chờ bồi thường dự án của người dân (chiếm 54,29%) và tình trạng thiếu liên kết chuỗi tiêu thụ (chiếm 52,38%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến hiện tượng bỏ hoang đất đai tại huyện Tiên Du bắt nguồn từ sự mất cân đối thu nhập giữa các ngành nghề. Mức thu nhập bình quân của lao động làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp thuộc KCN Tiên Sơn hay Đại Đồng Hoàn Sơn đạt khoảng 6 đến 9 triệu đồng mỗi tháng, trong khi làm nông nghiệp chỉ mang lại khoảng 1,5 đến 2,0 triệu đồng trên mỗi sào trong cả năm. Lực lượng lao động trẻ, có sức khỏe đều rời bỏ đồng ruộng, để lại lực lượng lao động già yếu không đủ khả năng đảm đương các khâu canh tác nặng nhọc.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực tiễn tại Hải Phòng (nơi có gần 250 ha đất hoang hóa năm 2016), Hải Dương (297 ha bỏ hoang tại 86 xã năm 2013) và Nghệ An (gần 2.000 ha ruộng bị bỏ hoang trong vụ hè thu). Điểm chung là quá trình đô thị hóa tự phát làm gãy vụn hệ thống kênh mương tưới tiêu và gây ô nhiễm nguồn nước mặt. Khi đất bị bỏ hoang kéo dài, tầng đất canh tác bị thoái hóa nặng nề, cạn kiệt chất hữu cơ, cỏ dại lấn chiếm và mất đi hệ vi sinh vật có ích, đòi hỏi chi phí hoàn thổ rất tốn kém nếu muốn tái sản xuất.

Về phương diện trực quan hóa, các phát hiện nghiên cứu được cấu trúc thành các bảng biểu và đồ thị trực quan: biểu đồ tròn minh họa tỷ lệ 64,3% hộ bỏ hoang đất; biểu đồ cột nhóm đối sánh tốc độ tăng giá vật tư đầu vào (200% - 250%) với giá nông sản (20%); và bảng ma trận lượng hóa mức độ tác động của 5 nhóm yếu tố ngoại cảnh dao động từ 49,52% đến 60,95%.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tiên Du, hệ thống 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

Thứ nhất, đẩy mạnh công tác dồn điền đổi thửa và hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi nội đồng. UBND huyện Tiên Du chỉ đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng UBND các xã Tri Phương, Đại Đồng, Liên Bão xây dựng phương án quy hoạch lại đồng ruộng trong giai đoạn 2018-2022; giảm số thửa bình quân từ 3-4 thửa xuống còn 1 thửa tập trung trên mỗi hộ, phấn đấu nâng tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất và thu hoạch lên trên 90%.

Thứ hai, chuyển đổi linh hoạt cơ cấu cây trồng và nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trung tâm Khuyến nông hướng dẫn nông dân chuyển đổi từ 30% đến 40% diện tích cấy lúa hiệu quả thấp sang trồng rau an toàn, hoa cây cảnh chất lượng cao phục vụ nhu cầu đô thị; đặt mục tiêu nâng giá trị sản xuất bình quân từ 70 triệu đồng/ha lên 120 đến 150 triệu đồng/ha trước năm 2025.

Thứ ba, phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, kinh tế trang trại và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Ban chỉ đạo kinh tế huyện cần tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho việc thuê, mượn và chuyển nhượng quyền sử dụng đất; thành lập mới ít nhất 5 hợp tác xã chuyên ngành và thu hút 3 đến 5 doanh nghiệp đầu tư liên kết chuỗi sản xuất - tiêu thụ sản phẩm trong giai đoạn 2019-2023.

Thứ tư, tăng cường thực thi các chính sách hỗ trợ tín dụng và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Hội Nông dân huyện triển khai gói vay ưu đãi hạ lãi suất từ 2% đến 3% mỗi năm cho các hộ tích tụ đất sản xuất quy mô lớn; đồng thời ngân sách địa phương hỗ trợ 50% đến 70% kinh phí ứng dụng giống tiến bộ kỹ thuật và quy trình chuẩn VietGAP trong lộ trình 2018-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu rộng cho 4 nhóm đối tượng:

Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Cung cấp cơ sở khoa học và bức tranh thực chứng về tỷ lệ 64,3% hộ bỏ hoang đất cùng hệ thống nguyên nhân gốc rễ, giúp UBND huyện Tiên Du và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Ninh hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất, điều chỉnh chính sách giao đất, cho thuê đất nông nghiệp phù hợp với bối cảnh công nghiệp hóa.

Lãnh đạo các hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp kinh doanh nông sản: Tiếp cận các giải pháp thực tế về tích tụ ruộng đất, cơ chế thỏa thuận gom đất từ các hộ bỏ hoang và mô hình tổ chức liên kết chuỗi giá trị nhằm mở rộng quy mô vùng nguyên liệu hàng hóa tập trung trên 10 ha.

Giảng viên, học viên cao học và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp: Tham khảo khung phân tích kết hợp giữa lý thuyết địa tô và chuyển dịch lao động, bộ chỉ tiêu đánh giá đất bỏ hoang cùng phương pháp điều tra kinh tế nông hộ tại các vành đai đô thị công nghiệp.

Cán bộ khuyến nông và cấp ủy, chính quyền cấp xã: Sử dụng luận văn như cẩm nang nghiệp vụ để xây dựng kế hoạch chuyển đổi cây trồng giá trị cao, tuyên truyền giải tỏa tâm lý chờ đợi đền bù dự án của người dân, từng bước khôi phục sản xuất tại các vùng đất hoang hóa.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi khiến người nông dân huyện Tiên Du bỏ hoang đất canh tác là gì? Nguyên nhân căn bản là hiệu quả kinh tế từ sản xuất nông nghiệp quá thấp. Chi phí vật tư đầu vào tăng 200% đến 250% trong khi giá lúa chỉ tăng 20%. Đồng thời, các khu công nghiệp trên địa bàn tạo việc làm với thu nhập cao gấp 3 đến 4 lần, thu hút toàn bộ lao động trẻ và khiến các hộ gia đình thiếu nhân lực sản xuất.

Tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tác động tiêu cực thế nào đến chất lượng đất? Khi đất ngừng canh tác liên tục từ 12 tháng trở lên, quá trình bồi dục và tưới tiêu bị gián đoạn hoàn toàn. Đất nhanh chóng bị chua hóa, bạc màu, cỏ dại xâm lấn và suy giảm nghiêm trọng lượng vi sinh vật có ích. Chi phí cải tạo và hoàn thổ sau đó thường cao gấp 1,5 đến 2 lần so với đất duy trì canh tác liên tục.

Các yếu tố chính sách của Nhà nước ảnh hưởng ra sao đến hiện tượng bỏ ruộng? Nghiên cứu chỉ ra 60,95% hộ dân chịu tác động mạnh từ các quy định quản lý và 55,24% chịu ảnh hưởng bởi quy hoạch. Thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất còn nhiều bất cập, chính sách hỗ trợ sản xuất chưa đủ hấp dẫn khiến người dân có xu hướng giữ đất chờ bồi thường dự án thay vì tích cực đầu tư canh tác.

Phương thức dồn điền đổi thửa đóng vai trò gì trong việc hạn chế bỏ hoang ruộng đất? Dồn điền đổi thửa giúp xóa bỏ tình trạng phân tán với 3 đến 4 thửa đất trên mỗi hộ, quy tụ thành 1 thửa lớn. Quá trình này tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa máy móc cơ giới vào toàn bộ các khâu sản xuất, giúp giảm từ 25% đến 30% chi phí canh tác và gia tăng lợi nhuận cho nông dân.

Hợp tác xã kiểu mới và doanh nghiệp giải quyết bài toán đất bỏ hoang bằng cách nào? Hợp tác xã và doanh nghiệp đứng ra làm đầu mối thuê lại hoặc liên doanh quyền sử dụng đất của các hộ bỏ ruộng để hình thành cánh đồng lớn. Họ đầu tư đồng bộ công nghệ cao, giống chuẩn và bao tiêu sản phẩm, nâng giá trị sản xuất lên 120 đến 150 triệu đồng/ha, tạo sinh kế bền vững cho lao động địa phương.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hiện tượng bỏ hoang đất nông nghiệp trong tiến trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại vùng ven đô.
• Đánh giá thực trạng khách quan với 64,3% số hộ điều tra tại huyện Tiên Du có đất bỏ hoang, tập trung tại các xã chịu ảnh hưởng công nghiệp lớn như Tri Phương, Đại Đồng và Liên Bão.
• Xác định nguyên nhân cốt lõi do giá vật tư đầu vào tăng 200% đến 250% lấn át mức tăng 20% của giá nông sản, kết hợp cùng áp lực chuyển dịch lao động sang các khu công nghiệp tập trung.
• Lượng hóa chính xác các nhóm yếu tố chi phối gồm chính sách quản lý (60,95%), quy hoạch phát triển (55,24%) và nguồn lực nội tại của nông hộ (57,14%).
• Hoạch định 4 nhóm giải pháp đột phá gồm dồn điền đổi thửa, chuyển dịch cơ cấu cây trồng giá trị cao, phát triển mô hình hợp tác xã - doanh nghiệp và trợ lực tín dụng khoa học kỹ thuật với lộ trình cụ thể đến năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc, định hình phương pháp tiếp cận mới trong quản lý và tối ưu hóa tài nguyên đất đai vùng công nghiệp hóa. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương khẩn trương xây dựng đề án tích tụ đất đai cấp huyện và hoàn thành dồn điền đổi thửa trong giai đoạn 2018-2022. Các cấp quản lý cần nhanh chóng cụ thể hóa các cơ chế hỗ trợ, tháo gỡ rào cản thị trường đất nông nghiệp nhằm phục hồi sản xuất, bảo vệ quỹ đất canh tác và đảm bảo sự phát triển kinh tế bền vững cho toàn huyện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu + Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn bỏ hoang đất nông nghiệp + Phần 3: Phương pháp nghiên cứu + Phần 4: Kết quả nghiên cứu + Phần 5: Kết luận và kiến nghị 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN BỎ HOANG ĐẤT NÔNG NGHIỆP 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN BỎ HOANG ĐẤT NÔNG NGHIỆP 2. Các khái niệm có liên quan 2.

Khái niệm về đất nông nghiệp Trong phạm vi nghiên cứu về sử dụng đất, đất đai được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái. Với khái niệm này, đất đai bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất. Đất theo nghĩa đất đai bao gồm: khí hậu, dáng đất, địa hình địa mạo, thổ nhưỡng, thuỷ văn, thảm thực vật tự nhiên bao gồm cả rừng, cỏ dại trên đồng ruộng, động vật tự nhiên, những biến đổi của đất do các hoạt động của con người. Đất nông nghiệp là đất được xác định chủ yếu để sử dụng vào sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản hoặc nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp (Ngô Thị Hiền, 2016).

Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng. Đất nông nghiệp bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác (Quốc hội, 2013). Đất nông nghiệp là tổng thể các loại đất được xác định là tư liệu sản xuất chủ yếu phục vụ cho việc trồng trọt chăn nuôi, nghiên cứu thí nghiệm về trồng trọt và chăn nuôi, bảo vệ môi trường sinh thái, cung ứng sản phẩm cho các ngành công nghiệp và dịch vụ (Quốc hội, 2013). Vậy đất nông nghiệp đôi khi còn gọi là đất nông nghiệp hay đất trồng trọt là những vùng đất, khu vực thích hợp cho sản xuất, nông nghiệp nông nghiệp, bao gồm cả trồng trọt và chăn nuôi.

Đây là một trong những nguồn lực chính trong nông nghiệp. Khái niệm bỏ hoang đất nông nghiệp Cho đến nay, chưa có tài liệu nào nói rõ về khái niệm bỏ hoang đất nông nghiệp ở một số văn bản của nhà nước trong lĩnh vực quản lý đất đai có nêu: đất có đủ điều kiện về địa hình, thổ nhưỡng, CSHT kỹ thuật phục vụ sản xuất nhưng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không đựợc đưa vào khai thác sử dụng trong chu kỳ sản xuất từ 12 tháng trở lên được coi là đất bị bỏ hoang (Quốc hội, 2013). Qua đó, chúng ta có thể hiểu bỏ hoang đất nông nghiệp trong nghiên cứu này là phần diện tích đất nông nghiệp không sử dụng trong chu kỳ sản xuất trở lên khi nhà nước giao cho cá nhân, tổ chức có điều kiện, tiềm năng khai thác sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp. Giảm thiểu bỏ hoang đất nông nghiệp Trong những năm gần đây bỏ hoang đất nông nghiệp đang là vấn đề nóng của nước ta nói chung và của các địa phương nói riêng.

Bỏ hoang đất nông nghiệp gây lãng phí nguồn tài nguyên đất và kéo theo những hậu quả khó lường như thất nghiệp; mất cân bằng trong phát triển kinh tế; gây ra bất ổn cho xã hội. Giảm thiểu tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp đang là vấn để mà nhiều nơi quan tâm (Bùi Nữ Hoàng Anh 2013). Giảm thiểu bỏ hoang đất nông nghiệp là thực hiện đồng bộ các giải pháp để người dân quay lại sản xuất trên diện tích đất đã bị bỏ hoang như: dồn điền đổi thửa; hỗ trợ khoa học kỹ thuật; hỗ trợ tín dụng để người dân đầu tư sản xuất; tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp… 2. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp 2.

Nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật Luật đất đai năm 2013 đã ghi nhận nguyên tắc bảo vệ nghiêm ngặt diện tích đất trồng lúa với vai trò an ninh lương thực quốc gia. Nhà nước có chính sách bảo vệ đất chuyên trồng lúa nước, hạn chế chuyển đất chuyên trồng lúa nước sang sử dụng vào mục đích phi nông nghiệp. Trường hợp cần thiết phải chuyển một phần diện tích đất chuyên trồng lúa nước sang sử dụng vào mục đích khác thì Nhà nước có biện pháp bổ sung diện tích đất hoặc tăng hiệu quả sử dụng đất chuyên trồng lúa nước. Nhà nước có chính sách hỗ trợ, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, áp dụng khoa học và công nghệ hiện đại cho vùng quy hoạch chuyên trồng lúa nước có năng suất, chất lượng cao.

Người sử dụng đất chuyên trồng lúa nước có trách nhiệm cải tạo, làm tăng độ màu mỡ của đất, không được chuyển sang sử dụng vào mục đích trồng cây lâu năm, trồng rừng, nuôi trồng thủy sản và vào mục đích phi nông nghiệp nếu không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Đồng thời, Nhà nước nghiêm cấm việc mở rộng tuỳ tiện khu dân cư 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không theo quy hoạch và không cần thiết đối với nhu cầu của xã hội trong tình hình hiện nay. Cụ thể như sau: - Nhà nước ban hành luật đất đai - Nhà nước thiết lập hệ thống các cơ quan quản lý đất đai từ trung ương đến địa phương - Nhà nước đề ra các chủ trương, quy hoạch sử dụng đất đai hợp lý Ưu tiên bảo vệ và phát triển quỹ đất nông nghiệp: - Nhà nước có chính sách tạo điều kiện cho người làm nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và làm muối có đất để sản xuất. - Đối với tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng đất vào mục đích nông nghiệp trong hạn mức sử dụng đất thì không phải trả tiền sử dụng đất, nếu sử dụng vào mục đích khác phải xin phép chuyển mục đích sử dụng đất và trả tiền sử dụng đất (Luật đất đai, 2013).

- Việc chuyển mục đích từ đất nông nghiệp sang sử dụng vào mục đích khác hoặc từ loại đất không thu tiền sang loại đất có thu tiền phải đúng quy hoạch và kế hoạch được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt (Luật đất đai, 2013). - Nhà nước có quy định cụ thể về đất chuyên trồng lúa nước, điều kiện nhận chuyển nhượng đất trồng lúa nước và nghiêm cấm mọi hành vi chuyển mục đích từ loại đất này sang sử dụng vào mục đích khác khi chưa được sự đồng ý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Luật đất đai, 2013). - Nhà nước khuyến khích mọi tổ chức, cá nhân khai hoang, phục hóa lấn biển, phủ xanh đất trống, đồi trọc sử dụng vào mục đích nông nghiệp. - Nghiêm cấm việc mở rộng một cách tùy tiện các khu dân cư từ đất nông nghiệp, hạn chế việc lập vườn từ đất trồng lúa (Luật đất đai, 2013).

Sử dụng đất nông nghiệp hợp lý và tiết kiệm Sử dụng hợp lý và tiết kiệm đất nông nghiệp nghĩa là có thể chuyển đổi việc sử dụng đất vào nhiều mục đích sản xuất khác nhau phù hợp với điều kiện và cơ hội sản xuất khác nhau nhằm đa dạng hóa cây trồng. Việc sử dụng đất linh hoạt cho phép nông dân có thể ứng xử với các tín hiệu thị trường như là giá cả của các yếu tố đầu vào và đầu ra. Nông dân sẽ có lợi nhiều khi sử dụng đất linh hoạt và sẽ giúp họ giảm thiểu rủi ro, đồng thời tiết kiệm chi phí, giảm tổn thất và do đó tăng thu nhập của họ. Đất đai đối với mỗi quốc gia là có hạn, đặc biệt trong 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đất nông nghiệp đang dần bị thu hẹp lại.

Cùng với đó, việc sử dụng đất bền vững, tiết kiệm và có hiệu quả có là mối quan tâm đặc biệt đối với sự tồn tại và phát triển của nước ta. Nước ta còn rất lãng phí trong việc khai thác và sử dụng tiềm năng đất đai. Vì vậy, với quá trình phát triển của đất nước, công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cần đi trước một bước tạo cơ sở khoa học cho việc sử dụng đất một cách hợp lý và tiết kiệm (Luật đất đai, 2013). - Cần hiểu việc sử dụng đất đai hợp lý và tiết kiệm trên tinh thần tận dụng mọi diện tích sẵn có dùng đúng vào mục đích quy định theo quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất được phê duyệt (Luật đất đai, 2013).

Luật đất đai năm 2013 tiếp tục có quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất theo hướng tiếp cận các nguyên tắc của thị trường, tạo cơ sở xoá bỏ bao cấp về đất đai. Các quyền đó là: quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Đất nông nghiệp tham gia thị trường bất động sản còn có nhiều rào cản. Các chính sách về đảm bảo an ninh lương thực, về cơ chế thu hồi đất còn mang tính hành chính, cơ chế thoả thuận người sử dụng đất với các doanh nghiệp chưa được đảm bảo, các quyền của người sử dụng đất diễn ra khó khăn nhất là quyền chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp hiện nay vì chủ yếu là giành cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất thực sự có cuộc sống mưu sinh từ đất.

Rất nhiều đối tượng có tiền đầu tư vào đất nông nghiệp chỉ để “đón đầu” dự án sử dụng đất nhằm tạo ra môi trường lành mạnh và đảm bảo lợi ích của người sử dụng đất nông nghiệp là việc làm cần thiết và có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn. Thường xuyên cải tạo đất nông nghiệp - Nhà nước khuyến khích các hành vi cải tạo, bồi bổ, đầu tư công của, làm tăng khả năng sinh lợi của đất. Những loại đất xấu, thoái hóa, bạc màu thường có những nhược điểm như bị mất tầng đất canh tác, nghèo chất dinh dưỡng, đặc biệt là chất hữu cơ, khô hạn, ngập úng, chua hoá, mặn hoá… Vậy để có thể tiếp tục canh tác trên những vùng đất như vậy mà vẫn đạt hiệu quả kinh tế, bà con cần phải cải tạo đất bằng các biện pháp như luân canh, thâm canh hợp lý, phân bón, thuỷ lợi… Thâm canh là con đường phát triển chủ yếu của sản xuất nông nghiệp. Do diện tích bề mặt của ruộng đất có hạn, để tạo ra ngày càng nhiều nông sản, loài 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người phải khai thác chiều sâu của ruộng đất.