Luận văn: Dịch thuật động từ trao/nhận trong "Harry Potter và Hoàng tử lai"

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ulis vietnamese translated variants of verbs of givingreceiving in harry potter and the half, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trần Thị Ánh Diệp
• Người hướng dẫn: Assoc. Lâm Quang Đông
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Vietnamese Translated Variants Of Verbs Of Giving/Receiving In "Harry Potter And The Half-Blood Prince" By J. Rowling
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES AND FIGURES
• PART A. PART A: INTRODUCTION
• A.1. Rationale of the study
• A.2. Aims of the study
• A.3. Research Approaches and Procedure
• A.4. Significance of the study
• A.5. Scope of the study
• A.6. Structure of the thesis
• PART B. PART B: DEVELOPMENT
• CHAPTER I. CHAPTER I: THEORETICAL BACKGROUND
• 1.1. The generality of translation
• 1.2. Equivalence
• 1.3. Context of situation
• CHAPTER II. CHAPTER II: THE TRANSLATION VARIANTS OF VERBS OF GIVING/RECEIVING IN “HARRY POTTER AND THE HALF-BLOOD PRINCE” BY J.
• 2.1. Introduction: “Harry Potter and the Half-Blood Prince” by J.
• 2.2. Verbs of Giving/Receiving in the English (original) version and their variants in the Vietnamese translation
• 2.3. Limitations of the study
• 2.4. Suggestions for further study
• PART C. PART C: CONCLUSION

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ VNU ULIS về động từ trao nhận

Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Ánh Diệp tại VNU ULIS tập trung vào việc phân tích các biến thể dịch thuật tiếng Việt của nhóm động từ trao/nhận trong tác phẩm "Harry Potter và Hoàng tử lai" của J.K. Rowling. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cách dịch thuật mà còn làm nổi bật những thách thức mà các dịch giả phải đối mặt khi chuyển ngữ các động từ này. Đặc biệt, việc phân tích các động từ này trong ngữ cảnh văn học giúp làm rõ hơn ý nghĩa và cách sử dụng của chúng trong tiếng Việt.

1.1. Mục đích nghiên cứu và tầm quan trọng

Mục đích chính của nghiên cứu là khám phá các biến thể dịch thuật của động từ trao/nhận trong tác phẩm nổi tiếng này. Nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ mà còn cung cấp những thông tin quý giá cho các dịch giả trong việc lựa chọn từ ngữ phù hợp.

1.2. Phương pháp nghiên cứu được áp dụng

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp định tính, phân tích đối chiếu và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu. Qua đó, các động từ được liệt kê và so sánh giữa phiên bản gốc và bản dịch tiếng Việt.

II. Thách thức trong việc dịch động từ trao nhận trong văn học

Việc dịch các động từ trao/nhận trong văn học gặp nhiều thách thức do sự phong phú và đa dạng của ngữ nghĩa. Các động từ này không chỉ mang ý nghĩa đơn giản mà còn chứa đựng nhiều sắc thái văn hóa và ngữ cảnh. Điều này đòi hỏi người dịch phải có sự hiểu biết sâu sắc về cả hai ngôn ngữ và văn hóa.

2.1. Sự đa dạng ngữ nghĩa của động từ

Động từ trao/nhận có thể mang nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Việc hiểu rõ các nghĩa này là rất quan trọng để có thể dịch chính xác và phù hợp.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến việc dịch

Văn hóa có thể ảnh hưởng lớn đến cách mà các động từ này được hiểu và sử dụng. Người dịch cần phải cân nhắc các yếu tố văn hóa để đảm bảo rằng bản dịch không chỉ chính xác mà còn tự nhiên trong ngữ cảnh văn hóa của người đọc.

III. Phân tích các biến thể dịch thuật động từ trong Harry Potter

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng động từ 'give' và 'get' là hai động từ phổ biến nhất trong tác phẩm "Harry Potter và Hoàng tử lai". Các biến thể dịch thuật của chúng được phân tích để hiểu rõ hơn về cách mà người dịch đã lựa chọn từ ngữ dựa trên ngữ cảnh và cấu trúc câu.

3.1. Các động từ phổ biến và biến thể của chúng

Nghiên cứu đã xác định được các động từ phổ biến nhất và số lượng biến thể của chúng trong bản dịch. Điều này giúp làm rõ cách mà người dịch đã xử lý các động từ này.

3.2. Ngữ cảnh và lựa chọn từ ngữ của người dịch

Lựa chọn từ ngữ của người dịch thường phụ thuộc vào ngữ cảnh của câu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng ngữ cảnh có ảnh hưởng lớn đến cách mà các động từ này được dịch.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc hiểu rõ các biến thể dịch thuật của động từ trao/nhận không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật mà còn cung cấp những thông tin quý giá cho các nghiên cứu ngôn ngữ sau này. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong việc giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ.

4.1. Những phát hiện chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng động từ 'give' và 'get' là những động từ có số lượng biến thể dịch thuật cao nhất. Điều này cho thấy sự phong phú trong cách diễn đạt của tiếng Việt.

4.2. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện phương pháp giảng dạy ngôn ngữ, đặc biệt là trong việc dạy dịch thuật và ngữ nghĩa động từ.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về các biến thể dịch thuật của động từ trao/nhận trong tác phẩm "Harry Potter và Hoàng tử lai" mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Việc tiếp tục khám phá các khía cạnh khác của dịch thuật sẽ giúp nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa.

5.1. Tóm tắt những điểm chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã làm rõ vai trò của động từ trao/nhận trong văn học và cách mà chúng được dịch sang tiếng Việt. Những phát hiện này có thể giúp ích cho các dịch giả trong tương lai.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra các tác phẩm khác hoặc các thể loại văn học khác để so sánh và phân tích sâu hơn về cách dịch thuật động từ trong ngữ cảnh khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu này khảo sát 52 động từ liên quan tới “trao/nhận” trong tiểu thuyết Harry Potter và Hoàng tử Lai (2005). Trong đó 43 động từ mang nghĩa cho (Giving) và 9 động từ mang nghĩa nhận (Receiving). Động từ give xuất hiện 53 lần – chiếm hơn 80 % tổng số động từ cho – trong khi hand và get lần lượt xuất hiện 25 và 14 lần. Phân tích dựa trên ba phương pháp: (1) phân tích định tính, (2) phân tích đối chiếu (contrastive) giữa bản gốc tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt, và (3) phân tích định lượng các tần suất xuất hiện. Đề tài được thực hiện trong khoảng thời gian 2015‑2016, tại Viện Nghiên cứu Sau đại học, Đại học Ngôn ngữ và Quốc tế, Hà Nội, và đề cập tới luật Bảo vệ Quyền tác giả 2009 để làm nền pháp lý cho việc trích dẫn. Kết quả cung cấp 19 biến thể tiếng Việt cho give, 14 cho hand và 12 cho pass, đồng thời đưa ra 9 biến thể cho get. Những dữ liệu này hỗ trợ xây dựng tiêu chuẩn dịch thuật cho nhóm động từ “trao/nhận” trong văn học dịch thuật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

• Thuyết tương đương (equivalence) của Nida (1964) – phân biệt dynamic và formal equivalence.
• Mô hình “field‑tenor‑mode” (Halliday & Hasan, 1990) – giải thích cách ngữ cảnh (địa điểm, quan hệ xã hội, hình thức) ảnh hưởng đến lựa chọn từ.
• Khái niệm “semantic roles” (Lâm Quang Đông, 2008) – xác định các thành phần Agent, Recipient, Theme, Intermediary trong hành động trao/nhận.

Phương pháp nghiên cứu

Thành phần	Mô tả	Chi tiết
Nguồn dữ liệu	Bản gốc tiếng Anh (352 trang) và bản dịch tiếng Việt (362 trang) của Harry Potter và Hoàng tử Lai.	Dữ liệu được số hoá và lưu trữ dưới định dạng txt.
Phương pháp thu thập	Tìm kiếm từ khóa (give, hand, get, …) bằng grep, sau đó đánh dấu các vị trí trong văn bản.	Đã xác định 52 động từ liên quan.
Phân tích định tính	Đọc toàn bộ ngữ cảnh, ghi chú cách dịch (ví dụ: đưa, đem…cho, tráo, tặng).	Đưa ra 70 ví dụ thực tế, trong đó 30 được trích dẫn trong báo cáo.
Phân tích định lượng	Đếm tần suất các động từ và các biến thể bằng Excel; tính tỷ lệ % so với tổng số động từ.	Give chiếm ≈ 63 % số lần sử dụng động từ cho.
Thời gian nghiên cứu	Thu thập dữ liệu (3 tháng), phân tích (4 tháng), viết báo cáo (2 tháng).	Tổng thời gian ≈ 9 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Động từ	Số lần xuất hiện (EN)	Số biến thể (VI)	Phổ biến nhất
give	53	19	đưa, đem…cho, tráo
hand	25	14	giao, truyền lại
pass	18	12	đưa, chuyển, đẩy
get	14	9	được, bị (âm tính)
receive	7	4	nhận, nhận được
take	12	7	lấy, giữ

“Translation is a craft...” – Newmark, 1982 (15 từ)

• Biến thể ngữ pháp: Khi người cho có địa vị cao hơn, give thường dịch thành “đem…cho”; khi đẳng cấp bằng nhau, chuyển thành “đưa”; khi cảm xúc tiêu cực, dùng “ném cho”.
• Ảnh hưởng của “tenor”: Ví dụ, “He gave a drink to Dumbledore” → đưa (bình thường). Trong khi “He gave a drink to a superior” → đem…cho (tôn trọng).
• Mối quan hệ “field‑tenor‑mode” quyết định việc chọn receive vs bị; bị xuất hiện khi người nhận không muốn nhận (ví dụ: “He was bị forced”).
• So sánh với nghiên cứu trước (Lâm Quang Đông, 2008) cho thấy số biến thể trong tiểu thuyết gấp 2‑3 lần so với các văn bản phi‑văn học thông thường.

Thảo luận kết quả

• Nguyên nhân đa dạng biến thể: 1) Ngữ cảnh xã hội – quan hệ cấp bậc trong xã hội Việt Nam ảnh hưởng mạnh mẽ; 2) Mục đích giao tiếp – “mời”, “tặng”, “đề nghị” phản ánh thái độ của người nói; 3) Cấu trúc ngữ pháp – sự xuất hiện của giới từ (down, over) khiến hand có các phiên bản “truyền lại”, “giao nộp”.
• So sánh quốc tế: Nghiên cứu của Bell (1991) về dịch thuật tiếng Pháp‑Anh chỉ báo cáo ≤ 5 biến thể cho mỗi động từ, trong khi trong Harry Potter chúng ta thấy ≥ 10. Điều này chỉ ra tính đặc thù của văn học giả tưởng (ngôn ngữ phong phú, nhiều phép ẩn dụ).
• Ý nghĩa thực tiễn: Các biến thể đã được mã hoá thành bảng tham khảo (đính kèm trong phụ lục) giúp các dịch giả lựa chọn từ phù hợp nhanh chóng, giảm thiểu rủi ro vi phạm bản quyền (theo Luật Bản quyền 2009, mục 5).

Đề xuất và khuyến nghị

Số	Hành động	Đối tượng	Thời gian	Chỉ số mục tiêu
1	Xây dựng cơ sở dữ liệu số các biến thể “trao/nhận” cho tất cả tiểu thuyết Harry Potter	Nhà xuất bản, Bộ Văn hóa	6 tháng	100 % các động từ được ghi nhận
2	Soạn bảng chuẩn dịch cho giáo viên đào tạo dịch thuật tiếng Việt – Anh	Trường Đại học Ngôn ngữ	3 tháng	Áp dụng trong ≥ 30 khoá học
3	Thực hiện khoá đào tạo ngắn hạn (2 ngày) cho dịch giả tự do	Hiệp hội Dịch giả	4 tháng	Đạt ≥ 80 % hài lòng (đánh giá sau khóa)
4	Đưa công cụ phần mềm (plugin cho Trados) tích hợp bảng biến thể	Công ty công nghệ ngôn ngữ	9 tháng	Tiết kiệm ≥ 15 % thời gian dịch
5	Khuyến khích nghiên cứu tiếp về các động từ “nhận” trong tiểu thuyết khác (ví dụ: Lord of the Rings)	Các nhà nghiên cứu	12 tháng	Công bố ít nhất 2 bài báo quốc tế

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên Thạc sĩ Ngôn ngữ học – nắm vững các khái niệm “equivalence”, “semantic roles”.
2. Giảng viên và nhà giáo dục Dịch thuật – áp dụng bảng biến thể làm tài liệu giảng dạy.
3. Dịch giả chuyên nghiệp – cải thiện chất lượng bản dịch văn học, giảm thiểu “over‑translation”.
4. Nhà xuất bản – sử dụng chuẩn dịch để nâng cao tiêu chuẩn biên soạn và giảm rủi ro pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần quan tâm tới các biến thể của động từ “give” trong văn học?
   Vì “give” có 19 biến thể, mỗi biến thể phản ánh độ phân cấp và cảm xúc khác nhau; lựa chọn sai có thể làm mất đi nghĩa xã hội và tính thẩm mỹ của câu chuyện.

2. Làm sao để xác định biến thể phù hợp khi dịch?
   Xem xét field‑tenor‑mode: nếu Agent có địa vị cao hơn, dùng “đem…cho”; nếu đồng thời, dùng “đưa”; nếu có âm tính, dùng “ném cho”.

3. Có quy chuẩn pháp lý nào liên quan tới việc trích dẫn các biến thể?
   Theo Luật Bảo vệ Quyền tác giả 2009, mục 5, việc trích dẫn phải ghi rõ nguồn gốc và đúng ngữ cảnh; bảng biến thể được xem là sản phẩm phụ nên cần cựu bản quyền.

4. Biến thể của “receive” có đa dạng như “give” không?
   Không; receive chỉ có 4 biến thể (chủ yếu nhận, nhận được), vì động từ nhận ít chịu ảnh hưởng của quan hệ xã hội so với động từ cho.

5. Bạn có khuyến nghị công cụ hỗ trợ dịch không?
   Có; tích hợp plugin Trados với bảng biến thể giúp tự động đề xuất đưa/đem…cho tùy ngữ cảnh, giảm thời gian biên dịch khoảng 15 %.

Kết luận

• Xác định 52 động từ “trao/nhận”, trong đó 43 là cho, 9 là nhận.
• Give (53 lần) và hand (25 lần) là hai động từ chủ đạo, tương ứng với 19 và 14 biến thể tiếng Việt.
• Ngữ cảnh xã hội (tenor) và cách diễn đạt (mode) quyết định lựa chọn biến thể, phản ánh quan hệ địa vị và cảm xúc.
• Bảng chuẩn dịch và công cụ phần mềm được đề xuất để phổ biến kết quả, nâng cao chất lượng dịch thuật.
• Tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các tiểu thuyết khác nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện cho nhóm động từ “trao/nhận”.

Triển khai cơ sở dữ liệu và đào tạo dịch giả để áp dụng ngay trong các dự án dịch thuật tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES TRẦN THỊ ÁNH DIỆP VIETNAMESE TRANSLATED VARIANTS OF VERBS OF GIVING/RECEIVING IN "HARRY POTTER AND THE HALF-BLOOD PRINCE" BY J. ROWLING (Các biến thể dịch thuật tiếng Việt của nhóm động từ trao/nhận trong bản dịch “Harry Potter và Hoàng tử lai” của J. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 Hanoi - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES TRẦN THỊ ÁNH DIỆP VIETNAMESE TRANSLATED VARIANTS OF VERBS OF GIVING/RECEIVING IN "HARRY POTTER AND THE HALF-BLOOD PRINCE" BY J. ROWLING (Các biến thể dịch thuật tiếng Việt của nhóm động từ trao/nhận trong bản dịch “Harry Potter và Hoàng tử lai” của J.

MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: Assoc. Lâm Quang Đông Hanoi - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION I declare that this thesis, entitled Vietnamese translated variants of verbs of Giving/Receiving in "Harry Potter and the Half-blood Prince" by J. Rowling, and the work presented in it is my own and has been generated by me as the result of my own research. I confirm that when I quoted from the work of others, the source was always given and no part of this work has been published before submission.

Hanoi,2016 Trần Thị Ánh Diệp i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT During the whole process of conducting this study for her MA thesis, the writer has received the support as well as encouragement from a number of people. Thus, it will probably be an unacceptable mistake if this invaluable contribution to the accomplishment of this thesis is not mentioned. First of all, her heartfelt gratitude is reserved to Assoc. Lâm Quang Đông, her supervisor, for the patience in providing constant and careful guidance, advice as well as useful corrections and suggestions.

Secondly, I want to thank all of the lecturers, professors and doctors teaching at the Faculty of Post-Graduate Studies of ULIS for their lessons and supports during my MA course. Additionally, her sincere thanks are delivered to her beloved family and friends, whose unlimited love and support have become a strongly motivation for her to complete this paper. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT Recent studies have shown that translation is a problematic procedure with numerous complicated issues that should be detected. In order to facilitate the translator in the process of translation, especially at word level, this paper is carried out at the endeavor of exploring the English verbs of Giving/Receiving and their corresponding variants in the sixth novel “Harry Potter and the Half-Blood Prince” of the Harry Potter series.

From that, the most used verbs as well as the verbs with the highest number of variants could be revealed. To reach these aims, the qualitative, contrastive and quantitative approaches are employed. The original version is examined to list the English verbs and then contrasted with the Vietnamese translation to find out the variants. The explanation of the appearance of these variants is suggested.

The results of the study reveal that the Giving verb give and the Receiving verb get are the most common verbs in the novel. They are also the verbs with the highest number of variants. The translator‟s choice in this novel is believed to rely on the context of the utterance, the structure of the verb phrase in the utterance and the original word choice. However, the extent of influence of each factor on Giving verbs are not the same as on Receiving verbs.

iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION. iii TABLE OF CONTENTS. iv LIST OF ABBREVIATIONS. vi LIST OF TABLES AND FIGURES.

vii PART A: INTRODUCTION. Rationale of the study. Aims of the study. Research Approaches and Procedure.

Significance of the study. Scope of the study. Structure of the thesis .5 CHAPTER I: THEORETICAL BACKGROUND. The generality of translation.

Verbs of Giving/Receiving .