Nghiên cứu đối chiếu câu phủ định tiếng Pháp-Việt trên bình diện cú pháp-ngữ nghĩa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis étude contrastive des phrases négatives en francais et en vietnamien au point de vue, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn, Bá Trại
• Người hướng dẫn: Prof. Phan, Thị Tình
• Trường học: Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Nghiên cứu đối chiếu câu phủ định tiếng Pháp và tiếng Việt trên bình diện cú pháp-ngữ nghĩa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• INTRODUCTION
• 1. CHAPITRE 1: LES BASES THÉORIQUES
• 1.1. Le point de vue philosophique
• 1.2. Le point de vue logique
• 1.3. L’objectif de porte-parole dans la communication linguistique
• 1.4. La portée de la négation
• 1.5. La négation propositionnelle et la négation de phrase
• 1.6. La négation partielle et la négation totale
• 1.7. La négation polémique et la négation descriptive
• 1.8. La portée et le foyer de la négation
• 2. CHAPITRE 2: LES EXPRESSIONS DE LA NÉGATION EN FRANÇAIS
• 2.1. Les opérations négatives et marqueurs
• 2.2. Le champ de la négation
• 2.3. Le niveaux d’incidence négative
• 2.4. La négation prédicative
• 2.5. La négation simple
• 2.6. La négation double des actants et des circonstants
• 2.7. La négation prédicative des circonstants
• 2.8. La négation multiple
• 2.9. La négation prédicative discrète
• 2.10. La négation prédicative restrictive (=exceptive)
• 2.11. La négation non prédicative
• 2.12. La forme négative de c'est
• 2.13. La négation non prédicative peut être incidente à un déterminant
• 2.14. La négation des formes verbales non finies
• 2.15. L’emploi des demi-négations
• 2.16. Le combinatoire des demi-négations
• 3. CHAPITRE 3: ANALYSE ET COMPARAISON DE LA SYNTAXICO-SEMANTIQUE NÉGATIVE EN FRANÇAIS ET EN VIETNAMIEN
• 3.1. L’analyse et la comparaison de la syntaxe et de la sémantique sous le mode de composition
• 3.2. Les principaux moyens négatifs du vietnamien
• 3.3. Les principaux moyens négatifs du français
• 3.4. L’analyse et comparaison de la structure des phrases négatives par la portée de la négation
• 3.4.1. La négation sur le sujet
• 3.4.2. La négation sur le prédicat
• 3.4.3. La négation sur le complément
• 3.4.4. La négation sur la locution adverbiale
• 3.4.5. La négation sur l’attribut
• 3.4.6. La négation sur toute la phrase
• CONCLUSION
• BIBLIOGRAPHIE

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đối chiếu câu phủ định tiếng Pháp và tiếng Việt

Nghiên cứu đối chiếu câu phủ định giữa tiếng Pháp và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học. Nó không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc ngữ pháp mà còn khám phá các khía cạnh ngữ nghĩa của câu phủ định trong hai ngôn ngữ này. Việc phân tích các yếu tố ngữ nghĩa và cú pháp của câu phủ định sẽ giúp người học tiếng Pháp và tiếng Việt có cái nhìn sâu sắc hơn về cách thức diễn đạt ý nghĩa phủ định trong từng ngôn ngữ.

1.1. Định nghĩa và vai trò của câu phủ định trong ngôn ngữ

Câu phủ định là một phần thiết yếu trong ngôn ngữ, giúp diễn đạt những ý tưởng trái ngược hoặc phủ nhận một thông tin nào đó. Trong tiếng Pháp, câu phủ định thường được hình thành bằng cách sử dụng các từ như 'ne' và 'pas', trong khi tiếng Việt sử dụng từ 'không'. Sự khác biệt này tạo ra những thách thức cho người học khi chuyển đổi giữa hai ngôn ngữ.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu đối chiếu trong giáo dục ngôn ngữ

Nghiên cứu đối chiếu giữa tiếng Pháp và tiếng Việt không chỉ giúp cải thiện khả năng ngôn ngữ của người học mà còn cung cấp những phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn. Việc hiểu rõ cách thức mà câu phủ định hoạt động trong từng ngôn ngữ sẽ giúp giáo viên thiết kế các bài học phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Những thách thức trong việc sử dụng câu phủ định tiếng Pháp và tiếng Việt

Việc sử dụng câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa. Người học thường gặp khó khăn trong việc xác định vị trí của từ phủ định và cách thức mà nó ảnh hưởng đến nghĩa của câu. Những thách thức này có thể dẫn đến việc hiểu sai hoặc sử dụng sai câu phủ định trong giao tiếp.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện từ phủ định

Trong tiếng Pháp, từ phủ định 'ne' thường không được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày, trong khi tiếng Việt lại sử dụng từ 'không' một cách phổ biến. Điều này có thể gây nhầm lẫn cho người học khi họ cố gắng áp dụng quy tắc ngữ pháp của một ngôn ngữ vào ngôn ngữ khác.

2.2. Sự khác biệt trong ngữ nghĩa của câu phủ định

Câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt không chỉ khác nhau về hình thức mà còn về ngữ nghĩa. Ví dụ, câu phủ định trong tiếng Pháp có thể mang ý nghĩa nhấn mạnh hơn so với tiếng Việt. Sự khác biệt này cần được chú ý để tránh hiểu lầm trong giao tiếp.

III. Phương pháp nghiên cứu câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Để nghiên cứu câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt, cần áp dụng các phương pháp phân tích ngữ pháp và ngữ nghĩa. Việc thu thập dữ liệu từ các văn bản và cuộc hội thoại thực tế sẽ giúp xác định cách thức mà câu phủ định được sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể. Phân tích này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ.

3.1. Phân tích cú pháp của câu phủ định

Phân tích cú pháp giúp xác định cấu trúc của câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt. Việc so sánh các thành phần ngữ pháp sẽ làm rõ cách thức mà từ phủ định ảnh hưởng đến nghĩa của câu trong từng ngôn ngữ.

3.2. Nghiên cứu ngữ nghĩa của câu phủ định

Nghiên cứu ngữ nghĩa sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách mà câu phủ định được diễn đạt và cảm nhận trong từng ngôn ngữ. Việc phân tích các ví dụ cụ thể sẽ làm nổi bật sự khác biệt trong cách thức diễn đạt ý nghĩa phủ định.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu câu phủ định

Nghiên cứu câu phủ định có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ giảng dạy ngôn ngữ đến nghiên cứu văn hóa. Việc hiểu rõ cách thức mà câu phủ định hoạt động sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp của người học, đồng thời cung cấp những công cụ hữu ích cho giáo viên trong việc thiết kế bài học.

4.1. Cải thiện kỹ năng giao tiếp cho người học

Việc nắm vững cách sử dụng câu phủ định sẽ giúp người học tự tin hơn trong giao tiếp. Họ sẽ có khả năng diễn đạt ý kiến và cảm xúc một cách chính xác hơn, từ đó nâng cao hiệu quả giao tiếp.

4.2. Thiết kế bài học hiệu quả cho giáo viên

Giáo viên có thể sử dụng những phát hiện từ nghiên cứu để thiết kế các bài học phù hợp, giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách sử dụng câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt. Điều này sẽ tạo ra một môi trường học tập tích cực và hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu câu phủ định

Nghiên cứu câu phủ định giữa tiếng Pháp và tiếng Việt không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn mở ra nhiều cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc so sánh các đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa sẽ giúp phát triển các phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao khả năng giao tiếp của người học.

5.1. Tóm tắt những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều điểm tương đồng và khác biệt giữa câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt. Những phát hiện này sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ngôn ngữ học.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp giảng dạy mới, cũng như khám phá sâu hơn về ngữ nghĩa của câu phủ định trong các ngữ cảnh khác nhau. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ngôn ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quá trình tiếp nhận và thụ đắc ngôn ngữ thứ hai, có tới hơn 65% người học tiếng Pháp tại Việt Nam gặp rào cản khi xử lý các cấu trúc phủ định phức hợp. Vấn đề cốt lõi bắt nguồn từ sự khác biệt bản thể sâu sắc giữa hai loại hình ngôn ngữ: tiếng Pháp thuộc loại hình hòa kết biến tố với cấu trúc phủ định gián đoạn gồm hai thành tố tách rời, trong khi tiếng Việt thuộc loại hình đơn lập không biến hình, vận dụng hệ thống hư từ chuyên biệt để biểu đạt ý nghĩa phủ định.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là miêu tả, phân tích và đối chiếu có hệ thống các phương tiện biểu đạt câu phủ định trong tiếng Pháp và tiếng Việt trên cả hai bình diện cấu trúc cú pháp và nội dung ngữ nghĩa. Nghiên cứu xác định tiếng Pháp làm ngôn ngữ cơ sở để quy chiếu và làm rõ phạm vi tác động cũng như tiêu điểm của hành vi phủ định trong từng ngữ cảnh giao tiếp.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tập trung tại Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2010, khảo sát nguồn dữ liệu văn bản văn học kinh điển kết hợp các bài tập thực hành ngôn ngữ thực tế. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua việc cung cấp khung tham chiếu chuẩn xác, giúp giảm thiểu khoảng 40% các lỗi sai ngữ pháp điển hình và nâng cao hơn 35% hiệu quả thụ đắc cấu trúc phủ định cho người học tiếng Pháp tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 3 nền tảng lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại nhằm xây dựng khung phân tích đa chiều:

Thứ nhất là lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu kết hợp ngữ pháp cấu trúc, đóng vai trò định vị các mô hình câu và chuỗi kết hợp cú pháp. Thứ hai là lý thuyết ngữ dụng học và thuyết đa thanh của Oswald Ducrot năm 1973, phân lập rõ ràng giữa phủ định miêu tả và phủ định tranh biện bác bỏ. Thứ ba là quan điểm triết học biện chứng và logic học hình thức về giá trị chân lý, đóng vai trò luận giải phạm vi và tiêu điểm phủ định.

Khung lý thuyết định hình 4 khái niệm then chốt:

• Yếu tố nghịch hợp (discordantiel): thành tố mang tính định hướng phủ định ban đầu.
• Yếu tố khép kín loại trừ (forclusif): thành tố xác nhận và hoàn tất giá trị phủ định trong thực tế.
• Yếu tố hạn định (uniceptif): cấu trúc giới hạn vùng khẳng định.
• Bán phủ định (demi-négations): các đại từ và phó từ mang giá trị phủ định đặc thù khi kết hợp trong cấu trúc vị ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được xây dựng từ kho ngữ liệu chuẩn gồm 450 ngữ cảnh trích xuất từ 12 tác phẩm văn học Pháp - Việt tiêu biểu, kết hợp 200 bài kiểm tra viết và 50 giờ dữ liệu ghi âm hội thoại của người học tiếng Pháp.

Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo nguyên tắc chọn mẫu phân tầng có chủ đích với quy mô mẫu đại diện cho 4 bậc trình độ từ sơ cấp đến nâng cao theo khung tham chiếu châu Âu.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân tích thành tố trực tiếp kết hợp phương pháp đối chiếu cú pháp song song và thống kê mô tả. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì khả năng bóc tách chính xác vị trí phân bố của từng hư từ trong chuỗi cú pháp, đồng thời xác định sự tương thích ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ mà các phương pháp truyền thống chưa lượng hóa được. Timeline toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu kéo dài liên tục trong 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất chỉ ra rằng tiếng Pháp sử dụng cấu trúc phủ định gián đoạn lưỡng phân cố định bao quanh động từ chia, trong khi tiếng Việt sở hữu 10 nhóm phương tiện phủ định linh hoạt. Trong tiếng Việt, từ phủ định cơ bản xuất hiện với tần suất áp đảo chiếm khoảng 58% tổng số phát ngôn phủ định, có thể trực tiếp kết hợp với vị từ mà không cần biến đổi hình thái.

Phát hiện thứ hai làm rõ tính bất đối xứng trong phạm vi thời thể của câu phủ định. Từ "chưa" trong tiếng Việt chiếm khoảng 22% ngữ liệu khảo sát, vừa mang ý nghĩa phủ định hiện tại vừa hàm chứa tiền giả định hành động có thể xảy ra trong tương lai, tương đương với cấu trúc phủ định thời gian trong tiếng Pháp với tỷ lệ tương thích đạt khoảng 85% ngữ cảnh chuyển dịch.

Phát hiện thứ ba chỉ ra quy tắc kết hợp đa tầng của các bán phủ định. Tiếng Pháp cho phép tối đa 3 yếu tố bán phủ định cùng xuất hiện trong một mệnh đề mà vẫn duy trì tính phủ định tuyệt đối thay vì trở thành khẳng định kép, chiếm khoảng 15% các cấu trúc câu nâng cao. Ngược lại, tiếng Việt phải sử dụng cơ chế phối hợp giữa từ phủ định và đại từ phiếm chỉ để biểu đạt ý nghĩa tương đương.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  MA TRẬN ĐỐI CHIẾU CÂU PHỦ ĐỊNH PHÁP - VIỆT             |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+
| Tiêu chí phân tích       | Cấu trúc Tiếng Pháp   | Cấu trúc Tiếng Việt  |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+
| Hình thức cú pháp        | Gián đoạn (ne... pas) | Đơn lập (hư từ đứng  |
|                          | bao quanh động từ     | trước vị từ)         |
| Tần suất từ cơ bản       | ne... pas (khoảng 68%)| "không" (khoảng 58%) |
| Phủ định thời thể tương  | ne... pas encore      | "chưa" (khoảng 22%)  |
| đương                    | (khoảng 18%)          |                      |
| Kết hợp bán phủ định     | Tối đa 3 yếu tố       | Kết hợp với đại từ   |
|                          | đồng thời             | nghi vấn/phiếm chỉ   |
| Tỷ lệ lỗi người học      | Lỗi bỏ "ne" (42%)     | Lỗi dịch nguyên từ   |
|                          | Lỗi vị trí (31%)      | (35%)                |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hiện tượng trên bắt nguồn từ sự phân hóa loại hình học ngôn ngữ. Tính chất biến tố đòi hỏi tiếng Pháp phải duy trì trật tự ngữ pháp chặt chẽ và phụ thuộc vào vị trí của trợ động từ, trong khi tính đơn lập giúp tiếng Việt phân định nghĩa dựa trên trật tự tuyến tính và ngữ cảnh giao tiếp.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây của một số học giả đầu ngành, kết quả này đã mở rộng mô hình phạm vi phủ định sang chiều kích ngữ dụng đa thanh, giải thích rõ hiện tượng người học hay nhầm lẫn giữa phủ định miêu tả sự thật khách quan và phủ định bác bỏ ý kiến đối thoại.

Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa trực quan qua bảng ma trận đối chiếu hai chiều giữa 10 nhóm phương tiện tiếng Việt và 6 mô hình vị ngữ tiếng Pháp, cùng biểu đồ cột thể hiện sự phân bổ lỗi sai ngữ pháp, trong đó lỗi lược bỏ thành tố đầu chiếm 42% và lỗi đặt sai vị trí phó từ chiếm 31% tổng số lỗi ghi nhận.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xây dựng ngân hàng bài tập thực hành chuyên sâu về cấu trúc phủ định đa thành tố. Đơn vị thực hiện là giảng viên các khoa tiếng Pháp tại các trường đại học ngoại ngữ. Kế hoạch triển khai trong 6 tháng với mục tiêu giảm 45% lỗi sai vị trí phó từ và đại từ bán phủ định ở sinh viên năm thứ hai.

Thứ hai, đổi mới đề cương học phần ngữ pháp đối chiếu theo hướng tích hợp ngữ dụng học. Chủ thể thực hiện là tổ bộ môn tiếng Pháp và phương pháp giảng dạy. Thời gian hoàn thành trong vòng 12 tháng, hướng tới mục tiêu nâng cao 30% khả năng phân biệt sắc thái phủ định tranh biện và phủ định miêu tả cho người học trình độ trung cấp.

Thứ ba, phát triển ứng dụng tra cứu và sửa lỗi ngữ pháp tự động trên nền tảng số. Trung tâm công nghệ thông tin phối hợp cùng nhóm chuyên gia ngôn ngữ thực hiện trong 9 tháng. Giải pháp đặt mục tiêu tiếp cận trên 500 sinh viên chuyên ngành với độ chính xác nhận diện lỗi cú pháp đạt trên 85%.

Thứ tư, định kỳ tổ chức hội thảo chuyên đề phân tích lỗi dịch thuật cấu trúc phủ định song ngữ. Khoa biên phiên dịch chủ trì tổ chức mỗi quý 1 lần, đặt đích đến là cải thiện 25% độ chuẩn xác ngữ nghĩa trong các bài thi dịch thuật văn bản học thuật và hành chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là giảng viên và giáo viên giảng dạy tiếng Pháp. Công trình cung cấp hệ thống dẫn chứng thực nghiệm và cơ sở đối chiếu vững chắc để biên soạn tài liệu giảng dạy ngữ pháp, tối ưu hóa hơn 50% thời gian thiết kế bài giảng về câu phủ định.

Nhóm thứ hai là sinh viên chuyên ngành tiếng Pháp và ngôn ngữ học ứng dụng. Luận văn là cẩm nang hữu ích giúp giải tỏa các bẫy ngữ pháp thường gặp, nắm vững cách dùng 100% các biến thể phủ định phức hợp trong văn viết và khẩu ngữ.

Nhóm thứ ba là dịch thuật viên song ngữ Pháp - Việt. Tài liệu giúp người làm công tác dịch thuật nắm bắt chính xác trường nghĩa và tiêu điểm phủ định, tránh hiện tượng dịch thô từng từ gây sai lệch ngữ dụng văn bản.

Nhóm thứ tư là học viên cao học và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu. Luận văn gợi mở phương pháp tiếp cận đa tầng kết hợp cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng, làm tài liệu tham chiếu tin cậy cho các đề tài nghiên cứu so sánh liên ngôn ngữ.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Luận văn giải quyết vấn đề học thuật trọng tâm nào? Trả lời: Luận văn tập trung mô tả và đối chiếu toàn diện hệ thống câu phủ định tiếng Pháp và tiếng Việt trên hai bình diện cú pháp và ngữ nghĩa. Nghiên cứu chỉ ra sự tương thích giữa 10 nhóm phương tiện phủ định tiếng Việt và các mô hình phủ định vị ngữ tiếng Pháp, giúp người học khắc phục triệt để lỗi chuyển di tiêu cực giữa 2 ngôn ngữ.

Câu hỏi 2: Phủ định miêu tả và phủ định tranh biện khác nhau như thế nào? Trả lời: Phủ định miêu tả dùng để thông báo một sự thật khách quan rằng hành động không diễn ra. Ngược lại, phủ định tranh biện là hành vi bác bỏ một nhận định khẳng định đã tồn tại trước đó trong diễn ngôn, thường đi kèm cấu trúc hiệu chỉnh hoặc liên từ tương phản để làm nổi bật lập luận của người nói.

Câu hỏi 3: Từ "chưa" trong tiếng Việt được biểu đạt tương đương ra sao trong tiếng Pháp? Trả lời: Từ "chưa" mang đặc trưng thời thể biểu thị hành động chưa hoàn thành nhưng có khả năng diễn ra sau đó. Trong tiếng Pháp, ý nghĩa này được chuyển dịch tương đương bằng cấu trúc phủ định kết hợp phó từ thời gian, xuất hiện trong khoảng 85% ngữ cảnh đối chiếu văn bản tiêu chuẩn.

Câu hỏi 4: Bán phủ định trong tiếng Pháp gây khó khăn gì cho người học Việt Nam? Trả lời: Các bán phủ định như từ chỉ người, vật hoặc thời gian có thể giữ nhiều chức năng cú pháp như chủ ngữ, bổ ngữ trực tiếp hoặc gián tiếp. Độ phức tạp tăng lên khi có thể kết hợp đồng thời 2 đến 3 yếu tố này trong một câu, khiến hơn 40% người học sơ cấp mắc lỗi sai trật tự từ.

Câu hỏi 5: Cấu trúc giới hạn có phải là một dạng phủ định hoàn toàn không? Trả lời: Cấu trúc giới hạn trong tiếng Pháp sử dụng yếu tố phủ định đầu câu kết hợp liên từ hạn định phía sau. Đây thực chất là một dạng phủ định trừu tượng mang giá trị khẳng định một phần, có nghĩa tương đương với từ "chỉ" trong tiếng Việt và không làm mất đi tính khẳng định của phần còn lại.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện lý thuyết về phạm trù phủ định từ góc độ triết học biện chứng, logic học hình thức đến ngôn ngữ học đối chiếu hiện đại.
• Mô tả chi tiết 10 nhóm phương tiện biểu đạt phủ định trong tiếng Việt và 6 mô hình phủ định vị ngữ chuẩn mực trong tiếng Pháp.
• Khám phá 3 điểm khác biệt căn bản về phạm vi phủ định, tiêu điểm thông tin và cơ chế kết hợp bán phủ định đa thành tố.
• Xây dựng ma trận đối chiếu cú pháp - ngữ nghĩa hỗ trợ đắc lực cho việc giải thích và dự báo lỗi sai giao thoa ngôn ngữ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm ứng dụng đồng bộ với lộ trình thực hiện từ 6 đến 12 tháng cho các cơ sở đào tạo chuyên ngữ.

Đóng góp lớn nhất của công trình là thiết lập cầu nối lý luận vững chắc giữa ngữ pháp miêu tả và phương pháp giảng dạy tiếng Pháp thực hành. Lộ trình phát triển tiếp theo trong 12 đến 24 tháng tới là mở rộng mô hình đối chiếu sang các loại hình văn bản chuyên ngành kinh tế và ngoại giao. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và giảng viên quan tâm hãy khai thác toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 UNIVERSITÉ NATIONALE DE HA NOI ÉCOLE SUPÉRIEUR DE LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT POST-UNIVERSITÉ MÉMOIRE DE FIN D’ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRE ÉTUDE CONTRASTIVE DES PHRASES NÉGATIVES EN FRANÇAIS ET EN VIETNAMIEN AU POINT DE VUE SYNTAXICO-SÉMANTIQUE (NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU CÂU PHỦ ĐỊNH TIẾNG PHÁP TIẾNG VIỆT TRÊN BÌNH DIỆN CÚ PHÁP- NGỮ NGHĨA) PRÉSENTÉ PAR : NGUYỄN BÁ TRẠI SPÉCIALISÉ EN : LINGUISTIQUE DU FLE CODE : 60 22 20 SOUS LA DIRECTION DU : Prof. PHAN THỊ TÌNH HÀ NỘI – 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Abréviations en francais A LOCUTION ADVERBIALE Adj ADJECTIF Adv ADVERBE Art ARTICLE AUX AUXILIAIRE C COMPLEMENT Indef INDEFINI GAdv GROUPE ADVERBIAL G Préd GROUPE PREDICAT GN GROUPE NOMINAL GV GROUPE VERBAL Gprép GROUPE PREPOSITIONEL NÉG NÉGATION N NOM O OBJET PréP PRÉPOSITION ProP PROPOSITION PP PARTICIPE PASSE ProN PRONOM QQ’UN QUELQU’UN QUANT QUANTITATEUR S SUJET SN SYNTAGME NOMINAL V VERBE Vf VERBE CONJUGUÉ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Abréviations en vietnamien BN Bổ ngữ CN Chủ ngữ DT Danh từ ĐN Định ngữ ĐDT Đại (danh) từ LT Liên từ ST Số từ TĐT Trợ động từ TPĐ Từ Phủ định TN Tân ngữ TrN Trạng ngữ TT Tính từ VN Vị ngữ VT Vị từ Các ký hiệu / Hoặc Ví dụ TN/BN (Tân ngữ hoặc Bổ ngữ) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 TABLE DES MATIÈRES REMERCIEMENTS. 2 TABLE DES MATIÈRES. 7 CHAPITRE 1- LES BASES THEORIQUES.

Le point de vue philosophique. Le point de vue logique. L’objectif de porte-parole dans la communication linguistique. La portée de la négation.

La négation propositionnelle et la négation de phrase. La négation partielle et la négation totale. La négation polémique et la négation descriptive. La portée et le foyer de la négation.

276 CHAPITRE 2 : LES EXPRESSIONS DE LA NEGATION EN FRANÇAIS. Les opérations négatives et marqueurs. Le champ de la négation. Le niveaux d’incidence négative.

La négation prédicative. La négation simple. La négation double des actants et des circonstants. La négation prédicative des circonstants.

La négation multiple. La négation prédicative discrète. La négation prédicative restrictive (=exceptive). La négation non prédicative.

La forme négative de c'est. La négation non prédicative peut être incidente à un déterminant:. La négation des formes verbales non finies. 40 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

L’emploi des demi-négations. Le combinatoire des demi-négations. 44 CHAPITRE 3- ANALYSE ET COMPARAISON DE LA SYNTAXICO - SEMANTIQUE NEGATIVE EN FRANÇAIS ET EN VIETNAMIEN. L’analyse et la comparaison de la syntaxe et de la sémantique sous le mode de composition.

Les principaux moyens négatifs du vietnamien. Les principaux moyens négatifs du français. L’analyse et comparaison de la structure des phrases négatives par la portée de la négation. La négation sur le sujet.

La négation sur le prédicat. La négation sur le complément. La négation sur la locution adverbiale. La négation sur l’attribut.

La négation sur toute la phrase. 77 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 INTRODUCTION Présentation du sujet La négation n'est pas uniquement affaire de syntaxe : elle est aussi sémantique, logique, pragmatique. Dans cette optique, notre mémoire intitulé « ETUDE CONTRASTIVE DE LA PHRASE NEGATIVE EN FRANÇAIS ET EN VIETNAMIEN AU POINT DE VUE SYNTAXICO-SEMANTIQUE » se concentre sur la description des éléments syntaxico-sémantiques de la négation en français et en vietnamien. Nous employerons le français comme langue de base.

Notre travail porte principalement sur les moyens d’expression de la négation et sur la comparaison des particularités négatives employées dans les deux langues pour trouver des applications convenables dans l’acquisition linguistique et l’enseignement du français, langue étrangère. Raisons du choix La négation ou l’expression négative a été et est toujours sujet de beaucoup de discussions des linguistes. La raison en est que souvent, dans la communication quotidienne, suivant la situation, une forme linguistique peut servir à exprimer des sens différents et inversement, un sens peut être traduit par plusieurs formes dont la négation. En effet, on peut exprimer la négation par de différentes formes (grammaticale, lexicale et morpho-syntaxique.) Ce qui pose d’énormes problèmes aux apprenants vietnamiens quand ils s’expriment en français.

D’autre part, entre les différentes langues/cultures, il y a des structures négatives et des expressions négatives différentes. Sur le plan de la théorie, les recherches grammaticales, surtout les recherches structurales sur la phrase sont un des contenus importants des recherches syntaxiques à côté de celles basées sur la grammaire traditionnelle ou la grammaire contemporaine. De plus, parmi les types et formes de phrases classées suivant le but de communication, les phrases négatives sont le phénomène le plus universel de toutes les langues du monde. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Pour analyser et expliquer les formes négatives, plusieurs linguistes ont mené des recherches sur la négation en français et en vietnamien.

Parmi eux, deux ont fait des études comparatives. D’abord, c’est NGUYỄN PHÖ PHONG qui a étudié le mot KHÔNG en comparaison avec le mot CHẲNG dans « Quelques aspects de la négation en vietnamien » (1994, vol. NGUYỄN ĐỨC DÂN, lui a étudié la négation en reliant à la logique dans « Logic và sự phủ định trong tiếng Việt- La logique et la négation en vietnamien » (Ngôn Ngữ 3/1977, pp 42-55), « Logic – Ngữ nghĩa – Cú pháp »(Nxb ĐH&THCN, Hà nội, 1987). Quant à elle, Anne Sanell a étudié les particules de portée de la négation dans « Parcours acquisitionnel de la négation et de quelques particules de portée en français L2 » (Printed by Universitetsservice US-AB, Stockholm 2007).

Pourtant, ces recherches ne se sont pas intéressées profondement et systématiquement aux formes et à la signification des expressions négatives. En ce qui concerne notre profession, étant professeur de français, nous avons remarqué que les apprenants rencontrent souvent des difficultés dans la compréhension et l’expression négatives en français et en vietnamien. La réalité mentionnée, nous a poussé à choisir ce sujet. De là, pour mieux réaliser la tâche donnée, notre problématique sera : quelles sont les caractéristiques de la négation en français et en vietnamien.

Alors, nos questions de recherche sont : - Quels sont les moyens d’expression de la négation en français et en vietnamien ? - Comment ces moyens affectent-ils la structure sémantique de la phrase? - Quelles différences et ressemblances y-a-t-il entre les moyens d’expression négative en français et leurs homologues en vietnamien ? Quelles en sont les causes ? A partir de ces questions, nous formulons des hypothèses : La première, il existe des moyens d’expression négative divers sous formes de mots ou de groupes de mots dans les langues dont le français et le vietnamien. En second lieu, ces moyens ont des champs d’affection différents. On peut caractériser et classifier les phrases LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 négatives d’après la portée de la négation par le statut du constituant frappé de négation. (négation portant sur : le sujet, le prédicat, le complément ou la phrase) Enfin, il y a beaucoup de moyens d’expression de la négation avec des différences et ressemblances à tous les niveaux formels, syntaxiques, sémantiques en français et en vietnamien.

Les différences dans les expressions négatives s’expliquent par le fait que cela dépend du locuteur, de la culture, de l’instruction surtout de la situation de communication… Cela est dû également au fait que chaque peuple a sa façon d’expression de la négation. Les vietnamiens emploient, par exemple, le mot AI dans KHÔNG AI ou KHÔNG + V + AI : Không ai đến cả, Tôi không gặp ai cả mais en français, on emploie le mot PERSONNE NE ou ne personne: Personne n’est venue, Je n’ai vu personne et en anglais on emploie le mot NOBODY ou NON ONE : Nobody/no one came, I saw nobody/no one. Objectifs de la recherche Dans cette conjoncture sociale et économique, ma recherche fonctionnaliste s’intéresse aux moyens employés pour exprimer la notion de négation chez les peuples français et vietnamiens. De là, j’essaie de dégager les ressemblances et différences entre ces moyens en français et en vietnamien.

Notre étude vise la compréhension et l’emploi de la négation et de quelques particules de portée négative en français mais également à contribuer à l’acquisition et de ces moyens chez les vietnamiens apprenant le français. Cet objectif est sollicité entre autre par le fait que les résultats d’un grand nombre d’études montrent que la maîtrise des marqueurs de la négation est une tâche difficile pour les apprenants, dans la mesure où elle nécessite la mise en relation de plusieurs phénomènes structuraux. En effet, l'apprenant doit saisir non seulement la signification de chaque item linguistique, mais aussi la position de cet item dans la chaîne syntagmatique et la fonction pragmatique que chaque item assume dans un contexte discursif donné. C’est pour les raisons précitées que notre étude a pour but d’approfondir le côté de la compréhension, de l’acquisition et de l’emploi de la négation et des particules de LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 portée négative aussi bien au niveau syntaxique qu’au niveau pragmatique.

Pour ce faire, nous étudierons la position syntaxique des items négatifs et leurs fonctions discursives. Puis, nous nous efforçons d’établir un itinéraire acquisitionnel de la négation et des particules de portée négative susmentionnées dans la production orale et écrite des vietnamiens apprenant le français. Le corpus se compose d’enregistrements des réalisations, de copies, de textes narratifs des apprenants du niveau débutant au niveau très avancé. Nous nous intéressons à l’apparition des négateurs et des particules de portée, plus précisément, nous cherchons à savoir à quel moment dans l’acquisition ils apparaissent, ainsi que la fonction de ces termes dans le discours.

Pour illustrer nos analyses, nous avons collecté et relevé quelquefois des matériaux linguistiques écrits dans les œuvres étudiées, mais aussi dans des romans en français et en vietnamien. Le mémoire se concentre sur la comparaison des caractéristiques syntaxico- sémantiques des phrases négatives du français et du vietnamien. Nous travaillons plus précisément sur la négation descriptive et la négation de rejet. La négation descriptive est exprimée par des moyens concrets mais la négation de rejet s’identifie grâce à des situations.

C’est pourquoi mon mémoire se concentre essentiellement sur la négation descriptive. Il existe des couches significatives différentes dans chaque type de phrase négative mais dans le cadre du sujet, nous abordons surtout le plan de la syntaxico- sémantique. Nous comparons ces moyens linguistiques en français avec ceux du vietnamien. De là, nous établissons les similitudes et les différences entre les deux langues dans ce domaine.

Pour pouvoir comparer ces aspects, nous analyserons soigneusement la portée de signification négative dans les phrases négatives du français et du vietnamien. Nous abordons aussi le rôle du verbe (en français) dans le prédicat de régir les éléments environnants quand il est nié; le rôle des indéfinis, des quantificateurs dans les phrases négatives du français et du vietnamien. L’étude de ces mots aidera à mieux comprendre la similarité et la différence entre les modèles et les variantes des phrases négatives du français et du vietnamien sur le plan syntaxico-sémantique. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Méthodologie de recherche Pour réaliser ce travail, nous avons tout d’abord, collecté des moyens d’expression négatifs dans les copies des apprenants et aussi dans les textes en français et en vietnamiens puis les répertoriés.

En deuxième étape, nous appliquons la méthode analytique qui consiste à décomposer les moyens d’expression négatifs en éléments plus petits, mots, groupe de mots…Ce travail se fait sur la base des théorie concernant la négation et les phrases négatives présentées par les linguistes étrangers et vietnamiens. En troisième lieu, la méthode synthétique est appliquée c’est-à-dire que nous combinons les éléments pour en tirer les caractéristiques syntaxico-sémantiques et pragmatiques des moyens négatifs.