Luận văn thạc sĩ: Đánh giá bản dịch tựa đề phim Anh tại CGV (2011-2014)

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS đánh giá bản dịch tiêu đề phim tiếng Anh tại CGV Cineplex giai đoạn 2011-2014, chuyên ngành ngôn ngữ học.

• Tác giả: Trần Thị Minh
• Người hướng dẫn: Assoc.Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Assessing The Translations Of English Movie Titles Released In Cgv Cineplex From 2011 To 2014
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACCEPTANCE
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF FIGURES, TABLES AND ABBREVIATIONS
• INTRODUCTION. INTRODUCTION
• 1.1. Statement of the problem and the rationale of the study
• 1.2. Aims and objectives of the study
• 1.3. Significance of the study
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Methods of the study
• 1.6. Organization of the paper

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ VNU ULIS về dịch thuật phim

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS mang tên "Đánh giá chất lượng bản dịch tựa đề phim tiếng Anh phát hành tại cụm rạp CGV từ năm 2011 đến 2014" là một nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực ngôn ngữ học và dịch thuật. Nghiên cứu này không chỉ tập trung vào việc đánh giá chất lượng bản dịch mà còn tìm hiểu các phương pháp dịch thuật được áp dụng trong việc dịch tựa đề phim. Với sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp điện ảnh tại Việt Nam, việc dịch thuật phim đã trở thành một khía cạnh quan trọng trong dịch thuật.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá chất lượng bản dịch tựa đề phim tiếng Anh tại CGV Cineplex. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn sâu sắc về các tiêu chí đánh giá chất lượng dịch thuật, từ đó giúp các dịch giả cải thiện kỹ năng của mình.

1.2. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng khảo sát

Nghiên cứu tập trung vào các tựa đề phim thuộc ba thể loại chính: hành động, hoạt hình và hài kịch, được phát hành tại CGV từ năm 2011 đến 2014. Điều này giúp đảm bảo tính khả thi và độ chính xác của nghiên cứu.

II. Vấn đề và thách thức trong dịch thuật tựa đề phim

Dịch thuật tựa đề phim tiếng Anh sang tiếng Việt gặp nhiều thách thức, từ việc giữ nguyên ý nghĩa đến việc truyền tải cảm xúc và văn hóa. Nhiều dịch giả phải đối mặt với những khó khăn trong việc lựa chọn từ ngữ phù hợp để không làm mất đi bản sắc của tựa đề gốc. Các vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch mà còn đến sự tiếp nhận của khán giả.

2.1. Những khó khăn trong việc dịch thuật

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc dịch thuật không chỉ đơn thuần là chuyển ngữ mà còn phải đảm bảo tính hấp dẫn và phù hợp với văn hóa địa phương. Điều này đòi hỏi dịch giả phải có kiến thức sâu rộng về cả ngôn ngữ và văn hóa.

2.2. Tác động của văn hóa đến dịch thuật

Văn hóa có ảnh hưởng lớn đến cách mà tựa đề phim được dịch. Một tựa đề có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau trong các nền văn hóa khác nhau, do đó, việc hiểu rõ văn hóa của cả hai ngôn ngữ là rất quan trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá chất lượng dịch thuật

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để đánh giá chất lượng bản dịch tựa đề phim. Phương pháp này bao gồm phân tích tài liệu và phỏng vấn các dịch giả có kinh nghiệm. Việc áp dụng mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật của Newmark giúp xác định các tiêu chí cụ thể cho việc đánh giá.

3.1. Mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật của Newmark

Mô hình này cung cấp một khung lý thuyết vững chắc để đánh giá chất lượng bản dịch. Nó bao gồm các tiêu chí như độ chính xác, tính tự nhiên và khả năng thu hút khán giả.

3.2. Phương pháp phỏng vấn và thu thập dữ liệu

Phỏng vấn các dịch giả giúp thu thập thông tin về các kỹ thuật và chiến lược mà họ sử dụng trong quá trình dịch thuật. Điều này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực tiễn dịch thuật mà còn giúp xác định các vấn đề thường gặp.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hầu hết các bản dịch tựa đề phim tại CGV đều đáp ứng được một số tiêu chí trong mô hình đánh giá chất lượng của Newmark. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các dịch giả thường sử dụng một số kỹ thuật chung nhưng vẫn có những cách tiếp cận riêng biệt trong việc dịch tựa đề.

4.1. Đánh giá chất lượng bản dịch tựa đề phim

Phân tích cho thấy rằng nhiều bản dịch tựa đề phim đã thành công trong việc truyền tải ý nghĩa và cảm xúc của tựa đề gốc. Tuy nhiên, vẫn còn một số trường hợp không đạt yêu cầu.

4.2. Kỹ thuật dịch thuật hiệu quả

Nghiên cứu đã xác định một số kỹ thuật dịch thuật hiệu quả mà các dịch giả thường áp dụng, như việc sử dụng từ đồng nghĩa, thay đổi cấu trúc câu và điều chỉnh ngữ điệu để phù hợp với văn hóa địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về chất lượng dịch thuật tựa đề phim mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này. Việc đánh giá chất lượng dịch thuật cần được thực hiện thường xuyên để cải thiện kỹ năng của dịch giả và nâng cao chất lượng bản dịch.

5.1. Tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng dịch thuật

Đánh giá chất lượng dịch thuật là một phần quan trọng trong quá trình dịch, giúp đảm bảo rằng các bản dịch không chỉ chính xác mà còn hấp dẫn đối với khán giả.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu có thể mở rộng ra các thể loại phim khác và áp dụng các mô hình đánh giá khác nhau để có cái nhìn toàn diện hơn về chất lượng dịch thuật trong ngành điện ảnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường điện ảnh tại Việt Nam ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng doanh thu phòng vé của cụm rạp Megastar (tiền thân của CGV) tăng từ 13,8 triệu USD năm 2009 lên 47 triệu USD vào năm 2012. Trong giai đoạn này, các bộ phim bom tấn đến từ Hollywood chiếm tới 80% tổng số phim phát hành tại hệ thống rạp và CGV nắm giữ khoảng 90% tổng doanh thu chiếu rạp trên toàn quốc. Sự thâm nhập ồ ạt của điện ảnh ngoại nhập thúc đẩy nhu cầu chuyển ngữ tựa đề phim trở thành một bộ phận then chốt trong ngành dịch thuật thương mại và truyền thông đại chúng.

Tựa đề phim đóng vai trò tiếp thị quyết định, tác động trực tiếp đến quyết định mua vé của khoảng 70% khán giả đại chúng trước khi phim chính thức công chiếu. Tuy nhiên, chất lượng dịch thuật tựa phim tiếng Anh sang tiếng Việt tại các cụm rạp lớn từ lâu đã trở thành chủ đề tranh luận gay gắt giữa giới phê bình, khán giả và các chuyên gia ngôn ngữ học. Nhiều ý kiến cho rằng các bản dịch thường làm mất đi giá trị thẩm mỹ, biến đổi quá đà hoặc gây hiểu lầm so với tác phẩm gốc. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ việc thiếu vắng một hệ thống tiêu chuẩn khoa học để thẩm định chất lượng bản dịch một cách khách quan.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Anh tập trung nghiên cứu đề tài đánh giá chất lượng các bản dịch tựa phim tiếng Anh phát hành tại cụm rạp CGV trong giai đoạn 4 năm từ 2011 đến 2014. Nghiên cứu vận dụng mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật của Peter Newmark nhằm phân tích mức độ chuẩn xác ngữ nghĩa, hiệu quả thẩm mỹ và chức năng mời gọi khán giả của các tựa phim. Đồng thời, công trình khảo sát các chiến lược và kỹ thuật dịch thuật thực tế từ các chuyên gia trong ngành. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn, hỗ trợ các nhà phân phối phim giảm thiểu 50% thời gian chỉnh sửa tựa phim trong quy trình kiểm duyệt quốc tế và cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật chuẩn mực cho hoạt động đào tạo biên dịch nghe nhìn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch thuật kinh điển kết hợp với các mô hình thẩm định chất lượng hiện đại. Trọng tâm là mô hình Đánh giá Chất lượng Dịch thuật của Peter Newmark đề xuất năm 1988, bao gồm quy trình phân tích 4 bước thực hành: phân tích ý đồ văn bản nguồn, thấu hiểu mục đích dịch giả, so sánh đối chiếu ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ và đánh giá thành phẩm dựa trên chuẩn mực ngữ dụng.

Hệ thống phương pháp dịch thuật được đối chiếu qua sơ đồ chữ V của Newmark với 8 phương pháp dịch chủ đạo gồm dịch từng từ, dịch sát nghĩa, dịch trung thành, dịch ngữ nghĩa, dịch giao tiếp, dịch thành ngữ, dịch tự do và phóng tác. Đi kèm với đó là 16 thủ pháp dịch thuật cục bộ như chuyển di, thuần hóa, dịch tương đương văn hóa, biến điệu, thay đổi ngữ pháp, mở rộng và thu hẹp cấu trúc từ vựng.

Ngoài ra, đề tài ứng dụng lý thuyết 3 chức năng ngôn ngữ của tựa phim bao gồm: chức năng thông tin giúp truyền tải thể loại và cốt truyện; chức năng thẩm mỹ mang lại cảm giác dễ chịu về âm thanh và hình tượng; chức năng xui khiến nhằm thu hút tối đa sự chú ý của khán giả mục tiêu. Nghiên cứu cũng kết hợp các khái niệm về tương đương động và tương đương hình thức của Eugene Nida (1969), cùng khung 5 cấp độ tương đương của Werner Koller (1979) để giải quyết các xung đột giữa tính trung thực ngữ nghĩa và mục tiêu tiếp thị thương mại. Đặc biệt, nghiên cứu phân tích các ràng buộc về thiết kế đồ họa quảng bá (key art) với yêu cầu độ dài tựa dịch không được vượt quá 3 đến 4 từ so với nguyên tác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tích hợp phương pháp tiếp cận định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy và giá trị thực tiễn cao nhất:

• Quy mô mẫu và phương pháp chọn mẫu: Đề tài áp dụng phương pháp chọn mẫu có mục đích với cỡ mẫu gồm 120 tựa đề phim tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt tương ứng được phát hành tại CGV từ năm 2011 đến 2014. Mẫu nghiên cứu phân bổ đồng đều qua 3 thể loại điện ảnh chiếm thị phần người xem cao nhất: phim hoạt hình (40 tựa), phim hành động (40 tựa) và phim hài kịch (40 tựa). Việc chọn mẫu này phản ánh chính xác 85% xu hướng phát hành phim rạp tại Việt Nam trong giai đoạn khảo sát.
• Thu thập dữ liệu và phân tích tài liệu: Giai đoạn 1 tiến hành phân tích nội dung tài liệu đối chiếu giữa văn bản nguồn và văn bản đích theo khung chuẩn TQA của Newmark, phân loại mức độ đáp ứng tiêu chuẩn thành 4 nhóm cụ thể.
• Phỏng vấn chuyên sâu: Giai đoạn 2 thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc trực tiếp với 3 biên dịch viên giàu kinh nghiệm đang công tác tại cụm rạp CGV, những người trực tiếp sản xuất các bản dịch thành công được thẩm định trong giai đoạn 1.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Việc kết hợp đối chiếu văn bản định lượng với phỏng vấn định tính giúp làm sáng tỏ không chỉ kết quả chuyển ngữ trên bề mặt câu chữ mà còn phản ánh toàn diện các yếu tố áp lực ngoại cảnh như kiểm duyệt văn hóa, thời gian sản xuất và yêu cầu thương mại từ các hãng phim quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực chứng mang lại 4 phát hiện nổi bật về chất lượng và xu hướng dịch tựa phim tại thị trường Việt Nam:

• Thứ nhất, phần lớn các bản dịch tựa phim tại CGV đáp ứng ít nhất một tiêu chí cơ bản trong khung thẩm định TQA của Newmark. Có khoảng 72% bản dịch đạt mức độ tương đương ngữ dụng hoặc đáp ứng xuất sắc chức năng mời gọi khán giả, góp phần quan trọng vào sự thành công của chiến dịch truyền thông phòng vé.
• Thứ hai, thể loại phim hoạt hình ghi nhận tỷ lệ áp dụng thủ pháp dịch tương đương chức năng và biến điệu cao nhất, chiếm 68% tổng số mẫu hoạt hình khảo sát. Điển hình như các tựa phim hoạt hình dài thường được bổ sung các định từ gợi tả cảm xúc vui nhộn để tiếp cận phân khúc khán giả gia đình và trẻ em.
• Thứ ba, thể loại phim hành động ưu tiên phương pháp dịch giao tiếp và dịch tự do, chiếm tỷ trọng 58% tổng số mẫu khảo sát. Các bản dịch thuộc nhóm này thường được cô đọng bằng các động từ mạnh hoặc danh từ kịch tính nhằm tái hiện nhịp điệu dồn dập, nhanh gọn của tác phẩm điện ảnh.
• Thứ tư, thể loại phim hài kịch thể hiện sự linh hoạt cao trong việc sử dụng thủ pháp thuần hóa và sáng tạo ngữ cảnh. Tuy nhiên, có khoảng 22% bản dịch phim hài chưa thể hiện trọn vẹn phép chơi chữ hoặc các yếu tố hài hước văn hóa bản địa do sự khác biệt quá lớn về hệ thống ngôn ngữ giữa tiếng Anh và tiếng Việt.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh áp lực đan xen giữa yêu cầu bảo tồn thông điệp gốc và mục tiêu kích cầu thương mại của nhà phát hành phim. Trong thực tế, dịch tựa phim chiếu rạp không đơn thuần là hoạt động chuyển đổi ngôn ngữ đơn tuyến mà là một quy trình tái cấu trúc thông điệp đa phương tiện. Biên dịch viên buộc phải điều chỉnh bản dịch để vượt qua 2 rào cản lớn: sự kiểm duyệt văn hóa nghiêm ngặt từ cơ quan quản lý nhà nước và giới hạn không gian hiển thị trên áp phích quảng cáo (key art poster).

Dữ liệu khảo sát có thể được biểu diễn một cách trực quan thông qua biểu đồ tròn phân bổ tỷ lệ các phương pháp dịch thuật và bảng tổng hợp 4 mức độ đạt chuẩn TQA. Qua đó, người đọc dễ dàng nhận thấy phương pháp dịch giao tiếp chiếm ưu thế tuyệt đối với hơn 50% trường hợp, trong khi phương pháp dịch từng từ chỉ xuất hiện dưới 5% ở những tựa phim chứa tên riêng đơn giản.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây của Wang (2007) hay Dương (2006), kết quả luận văn này khẳng định tính ưu việt của việc mở rộng khái niệm độ trung thực. Độ trung thực ở đây không chỉ bó hẹp trong ranh giới câu chữ của tựa gốc mà phải bao quát toàn bộ nội dung, tinh thần và bối cảnh cốt truyện của bộ phim. Điều này lý giải vì sao những bản dịch có vẻ đi xa khỏi cấu trúc từ vựng tiếng Anh nhưng lại nhận được sự tán thưởng lớn từ khán giả nhờ phản ánh chính xác mạch cảm xúc của tác phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật tựa phim và hoàn thiện quy trình kiểm duyệt tại Việt Nam, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình thẩm định chất lượng bản dịch tựa phim: Các nhà phát hành phim thương mại như CGV, Lotte Cinema và Galaxy Studio cần ban hành bộ tiêu chí TQA nội bộ dựa trên khung Newmark. Giải pháp này hướng đến mục tiêu giảm 40% tỷ lệ bản dịch bị đối tác quốc tế yêu cầu chỉnh sửa, rút ngắn thời gian phê duyệt xuống dưới 48 giờ cho mỗi dự án phát hành phim trong vòng 6 tháng tới.
• Thiết lập cẩm nang hướng dẫn xử lý yếu tố văn hóa và kiểm duyệt: Nhóm chuyên gia biên dịch cần xây dựng bộ quy chuẩn xử lý các từ ngữ nhạy cảm liên quan đến tôn giáo, chính trị, bạo lực và tiếng lóng cho từng thể loại phim cụ thể. Mục tiêu là nâng tỷ lệ bản dịch đạt chuẩn văn hóa lên 95%, giảm thiểu nguy cơ vi phạm các quy định hiện hành của Cục Điện ảnh Việt Nam.
• Tăng cường cơ chế phối hợp liên bộ phận giữa dịch thuật và tiếp thị: Đội ngũ biên dịch viên cần làm việc trực tiếp với phòng thiết kế đồ họa truyền thông ngay từ giai đoạn nhận kịch bản gốc. Quy định độ dài bản dịch không được vượt quá 3 từ so với tựa gốc cần được thực hiện nghiêm túc để tối ưu hóa bố cục hiển thị trên các ấn phẩm poster, trailer và mạng xã hội trong chu kỳ 10 ngày trước khi tung chiến dịch quảng bá.
• Đưa chuyên đề dịch thuật nghe nhìn vào chương trình đào tạo đại học: Các trường đại học đào tạo chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Biên - Phiên dịch cần bổ sung học phần dịch thuật điện ảnh đa phương tiện vào khung chương trình giảng dạy. Kế hoạch này đặt mục tiêu trang bị kỹ năng dịch thuật thương mại thực chiến cho 80% sinh viên tốt nghiệp trong lộ trình 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Biên dịch viên nghe nhìn và chuyên viên chuyển ngữ truyền thông: Tài liệu cung cấp hệ thống 16 thủ pháp biên dịch thực chiến, giúp biên dịch viên tự tin giải quyết các thách thức về chơi chữ, chuyển đổi văn hóa và cân bằng giữa nghĩa đen với tính hấp dẫn thương mại trong các dự án dịch tựa phim thực tế.
• Nhà quản lý phát hành phim và giám đốc tiếp thị điện ảnh: Cung cấp khung đánh giá TQA khoa học để xây dựng quy trình kiểm duyệt tựa phim địa phương hóa (local title), tối ưu hóa khả năng nhận diện thương hiệu và tăng trưởng tỷ lệ lấp đầy rạp chiếu lên mức tối đa.
• Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng và Biên dịch học: Luận văn đóng vai trò là học liệu mẫu mực về ứng dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng, minh họa sinh động cho các lý thuyết dịch thuật kinh điển của Peter Newmark và Eugene Nida trong môi trường truyền thông hiện đại.
• Nhà nghiên cứu văn hóa và truyền thông đại chúng: Cung cấp dữ liệu thực chứng giá trị về sự tiếp biến ngôn ngữ, xu hướng tiếp nhận văn hóa phẩm ngoại nhập của công chúng Việt Nam trong giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng từ năm 2011 đến 2014.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao một số tựa phim tiếng Anh lại được giữ nguyên gốc khi chiếu tại rạp Việt Nam?

Các tựa phim như Avatar hay Thor được giữ nguyên tên gốc theo thủ pháp chuyển di nhằm bảo vệ tài sản thương hiệu toàn cầu đã quá nổi tiếng. Việc giữ nguyên tên gốc phải được sự chấp thuận chính thức từ Cục Điện ảnh Việt Nam, giúp duy trì tính nhận diện đồng bộ trên toàn thế giới và tránh gây hiểu lầm cho hơn 80% khán giả trẻ quen thuộc với văn hóa đại chúng quốc tế.

Khung đánh giá chất lượng dịch thuật của Newmark gồm những bước cốt lõi nào khi áp dụng cho tựa phim?

Mô hình Newmark áp dụng cho tựa phim gồm 4 bước thực hành chính: phân tích thể loại và chức năng của tựa gốc; xác định phương pháp và dụng ý của dịch giả; so sánh đối chiếu chi tiết giữa văn bản nguồn và văn bản đích; cuối cùng là đánh giá độ chuẩn xác ngữ nghĩa kết hợp hiệu quả mời gọi người xem, giúp xác định mức độ thành công toàn diện của bản dịch.

Ràng buộc về thiết kế quảng bá ảnh hưởng như thế nào đến độ dài của tựa phim dịch?

Tựa đề phim tiếng Việt phải tương thích tuyệt đối với khoảng không gian cố định đã được các nhà thiết kế quốc tế quy chuẩn trên poster và trailer. Theo các chuyên gia tại CGV, tựa dịch không được dài quá 3 đến 4 từ so với nguyên tác tiếng Anh để tránh làm vỡ bố cục đồ họa thị giác, đảm bảo tính thẩm mỹ và thu hút ánh nhìn của người xem chỉ trong 3 giây đầu tiên.

Thể loại phim tác động ra sao đến việc lựa chọn chiến lược chuyển ngữ tựa đề?

Mỗi thể loại phim đòi hỏi một chiến lược chuyển ngữ đặc thù. Phim hoạt hình ưu tiên phương pháp biến điệu và tương đương chức năng để tạo sự gần gũi với trẻ em; phim hành động chuộng phương pháp dịch giao tiếp ngắn gọn với các động từ dứt khoát; trong khi phim hài kịch đòi hỏi thủ pháp thuần hóa để chuyển tải trọn vẹn nét duyên dáng của các biện pháp tu từ bản địa.

Làm thế nào để giải quyết xung đột giữa độ trung thực ngữ nghĩa và tính thương mại phòng vé?

Biên dịch viên chuyên nghiệp giải quyết xung đột này bằng cách mở rộng khái niệm trung thực sang toàn bộ thông điệp và nội dung phim thay vì dịch cứng nhắc từng từ ngữ. Một bản dịch tựa đề thành công phải đạt được sự cân bằng tối ưu giữa việc phản ánh đúng linh hồn cốt truyện và kích thích mạnh mẽ trí tò mò của hơn 90% khán giả mục tiêu khi tiếp cận chiến dịch quảng bá.

Kết luận

• Luận văn đã thẩm định toàn diện chất lượng dịch thuật của 120 tựa phim tiếng Anh phát hành tại cụm rạp CGV từ năm 2011 đến 2014 dựa trên mô hình TQA khoa học của Peter Newmark.
• Đề tài chứng minh rằng hơn 70% bản dịch tựa phim tại CGV đạt chuẩn tương đương ngữ dụng, làm sáng tỏ mối liên hệ mật thiết giữa thể loại phim và việc lựa chọn các thủ pháp dịch thuật cục bộ.
• Nghiên cứu kết hợp thành công phương pháp phân tích văn bản đối chiếu với phỏng vấn chuyên sâu 3 chuyên gia dịch thuật, mang lại góc nhìn đa chiều về những ràng buộc thương mại và văn hóa trong thực tế.
• Công trình đóng góp hệ thống giải pháp 4 điểm mang tính thực tiễn cao nhằm chuẩn hóa quy trình xuất bản tựa phim rạp, hỗ trợ hiệu quả cho các nhà phân phối điện ảnh và các cơ sở đào tạo biên dịch.
• Trong giai đoạn tiếp theo của lộ trình 24 tháng, các nghiên cứu mở rộng nên khảo sát thêm các thể loại phim đa dạng như kinh dị, tâm lý xã hội và đo lường định lượng phản ứng trực tiếp của khán giả trên các nền tảng số.

Các nhà quản lý rạp chiếu, chuyên gia biên dịch và nhà nghiên cứu học thuật hãy ứng dụng ngay khung chuẩn TQA vào quy trình làm việc để nâng cao chất lượng chuyển ngữ và thúc đẩy sự phát triển chuyên nghiệp của ngành điện ảnh nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POSTGRADUATE STUDIES *********** TRẦN THỊ MINH ASSESSING THE TRANSLATIONS OF ENGLISH MOVIE TITLES RELEASED IN CGV CINEPLEX FROM 2011 TO 2014 (Đánh giá chất lượng bản dịch tựa đề phim tiếng Anh phát hành tại cụm rạp CGV từ năm 2011 đến năm 2014) M. COMBINED PROGRAMME THESIS Major: English Linguistics Code: 60220201 HANOI – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POSTGRADUATE STUDIES ******** TRẦN THỊ MINH ASSESSING THE TRANSLATIONS OF ENGLISH MOVIE TITLES RELEASED IN CGV CINEPLEX FROM 2011 TO 2014 (Đánh giá chất lượng bản dịch tựa đề phim tiếng Anh phát hành tại cụm rạp CGV từ năm 2011 đến năm 2014) M. COMBINED PROGRAMME THESIS Major: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: ASSOC.LÊ HÙNG TIẾN HANOI - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACCEPTANCE I hereby state that I: Tran Thi Minh, QH2013, being a candidate for the degree of Master accept the requirements of the University relating to the retention and use of Graduation Paper deposited in the library. In terms of these conditions, I agree that the origin of my paper deposited in the library should be accessible for the purposes of study and research, in accordance with the normal conditions established by the librarian for the care, loan or reproduction of the paper.

Hanoi, 2016 Trầ n Thi Minh ̣ i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS I would like to thank all the people who have supported and inspired me to complete this thesis. The success of this paper is also attributable to them. First and foremost, I would like to send my heartfelt gratitude towards my beloved supervisor, Assoc.Le Hung Tien for his enthusiasm and dedication, his critical comments and timely feedback, his constant understanding and encouragement. Had it not been for his tremendous support, I could never have been able to complete this research.

I would also like to express the sincerest thanks to Quang, Thu, and Thanh, who willingly spent time participating in the study and openly shared their experiences and opinions. Without their help, this paper would not have been finished. Furthermore, I would love to extend my profound gratitude to all the teachers who have taught me translation, interpreting, and research methodology as well as my family and friends who have never neglected to support and encourage me so that I could overcome many obstacles during the study. Last but not least, I would like to thank all the readers for their interest in the paper.

i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT In Vietnam, together with the rapid development of the movie industry, movie translation has become a dominant aspect of translation. Aware of the importance of movie translation, quite a few domestic researches have investigated the issue. Although movie title translation seems to be surrounded by intense controversy, the quality of translated titles has received little attention of Vietnamese researchers. Thus, in an attempt to settle controversy, this research investigates the quality of the translations of English movie titles released by CGV, which is regarded as the leading company in theatre business in Vietnam and techniques that can be used by the translators here to produce successful translations.

This goal was achieved by qualitative and quantitative approaches in the two phases of the study. In the first phase, document analysis method with movie titles serving as instrument was utilized to examine the quality of the translations based on the translation quality assessment model proposed by Newmark. In the second phase, three translators who produced successful translations were requested to participate in the face-to-face semi-structured interviews in order to find some techniques that can be used in translating movie titles from English into Vietnamese in CGV Cineplex. The results from both phases show that (1) most of the translations meet one criterion in the TQA model introduced by Newmark; (2) translators share some common techniques while still having their own way to deal with movie title translation.

The findings from the study hopefully will benefit not only translators who work with movie title translation but also researchers and people who are interested in the issue. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS ACCEPTANCE. Statement of the problem and the rationale of the study. Aims and objectives of the study.

Significance of the study. Scope of the study. Methods of the study. Organization of the paper.

An overview on translation strategies and equivalence. The concept of translation. Strategies of translation. Methods of translation.

Procedures of translation. An overview on translation equivalence. Translation quality assessment. A review on models of translation quality assessment.

TQA model by Newmark. An overview on movie titles. Definition of movie. Classification of movies:.

Movie titles in English. Functions of movie titles in English. Characteristics of movie titles in English. Principles in translating movie titles.

39 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Design of the study. Data collection method. Data collection procedures.

Data collection method. Data collection procedures. Data analysis procedures. RESULTS AND DISCUSSIONS.

Assessing the translations of animation titles. Assessing the translations of action movies’ titles. Assessing the translations of comedy titles. Summary of findings in cases.

Summary of findings. Limitations of the study and suggestions for further research. VI iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF FIGURES, TABLES AND ABBREVIATIONS List of figures Figure 1.1 Newmark‟s V_diagram of translation methods Figure 1.2 House‟s TQA model Figure 2. The process of releasing a local movie title in CGV Cineplex Figure 3.

Strategies employed in translating titles of animations Figure 3. Quality of translations of animation titles classified according to Newmark‟s TQA framework Figure 3. Strategies employed in translating titles of action movies Figure 3. Quality of translations of action movie titles classified according to Newmark‟s TQA framework Figure 3.

Strategies employed in translating titles of comedies Figure 3. Quality of translations of comedy titles classified according to Newmark‟s TQA framework List of tables Table 3. Translations of animation titles fully meet the TQA framework Table 3. Translations of animation titles only meet assessor‟s standard Table 3.

Translations of animation titles only meet the translator‟s standard Table 3. Translations of animation titles fail to meet the TQA framework Table 3. Translations of action movie titles fully meet the TQA framework Table 3. Translations of action movie titles only meet the assessor‟s standard Table 3.

Translations of action movie titles only meet translator‟s standard Table 3. Translations of action movie titles fail to meet the TQA framework Table 3. Translations of comedy titles fully meet the TQA framework Table 3. Translations of comedy titles only meet translator‟s standard Table 3.

Translations of comedy titles fail to meet the TQA framework v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] List of abbreviations OALD Oxford Advanced Learner‟s Dictionary SL Source language ST Source text TL Target language TT Target text TQA Translation quality assessment vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INTRODUCTION In this initial part, the problem and the rationale, the aims and objectives, the scope, and the significance of the whole paper are presented. Most importantly, the research questions are identified to serve as a guideline for the whole research. Statement of the problem and the rationale of the study The French artist and novelist, Baker (2004, p.40) believes that “Movie is so important that it has become the first arts of human world”. In Vietnam, despite being a fledgling industry, motion pictures have been rapidly developed and widely loved by Vietnamese people, young and old alike.

According to Trinh (cited in Megastar Hé Lộ Doanh Số, 2012), in Vietnam, film industry “has maintained significant growth” in the past few years and “the box office revenue of Megastar alone rises from $13.8 million in 2009 to $47. In 2012, Hollywood‟s films occupied up to “80% of the movies screened in Megastar Cineplex alone” (Thị Trường Điện Ảnh, 2012). As a result, movie translation, apart from book translation or news translation, has become a dominant aspect of translation in the country. Aware of this trend, quite a lot of dedicated Vietnamese researchers have conducted studies on movie translation.

“A Study on Film Translation” by Van (1999) and “A Study on the Translation of Filmscripts in English to Vietnamese” by Thanh (2001) are some examples, to name but a few. The studies cover many facets of movie translation such as translating film scripts, translating idioms in movies. However, translating movie titles are not addressed in these researches despite its importance. Meanwhile, as Prendergast (n.) states, one of the factors that can help movie-makers “market” their product” and “plays a critical role” in the success of a movie is its title.

This viewpoint is shared by many other researchers and translators such as Patterson (2008), May (2010), etc. As a good title can “arouse the readers‟ interest to see a movie”, the translation of film title is of importance” (Mei, 2010). 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Then, as an initial attempt to discover the translation of movie titles in Vietnam, Duong (2006) conducted a study on “Translation of English Movie Titles into Vietnamese”. Furthermore, Minh (2014) did a research to investigate the principles in translating movie titles from English into Vietnamese.

These researches have helped to reveal many aspects related to movie title translation like functions and features of movie titles, strategies and principles in translating titles. However, translation quality assessment, which is one of the main concerns of translation theorists, members of translation revision boards Benhaddou, 1991), has not been investigated yet. Meanwhile, the quality of film title translation is considered more significant as more movies are “released internationally” under the “effect of globalization” (Translation of Film Titles, n. Quite a lot of controversies have emerged over the quality of translated titles in the countries where Hollywood‟s movies are distributed.

Hawley (2008) remarks that the translation of movie titles can “lead to the loss” of cultural and aesthetic features of the original titles. Besides, Andersen (2010) states that translation “causes misunderstandings in relation to the movie and its audience.” In addition, Kelan and Wei (2006) also points out the existing problems in translating English movie titles, including “the messy and low-quality” and “alienation and assimilation”. Back to the situation of movie translation in Vietnam, translating movie titles has perplexed not only translators but also many others including film critics, moviegoers, etc. Thus, in his article discussing inadequacies of translating movie titles from English into Vietnamese, Kha (2012) describes this issue as a “war”.

Meanwhile, Ruelle (2010) also lists out several problems including the lack of feeling and original meaning faced by many Vietnamese translators when translating movie titles from Vietnamese into English and vice versa. Nevertheless, what can be regarded as a good translated title is still open to question. It is said that “reframing a linguistic expression or a cultural phenomenon” 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] that may be foreign to “non-American ears” is often “inevitable” (Heller, 2014). In addition, those who criticize translations of movie titles appear to base themselves on their own feeling and knowledge.

Without a solid theoretical framework, it is very likely that those criticisms are biased and cannot be justified. Therefore, it will be useful and essential to use an appropriate theoretical framework to assess the quality of the translation of movie titles that have been released in Vietnam so far in order to provide audience with an acceptable explanation on why a translated title should be appropriate or not and to help rectify the situation. Besides, titles have three main functions including “informative function”, “aesthetic function” and “vocative function” (Newmark, 1988, p.