phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương. Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về vấn đề phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua dạy học tích hợp. Chƣơng 2: Thiết kế một số chủ đề dạy học tích hợp trong chương Cacbon – Silic – Hóa học 11 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC TÍCH HỢP 1.
Quan điểm dạy học tích hợp 1. Khái niệm tích hợp và dạy học tích hợp 1. Khái niệm tích hợp Tích hợp (tiếng Anh: Integration) có nguồn gốc từ tiếng La tinh: Integration với nghĩa: Xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ.Theo từ điển Anh - Anh (Oxford Advanced Learner's Dictionary), từ integrate có nghĩa là kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng thể. Những phần, những bộ phận này có thể khác nhau nhưng thích hợp với nhau.
Theo Từ điển Bách khoa Khoa học Giáo dục của Cộng hòa Liên bang Đức (Enzyklopadie Erziehungswissienscheft, Bd.2, Stuttgart 1984), nghĩa chung của từ integration có hai khía cạnh: - Quá trình xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất từ những cái riêng lẻ. - Trạng thái mà trong đó có cái chung, cái toàn thể được tạo ra từ những cái riêng lẻ. Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp. Nội hàm khoa học khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợp nhất hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứ không phải là phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy.
Như vậy tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, qui định lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn. Nhờ có tính liên kết, mà có thể tạo nên một thực thể toàn vẹn trong đó không cần phân chia giữa các thành phần kết hợp. Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết, chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau. Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hoặc giải quyết một vấn đề tình huống [3, tr.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm dạy học tích hợp Theo UNESCO, Dạy học tích hợp (DHTH) được định nghĩa như sau: “Một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác của các khoa học khác nhau”. Theo [3] có thể hiểu dạy học tích hợp là một quan điểm dạy học trong đó GV tổ chức, hướng dẫn để HS biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng,…thuộc nhiều lĩnh vực (môn học/hoạt động giáo dục) khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập; thông qua đó hình thành những kiến thức và kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết. Năng lực dạy học tích hợp bao gồm các chỉ số cần đạt được theo chuẩn đầu ra cho SV các khối ngành sư phạm trong đào tạo giáo viên THPT là: - Phân tích khả năng tích hợp của một chủ đề, chương của môn học.
- Lập một bảng ma trận thể hiện nội dung tích hợp đã lựa chọn. - Thiết kế một số hoạt động để tổ chức DHTH của chủ đề, chủ điểm hay chương đã lựa chọn để dạy tích hợp. - Soạn kế hoạch DHTH. - Thực hiện kế hoạch đã soạn trong thực hành, trong thực tập sư phạm.
Đặc điểm của dạy học tích hợp 1. Lấy người học làm trung tâm Trong dạy học lấy người học làm trung tâm đòi hỏi người học tự thể hiện mình, phát triển năng lực làm việc nhóm, hợp tác với nhóm. Sự làm việc theo nhóm này sẽ đưa ra cách thức giải quyết đầy tính sáng tạo, kích thích các thành viên trong nhóm hăng hái tham gia vào GQVĐ. DHTH biểu hiện cách tiếp cận lấy người học là trung tâm, đây là xu hướng chung có nhiều ưu thế so với dạy học truyền thống.
Tiếp cận năng lực Đặc điểm cơ bản nhất, có ý nghĩa trung tâm của giáo dục tiếp cận năng lực thực hiện là định hướng chú ý vào kết quả đầu ra của quá trình đào tạo. Dạy học tích hợp do định hướng kết quả đầu ra nên phải xác định được các năng lực mà người học cần phát triển thông qua DHTH. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu của dạy học tích hợp - Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sống hàng ngày, trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà HS sẽ gặp sau này, hòa nhập thế giới học đường với thế giới cuộc sống.
- Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn. Cái cốt yếu là những năng lực cơ bản cần cho HS vận dụng vào xử lí những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống, hoặc đặt cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo. - Dạy học sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể. Thay vì nhồi nhét cho HS nhiều kiến thức lý thuyết đủ loại, DHTH chú trọng tập dượt cho HS vận dụng các kiến thức kỹ năng học được vào các tình huống thực tế, có ích cho cuộc sống sau này làm công dân, làm người lao động, làm cha mẹ, có năng lực sống tự lập.
- Xác lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học. Trong quá trình học tập, HS có thể lần lượt học những môn học khác nhau, những phần khác nhau trong mỗi môn học nhưng HS phải biểu đạt các khái niệm đã học trong những mối quan hệ hệ thống trong phạm vi từng môn học cũng như giữa các môn học khác nhau. Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệ thống phải càng cao, có như vậy thì các em mới thực sự làm chủ được kiến thức và mới vận dụng được kiến thức đã học khi phải đương đầu với một tình huống thách thức, bất ngờ, chưa từng gặp [3, tr. Các quan điểm dạy học tích hợp Hiện nay tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về DHTH và có nhiều cách trình bày khác nhau về TH, ta có thể tổng quan một số quan điểm điển hình như sau: a.
Quan điểm của Forgaty (1991): Theo [3, tr. 13] Forgaty cho rằng có 3 dạng và 10 cách tích hợp. Trong khuôn khổ các môn riêng rẽ (tích hợp trong môn học) * Chia thành các môn học (Fragmented) Phương pháp chia nhỏ thành các môn học là cách truyền thống thiết kế chương trình giảng dạy, tách các chủ đề và các khóa học thành các ngành riêng biệt. Theo cách này, các khóa học chia thành các lĩnh vực học tập truyền thống như: Toán học, Khoa học, Nhân văn, Nghiên cứu xã hội, Nghệ thuật, Kĩ thuật.
Mỗi lĩnh vực lại xác định các khóa học độc lập. Ở bậc trung học các khóa học này thường 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được giảng dạy bới các GV khác nhau, ở địa điểm phòng học khác nhau và HS thường di chuyển từ lớp học này qua lớp học kia. Mặc dù bị chia nhỏ thành môn, phân môn theo phương pháp này, nhưngTH có thể bắt đầu bằng liệt kê và sắp xếp các chủ đề, nội dung và kĩ năng để có thể tổ chức chương trình theo hệ thống thứ tự ưu tiên với mỗi chủ đề đó. Trong DHHH là các chủ đề: cơ sở hóa học chung, hóa học vô cơ, hóa học hữu cơ.
* Kết nối (Connected) Tích hợp kết nối (liên kết) tập trung vào các chi tiết, chủ đề nhỏ (phân môn) và mối liên kết trong nội bộ một môn học. Đó là tập trung vào việc tạo ra các kết nối (ví dụ: kết nối chủ đề này với chủ đề kia, kĩ năng này với kĩ năng khác, hoặc nội dung này với nội dung khác,…). Đó là một hình thức đơn giản của TH. Để thực hiện phương pháp TH này một cách hiệu quả, cần hướng dẫn HS kết nối kiến thức hay ý tưởng của bài này với bài khác, của phần này với phần tiếp theo trong chương trình môn học.
Theo phương pháp này, điều quan trọng là các nội dung về tích hợp phải liên quan trực tiếp đến ý tưởng xuyên môn (hay mạch kiến thức trong môn học). GV giúp HS tạo ra các kết nối nhờ liên kết một cách rõ ràng giữa các chủ đề môn học, kĩ năng và kiến thức (khái niệm) thuộc môn đó. * Lồng nhau (Nested) TH lồng nhau được tạo ra nhờ lợi thế là sự kết hợp tự nhiên. TH được thực hiện bằng cách tường minh các kết nối hay tạo ra sự kết hợp.
Điều này có thể được thực hiện trong từng bài học trong hệ thống đồng tâm mở rộng dần qua những bài học đồng tâm thể hiện được cả hệ thống chương trình và hệ thống nội dung. Ví dụ, các kiến thức về phản ứng oxi hóa - khử, cấu tạo nguyên tử - phân tử… được phát triển từ lớp 8, lớp 10. Tuy nhiên, sự đồng tâm không hoàn toàn mà có sự mở rộng. Nhìn chung, đây chính là dạng mà hiện nay cấu trúc chương trình hiện hành đang thể hiện.
Tích hợp xuyên môn * Mô hình chuỗi tiếp nối (Sequenced Model) Với mô hình này thì các chủ đề là các bài học (đơn vị kiến thức) được dạy độc lập, nhưng chúng được bố trí và sắp xếp theo trình tự để cung cấp một khung (cốt) 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho những nội dung có liên quan. Các GV sắp xếp các chủ đề sao cho các bài học có nội dung tương tự ăn khớp với nhau. Để cho loại hình TH này diễn ra thì các GV thuộc các lớp (cả hai môn học) cần phải có kế hoạch sắp xếp các bài học của học theo trình tự sao cho chúng phải diễn ra đồng bộ. Điều này cũng có nghĩa là các GV phải thay đổi thứ tự (trình tự, chuỗi) các chủ đề có trong SGK thuộc các khóa học.
Phương pháp chia sẻ sắp xếp các nội dung chồng chéo (trùng lặp) và tổ chức lại thành một.