Luận Văn Thạc Sĩ Về Xây Dựng Pháp Luật Về Phá Sản Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls xây dựng pháp luật về phá sản ngân hàng thương mại ở việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Võ Xuân Đạt
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Xây Dựng Pháp Luật Về Phá Sản Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM Ở VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI NIỆM PHÁ SẢN NHTM
• 1.2. SỰ CẦN THIẾT PHẢI XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM
• 1.3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐẶC THÙ TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT PHÁ SẢN NHTM Ở VIỆT NAM
• 1.3.1. Xuất phát từ vai trò quan trọng của các ngân hàng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển của nền tài chính quốc gia
• 1.3.2. Xuất phát từ sự chi phối lớn của Nhà nước đối với hoạt động của ngân hàng
• 1.3.3. Xuất phát từ tính rủi ro cao trong hoạt động của các NHTM
• 1.3.4. Xuất phát từ tính đặc thù trong việc thanh toán các khoản nợ của các NHTM
• 1.3.5. Xuất phát từ tính đặc thù về chủ nợ và con nợ trong hoạt động của NHTM
• 1.4. NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: GIẢI QUYẾT PHÁ SẢN NHTM THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM Ở VIỆT NAM
• 2.1. ĐIỀU KIỆN XÁC ĐỊNH NHTM LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN
• 2.2. THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT PHÁ SẢN NHTM
• 2.3. NHỮNG NGƯỜI CÓ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ TRONG VIỆC NỘP ĐƠN YÊU CẦU MỞ THỦ TỤC PHÁ SẢN
• 2.4. THỦ TỤC GIẢI QUYẾT PHÁ SẢN NHTM
• 2.4.1. Thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
• 2.4.2. Mở thủ tục phá sản
• 2.4.3. Hội nghị chủ nợ
• 2.4.4. Phục hồi hoạt động kinh doanh
• 2.4.5. Thanh lý tài sản
• 2.4.6. Ra quyết định tuyên bố NHTM bị phá sản
• 2.5. THỦ TỤC GIẢI QUYẾT PHÁ SẢN NHTM TRONG TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT
• 2.6. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM Ở VIỆT NAM
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI TRONG VIỆC XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM Ở VIỆT NAM
• 3.1. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI TRONG VIỆC XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM
• 3.1.1. Kinh nghiệm của Hòa Kỳ
• 3.1.2. Kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Nga
• 3.1.3. Kinh nghiệm của Cộng hòa Pháp
• 3.1.4. Kinh nghiệm của Cộng hòa Armenia
• 3.2. MỘT SỐ NHẬN ĐỊNH RÚT RA TỪ VIỆC NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT CÁC NƯỚC VỀ GIẢI QUYẾT NHTM LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN
• 3.2.1. Mô hình pháp luật điều chỉnh đối với việc giải quyết phá sản NHTM là không giống nhau
• 3.2.2. Tính chất của thủ tục giải quyết phá sản NHTM ở các quốc gia là khác nhau
• 3.2.3. Quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản NHTM được quy định chặt chẽ hơn so với các loại hình doanh nghiệp khác
• 3.2.4. Thủ tục phục hồi NHTM lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán được tiến hành sớm; việc Tòa án mở thủ tục phá sản thường đồng nghĩa với việc mở thủ tục thanh lý tài sản của NHTM đó
• 3.2.5. Pháp luật các nước chú trọng đến việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền khi NHTM bị phá sản
• 3.2.6. Pháp luật các nước quy định vai trò can thiệp, hỗ trợ mạnh mẽ của cơ quan quản lý hoạt động của NHTM và tổ chức BHTG vào quá trình giải quyết phá sản các NHTM
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM Ở VIỆT NAM
• 3.3.1. Phương hướng xây dựng, hoàn thiện pháp luật về phá sản NHTM ở Việt Nam
• 3.3.2. Bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật khi xử lý NHTM lâm vào tình trạng phá sản
• 3.3.3. Việc giải quyết phá sản NHTM cần được tiến hành một cách thận trọng đồng thời đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng và kinh tế - xã hội của đất nước
• 3.3.4. Việc giải quyết phá sản NHTM cần tạo cơ chế đặc biệt bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền
• 3.3.5. Việc xử lý phá sản NHTM cần được tiến hành một cách hiệu quả và nhanh chóng
• 3.3.6. Một số kiến nghị cụ thể
• 3.3.6.1. Về thủ tục phá sản
• 3.3.6.2. Về trách nhiệm thông báo TCTD lâm vào tình trạng phá sản
• 3.3.6.3. Về những người có quyền và nghĩa vụ trong việc nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
• 3.3.6.4. Về hoạt động kinh doanh của TCTD sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản
• 3.3.6.5. Sửa đổi quy định về việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời
• 3.3.6.6. Sửa đổi bổ sung các loại tài sản của NHTM
• 3.3.6.7. Cần quy định đầy đủ hơn về việc xử lý các khoản nợ của khách hàng đối với NHTM
• 3.3.6.8. Cần hướng dẫn cụ thể về thủ tục kiểm kê tài sản của NHTM
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Pháp Luật Về Phá Sản Ngân Hàng Thương Mại

Xây dựng pháp luật về phá sản ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang phát triển mạnh mẽ. Phá sản không chỉ là một hiện tượng tiêu cực mà còn là một phần của quá trình cạnh tranh, giúp loại bỏ những ngân hàng yếu kém, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Việc xây dựng pháp luật về phá sản NHTM cần phải dựa trên những đặc thù của ngành ngân hàng, nhằm bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.

1.1. Khái Niệm Phá Sản Ngân Hàng Thương Mại

Phá sản ngân hàng thương mại được hiểu là tình trạng mà ngân hàng không còn khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn. Điều này có thể dẫn đến việc ngân hàng phải thực hiện các thủ tục phá sản theo quy định của pháp luật. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là việc ngừng hoạt động mà còn liên quan đến các quy trình pháp lý phức tạp nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.2. Sự Cần Thiết Phải Xây Dựng Pháp Luật Về Phá Sản NHTM

Việc xây dựng pháp luật về phá sản NHTM là cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, các ngân hàng Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức từ thị trường. Pháp luật về phá sản sẽ giúp xử lý kịp thời các trường hợp ngân hàng gặp khó khăn, bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và duy trì niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Trong Xây Dựng Pháp Luật Về Phá Sản NHTM

Mặc dù đã có những quy định pháp luật về phá sản NHTM, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng và thực thi. Các vấn đề như thiếu hụt quy trình rõ ràng, sự phức tạp trong việc xác định tình trạng phá sản, và sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật hiện hành đang gây khó khăn cho việc giải quyết các vụ việc phá sản ngân hàng.

2.1. Thiếu Quy Trình Rõ Ràng Trong Giải Quyết Phá Sản

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu quy trình rõ ràng và cụ thể trong việc giải quyết phá sản NHTM. Điều này dẫn đến sự không nhất quán trong việc áp dụng pháp luật, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc xử lý các vụ việc phá sản.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Tình Trạng Phá Sản

Việc xác định tình trạng phá sản của ngân hàng không chỉ dựa vào các chỉ số tài chính mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như tình hình thị trường, chính sách của Nhà nước. Điều này tạo ra sự khó khăn trong việc đưa ra quyết định kịp thời và chính xác.

III. Phương Pháp Giải Quyết Phá Sản NHTM Hiện Nay

Để giải quyết tình trạng phá sản NHTM, pháp luật Việt Nam đã quy định một số phương pháp và thủ tục cụ thể. Những quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính.

3.1. Thủ Tục Mở Thủ Tục Phá Sản

Thủ tục mở thủ tục phá sản ngân hàng thương mại được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật. Quy trình này bao gồm việc nộp đơn yêu cầu, thẩm quyền giải quyết và các bước cần thiết để tiến hành thủ tục phá sản.

3.2. Quy Trình Thanh Lý Tài Sản

Khi một ngân hàng thương mại bị tuyên bố phá sản, quy trình thanh lý tài sản sẽ được thực hiện để thu hồi nợ cho các chủ nợ. Quy trình này cần phải được thực hiện một cách minh bạch và công bằng để bảo vệ quyền lợi của tất cả các bên liên quan.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Phá Sản NHTM

Việc áp dụng pháp luật về phá sản NHTM đã cho thấy một số kết quả tích cực trong việc xử lý các vụ việc phá sản. Tuy nhiên, vẫn cần có những nghiên cứu sâu hơn để hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

4.1. Kết Quả Thực Tiễn Trong Giải Quyết Phá Sản

Các vụ việc phá sản ngân hàng thương mại đã được giải quyết theo quy định pháp luật, giúp bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được cải thiện.

4.2. Nghiên Cứu So Sánh Với Các Nước Khác

Nghiên cứu kinh nghiệm của các nước khác trong việc giải quyết phá sản NHTM có thể giúp Việt Nam hoàn thiện hơn các quy định pháp luật. Các mô hình pháp lý từ các quốc gia phát triển có thể được áp dụng để cải thiện quy trình và thủ tục phá sản tại Việt Nam.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Pháp Luật Về Phá Sản NHTM

Kết luận, việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về phá sản NHTM là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và cải thiện các quy định pháp luật để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.

5.1. Định Hướng Phát Triển Pháp Luật Về Phá Sản NHTM

Định hướng phát triển pháp luật về phá sản NHTM cần phải dựa trên những đặc thù của ngành ngân hàng và tình hình thực tiễn. Cần có những quy định cụ thể để xử lý các trường hợp phá sản một cách hiệu quả.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Hoàn Thiện Pháp Luật

Việc hoàn thiện pháp luật về phá sản NHTM không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền mà còn góp phần duy trì sự ổn định của nền kinh tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực thi các quy định pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, hệ thống ngân hàng thương mại đứng trước những áp lực cạnh tranh gay gắt và nguy cơ rủi ro tiềm ẩn. Thực tiễn lịch sử từng ghi nhận bài học sâu sắc từ sự đổ vỡ của hệ thống hợp tác xã tín dụng vào cuối thập niên 80 đầu thập niên 90 của thế kỷ 20, gây thất thoát hơn 2.000 tỷ đồng và tác động tiêu cực đến an ninh trật tự xã hội. Trên bình diện quốc tế, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 cùng sự sụp đổ của các định chế tài chính lớn tại Hoa Kỳ, với gần 50 ngân hàng phải xử lý phá sản chỉ trong 6 tháng đầu năm 2011, là minh chứng rõ nét cho tính chất phản ứng dây chuyền đặc thù của ngành ngân hàng.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế với đề tài xây dựng pháp luật về phá sản ngân hàng thương mại ở Việt Nam tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận và thực tiễn trong việc thiết lập cơ chế pháp lý xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là làm sáng tỏ bản chất phá sản ngân hàng, đánh giá toàn diện các quy định của Luật Phá sản năm 2004 và Nghị định số 05/2010/NĐ-CP được ban hành ngày 18/01/2010. Phạm vi nghiên cứu bao quát thực trạng pháp luật Việt Nam từ năm 1993 đến năm 2011 kết hợp khảo cứu kinh nghiệm quốc tế. Luận văn đóng góp cơ sở khoa học để hoàn thiện 8 nhóm quy định nghiệp vụ then chốt, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 90% nguy cơ đổ vỡ hệ thống và bảo vệ an toàn quyền lợi cho hàng triệu khách hàng gửi tiền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết can thiệp của Nhà nước vào nền kinh tế thị trường và lý thuyết quản trị rủi ro hệ thống tài chính. Tiền tệ là loại hàng hóa đặc thù có khả năng chi phối trực tiếp đến các biến số vĩ mô như lãi suất, lạm phát và sự ổn định kinh tế xã hội. Do đó, việc xử lý một ngân hàng mất khả năng thanh toán không thể áp dụng máy móc các quy định dành cho doanh nghiệp thông thường.

Luận văn chuẩn hóa 3 khái niệm trọng tâm bao gồm: phá sản ngân hàng thương mại, kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước và bảo hiểm tiền gửi. Khung phân tích nhấn mạnh mô hình rủi ro thanh khoản ngân hàng, xuất phát từ thực tế kinh doanh đi vay ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn. Theo thống kê của Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi quốc tế, tại 5 quốc gia có mức độ tập trung cao, tỷ lệ tài sản nằm trong 5 ngân hàng lớn nhất chiếm tới 93%, và tại 25 quốc gia khác tỷ lệ này vượt mức 30%. Khi niềm tin của công chúng suy giảm, hiện tượng rút tiền hàng loạt sẽ ngay lập tức đẩy định chế tài chính vào bờ vực khánh tận.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, tổng hợp, chứng minh và phương pháp luật học so sánh. Dữ liệu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam từ Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993, Luật Phá sản năm 2004, Nghị định số 05/2010/NĐ-CP đến Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010.

Cỡ mẫu nghiên cứu định tính gồm 15 văn bản quy phạm pháp luật trọng yếu tại Việt Nam và 4 mô hình pháp luật phá sản ngân hàng tiêu biểu trên thế giới gồm Hoa Kỳ, Cộng hòa Liên bang Nga, Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Armenia. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất có chủ đích, ưu tiên các quốc gia có nền kinh tế phát triển và nền kinh tế chuyển đổi có nhiều nét tương đồng với Việt Nam. Lý do lựa chọn phương pháp luật học so sánh kết hợp phân tích văn bản thực định là nhằm nhận diện chính xác các khoảng trống pháp lý, đối chiếu sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế trong mốc thời gian hoàn thiện thể chế từ năm 2011 trở đi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự khác biệt cốt lõi giữa mất khả năng chi trả tạm thời và mất khả năng thanh toán thực sự của ngân hàng thương mại. Hiệu quả kinh doanh không phải yếu tố duy nhất quyết định, mà một ngân hàng kinh doanh có lãi liên tục vẫn có thể bị sụp đổ do thiếu hụt thanh khoản tức thời trước làn sóng rút tiền ồ ạt.

Thứ hai, quy định tại Điều 8 Nghị định số 05/2010/NĐ-CP đặt ra rào cản lớn khi yêu cầu cổ đông hoặc nhóm cổ đông phải sở hữu trên 20% số cổ phần phổ thông trong thời gian liên tục ít nhất 6 tháng mới có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản. Quy định này làm hạn chế quyền tự bảo vệ của các cổ đông thiểu số.

Thứ ba, quy định thời hạn 3 tháng buộc người đại diện hợp pháp phải nộp đơn kể từ khi phát hiện ngân hàng lâm vào tình trạng phá sản thường bị né tránh trên thực tế. Hậu quả là khi vụ việc được Tòa án thụ lý, khối tài sản thực có của tổ chức tín dụng đã bị hao hụt trên 70%, khiến thủ tục phục hồi kinh doanh mất đi tác dụng thực tế.

Thứ tư, vai trò hỗ trợ tài chính từ khoản vay đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước và tiền chi trả của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam chưa được xác lập rõ ràng về thứ tự ưu tiên thanh toán, tạo ra xung đột lợi ích pháp lý khi xử lý phân chia tài sản thanh lý.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế trên xuất phát từ nguyên nhân các nhà làm luật vẫn cố gắng lồng ghép việc xử lý tổ chức tín dụng vào khuôn khổ chung của Luật Phá sản năm 2004, vốn được thiết kế cho các doanh nghiệp sản xuất và thương mại thuần túy. Khảo sát trên 34 quốc gia thành viên của Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi quốc tế cho thấy việc can thiệp hành chính sớm của cơ quan giám sát tiền tệ có ý nghĩa quyết định đến hơn 90% sự thành bại trong việc cứu vãn một ngân hàng trước khi phải đưa ra Tòa án.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua sơ đồ quy trình can thiệp 5 bước giữa Ngân hàng Nhà nước và Tòa án cấp tỉnh, kết hợp bảng ma trận so sánh thẩm quyền xử lý nợ giữa 4 quốc gia. Bảng đối sánh tài sản nợ chỉ ra rằng nhóm khách hàng cá nhân gửi tiền chiếm trên 80% tổng số lượng chủ nợ nhưng lại thiếu năng lực pháp lý để tự bảo vệ. Do đó, việc xây dựng cơ chế tố tụng đặc thù là đòi hỏi tất yếu nhằm ngăn chặn rủi ro dây chuyền và ổn định kinh tế vĩ mô.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Chính phủ cần xây dựng một chương riêng biệt hoặc ban hành Luật xử lý phá sản tổ chức tín dụng chuyên ngành, quy định rút ngắn 50% thời hạn thụ lý và giải quyết đơn từ 30 ngày xuống còn 15 ngày làm việc để kịp thời phong tỏa tài sản.

Thứ hai, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần chuẩn hóa quy chế kiểm soát đặc biệt, phân định ranh giới pháp lý minh bạch giữa giai đoạn can thiệp phục hồi tài chính và giai đoạn chuyển giao hồ sơ sang Tòa án, bảo đảm tỷ lệ thu hồi tài sản nợ đạt trên 65% trong giai đoạn 2012 đến 2015.

Thứ ba, sửa đổi quy định tại Luật Phá sản theo hướng hạ tỷ lệ sở hữu cổ phần từ mức 20% xuống còn 10% đối với nhóm cổ đông có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, đồng thời bổ sung chế tài xử lý nghiêm khắc đối với người quản lý cố tình che giấu tình trạng mất thanh khoản quá 30 ngày.

Thứ tư, nâng cao thẩm quyền và năng lực tài chính của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam theo mô hình Tổng công ty Bảo hiểm tiền gửi Liên bang Hoa Kỳ FDIC, cho phép cơ quan này tham gia trực tiếp vào việc tiếp quản tài sản, hỗ trợ chi trả 100% các khoản tiền gửi nhỏ lẻ và giữ vai trò nòng cốt trong Tổ quản lý, thanh lý tài sản của ngân hàng phá sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp bao gồm Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp và Ủy ban Kinh tế của Quốc hội. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, sửa đổi hơn 30 điều khoản liên quan trong Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Phá sản.

Thứ hai, Hội đồng quản trị, Ban điều hành và bộ phận pháp chế của hơn 40 ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Tài liệu giúp các nhà quản trị nhận diện sớm các nguy cơ đổ vỡ thanh khoản và thiết lập các kịch bản ứng phó rủi ro pháp lý theo chuẩn mực an toàn vốn.

Thứ ba, Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp tỉnh và các Quản tài viên trực tiếp thụ lý giải quyết các vụ việc phá sản. Công trình cung cấp cẩm nang phân tích chuyên sâu về thủ tục kiểm kê danh mục tài sản tài chính phức tạp và quy trình điều hành Hội nghị chủ nợ đặc thù ngành ngân hàng.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành luật kinh tế, tài chính ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị với hệ thống dữ liệu so sánh 4 mô hình lập pháp quốc tế và hơn 50 nguồn trích dẫn chuyên khảo có độ tin cậy cao.

Câu hỏi thường gặp

Điều kiện để xác định một ngân hàng thương mại lâm vào tình trạng phá sản theo pháp luật Việt Nam là gì? Căn cứ Điều 4 Nghị định số 05/2010/NĐ-CP, ngân hàng thương mại chỉ bị coi là lâm vào tình trạng phá sản khi mất khả năng thanh toán nợ đến hạn sau khi Ngân hàng Nhà nước đã có văn bản không áp dụng hoặc chấm dứt áp dụng các biện pháp phục hồi khả năng thanh toán hoặc chấm dứt kiểm soát đặc biệt.

Tại sao thủ tục phá sản ngân hàng thương mại lại cần quy định đặc thù so với doanh nghiệp khác? Do tính chất kinh doanh tiền tệ có mức độ rủi ro hệ thống cao. Hoạt động của ngân hàng là mắt xích liên hoàn, khi 93% tài sản tại một số quốc gia tập trung ở các ngân hàng lớn, sự sụp đổ của một định chế có thể tạo hiệu ứng domino tàn phá toàn bộ nền tài chính.

Quyền lợi của người gửi tiền tiết kiệm được pháp luật bảo vệ như thế nào khi ngân hàng phá sản? Người gửi tiền được tổ chức Bảo hiểm tiền gửi chi trả bảo hiểm theo hạn mức quy định và được pháp luật xếp vào hàng ngũ chủ nợ ưu tiên thanh toán hàng đầu khi phân chia giá trị thanh lý tài sản còn lại của ngân hàng thương mại.

Cổ đông ngân hàng thương mại cổ phần cần đáp ứng điều kiện gì để nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản? Theo quy định pháp luật năm 2004, cổ đông hoặc nhóm cổ đông phải sở hữu trên 20% số cổ phần phổ thông liên tục trong thời gian ít nhất 6 tháng mới có quyền nộp đơn nếu điều lệ ngân hàng không có quy định khác.

Cơ quan nào có thẩm quyền thụ lý và tuyên bố phá sản đối với ngân hàng thương mại? Theo Điều 5 Nghị định số 05/2010/NĐ-CP, Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi ngân hàng thương mại đăng ký kinh doanh hoặc nơi đặt trụ sở chính của ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài là cơ quan duy nhất có thẩm quyền thụ lý và giải quyết phá sản.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ nền tảng lý luận về bản chất pháp lý và tính chất rủi ro hệ thống đặc thù của hiện tượng phá sản ngân hàng thương mại.
• Nhận diện toàn diện các vướng mắc, khoảng trống lập pháp trong Luật Phá sản năm 2004 và Nghị định số 05/2010/NĐ-CP.
• Khảo cứu và đúc kết thành công bài học kinh nghiệm xử lý khủng hoảng ngân hàng từ 4 quốc gia tiêu biểu trên thế giới gồm Hoa Kỳ, Nga, Pháp và Armenia.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế tư pháp, rút ngắn 50% thời gian xử lý thủ tục và nâng cao năng lực Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam giai đoạn 2012 đến 2020.
• Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành đồng bộ giữa Ngân hàng Nhà nước, Tòa án nhân dân cấp tỉnh và các tổ chức tín dụng.

Công trình là tài liệu nghiên cứu khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, kêu gọi các nhà lập pháp và giới học thuật tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện khung pháp lý phá sản ngân hàng nhằm bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về xây dựng pháp luật về phá sản NHTM. Chương 2: Giải quyết phá sản NHTM theo quy định của pháp luật Việt Nam và những vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật về phá sản NHTM ở Việt Nam. Chương 3: Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới trong việc xây dựng pháp luật về phá sản NHTM và một số kiến nghị nhằm xây dựng, hoàn thiện pháp luật về phá sản NHTM ở Việt Nam. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁ SẢN NHTM Ở VIỆT NAM 1.

KHÁI NIỆM PHÁ SẢN NHTM Phá sản không còn là một khái niệm xa lạ trên thế giới cũng như ở Việt Nam nữa bởi hiện nay phá sản đang ngày càng trở thành một hiện tượng phổ biến, đó là hệ quả tất yếu của quy luật cạnh tranh, nhất là trong thời đại mới khi cả thế giới đang từng bước hòa vào xu thế chung “khu vực hóa, toàn cầu hóa”. Danh từ phá sản bắt nguồn từ chữ “ruin” trong tiếng La tinh, có nghĩa là “sự khánh tận”. Khái niệm này dùng để chỉ tình trạng mất cân đối giữa thu và chi của một doanh nghiệp mà biểu hiện trực tiếp của sự mất cân đối ấy là tình trạng mất khả năng thanh toán nợ đến hạn. Trong thuật ngữ tiếng Anh, phá sản là “Bankruptcy”, trong từ điển Tiếng Việt thì “phá sản là tình trạng tài sản chẳng còn gì, và thường là vỡ nợ, do kinh doanh thua lỗ, thất bại” [23, trang 25].

Trong tiếng Việt, vỡ nợ, khánh tận, mất khả năng thanh toán hay phá sản được dùng để chỉ tình trạng không trả được nợ. Phương cách giải quyết vỡ nợ gắn liền với cách hành xử của người Việt về may rủi, “sa cơ lỡ vận” và cùng đường không trả được nợ. Theo định nghĩa của luật phá sản nhiều nước trên thế giới hiện nay thì phá sản là tình trạng doanh nghiệp (pháp nhân hay thể nhân) không có khả năng nộp thuế, không thanh toán công nợ đến hạn trong thời gian quy định. Tuy nhiên khái niệm phá sản hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi và theo pháp luật của mỗi quốc gia khái niệm phá sản cũng được hiểu khác nhau, chưa đi đến thống nhất được thành một khái niệm chung nhất.

Ở Việt Nam thuật ngữ phá sản xuất hiện khá sớm, ban đầu Bộ luật thương mại Sài Gòn (1972) sử dụng thuật ngữ “khánh tận”. Như đã nói ở 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trên, cụm từ này bắt nguồn từ chữ “ruin” trong tiếng La tinh, khái niệm này dùng để chỉ tình trạng mất cân đối giữa thu và chi. Đến năm 1990 thuật ngữ “phá sản” lần đầu tiên được ghi nhận trong Luật Doanh nghiệp tư nhân và Luật Công ty: Công ty, Doanh nghiệp tư nhân gặp khó khăn hoặc bị thua lỗ trong hoạt động kinh doanh đến mức tại một thời điểm tổng số trị giá các tài sản còn lại của doanh nghiệp không đủ thanh toán tổng số các khoản nợ đến hạn, là doanh nghiệp đang lâm vào tình trạng phá sản [13, Điều 17] - [ 14, Điều 24]. Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993 ra đời ngày 30 tháng 12 năm 1993 quy định: “Doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản là doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc bị thua lỗ trong hoạt động kinh doanh, sau khi đã áp dụng các biện pháp tài chính cần thiết mà vẫn mất khả năng thanh toán nợ đến hạn” [15, Điều 2].

Khái niệm này được hướng dẫn cụ thể tại Nghị định số 189/1994/NĐ-CP ngày 23 tháng 12 năm 1994 hướng dẫn thi hành Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993. Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định số 189/1994/NĐ-CP thì doanh nghiệp bị lâm vào tình trạng phá sản khi: thua lỗ trong 2 năm liên tiếp đến mức không trả được các khoản nợ đến hạn, không trả đủ lương cho người lao động theo thỏa ước lao động và hợp đồng lao động trong 3 tháng liên tiếp. Điều đó có nghĩa là tình trạng khó khăn về tài chính, mất khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp không còn là tình trạng nhất thời nữa. Sau 10 năm thực hiện Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993 đã thể hiện những bất cập mà vấn đề đầu tiên đó là điều kiện xác định tình trạng phá sản của doanh nghiệp như trên là rất phức tạp, gây nhiều khó khăn cho việc mở thủ tục phá sản.

Trên thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp thua lỗ trong hai năm liên tiếp, trong thời gian đó doanh nghiệp đã phải huy động mọi khả năng về tài chính, áp dụng các biện pháp cần thiết để phục hồi, vì vậy khi mở 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thủ tục giải quyết phá sản thì tài sản của doanh nghiệp không còn gì, thậm chí còn không đủ tiền để thanh toán các chi phí cần thiết cho thủ tục giải quyết phá sản. Với tình trạng này, việc mở thủ tục giải quyết phá sản đối với doanh nghiệp gần như chỉ còn là để thanh lý chứ không phải là để phục hồi doanh nghiệp. Nhằm khắc phục những hạn chế của Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993 ngày 25 tháng 12 năm 2004 Quốc hội khóa X kỳ họp thứ 10 đã ban hành Luật Phá sản 2004 (sau đây gọi chung là Luật Phá sản năm 2004), theo Điều 3 của luật này quy định: “Doanh nghiệp, hợp tác xã không có khả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ yêu cầu thì coi là lâm vào tình trạng phá sản”. Như vậy, tiêu chí để xác định doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản đã được quy định đơn giản hơn trước, dễ thực hiện vì không căn cứ vào thời gian thua lỗ, nguyên nhân của tình trạng thua lỗ, tạo điều kiện cho việc sớm mở thủ tục phá sản, cũng như tạo khả năng phục hồi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã, điều này có ý nghĩa quan trọng, bởi nếu xác định tình trạng này muộn sẽ có rất ít cơ hội thành công, cho dù đó là thủ tục thanh toán hay thủ tục phục hồi.

Cũng như các văn bản pháp luật trước đó Luật Phá sản năm 2004 cũng không đưa ra định nghĩa thế nào là phá sản mà chỉ đưa ra khái niệm doanh nghiệp, hợp tác xã lâm vào tình trạng phá sản. Chúng ta cũng thấy rằng không phải bất cứ doanh nghiệp, hợp tác xã nào lâm vào tình trạng phá sản cũng đều dẫn tới sự phá sản, cho dù phá sản là một hiện tượng tất yếu của nền kinh tế thị trường, nó không phải là một đặc trưng riêng của bất kỳ nền kinh tế nào. Tuy nhiên, không phải bao giờ và ở đâu tình trạng phá sản cũng như nhau, nhưng quy luật chung là ở đâu cạnh tranh càng trở nên gay gắt và sâu sắc thì ở đó phá sản cũng sẽ ngày càng phổ biến và nghiêm trọng hơn. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguyên nhân dẫn đến phá sản hết sức đa dạng, đó có thể là do sự yếu kém về năng lực tổ chức, quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh; là do sự vi phạm chế độ, thể lệ quản lý; là do sự thiếu khả năng thích ứng với những biến động trên thị trường; ngoài ra, còn có nguyên nhân khách quan là do sự bất trắc và biến động khách quan trên thị trường cũng có thể gây ra tình trạng mất khả năng thanh toán của doanh nghiệp.

Phá sản là một hiện tượng tất yếu, khách quan của nền kinh tế thị trường. Ở những mức độ và phạm vi khác nhau, phá sản luôn kéo theo những hậu quả kinh tế, xã hội nhất định. Phá sản gây ảnh hưởng rất nhiều mặt tới đời sống kinh tế, xã hội mà trực tiếp là ảnh hưởng tới lợi ích của các chủ nợ và những người làm công. Hậu quả đáng lưu ý nhất gắn liền với phá sản là vấn đề việc làm và thu nhập của người lao động.

Chính vì vậy đây luôn là một trong những vấn đề thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật về phá sản. Bằng những quy định cụ thể, pháp luật về phá sản xác định cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ lợi ích hợp pháp và hạn chế những thiệt thòi vật chất mà sự phá sản có thể gây ra cho người lao động. Phá sản ngoài những tác động tiêu cực tới đời sống kinh tế - xã hội thì nó còn có những ý nghĩa tích cực. Xét về mặt kinh tế, bản thân nó là một giải pháp rất hữu hiệu trong việc “cơ cấu lại” nền kinh tế, góp phần hình thành và duy trì sự tồn tại của những doanh nghiệp đủ sức đứng vững trong điều kiện cạnh tranh ngày càng nghiệt ngã.

Chính vì vậy chúng ta cũng không nên có thành kiến coi phá sản như là một “thảm họa”, một hiện tượng chỉ thuần túy đưa lại những hậu quả tiêu cực, những xáo trộn trong đời sống kinh tế - xã hội mà hãy coi đó là cơ hội để cho các doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả rút ra khỏi thương trường một cách có trật tự. Như vậy phá sản là hiện tượng bình thường và cần thiết của nền kinh tế thị trường, còn pháp luật phá sản là sự can thiệp có ý thức của Nhà nước vào 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện tượng này nhằm hạn chế tối đa những hậu quả tiêu cực và khai thác những mặt tích cực của nó. Thông qua pháp luật phá sản, Nhà nước có thể can thiệp vào quá trình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, từ đó đảm bảo được sự ổn định và phát triển của nền kinh tế, xã hội. Pháp luật phá sản một số nước trên thế giới có đối tượng điều chỉnh tương đối rộng, theo đó bất kỳ pháp nhân hay thể nhân nếu lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán đều thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Phá sản.

Nhưng ở Việt Nam Luật Phá sản năm 2004 đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh chỉ là các doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật, nếu những đối tượng này lâm vào tình trạng phá sản. Đối với các doanh nghiệp đặc biệt trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh; doanh nghiệp, hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và trong các lĩnh vực khác thường xuyên, trực tiếp cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu thì việc áp dụng thủ tục phá sản do Chính phủ quy định cụ thể.