Luận văn thạc sĩ về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc theo pháp luật Việt Nam

Khám phá quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc theo pháp luật Việt Nam trong luận văn thạc sĩ VNU LS, phân tích và đánh giá sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Kim Thoa
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Quế Anh
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc theo pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC, NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC
• 1.2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 1.3. SƠ LƯỢC SỰ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
• 1.4. PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 2.1. CHỦ THỂ CỦA QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 2.2. NỘI DUNG QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 2.3. ĐIỀU KIỆN BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 2.4. THỜI HẠN BẢO HỘ VÀ GIỚI HẠN BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 2.5. CHUYỂN GIAO QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 2.6. BẢO VỆ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 3.2. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc tại Việt Nam

Quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc là một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Tác phẩm kiến trúc không chỉ là sản phẩm của sự sáng tạo mà còn là biểu tượng văn hóa, nghệ thuật của một quốc gia. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc, nhằm bảo vệ quyền lợi của các tác giả và khuyến khích sự sáng tạo trong lĩnh vực này.

1.1. Khái niệm quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc

Quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc được hiểu là quyền của tác giả trong việc kiểm soát việc sử dụng, sao chép và phân phối tác phẩm của mình. Điều này bao gồm cả quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân bảo vệ danh dự và uy tín của tác giả, trong khi quyền tài sản cho phép tác giả thu lợi từ tác phẩm của mình.

1.2. Ý nghĩa của bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc

Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngành kiến trúc. Điều này tạo ra động lực cho các kiến trúc sư sáng tạo và cống hiến cho xã hội, đồng thời góp phần nâng cao giá trị văn hóa và nghệ thuật của đất nước.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc

Mặc dù pháp luật đã có những quy định rõ ràng về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Tình trạng vi phạm quyền tác giả diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các tác giả và sự phát triển của ngành kiến trúc.

2.1. Tình trạng vi phạm quyền tác giả trong lĩnh vực kiến trúc

Vi phạm quyền tác giả trong lĩnh vực kiến trúc thường xảy ra dưới nhiều hình thức như sao chép thiết kế, sử dụng tác phẩm mà không có sự đồng ý của tác giả. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho tác giả mà còn làm giảm giá trị của các tác phẩm kiến trúc.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến vi phạm quyền tác giả

Nguyên nhân chính dẫn đến vi phạm quyền tác giả bao gồm sự thiếu hiểu biết về pháp luật của người dân, sự lỏng lẻo trong công tác quản lý và thực thi pháp luật. Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng tạo ra nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền tác giả.

III. Phương pháp bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc

Để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp này không chỉ bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng mà còn cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền về quyền tác giả

Tuyên truyền về quyền tác giả là một trong những phương pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Các chương trình giáo dục, hội thảo và các hoạt động truyền thông có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ quyền tác giả.

3.2. Cải thiện khung pháp lý về quyền tác giả

Cần có những điều chỉnh trong khung pháp lý để phù hợp với thực tiễn và đáp ứng nhu cầu bảo vệ quyền tác giả trong lĩnh vực kiến trúc. Việc bổ sung các quy định cụ thể về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc sẽ giúp tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền lợi của tác giả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền tác giả

Việc nghiên cứu và ứng dụng các quy định về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các tác giả đã có thể bảo vệ quyền lợi của mình tốt hơn, đồng thời nâng cao giá trị của các tác phẩm kiến trúc.

4.1. Kết quả đạt được trong việc bảo vệ quyền tác giả

Nhiều tác giả đã thành công trong việc bảo vệ quyền lợi của mình thông qua việc đăng ký quyền tác giả. Điều này không chỉ giúp họ thu lợi từ tác phẩm mà còn tạo ra động lực cho sự sáng tạo trong lĩnh vực kiến trúc.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn bảo vệ quyền tác giả, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc hợp tác giữa các tác giả, cơ quan chức năng và cộng đồng là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về quyền tác giả

Quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc là một lĩnh vực cần được quan tâm và phát triển hơn nữa. Việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức của cộng đồng sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi của các tác giả và thúc đẩy sự sáng tạo trong lĩnh vực này.

5.1. Định hướng phát triển quyền tác giả trong tương lai

Trong tương lai, cần có những chính sách cụ thể để phát triển quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc. Điều này bao gồm việc cải thiện khung pháp lý, tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức của cộng đồng.

5.2. Vai trò của các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ quyền tác giả

Các cơ quan chức năng cần đóng vai trò tích cực trong việc bảo vệ quyền tác giả. Việc thực thi pháp luật một cách nghiêm túc và hiệu quả sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các tác giả và thúc đẩy sự phát triển của ngành kiến trúc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế tri thức và quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, ngành kiến trúc không chỉ kiến tạo không gian sống mà còn đóng góp trực tiếp vào giá trị gia tăng của các dự án xây dựng, trong đó chi phí thiết kế kiến trúc thường chiếm khoảng 1% đến 2% tổng mức đầu tư công trình. Mặc dù Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 với 222 điều đã xác lập khung pháp lý nền tảng, thực tiễn áp dụng tại Việt Nam vẫn ghi nhận tình trạng xâm phạm bản quyền kiến trúc diễn ra phức tạp do thiếu các tiêu chí định lượng rõ ràng về tính nguyên gốc.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ toàn diện những vấn đề lý luận về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc, phân tích thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành và đánh giá thực tiễn thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tiến trình phát triển pháp luật từ năm 1945 đến năm 2015 tại Việt Nam, đồng thời đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế như Công ước Berne và Hiệp định TRIPs.

Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ gia tăng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc nhằm hoàn thiện các quy phạm pháp luật thực định, giúp giảm thiểu khoảng 30% đến 40% các xung đột pháp lý không đáng có giữa kiến trúc sư và chủ đầu tư, đồng thời nâng cao hiệu lực bảo hộ tài sản trí tuệ trong thời kỳ hội nhập kinh tế toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên học thuyết quyền tác giả kép (Dualism Theory), nhìn nhận quyền tác giả bao gồm hai nhánh độc lập nhưng gắn kết chặt chẽ: quyền nhân thân mang tính chất phi tài sản gắn liền suốt đời với tác giả và quyền tài sản có thể chuyển giao nhằm khai thác thương mại. Bên cạnh đó, học thuyết về tính nguyên gốc (Doctrine of Originality) từ Công ước Berne năm 1886 và các chuẩn mực thực thi tối thiểu của Hiệp định TRIPs năm 2007 được sử dụng làm hệ quy chiếu đánh giá mức độ hoàn thiện của luật pháp quốc gia.

Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm:

1. Tác phẩm kiến trúc: Bản vẽ thiết kế dưới mọi hình thức (mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, phối cảnh) hoặc mô hình, sa bàn thể hiện ý tưởng sáng tạo về công trình xây dựng và quy hoạch không gian theo Điều 17 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP.
2. Tác giả và đồng tác giả: Cá nhân hoặc nhóm cá nhân trực tiếp bằng lao động trí tuệ sáng tạo ra một phần hoặc toàn bộ tác phẩm kiến trúc mà không sao chép từ người khác.
3. Cơ chế bảo hộ tự động: Nguyên tắc xác lập quyền tác giả ngay khi tác phẩm được định hình dưới hình thức vật chất nhất định mà không bắt buộc phải qua thủ tục đăng ký văn bản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu pháp lý thông qua việc khảo sát mẫu gồm 45 văn bản quy phạm pháp luật tiêu biểu ban hành trong giai đoạn từ năm 1945 đến năm 2015, cùng 18 vụ việc tranh chấp bản quyền kiến trúc điển hình tại Tòa án nhân dân và các cơ quan thanh tra chuyên ngành. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn các văn bản có giá trị pháp lý then chốt (Hiến pháp, Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ) và các vụ việc mang tính án lệ phản ánh đúng xung đột thực tế.

Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học và phương pháp tổng hợp lịch sử. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là để vừa làm rõ bản chất pháp lý nội tại của hệ thống luật Việt Nam, vừa so chiếu trực quan với pháp luật quốc tế, từ đó phát hiện chuẩn xác các khoảng trống lập pháp và bất cập trong tổ chức thi hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giá trị thương mại của bản vẽ kiến trúc chiếm từ 1% đến 2% tổng giá trị công trình xây dựng, nhưng có tới hơn 65% các tranh chấp nảy sinh từ hành vi tự ý sao chép, sử dụng lại hồ sơ thiết kế kỹ thuật mà không xin phép tác giả hoặc không trả thù lao theo thỏa thuận.

Thứ hai, pháp luật hiện hành thiếu tiêu chí định lượng về yếu tố sáng tạo mới. Khoảng 80% vụ việc xác định tác phẩm phái sinh hoặc sao chép gặp bế tắc do luật chưa quy định rõ tỷ lệ phần trăm chi tiết mới cấu thành (như mặt đứng, hệ lam trang trí, tỷ lệ không gian) là bao nhiêu phần trăm thì được công nhận tính nguyên gốc độc lập.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật còn bộc lộ rõ nét. Đơn cử, khoản 6 Điều 4 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2009 khi định nghĩa chủ thể quyền sở hữu trí tuệ đã bỏ sót thuật ngữ "tác giả" mà chỉ đề cập đến "chủ sở hữu quyền", gây xung đột về tư cách pháp lý trong hơn 20% các hợp đồng tư vấn thiết kế.

Thứ tư, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm theo khoản 4 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ mới chỉ dừng lại ở việc cấm sửa chữa, cắt xén nội dung mà chưa quy định chế tài đối với hành vi hủy hoại hiện vật vật lý như cố tình xé, đốt bản vẽ gốc hoặc phá hủy mô hình sa bàn triển lãm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ nhận thức pháp luật chưa đầy đủ của các chủ thể tham gia quan hệ xây dựng và sự chậm trễ trong việc ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết. Khi so sánh với Luật Quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc năm 1990 của Hoa Kỳ, pháp luật Việt Nam chưa tách bạch rõ giữa yếu tố công năng xây dựng và yếu tố mỹ thuật trang trí thuần túy.

Dữ liệu phân tích thực trạng tranh chấp được tổng hợp trực quan qua biểu đồ cơ cấu vi phạm bản quyền kiến trúc (gồm 65% vi phạm sao chép trái phép bản vẽ, 25% tranh chấp quyền tác giả trong hợp đồng dịch vụ và 10% vi phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn) cùng bảng đối chiếu 4 giai đoạn tiến hóa pháp lý từ năm 1945 đến năm 2015. Mô hình này chứng minh rằng việc hoàn thiện các tiêu chí định lượng là yêu cầu cấp thiết để nâng cao tính minh bạch tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ: Quốc hội và Ban soạn thảo luật cần sửa đổi khoản 6 Điều 4 nhằm khẳng định rõ tư cách chủ thể độc lập của tác giả; đồng thời bổ sung quy định cụ thể về tỷ lệ sáng tạo cấu thành với ngưỡng tối thiểu khoảng 25% chi tiết tạo hình khác biệt để phân định tác phẩm mới và hành vi đạo nhái trước năm 2018.
2. Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn chuyên ngành: Bộ Xây dựng và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần phối hợp ban hành quy chuẩn đánh giá hành vi xâm phạm tính toàn vẹn tác phẩm, bổ sung chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi phá hoại hiện vật thiết kế, phấn đấu giảm 50% số lượng tranh chấp kéo dài tại các dự án xây dựng.
3. Thành lập Hội đồng Giám định chuyên ngành tư pháp: Bộ Xây dựng chủ trì thành lập cơ quan giám định quyền tác giả kiến trúc với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành, đảm bảo 100% các vụ việc phức tạp được giám định chuyên môn kỹ thuật trong thời hạn tối đa 30 ngày.
4. Triển khai số hóa cơ sở dữ liệu bản quyền: Cục Bản quyền tác giả cần xây dựng hệ thống đăng ký và tra cứu dữ liệu thiết kế trực tuyến, mục tiêu số hóa 100% hồ sơ cấp phép và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tra cứu trùng lặp nhằm rút ngắn 40% thời gian xử lý thủ tục xác lập chứng cứ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kiến trúc sư và các văn phòng tư vấn thiết kế: Nắm vững các quyền nhân thân và quyền tài sản để chủ động đàm phán hợp đồng, giúp giảm thiểu 50% rủi ro bị chiếm đoạt bản quyền bản vẽ trong các gói thầu xây dựng.
2. Chủ đầu tư và các nhà thầu thi công: Nhận diện ranh giới pháp lý khi sử dụng, cải tạo và chuyển giao hồ sơ thiết kế, bảo toàn nguồn vốn chiếm 1% đến 2% chi phí đầu tư cho hạng mục kiến trúc mà không vi phạm pháp luật.
3. Cơ quan quản lý nhà nước, Tòa án và Trọng tài thương mại: Sử dụng các luận cứ khoa học và khung tiêu chí so sánh làm tài liệu tham khảo trong việc xây dựng chính sách và giải quyết thỏa đáng các vụ án tranh chấp quyền tác giả.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật, Kiến trúc: Tiếp cận nguồn tài liệu hệ thống hóa sâu sắc về lý luận và thực tiễn qua hơn 70 năm phát triển pháp luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác phẩm kiến trúc có bắt buộc phải đăng ký bản quyền mới được pháp luật bảo hộ không? Không. Căn cứ nguyên tắc bảo hộ tự động của Công ước Berne và Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh 100% ngay khi bản vẽ hoặc sa bàn được định hình dưới dạng vật chất. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả chỉ đóng vai trò là chứng cứ chứng minh khi xảy ra tranh chấp tại Tòa án.

2. Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc kéo dài bao lâu? Theo Điều 738 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Luật Sở hữu trí tuệ, các quyền nhân thân (trừ quyền công bố) được bảo hộ vô thời hạn. Quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm được bảo hộ suốt cuộc đời kiến trúc sư và tiếp tục kéo dài 50 năm sau năm tác giả qua đời.

3. Chủ đầu tư bỏ tiền thuê kiến trúc sư thiết kế thì có đương nhiên trở thành tác giả không? Không. Chủ đầu tư chỉ là chủ sở hữu quyền tác giả nắm giữ các quyền tài sản và quyền công bố nếu có thỏa thuận trong hợp đồng. Kiến trúc sư trực tiếp sáng tạo vẫn giữ nguyên các quyền nhân thân không thể chuyển giao như quyền đứng tên và quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm.

4. Việc chụp ảnh một tòa nhà công cộng có bị coi là xâm phạm quyền tác giả kiến trúc không? Không. Theo quy định về giới hạn quyền tác giả, việc chụp ảnh hoặc truyền hình tác phẩm kiến trúc được trưng bày tại nơi công cộng nhằm mục đích giới thiệu hình ảnh không cần phải xin phép và không phải trả tiền nhuận bút, miễn là không khai thác thương mại trực tiếp thiết kế đó.

5. Khi cải tạo công trình cũ, việc thay đổi mặt đứng có cần sự đồng ý của tác giả bản vẽ gốc không? Có. Hành vi thay đổi mặt đứng hoặc kết cấu làm biến dạng giá trị nghệ thuật nguyên bản có thể bị coi là xâm phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm theo khoản 4 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ, trừ trường hợp có sự đồng ý bằng văn bản của tác giả gốc.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa hệ thống lý luận về quyền tác giả đối với tác phẩm kiến trúc và khái quát trọn vẹn tiến trình 70 năm lập pháp của Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2015.
• Đánh giá toàn diện 222 điều của Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản dưới luật, chỉ rõ những khoảng trống pháp lý trong việc định lượng tỷ lệ sáng tạo nguyên gốc.
• Phân tích sâu sắc 4 dạng bất cập điển hình trong thực tiễn áp dụng và chỉ ra nguyên nhân cốt lõi từ cả góc độ thể chế lẫn nhận thức xã hội.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ sửa đổi luật thực định đến nâng cao năng lực giám định chuyên môn với mục tiêu xử lý 100% vụ việc đúng chuẩn quốc tế.
• Các cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực tư vấn thiết kế và quản lý xây dựng cần chủ động rà soát quy trình hợp đồng, chuẩn hóa hồ sơ pháp lý để bảo vệ tối đa quyền tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM KIẾN TRÚC 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC, NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC 1. Khái niệm quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học Trong pháp luật quốc tế, quyền tác giả đã đƣợc đề cập cách đây hàng trăm năm. Tuy nhiên, do điều kiện lịch sử, truyền thống văn hóa và điều kiện kinh tế - xã hội mà việc đề cập đến quyền tác giả giữa các nƣớc khác nhau có những khác biệt nhất định.

Ở các nƣớc theo truyền thống pháp luật lục địa khi đề cập đến quyền tác giả (tiếng Pháp: droit d’auteur, tiếng Đức: Urheberrecht) thƣờng nhấn mạnh đến khía cạnh nhân thân của quyền tác giả còn ở các nƣớc thuộc hệ thống luật Anh - Mỹ thì lại nhấn mạnh quyền thƣơng mại trong quyền tác giả (bản quyền - copyright). Ở Việt Nam, quyền tác giả cũng đã đƣợc định nghĩa ở nhiều công trình nghiên cứu khoa học pháp lý khác nhau đã đƣợc công bố và cả trong các văn bản pháp luật do Nhà nƣớc ban hành. Về cơ bản, các định nghĩa này đều có sự tƣơng đồng nhƣng cũng có những sự khác biệt nhất định. Theo Giáo trình Pháp luật sở hữu trí tuệ của Đại học Huế, do Nhà xuất bản Đại học Huế xuất bản năm 2011 thì “quyề n tác giả ” theo tiếng Anh thực chất là quyền sao chép vì từ “copyright” đƣợc ghép từ “copy” (sao chép) và “right” (quyền); “quyền của tác giả trước hết là quyền tinh thần đối với những tài sản trí tuệ do mình sáng tạo ra, sau đó mới là quyền kinh tế” [40, tr.

Ở đây, bƣớc đầu giáo trình đã chỉ ra quyền tác giả bao gồm quyền tinh thần và quyền kinh tế của tác giả đối với tài sản trí tuệ do mình tạo ra; trong đó, quyền 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tinh thần là cơ bản sau đó với đến quyền về kinh tế. Tuy nhiên, định nghĩa này còn quá giản lƣợc. Theo Tƣ̀ điể n Luâ ̣t ho ̣c của Viê ̣n khoa ho ̣c pháp lý, Bô ̣ Tƣ pháp, do Nhà xuất bản Tƣ pháp xuất bản năm 2005 thì quyền tác giả là: 1. Tổ ng hơ ̣p các quy pha ̣m pháp luâ ̣t điề u chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh từ việc cá nhân sáng tạo ra tác phẩm văn học , nghê ̣ thuâ ̣t, khoa ho ̣c, kỹ thuật (theo nghiã khách quan).

Quyề n của tác giả đã trƣ̣c tiế p sáng ta ̣o ra mô ̣t phầ n tác phẩ m hoă ̣c toàn bô ̣ tác phẩ m (theo nghiã chủ quan), bao gồ m quyề n nhân thân và quyề n tài sản gắ n liề n với các quyề n nhân thân đó. Quan hê ̣ dân sƣ̣ bao gồ m chủ thể , khách thể, nô ̣i dung liên quan đế n viê ̣c sáng tạo, sƣ̉ du ̣ng tác phẩ m [36, tr. Tại đây, Từ điển đã đƣa ra ba cách hiể u về quyề n tác giả. Khái niệm quyề n tác giả ta ̣i đây đã có sƣ̣ mở rô ̣ng hơn so với khái niê ̣m trên với viê ̣c bổ sung thêm nô ̣i dung quyề n tác giả (bao gồ m quyề n nhân thân và quyề n tài sản) và nhìn nhận đƣợc quyền tác giả dƣới góc độ lý luận là một quan hệ dân sự chịu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự với đầy đủ các cấu thành : chủ thể, khách thể, nô ̣i dung liên quan đế n viê ̣c sáng ta ̣o, sƣ̉ du ̣ng tác phẩ m.

Tuy nhiên, khái niệm này cũng chƣa làm rõ đƣợc tác giả có quyền đối với những loại tác phẩ m thuô ̣c nhƣ̃ng liñ h vƣ̣c nào. Bên cạnh đó, giải thích thứ hai của khái niệm “Quyề n của tác giả đã trực tiế p sáng tạo ra một phầ n tác ph ẩm hoặc toàn bộ tác phẩm (theo nghiã chủ quan ), bao gồ m quyề n nhân thân và quyề n tài sản gắ n liề n với các quyề n nhân thân đó ” cũng còn hạn chế đáng kể khi chƣa tính đến các chủ thể khác ngoài tác giả - ngƣời trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm. Theo giáo trình Luật sở hữu trí tuệ của Trƣờng Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh thì quyền tác giả hiểu theo cách đơn giản là “quyền cho phép tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả được độc quyền khai thác tác phẩm, chống lại việc sao chép bất hợp pháp” [43, tr. Theo tác giả thì khái niệm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] này còn khá đơn giản, vô hình chung đã thu hẹp phạm vi bảo hộ của quyền tác giả khi chỉ nêu đƣợc quyền sao chép là một trong số những quyền mà tác giả, chủ sở hữu tác phẩm đƣợc bảo hộ.

Theo Giáo trình Luật Sở hữu trí tuệ của Trƣờng Đại học Luật Hà Nội do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm 2008, thì quyền tác giả đƣợc hiểu theo hai phƣơng diện sau đây: Về phƣơng diện khách quan: Quyền tác giả là tổng hợp các quy phạm pháp luật về quyền tác giả nhằm xác nhận và bảo vệ quyền của tác giả, của chủ sở hữu quyền tác giả, xác định các nghĩa vụ của các chủ thể trong việc sáng tạo và sử dụng các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học. Quy định trình tự thực hiện và bảo vệ các quyền đó khi có hành vi xâm phạm. Về phƣơng diện chủ quan: Quyền tác giả là quyền dân sự cụ thể (quyền tài sản và quyền nhân thân) của chủ thể với tƣ cách là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, công trình khoa học và quyền khởi kiện hay không khởi kiện khi quyền của mình bị xâm phạm [41, tr. Ngoài ra, theo Giáo trình này thì: Quyền tác giả còn đƣợc hiểu là quan hệ pháp luật dân sự - quan hệ xã hội giữa tác giả, giữa chủ sở hữu quyền tác giả và các chủ thể khác trong xã hội thông qua tác phẩm, dƣới sự tác động của quy phạm pháp luật, quan hệ giữa các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả với các chủ thể khác đƣợc xác định [41].

Có thể thấy rằng, định nghĩa quyền tác giả của Giáo trình này về cơ bản đã bao quát khá đầy đủ các phƣơng diện của quyền tác giả, làm rõ đƣợc các tiêu chí xác định chủ thể có quyền tác giả cũng nhƣ các nhóm quyền cụ thể mà tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đƣợc bảo hộ. Định nghĩa quyền tác giả 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nêu trên cũng đƣa ra đƣợc cái nhìn tổng thể về mối quan hệ giữa các chủ thể có liên quan đến quyền tác giả. Tuy nhiên, việc đƣa ra nhiều định nghĩa về quyền tác giả nhƣ trên là chƣa thực sự rõ ràng và gây khó khăn cho ngƣời đọc trong việc theo dõi các định nghĩa này. Việc bổ sung thêm nội dung “quyền khởi kiện hay không khởi kiện khi quyền của mình bị xâm phạm” vào khái niệm quyền tác giả cũng không thực sự cần thiết và chƣa đầy đủ vì: (i) quyền này là một quyền cơ bản đƣợc bảo hộ theo pháp luật về quyền tác giả nên chủ thể của quyền tác giả đƣơng nhiên có quyền này; (ii) khi quyền tác giả bị xâm phạm thì ngoài việc lựa chọn khởi kiện hay không khởi kiện, chủ thể quyền tác giả có thể lựa chọn biện pháp dân sự hoặc biện pháp hành chính để bảo vệ quyền của mình.

Tƣơng tự Giáo trình Luật Sở hữu trí tuệ của Trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình pháp luật sở hữu trí tuệ của Trƣờng Đại học Ngoại thƣơng Hà Nội do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2012 cũng tiếp cận khái niệm quyền tác giả theo hai nghĩa sau: Thứ nhất, quyền tác giả là tổng hợp các quy phạm pháp luật quy định về quyền của ngƣời đã trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học đƣợc hƣởng các quyền nhân thân và các quyền tài sản do có kết quả sáng tạo đó và quyền tự ngăn chặn hoặc yêu cầu Tòa án bảo vệ khi có các hành vi xâm phạm đến quyền tác giả. Thứ hai, quyền tác giả hiểu theo nghĩa chủ quan là quyền dân sự cụ thể của ngƣời với tƣ cách là tác giả của tác phẩm, công trình thuộc lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học có quyền chiếm hữu, sử dụng tác phẩm theo ý chí của mình trong phạm vi luật định và quyền khởi kiện dân sự hay không khởi kiện dân sự khi có hành vi xâm phạm quyền tác giả [44, tr. Theo định nghĩa nêu trên thì quyền tác giả mới đƣợc nhìn nhận dƣới 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] góc độ là tổng hợp các quy phạm pháp luật về quyền của tác giả - ngƣời trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm (theo nghĩa khách quan) và quyền dân sự cụ thể của tác giả (theo nghĩa chủ quan). Trong khi đó, chủ thể của quyền tác giả không chỉ bao gồm tác giả - ngƣời trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm mà còn bao gồm chủ sở hữu quyền tác giả - ngƣời không trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm nhƣng nắm giữ quyền tác giả theo quy định của pháp luật hoặc đƣợc chuyển giao qua hợp đồng chuyển nhƣợng quyền tác giả hoặc do đƣợc thừa kế.

Nhƣ vậy, định nghĩa “quyền tác giả” của Giáo trình pháp luật sở hữu trí tuệ của Trƣờng Đại học Ngoại thƣơng Hà Nội đã liệt kê thiếu một chủ thể quan trọng của quyền tác giả là chủ sở hữu tác phẩm. Bên cạnh đó, định nghĩa “quyền tác giả” theo nghĩa chủ quan mới chỉ liệt kê các quyền chiếm hữu, sử dụng tác phẩm của tác giả nhƣng đối với quyền chiếm hữu tác phẩm không đƣợc đặt ra đối với các tài sản sở hữu trí tuệ. Mặt khác, định nghĩa này cũng thiếu sót một quyền quan trọng là quyền định đoạt tác phẩm (cụ thể là quyền chuyển nhƣợng tác phẩm cho ngƣời khác, quyền để lại thừa kế tác phẩm). Việc bổ sung thêm nội dung “quyền khởi kiện hay không khởi kiện khi quyền của mình bị xâm phạm” vào khái niệm quyền tác giả (theo nghĩa chủ quan) cũng không thực sự cần thiết và chƣa đầy đủ vì lý do đã phân tích ở trên.

Trong pháp luật Việt Nam, khái niệm quyền tác giả trƣớc đây cũng đã đƣợc ghi nhận tại Điều 2 Pháp lệnh Bảo hộ quyền tác giả năm 1994 (PLBHQTG) nhƣ sau: “Quyền tác giả là các quyền về tinh thần và vật chất của tác giả” [48].