Chương I: Nhận thức chung về phòng ngừa tội phạm hối lộ; Chương II: Thực trạng tình hình tổ chức phòng ngừa tội phạm hối lộ ở Việt Nam; Chương III: Nâng cao hiệu quả tổ chức phòng ngừa tội phạm hối lộ ở Việt Nam; 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I NHẬN THỨC CHUNG VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM HỐI LỘ 1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỘI PHẠM HỐI LỘ. Khái niệm tội phạm hối lộ. Điều 15 công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng quy định: hành vi hối lộ là hứa hẹn, tặng hay cho, trực tiếp hay gián tiếp, công chức bất kỳ một lợi ích bất chính cho bản thân công chức ấy hay cho một người hoặc một tổ chức khác, để công chức này làm hoặc không làm một việc trong quá trình thi hành công vụ; còn hành vi nhận hối lộ là hành vi của công chức, trực tiếp hay gián tiếp, đòi hoặc nhận một lợi ích bất chính cho chính bản thân công chức hay cho người hoặc tổ chức khác, để công chức làm hoặc không làm một việc trong quá trình thi hành công vụ.
[11] Trong các sách báo và các quy định của pháp luật hình sự cũng như thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử thì khái niệm "hối lộ" được sử dụng khá phổ biến. Theo quan điểm chung, "hối lộ" được hiểu như một tệ nạn, một loại hiện tượng tiêu cực trong xã hội, một tàn dư do chế độ cũ để lại. Theo từ điển tiếng Việt 2003 thì, hối lộ là đưa tiền của cho người có quyền hành để nhờ làm việc có lợi cho mình, bằng hành vi lạm dụng chức vụ hoặc làm sai pháp luật. Ví dụ: Can tội hối lộ, mua chuộc cán bộ ăn hối lộ ( nhận tiền của hối lộ).
Dưới giác độ pháp lý hình sự, khái niệm hối lộ được hiểu ở hai nghĩa: theo nghĩa hẹp, hối lộ là tội nhận hối lộ tức là tội phạm được quy định trong điều 279 BLHS 1999; còn theo nghĩa rộng, hối lộ được hiểu gồm 03 cấu thành tội phạm được quy định tại 03 điều luật độc lập trong BLHS 1999 gồm tội nhận hối lộ (Điều 279), tội đưa hối lộ (Điều 289), tội làm môi giới hối lộ 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về vấn đề này trong lý luận và thực tiễn có những cách hiểu khác nhau: Có người dùng khái niệm tội hối lộ và cho rằng tội hối lộ gồm ba hành vi đưa hối lộ, làm môi giới hối lộ và nhận hối lộ. Theo quan điểm này, ba hành vi trên không được coi là những tội phạm độc lập mà là những hình thức phạm tội của một tội phạm phức hợp (tội hối lộ). Quan điểm này dựa trên quy định tại điều 1 "tội hối lộ bao gồm: Nhận hối lộ, đưa hối lộ và môi giới hối lộ" của Pháp lệnh trừng trị tội hối lộ ban hành ngày 20 tháng 05 năm 1981.
Chúng tôi thấy quan điểm này không phù hợp cả về lý luận và thực tiễn. Về mặt lý luận, không có cấu thành tội hối lộ; về mặt thực tiễn trong điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan tiến hành tố tụng không định tội danh là tội hối lộ mà định tội danh là tội nhận hối lộ, tội đưa hối lộ, tội làm môi giới hối lộ. Như vậy phải hiểu tội phạm hối lộ gồm 03 tội độc lập: tội nhận hối lộ, tội đưa hối lộ, tội làm môi giới hối lộ mới đúng bản chất của nó, mới có cơ sở lý luận và phù hợp với pháp luật hình sự hiện hành của Nhà nước. Tuy nhiên, giữa các tội phạm này có mối quan hệ mật thiết, chặt chẽ với nhau.
Nhận hối lộ, đưa hối lộ, làm mối giới hối lộ là những tội phạm mà việc thực hiện chúng phải có tối thiểu hai người với tư cách là những chủ thể độc lập, người nhận hối lộ, người đưa hối lộ và người làm môi giới (trong trường hợp có môi giới). Nhưng mỗi tội phạm trên vẫn có tính chất độc lập thể hiện ở chỗ mỗi loại hành vi phạm tội đều có những đặc điểm, dấu hiệu khác nhau, nội dung ý định của những người thực hiện hành vi đó, chủ thể thực hiện, mức hình phạt quy định khác nhau và chính sách xét xử đối với từng tội phạm cũng có sự phân biệt. Trong tội phạm hối lộ thì tội đưa hối lộ và tội làm môi giới không phải là những tội phạm về chức vụ theo đúng nghĩa của nó, vì chủ thể của tội phạm này có thể là người có chức vụ, quyền hạn hoặc bất kỳ người nào. các tội phạm này được xếp vào chương các tội phạm về chức vụ bởi lẽ các hành vi phạm tội của chủ thể có mối quan hệ mật thiết, chặt chẽ với hành vi nhận hối lộ của người có chức vụ, quyền hạn.
Mặt khác những hành vi đưa hối lộ, môi giới hối lộ đều xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chúng tôi cho rằng, cần hiểu khái niệm "hối lộ" theo nghĩa rộng mới thấy được mối tương quan giữa những các hành vi phạm tội bao gồm nhận hối lộ, làm môi giới hối lộ và đưa hối lộ. Điều này giúp chúng ta hiểu được bản chất, đặc điểm của từng hành vi phạm tội để không chỉ giúp cho việc định tội và áp dụng hình phạt đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, mà còn đặt ra các yêu cầu của công tác phòng ngừa các tội phạm này trong thực tế. Từ sự phân tích các quan điểm trên, có thể hiểu tội phạm hối lộ (gồm ba tội độc lập: tội nhận hối lộ, tội đưa hối lộ; và tội làm môi giới hối lộ) là những hành vi nguy hiểm cho xã hội do những người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm phạm vào hoạt động đúng đắn của bộ máy nhà nước gây thiệt hại cho lợi ích của nhà nước, xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Các dấu hiệu pháp lý của tội phạm hối lộ. Dấu hiệu về khách thể của tội phạm. Khách thể của tội phạm hối lộ là sự xâm phạm vào những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ tạo nên nội dung hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội. Những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ bị tội phạm hối lộ xâm hại ở đây chính là hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội.
Trong bất kỳ quốc gia nào, hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước đều chiếm vị trí đặc biệt quan trọng. Nhà nước có đạt được mục tiêu đặt ra trong phát triển kinh tế - xã hội và công bằng xã hội hay không đều phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Nếu bộ máy nhà nước hoạt động đúng theo quy định của Hiến pháp và pháp luật sẽ là tiền đề đầu tiên thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Đây chính là sự hoạt động đúng đắn của bộ máy nhà nước.
Ngược lại, nếu bộ máy nhà nước hoạt động không theo đúng quy định của Hiến pháp và pháp luật sẽ từng bước phá hoại trật tự, kỷ cương đất nước, cản trở sự phát triển của đất nước và hậu quả của nó có thể làm tan rã cả bộ máy nhà nước, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ. Không phải ngẫu nhiên, khi đánh giá về tình hình hoạt động 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của bộ máy nhà nước hiện nay, Đảng ta đã nhận định, bộ máy nhà nước có không ít khuyết điểm và những vấn đề tồn tại khiến mọi người đang băn khoăn, lo lắng, nhất là tình trạng tham ô, hối lộ, lãng phí, quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu, ức hiếp nhân dân. Tình trạng này trong những năm qua không những chưa bị ngăn chặn, giảm bớt mà ngược lại đang trở lên trầm trọng hơn, gây bất bình trong dư luận, làm giảm lòng tin của nhân dân, làm nản lòng các nhà đầu tư, kinh doanh muốn làm ăn hợp pháp và chính đáng, kìm hãm sự phát triển của đất nước. Vì vậy, nhiệm vụ trọng tâm của nhà nước hiện nay là kỷ luật, pháp luật, trật tự, kỷ cương phải được thiết lập nghiêm ngặt trong toàn xã hội, trước hết trong bộ máy nhà nước, đảng, đoàn thể, trong chính ngay các cơ quan pháp luật [15,tr.
Do vậy, bảo vệ sự hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước là rất quan trọng. Theo Hiến pháp 1992, các cơ quan nhà nước được chia thành 04 hệ thống cơ quan là: Cơ quan quyền lực (Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp); cơ quan chấp hành, hành chính (Chính phủ, Uỷ ban nhân dân các cấp); cơ quan xét xử (Toà án nhân dân, toà án quân sự); cơ quan kiểm sát (Viện kiểm sát nhân dân, viện kiểm sát quân sự). Các cơ quan nhà nước được thành lập theo quy định của pháp luật. Mỗi cơ quan nhà nước thực hiện một nhiệm vụ, chức năng của nhà nước, được Nhà nước quy định trong lĩnh vực hoạt động riêng biệt với quyền hạn và trách nhiệm nhất định.
Không một cơ quan, tổ chức nào được phép hoạt động vượt ra ngoài phạm vi mà nhà nước quy định. Hoạt động đúng đắn của mỗi cơ quan Nhà nước nói riêng và tất cả các cơ quan nhà nước nói chung, tạo nên sự hoạt động thống nhất của bộ máy nhà nước. Trong bộ máy nhà nước, việc thực hiện chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ của người này là điều kiện, cơ sở, tiền đề cho hoạt động của người khác. Tức là trong công tác giữa cán bộ, nhân viên nhà nước có mối quan hệ tác động biện chứng, qua lại, phụ thuộc nhau.
Muốn bộ máy hoạt động tốt thì mỗi bộ phận, mỗi người trong bộ máy đó phải làm đúng, đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình. Nếu mỗi người mỗi bộ phận đó làm không đúng chức năng, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiệm vụ theo quyền hạn mà mình được giao sẽ dẫn tới bộ máy Nhà nước hoạt động suy yếu, lệch lạc. Ở nước ta, các tổ chức, đặc biệt là tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội như mặt trận tổ quốc, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, tổng liên đoàn lao động. có vai trò và ảnh hưởng rất to lớn đến đời sống chính trị, xã hội.
Nhiệm vụ chủ yếu của các tổ chức xã hội là đoàn kết toàn dân, tổ chức giáo dục, động viên các thành viên thuộc tổ chức mình thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.