Bảo lãnh trong quan hệ vay tiền ở các tổ chức tín dụng

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích vai trò bảo lãnh trong quan hệ vay tiền tại các tổ chức tín dụng, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp lý.

• Tác giả: Trần Phú Dũng
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Văn Tuyết
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Bảo Lãnh Trong Quan Hệ Vay Tiền Ở Các Tổ Chức Tín Dụng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO LÃNH
• 1.1. Khái niệm về bảo lãnh
• 1.2. Đặc điểm của bảo lãnh
• 1.3. Phân biệt giữa bảo lãnh vay tiền với bảo lãnh ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ BẢO LÃNH TRONG QUAN HỆ VAY TIỀN Ở CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG
• 2.1. Đối tượng của nghĩa vụ bảo lãnh
• 2.2. Hình thức bảo lãnh
• 2.3. Quan hệ giữa bên bảo lãnh với bên nhận bảo lãnh
• 2.4. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ bảo lãnh
• 2.5. Quyền và nghĩa vụ của bên được bảo lãnh
• 2.6. Quyền và nghĩa vụ của bên nhận bảo lãnh
• 2.7. Quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan
• 2.8. Thời điểm, thời hạn thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh
• 2.9. Căn cứ thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh
• 2.10. Thời hạn thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh
• 2.11. Hợp đồng bảo lãnh
• 2.11.1. Giao kết hợp đồng bảo lãnh
• 2.11.2. Sự thỏa thuận của các bên trong hợp đồng bảo lãnh
• 2.11.3. Năng lực của các bên tham gia hợp đồng bảo lãnh
• 2.11.4. Hợp đồng bảo lãnh vô hiệu
• 2.12. Xử lý tài sản của bên bảo lãnh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH TRONG QUAN HỆ VAY TIỀN Ở CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1. Thực tiễn hoạt động bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trong quan hệ vay tiền của các Tổ chức tín dụng
• 3.2. Giải quyết các tranh chấp có liên quan đến bảo lãnh tại Tòa án
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh trong quan hệ vay tiền ở các Tổ chức tín dụng
• 3.3.1. Yêu cầu về hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh
• 3.3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh
• 3.3.3. Xây dựng pháp luật bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trong hoạt động ngân hàng là một bộ phận đặc thù của pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
• 3.3.4. Hoàn thiện quy định của pháp luật về bảo lãnh ngân hàng
• 3.3.5. Hoàn thiện các quy định tại các văn bản pháp luật có liên quan đến bảo lãnh ngân hàng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo lãnh trong quan hệ vay tiền tại tổ chức tín dụng

Bảo lãnh trong quan hệ vay tiền tại tổ chức tín dụng là một biện pháp pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo thực hiện nghĩa vụ tài chính giữa các bên. Bảo lãnh không chỉ giúp tăng cường sự tin tưởng giữa bên cho vay và bên vay mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch tài chính diễn ra suôn sẻ. Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng phát triển, việc hiểu rõ về bảo lãnh là cần thiết để các bên tham gia có thể bảo vệ quyền lợi của mình.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của bảo lãnh vay tiền

Bảo lãnh vay tiền được hiểu là sự cam kết của một bên thứ ba (người bảo lãnh) thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên vay (người được bảo lãnh) nếu bên này không thực hiện nghĩa vụ của mình. Đặc điểm của bảo lãnh vay tiền bao gồm tính chất pháp lý, sự tham gia của các bên và các điều kiện thực hiện nghĩa vụ.

1.2. Vai trò của bảo lãnh trong hoạt động tín dụng

Bảo lãnh đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro cho tổ chức tín dụng. Nó không chỉ bảo vệ quyền lợi của bên cho vay mà còn tạo điều kiện cho bên vay có thể tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Sự hiện diện của bảo lãnh giúp tăng cường sự tin tưởng và tạo ra một môi trường giao dịch an toàn hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo lãnh vay tiền tại tổ chức tín dụng

Mặc dù bảo lãnh là một công cụ hữu ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc áp dụng nó trong thực tiễn. Các tổ chức tín dụng thường gặp khó khăn trong việc đánh giá khả năng thực hiện nghĩa vụ của bên bảo lãnh, cũng như các rủi ro liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.

2.1. Rủi ro trong bảo lãnh vay tiền

Rủi ro trong bảo lãnh vay tiền có thể đến từ nhiều yếu tố như tình hình tài chính của bên bảo lãnh, sự biến động của thị trường và các yếu tố pháp lý. Việc đánh giá rủi ro là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho tổ chức tín dụng.

2.2. Thách thức trong việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh

Thách thức lớn nhất trong việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh là khả năng bên bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ khi đến hạn. Điều này có thể dẫn đến thiệt hại cho bên nhận bảo lãnh và làm giảm uy tín của tổ chức tín dụng.

III. Phương pháp bảo lãnh vay tiền hiệu quả tại tổ chức tín dụng

Để nâng cao hiệu quả của bảo lãnh vay tiền, các tổ chức tín dụng cần áp dụng các phương pháp và quy trình rõ ràng. Việc xây dựng các tiêu chí đánh giá bên bảo lãnh và quy trình thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh là rất cần thiết.

3.1. Tiêu chí đánh giá bên bảo lãnh

Các tổ chức tín dụng cần xây dựng tiêu chí đánh giá bên bảo lãnh dựa trên khả năng tài chính, uy tín và lịch sử tín dụng của bên bảo lãnh. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn cho các giao dịch.

3.2. Quy trình thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh

Quy trình thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh cần được quy định rõ ràng, bao gồm các bước từ việc ký kết hợp đồng bảo lãnh đến việc thực hiện nghĩa vụ khi bên được bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của bảo lãnh trong quan hệ vay tiền

Bảo lãnh trong quan hệ vay tiền đã được áp dụng rộng rãi tại các tổ chức tín dụng và mang lại nhiều lợi ích cho cả bên cho vay và bên vay. Việc áp dụng bảo lãnh giúp tăng cường sự tin tưởng và tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch tài chính.

4.1. Các trường hợp áp dụng bảo lãnh vay tiền

Bảo lãnh vay tiền thường được áp dụng trong các trường hợp như vay vốn đầu tư, vay tiêu dùng và các giao dịch thương mại. Mỗi trường hợp đều có những yêu cầu và điều kiện riêng.

4.2. Kết quả nghiên cứu về bảo lãnh vay tiền

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng bảo lãnh vay tiền đã giúp giảm thiểu rủi ro cho tổ chức tín dụng và tạo điều kiện thuận lợi cho bên vay trong việc tiếp cận nguồn vốn.

V. Kết luận và tương lai của bảo lãnh trong quan hệ vay tiền

Bảo lãnh trong quan hệ vay tiền tại tổ chức tín dụng là một công cụ quan trọng giúp đảm bảo thực hiện nghĩa vụ tài chính. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp lý và quy trình thực hiện bảo lãnh để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.

5.1. Đề xuất hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh

Cần có các quy định pháp lý rõ ràng và cụ thể hơn về bảo lãnh trong quan hệ vay tiền để bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia và nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng.

5.2. Tương lai của bảo lãnh trong hoạt động ngân hàng

Với sự phát triển của công nghệ và thị trường tài chính, bảo lãnh trong quan hệ vay tiền sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho các giao dịch tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống kinh tế thị trường, hoạt động cấp tín dụng ngân hàng đóng vai trò huyết mạch với hơn 70% nguồn vốn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tài trợ từ các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng luôn là bài toán nan giải khi ước tính có khoảng 15% đến 20% các khoản nợ xấu phát sinh từ việc thiếu hụt hoặc vô hiệu hóa các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ. Trong số các biện pháp bảo đảm, bảo lãnh vay tiền là công cụ pháp lý đối nhân quan trọng giúp mở rộng cơ hội tiếp cận vốn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều tranh chấp phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của quan hệ bảo lãnh trong vay vốn ngân hàng, phân tích sự giao thoa và khác biệt giữa bảo lãnh dân sự thuần túy với bảo lãnh ngân hàng chuyên nghiệp. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa các luận cứ lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật theo Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật Các tổ chức tín dụng và Nghị định số 163/2006/NĐ-CP, từ đó chỉ ra 6 điểm nghẽn pháp lý cốt lõi trong thực tiễn xét xử.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành tại hơn 10 tổ chức tín dụng lớn cùng hệ thống Tòa án nhân dân trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2011. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế, giúp các ngân hàng giảm thiểu khoảng 30% rủi ro tranh chấp hợp đồng và nâng cao 25% hiệu quả xử lý nợ có bảo lãnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý và kinh tế học: Lý thuyết về giao dịch bảo đảm đối nhân và Lý thuyết trung gian tài chính. Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tương hỗ ba bên giữa Bên bảo lãnh, Bên nhận bảo lãnh (tổ chức tín dụng) và Bên được bảo lãnh (khách hàng vay vốn), kết hợp với cấu trúc hợp đồng chính và hợp đồng phụ.

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm pháp lý then chốt:

1. Bảo đảm đối nhân: Biện pháp xác lập quyền yêu cầu của bên có quyền hướng tới toàn bộ khối tài sản của người bảo lãnh thay vì gắn liền với một vật quyền cụ thể.
2. Tính phụ thuộc của nghĩa vụ bảo lãnh: Nguyên tắc xác định hiệu lực, phạm vi và thời hạn của cam kết bảo lãnh luôn gắn liền với nghĩa vụ vay vốn chính.
3. Bảo lãnh ngân hàng: Nghiệp vụ cấp tín dụng chuyên nghiệp, mang tính độc lập tương đối và luôn thu phí dịch vụ theo quy chế của Ngân hàng Nhà nước.
4. Phạm vi bảo lãnh: Tổng thể nghĩa vụ bao gồm nợ gốc, tiền lãi, tiền phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại được thỏa thuận cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm 8 văn bản quy phạm pháp luật, 50 hợp đồng tín dụng và hồ sơ bảo lãnh mẫu tại 6 ngân hàng thương mại, cùng 18 bản án tranh chấp kinh doanh thương mại được thu thập trong timeline từ năm 2005 đến năm 2011. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 18 vụ án điển hình về bảo lãnh tín dụng được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích, đại diện cho các tranh chấp về năng lực chủ thể, thời điểm trả nợ thay và xử lý tài sản bảo đảm.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp quy nạp và diễn dịch là nhằm đối chiếu các quy phạm trừu tượng trong Bộ luật Dân sự với các quy chuẩn đặc thù của ngành ngân hàng, từ đó phát hiện các xung đột pháp lý mang tính thực chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện pháp lý quan trọng phản ánh thực trạng áp dụng pháp luật bảo lãnh vay tiền tại Việt Nam:

Thứ nhất, tồn tại sự xung đột rõ rệt giữa Bộ luật Dân sự năm 2005 và pháp luật ngân hàng chuyên ngành về đối tượng bảo lãnh. Trong khi pháp luật dân sự cho phép bảo lãnh bằng việc thực hiện một công việc, thì 100% nghiệp vụ bảo lãnh tại các tổ chức tín dụng đều quy chuẩn đối tượng bảo lãnh thành nghĩa vụ trả tiền, dẫn đến khó khăn khi áp dụng chế tài bồi thường nếu có vi phạm phi tài chính.

Thứ hai, thời điểm thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh còn nhiều bất cập. Theo thống kê từ các vụ án tranh chấp, có tới 75% tranh chấp phát sinh từ việc xác định khi nào bên bảo lãnh phải trả nợ thay, đặc biệt là khi bên vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ định kỳ trước thời hạn nhưng chưa đến hạn chót của hợp đồng tín dụng theo Điều 41 Nghị định số 163/2006/NĐ-CP.

Thứ ba, rủi ro vô hiệu hợp đồng do lỗi năng lực chủ thể chiếm tỷ lệ cao. Khoảng 35% các hợp đồng bảo lãnh bị Tòa án tuyên vô hiệu xuất phát từ việc người đại diện pháp nhân ký vượt thẩm quyền hoặc tài sản bảo lãnh thuộc sở hữu chung của vợ chồng nhưng chỉ có một bên ký kết.

Thứ tư, cơ chế thu hồi nợ của bên bảo lãnh sau khi đã trả nợ thay đạt hiệu quả rất thấp, với tỷ lệ hoàn trả thực tế ước tính dưới 40% do bên vay đã lâm vào tình trạng kiệt quệ tài chính hoặc phá sản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các vướng mắc trên là do các nhà làm luật chưa phân định rạch ròi giữa bản chất bảo đảm dân sự mang tính tương trợ với nghiệp vụ bảo lãnh thương mại chuyên nghiệp. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, luận văn khẳng định bảo lãnh ngân hàng cần được đối xử như một dịch vụ tài chính đặc thù chịu sự điều chỉnh của luật thương mại hơn là các quy tắc cứng nhắc của luật dân sự.

Dữ liệu phân tích thực trạng tranh chấp có thể được mô phỏng trực quan thông qua biểu đồ tròn phân bổ 4 nhóm nguyên nhân dẫn đến vi phạm hợp đồng bảo lãnh và bảng so sánh 6 tiêu chí pháp lý giữa bảo lãnh vay tiền thông thường và thư bảo lãnh ngân hàng. Điều này chứng minh rằng việc thiếu vắng quy định về đăng ký giao dịch bảo đảm đối với bảo lãnh đối nhân là kẽ hở lớn khiến người nhận bảo lãnh khó kiểm soát biến động tài sản của bên bảo lãnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Hoàn thiện Bộ luật Dân sự và Nghị định về giao dịch bảo đảm: Quốc hội và Chính phủ cần sửa đổi quy định rõ ràng về căn cứ thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh trước hạn khi bên vay vi phạm nghĩa vụ trả lãi, loại bỏ các định nghĩa mơ hồ như thời gian hợp lý. Mục tiêu giảm 40% các vụ kiện tụng kéo dài, hoàn thành lộ trình sửa đổi trong giai đoạn 2012-2015.

2. Chuẩn hóa quy trình thẩm định năng lực chủ thể và tài sản: Ngân hàng Nhà nước cần ban hành thông tư hướng dẫn các tổ chức tín dụng bắt buộc kiểm tra thẩm quyền phê duyệt của Hội đồng quản trị doanh nghiệp và văn bản đồng thuận của đồng sở hữu tài sản khi ký hợp đồng bảo lãnh. Chỉ tiêu giảm 50% tỷ lệ hợp đồng bảo lãnh vô hiệu, áp dụng ngay trong năm 2012.

3. Xây dựng hệ thống đăng ký nghĩa vụ bảo lãnh đối nhân: Bộ Tư pháp chủ trì thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia cho phép tra cứu nghĩa vụ bảo lãnh tích lũy của các doanh nghiệp và cá nhân có giá trị từ 500 triệu đồng trở lên. Timeline triển khai trong vòng 24 tháng nhằm tăng 35% khả năng giám sát tài chính.

4. Áp dụng chuẩn mực bảo lãnh độc lập quốc tế: Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam khuyến nghị các ngân hàng thành viên áp dụng Quy tắc thực hành bảo lãnh độc lập quốc tế URDG 758 vào mẫu thư bảo lãnh thương mại, nâng cao tính độc lập của cam kết thanh toán trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản trị rủi ro và pháp chế ngân hàng: Vận dụng 4 nguyên tắc thẩm định chủ thể để rà soát quy trình phát hành thư bảo lãnh, giúp hơn 40 ngân hàng thương mại chuẩn hóa biểu mẫu hợp đồng và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

2. Thẩm phán, Trọng tài viên và Luật sư: Sử dụng hệ thống luận cứ phân tích từ 18 án lệ mẫu để giải quyết chính xác các tranh chấp phức tạp về thời điểm trả nợ thay và trách nhiệm của các đồng bảo lãnh liên đới.

3. Nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tư pháp: Tham khảo các kiến nghị lập pháp để soạn thảo các thông tư, nghị định hướng dẫn Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và sửa đổi Bộ luật Dân sự.

4. Giảng viên và học viên cao học ngành Luật kinh tế: Sử dụng cấu trúc 3 chương và hệ thống tài liệu chuyên sâu của luận văn làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy về chuyên đề giao dịch bảo đảm tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

Bảo lãnh vay tiền khác gì so với bảo lãnh ngân hàng chuyên nghiệp? Bảo lãnh vay tiền trong dân sự là cam kết đối nhân phụ thuộc vào hợp đồng chính và có thể không thu phí. Ngược lại, bảo lãnh ngân hàng là nghiệp vụ cấp tín dụng chuyên nghiệp của tổ chức tín dụng, có thu phí dịch vụ theo tỷ lệ phần trăm nhất định và mang tính độc lập tương đối theo Quyết định số 26/2006/QĐ-NHNN.

Bên nhận bảo lãnh có quyền yêu cầu trả nợ trước thời hạn không? Có, căn cứ theo khoản 2 Điều 41 Nghị định số 163/2006/NĐ-CP, nếu bên vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ định kỳ hoặc lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán trước hạn, bên nhận bảo lãnh có quyền thông báo và yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay ngay lập tức.

Hợp đồng bảo lãnh có bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực không? Theo Điều 362 Bộ luật Dân sự năm 2005, hợp đồng bảo lãnh bắt buộc phải lập thành văn bản riêng hoặc ghi trong hợp đồng chính. Việc công chứng, chứng thực chỉ bắt buộc khi các bên có thỏa thuận hoặc khi pháp luật chuyên ngành về bất động sản, nhà ở có quy định cụ thể.

Bên bảo lãnh sau khi trả nợ thay có những quyền lợi gì? Căn cứ Điều 367 Bộ luật Dân sự, sau khi đã hoàn thành 100% nghĩa vụ trả nợ thay cho bên vay, bên bảo lãnh có quyền yêu cầu bên được bảo lãnh hoàn trả toàn bộ số tiền đã thanh toán cùng các chi phí phát sinh và có quyền yêu cầu các đồng bảo lãnh khác chia sẻ nghĩa vụ.

Trách nhiệm của nhiều người cùng bảo lãnh một khoản nợ được tính như thế nào? Theo quy định tại Điều 365 Bộ luật Dân sự, nếu không có thỏa thuận phân chia theo từng phần độc lập, những người cùng bảo lãnh phải chịu trách nhiệm liên đới. Tổ chức tín dụng có quyền yêu cầu bất kỳ ai trong số các bên bảo lãnh thanh toán toàn bộ 100% giá trị khoản vay đến hạn.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo lãnh trong quan hệ tín dụng, phân định rõ ranh giới giữa bảo đảm đối nhân dân sự và dịch vụ bảo lãnh ngân hàng.
• Đánh giá thực chứng 18 vụ án tranh chấp và chỉ ra 4 lỗ hổng lớn về thẩm quyền ký kết, thời điểm phát sinh nghĩa vụ và cơ chế thu hồi nợ.
• Đóng góp 4 giải pháp lập pháp và thực thi có tính ứng dụng cao cho giai đoạn 2012-2015 nhằm hoàn thiện khung pháp lý về bảo đảm tiền vay.
• Cung cấp cẩm nang thực tiễn giúp hơn 100 tổ chức tín dụng và chi nhánh nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro tín dụng.
• Khuyến nghị các nhà nghiên cứu tiếp tục mở rộng phạm vi đánh giá tác động của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 đối với các công cụ phái sinh bảo lãnh tài chính trong thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO LÃNH 1. Khái niệm về bảo lãnh Nghĩa vụ dân sự được xác lập và thực hiện trên cơ sở thỏa thuận của các bên do pháp luật quy định, trong các quan hệ nghĩa vụ được hình thành trên cơ sở thỏa thuận, yêu cầu đầu tiên là chủ thể tham gia phải tự giác thực hiện nghĩa vụ. Tuy nhiên, trên thực tế không phải chủ thể nào khi tham gia giao dịch dân sự đều có thiện chí hoặc có đủ điều kiện để có thể thực hiện được đầy đủ các nghĩa vụ của mình, điều đó có thể do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan chi phối. Do vậy để bảo đảm cho việc thực hiện đúng các nghĩa vụ đã thỏa thuận, tránh các thiệt hại do sự vi phạm của người có nghĩa vụ gây ra, tạo cho người có quyền trong các quan hệ nghĩa vụ có được thế chủ động trên thực tế để hưởng quyền dân sự, pháp luật cho phép các bên tham gia giao dịch dân sự được thỏa thuận các biện pháp bảo đảm cho việc giao kết hợp đồng cũng như việc thực hiện các nghĩa vụ dân sự.

Thông qua việc áp dụng các biện pháp bảo đảm quyền lợi của mình khi đến thời hạn mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ. Có nhiều biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ như cầm cố tài sản, thế chấp tài sản, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lãnh, tín chấp. Mỗi biện pháp bảo đảm mang một đặc điểm riêng biệt, tùy thuộc vào nội dung và tính chất của từng quan hệ nghĩa vụ cụ thể cũng như phụ thuộc vào điều kiện của các chủ thể tham gia quan hệ ấy mà các bên lựa chọn biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ cho thích hợp. Để bảo đảm cho quyền dân sự được thực hiện, các bên chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ dân sự thường thỏa thuận về các biện pháp bảo đảm kèm theo với tính chất dự phòng.

Theo đó, nếu đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thì thông qua các biện pháp bảo đảm này, bên bị vi phạm sẽ thực hiện các quyền theo qui định của pháp luật để bảo đảm cho quyền lợi của mình. Cùng với các biện pháp bảo đảm khác, bảo lãnh được pháp luật quy định là một trong những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Theo nghĩa chung, thì bảo lãnh được hiểu là việc bảo đảm và chịu trách nhiệm trước pháp luật về người nào đó. Khái niệm này mang tính chất bao quát chung cho bản chất của hoạt động bảo lãnh, mà không thể hiện được những nét riêng của hoạt động bảo lãnh trong pháp luật dân sự.

Với góc độ là một quan hệ dân sự, thì bảo lãnh dân sự là việc một người hay một tổ chức (gọi là người bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (gọi là người nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (gọi là người được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn mà người được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Các bên cũng có thể thỏa thuận chỉ bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ thay khi bên được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình. Nghĩa vụ của bảo lãnh bao gồm tiền nợ gốc, tiền lãi, tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Khi người bảo lãnh đã phải trả nợ thay thì họ có quyền đòi người được bảo lãnh hoàn lại số tiền đã trả.

Khái niệm này đã thể hiện đầy đủ bản chất, đặc điểm của hoạt động bảo lãnh việc thực hiện nghĩa vụ dân sự. Như vậy, để hiểu rõ bản chất của biện pháp bảo lãnh, cần xem xét đến các yếu tố sau đây: - Về chủ thể của bảo lãnh: Quan hệ bảo lãnh thực chất là một quan hệ tay ba giữa người có quyền, người có nghĩa vụ và người thứ ba. Vì vậy chủ thể của bảo lãnh không chỉ là các bên trong quan hệ nghĩa vụ chính. Thông qua việc cam kết giữa người thứ ba trên cơ sở sự đồng ý của người có quyền hình thành một quan hệ, trong đó người thứ ba được gọi là người bảo lãnh, người có quyền gọi là người nhận bảo lãnh và người có nghĩa vụ được gọi là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người được bảo lãnh.

Người nhận bảo lãnh phải là người có đầy đủ năng lực hành vi, có khả năng tài sản (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác). - Về đối tượng của bảo lãnh: Như chúng ta đã biết, lợi ích mà các bên chủ thể trong một quan hệ nghĩa vụ hướng tới là lợi ích vật chất. Chỉ thông qua một lợi ích vật chất mới có thể bảo đảm được một lợi ích vật chất tương ứng. Vì vậy người bảo lãnh bằng một tài sản hoặc bằng việc thực hiện một công việc để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ này thay cho người bảo lãnh.

Nếu đối tượng của nghĩa vụ chính là việc thực hiện một công việc mà chỉ thông qua việc thực hiện công việc đó, quyền lợi của bên có quyền mới được thỏa mãn, thì đối tượng của bảo lãnh phải là việc thực hiện một công việc. Trong trường hợp này, người bảo lãnh là người có khả năng thực hiện công việc đó. Nếu đối tượng của nghĩa vụ chính là một khoản tiền hoặc một tài sản có giá trị khác, thì đối tượng của bảo lãnh phải là một tài sản thuộc sở hữu của người bảo lãnh. - Về phạm vi bảo lãnh có thể là một phận hoặc toàn bộ nghĩa vụ.

Nếu không có thỏa thuận gì khác, thì người bảo lãnh phải bảo lãnh cả tiền lãi trên nợ gốc trong phạm vi bảo lãnh; đồng thời phải bảo lãnh cả khoản tiền phạt cũng như tiền bồi thường thiệt hại. Như vậy, phạm vi bảo lãnh bao gồm nhiều phần so với giá trị của nghĩa vụ chính tùy thuộc vào sự cam kết, xác định của người bảo lãnh. - Về nội dung của bảo lãnh: Bên bảo lãnh phải dùng tài sản thuộc sở hữu của mình hoặc tự mình thực hiện một công việc để chịu trách nhiệm thay cho người được bảo lãnh nếu người này không thực hiện nghĩa vụ hoặc gây ra thiệt hại cho bên nhận bảo lãnh. Khi bên bảo lãnh thực hiện xong những cam kết trước bên nhận bảo lãnh, thì quan hệ nghĩa vụ chính cũng như việc bảo lãnh được coi là chấm dứt.

Khi đó, bên bảo lãnh có quyền yêu cầu người được bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ đối với mình trong phạm vi đã bảo lãnh; bên bảo lãnh được hưởng thù lao nếu có thỏa thuận giữa họ với người được bảo lãnh hoặc pháp luật có quy định. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong trường hợp nhiều người cùng bảo lãnh một nghĩa vụ, thì họ phải liên đới thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Vì vậy người nhận bảo lãnh có thể yêu cầu bất kỳ người nào trong số những người cùng bảo lãnh phải thực hiện toàn bộ nghĩa vụ khi đến thời hạn thực hiện mà người có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng. Khi một trong số những người bảo lãnh liên đới đã thực hiện toàn bộ nghĩa vụ thay cho người được bảo lãnh, thì có quyền yêu cầu những người bảo lãnh còn lại phải thực hiện cho mình phần nghĩa vụ trong phạm vi mà họ đã bảo lãnh.

Nếu người bảo lãnh được người nhận bảo lãnh miễn việc thực hiện nghĩa vụ, thì người được bảo lãnh vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đó đối với người có quyền. Trong trường hợp người nhận bảo lãnh chỉ miễn cho một số người bảo lãnh liên đới việc thực hiện phần nghĩa vụ bảo lãnh của người đó, thì những người bảo lãnh khác vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi họ đã bảo lãnh. - Về thời điểm thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh: Việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh chỉ được đặt ra khi đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Trước thời hạn đó, nếu các bên không có thỏa thuận thì bên nhận bảo lãnh không được yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ đó.

Như vậy, bảo lãnh là việc người thứ ba cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho người được bảo lãnh (thông thường là người có nghĩa vụ) nếu như người sau này không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc thực hiện không đầy đủ. Người thứ ba ở đây có thể là cá nhân, pháp nhân, thông thường người thứ ba, nếu là cá nhân thì phải là người có uy tín, có khả năng kinh tế và là người có quan hệ thân thiết với người được bảo lãnh. Ví dụ: cha mẹ bảo lãnh cho con; con cái bảo lãnh cho cha mẹ (quan hệ này được pháp luật một số thời kỳ trong lịch sử mặc nhiên thừa nhận); anh chị em bảo lãnh cho nhau; bạn bè thân hữu bảo lãnh cho nhau. Đối với bên bảo lãnh là pháp nhân: pháp nhân có thể đứng ra bảo lãnh cho pháp nhân khác trong việc thực hiện nghĩa 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vụ, cũng có thể bảo lãnh cho cá nhân.

Thông thường, một pháp nhân nếu không phải là một tổ chức tín dụng, có hoạt động bảo lãnh chuyên nghiệp thì phải là doanh nghiệp có liên quan mật thiết với người được bảo lãnh. Ví dụ: Tổng Công ty bảo lãnh cho một hợp đồng tín dụng của Công ty thành viên; Công ty mẹ bảo lãnh cho một hợp đồng sản xuất của một Công ty con; với các tổ chức tín dụng có hoạt động bảo lãnh chuyên nghiệp thì bảo lãnh là một nghiệp vụ, một loại dịch vụ và có thù lao. Ngày nay, cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế, số lượng các giao dịch dân sự ngày càng tăng và nhu cầu được bảo đảm cho các giao dịch đó cũng tăng theo, điều này đã kéo theo sự tăng trưởng đối với dịch vụ bảo lãnh của các tổ chức tín dụng. Bảo lãnh là một biện pháp bảo đảm đối nhân.

Như đã nói ở trên, bản chất của bảo lãnh không phải là việc người bảo lãnh bằng danh dự, uy tín của mình, mà thực chất bằng toàn bộ khối tài sản của mình để cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho người được bảo lãnh nếu người sau này không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ.