MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sở hữu trí tuệ là một trong ba trụ cột của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), cùng với những cam kết về thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, thì việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ là một yêu cầu bắt buộc khi Việt Nam ký kết Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ và đây cũng là điều kiện để gia nhập WTO. Trong những năm gần đây, cùng với xu thế hội nhập và toàn cầu hóa về kinh tế, nhận thức về sở hữu trí tuệ của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng ở nước ta ngày càng được nâng cao. Hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ đã và đang được xây dựng, các hoạt động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng nỗ lực triển khai trên diện rộng.
Năm 2005 đánh dấu những thành tựu to lớn trong tiến trình đổi mới hệ thống pháp luật của nước ta. Việc thông qua Bộ luật Dân sự và Luật Sở hữu trí tuệ thể hiện thành công của tiến trình hoàn thiện pháp luật sở hữu trí tuệ. Bộ luật Dân sự năm 2005 và Luật Sở hữu trí tuệ đã thể chế hóa được những đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về sở hữu trí tuệ tại Đại hội Đảng lần thứ IX. Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Đại hội Đảng nêu rõ: Chúng ta cần “phát triển các loại thị trường dịch vụ, khoa học công nghệ, sản phẩm trí tuệ…”.
Cho nên, cần “thực hiện tốt chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ…”. Những văn bản pháp luật về sở hữu trí tuệ trên đã đi vào đời sống xã hội được hơn ba năm, các doanh nghiệp trong và ngoài nước đang rất quan tâm đến các quy định bảo hộ của pháp luật, đặc biệt là các vấn đề về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp. Việc bảo hộ chặt chẽ quyền sở hữu công nghiệp nói chung và bảo hộ tên thương mại nói riêng có ý nghĩa quan trọng đối với 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tăng trưởng và phát triển kinh tế của quốc gia trong tương lai, nó sẽ thúc đẩy việc mở rộng kinh tế toàn cầu và phát triển công nghệ mới. Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong việc bảo hộ tên thương mại, thì vấn đề vi phạm tên thương mại còn xảy ra nhiều nơi trên đất nước ta, gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp trên thị trường.
Trong công cuộc xây dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, việc tìm hiểu vấn đề “bảo hộ tên thương mại” có vai trò và ý nghĩa hết sức cần thiết. Với hy vọng góp phần làm rõ hơn vấn đề lý luận và thực tiễn, cũng như đề ra được sáng kiến, giải pháp nâng cao hiệu quả của việc bảo hộ tên thương mại nên tôi lựa chọn đề tài “Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại theo quy định của pháp luật Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Những năm gần đây, vấn đề “bảo hộ tên thương mại” được quan tâm nghiên cứu nhằm tăng cường sự bảo hộ đầy đủ và có hiệu quả quyền sở hữu công nghiệp, đảm bảo hoạt động kinh doanh trung thực, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng. Đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề này dưới nhiều góc độ khác nhau.
Chủ yếu là các bài báo như: Bảo hộ tên thương mại, bí mật kinh doanh (Tác giả Hoàng Tố Như), Bảo hộ tên thương mại và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo hộ tên thương mại ở Việt Nam (TS. Nguyễn Thị Quế Anh, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Số 4/2002); Tìm hiểu vấn đề bảo hộ tên thương mại (Trần Phương Minh); Bảo hộ tên thương mại và nhãn hiệu – Những tình huống có thể phát sinh (Lê Tùng – Chuyên gia Sở hữu trí tuệ)… Nếu so với các đối tượng sở hữu công nghiệp khác thì có rất ít công trình nghiên cứu, đề cập đến vấn đề bảo hộ tên thương mại. Mặc dù vậy, những công trình khoa học đã được công bố là tài liệu tham khảo bước đầu để nghiên cứu, thực hiện luận văn. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Mục đích nghiên cứu của đề tài Trên cơ sở tìm hiểu vấn đề lý luận về tên thương mại, bảo hộ tên thương mại; đánh giá thực trạng về bảo hộ tên thương mại ở Việt Nam hiện nay, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp luật và nâng cao hiệu quả của việc bảo hộ tên thương mại hiện nay ở Việt Nam. Để thực hiện mục đích trên, trong khuôn khổ luận văn thạc sỹ luật học, tác giả tập trung vào những nhiệm vụ sau: Phân tích cơ sở lý luận về bảo hộ tên thương mại Phân tích, đánh giá thực trạng bảo hộ tên thương mại hiện nay ở ViệtNam ` Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo hộ tên thương mại ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Luận văn tập trung tìm hiểu vấn đề bảo hộ tên thương mại trong phạm vi quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, cụ thể nghiên cứu những khía cạnh sau: - Một số vấn đề lý luận và thực trạng về bảo hộ tên thương mại ở Việt Nam hiện nay. Cụ thể là về khái niệm, nội dung và vai trò của tên thương mại, bảo hộ tên thương mại trong hoạt động của doanh nghiệp, những ưu điểm, tồn tại và nguyên nhân của nó.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả của việc bảo hộ tên thương mại. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa duy vật biện chứng, phép biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về pháp luật. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã áp dụng một số phương pháp cụ thể như sau: Phương pháp phân tích để làm sáng tỏ những nội dung thuộc phạm vi nghiên cứu; phương pháp so sánh được sử dụng để làm rõ mức độ tương quan giữa các quy định, quan điểm để từ đó có những đánh giá, nhận định khách quan về nội dung nghiên cứu; phương pháp tổng hợp được sử dụng để khái quát hóa nội dung nghiên cứu một cách có hệ thống, làm cho vấn đề nghiên cứu trở nên ngắn gọn, xúc tích, dễ hiểu; phương pháp thống kê đem đến một cách nhìn cụ thể hơn thông qua những con số và vụ việc cụ thể… 6. Những kết quả nghiên cứu mới của luận văn Luận văn là chuyên khảo nghiên cứu tương đối toàn diện và có hệ thống về vấn đề tên thương mại và bảo hộ tên thương mại theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành.
Vì vậy có những đóng góp khoa học mới như sau: Thứ nhất, đưa ra và luận giải được những luận điểm cơ bản về tên thương mại, đặc biệt là: Khái niệm, đặc điểm, nội dung, ý nghĩa của việc bảo hộ tên thương mại đối với doanh nghiệp…. Thứ hai, từ những khó khăn và thực trạng trong việc thi hành pháp luật cũng như hoạt động xử lý hành vi xâm phạm quyền và vi phạm pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại, phân tích nguyên nhân và những vấn đề còn tồn tại. Thứ ba, trên cơ sở luận cứ khoa học và thực tiễn, đưa ra giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp luật và nâng cao hiệu quả của hoạt động bảo hộ tên thương mại. Cơ cấu của luận văn: Luận văn bao gồm 3 chương Chƣơng I: Một số vấn đề lý luận cơ bản về bảo hộ tên thương mại 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng II: Thực trạng hoạt động bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại ở Việt Nam hiện nay Chƣơng III: Phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả của hoạt động bảo hộ tên thương mại 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BẢO HỘ TÊN THƢƠNG MẠI 1.
Khái quát về tên thƣơng mại 1. Khái niệm tên thương mại Không phải là hàng hoá nhưng tên thương mại lại có ý nghĩa rất lớn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tên thương mại là một trong những đối tượng cơ bản của quyền sở hữu công nghiệp, vì vậy pháp luật rất nhiều quốc gia trên thế giới và pháp luật Việt Nam hiện nay luôn coi trọng việc bảo hộ tên thương mại. Tuy nhiên, khái niệm tên thương mại vẫn chưa được hiểu thống nhất ở các quốc gia.
Cho đến nay, chỉ có một điều ước quốc tế đa phương duy nhất đề cập trực tiếp đến vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại – đó là Công ước Paris năm 1883. Nhưng Công ước này không đưa ra một định nghĩa cụ thể về tên thương mại. Tên thương mại là một khái niệm được sử dụng trong văn bản và trong thực tiễn pháp luật Việt Nam, nó tương tương với khái niệm tiếng Anh trong luật quốc tế là “Tradename”. Không nên nhầm lẫn tên thương mại với nhãn hiệu hàng hoá (Trademark), cũng không nên nhầm lẫn tên thương mại với thương hiệu.
Tên thương mại được quy định trong một số văn bản pháp luật của Việt Nam như Bộ luật Dân sự, Luật Doanh nghiệp, Luật Sở hữu trí tuệ… Theo quy định tại khoản 21 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 thì tên thương mại được hiểu như sau: Tên thương mại là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh (khu vực kinh doanh 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là khu vực địa lý nơi chủ thể kinh doanh có bạn hàng, khách hàng hoặc có danh tiếng). Tên thương mại phải là tập hợp các chữ phát âm được và có nghĩa. Về cơ bản, do được sử dụng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nên tên thương mại sẽ phải đáp ứng các yêu cầu mà pháp luật doanh nghiệp dành cho tên doanh nghiệp. Hiện nay, theo quy định của Luật Doanh nghiệp thì doanh nghiệp được đăng ký ba tên: (i) Tên bằng tiếng Việt, (ii) Tên bằng tiếng nước ngoài (thường gọi là tên giao dịch hay đối ngoại), (iii) Tên viết tắt.