Chương 1: CHỢ VÀ VĂN HÓA CHỢ6 HA NOL Chương 2: CHỢ ĐÊM PHÓ CÔ HÀ NỘI - NHỮNG GIA TR] TIEU BIEU Chương 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP QUY HOẠCH VÀ PHÁT ‘TRIEN KHONG GIAN VAN HOA CHO DEM PHO CO HA NOL CHUONG 1 CHỢ VÀ VĂN HÓA CHỢ Ở HÀ NỘI. Chợ và văn hóa chợ 1. Chợ: khái niệm, nguồn gốc và loại hình: Chợ - một từ rất đỗi quen thuộc với người dân Việt Nam. Từ khi còn thơ bé, chắc hẵn ai cũng thuộc lòng những câu đồng dao “Bà còng đi chợ trời mưa cái tôm cái tếp di dua ba cong/ tin bà trong túi rơi ra/ cái tôm nhặt được.
trả bà mua rau”. Trẻ được giáo dục tính thật thà, biết tôn trọng, giúp đỡ người giả qua những câu hát đầy hình ảnh. Và chợ trong câu hát được trẻ hình dung là nơi xa xôi. Mẹ hay bà đi chợ không chỉ mua đồ ăn thức uống cho gia đình mà còn mua quà vẻ cho bé nữa.
“Mong như mong mẹ về chợ” là như vậy. Lớn lên, cắp sách tới trường, học sinh nào chẳng hiểu động, đến nỗi thầy cô phải mắng “lớp ồn như cái chợ vỡ”. Đúng vậy, ở chợ lúc nào cũng vui vẻ, tấp. nap, am thanh nhộn nhịp, đặc biệt vào các dịp lễ, tết “vui như chợ tết".
Quang cảnh đó bớt ôn ä trong những phiên chợ "rửa bát” ~ sau hôm chợ phiên hoặc sẽ lắng dần khi “nắng quái chiều hôm”, đến lúc tàn chợ để dân gian có câu so sánh “vắng như chợ chiều”. Chợ gắn bó mật thiết với đời sống người Việt và có sức hấp dẫn trần tục đến nỗi “Thứ nhất là tu tại gia/ Thứ nhì tu chợ/Thứ ba tu chùa”. Khi lến tuổi cặp kê, các chàng trai được khuyên “Trai khôn chọn vợ chợ đông”. Có nghĩa là khi đến chợ các cô gái sẽ bộc lộ hết tính cách thực sự của mình: hiển lành hay ghê gớm, lanh lẹ hay lề mé, c6 dam dang quan xuyén hay không, có thành một người vợ tốt hay không.
Nhưng mặt khác các chàng cũng được khuyên đừng quá kén chọn để đến nỗi phải “vo béo gat tép”: “Buổi chợ đông con cá hồng anh chê nhạt Buổi chợ tan con tép bạc cũng mua” 'Nỗi băn khoăn, lo lắng về nhân duyên của người con gái gắn liền với chợ: *Thân em như đãi lụa đảo Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai” “Tình cảm vợ chồng cũng được dân gian so sánh với hình ảnh che: “Gái thương chồng đương đông buổi chợ Trai chưa vợ nắng quái chiều hôm” Cái chợ nhỏ bé ấy nhưng có thể coi như một xã hội thu nhở, nơi tập trung mọi hạng người và những mối quan hệ xã hội phức tạp. Cứ như vậy ca đao tục ngữ, thành ngữ gần gũi với cuộc sống thường nhật, ở đó hình ảnh “chợ” xuất hiện với nhiều dáng vẻ khác nhau, chợ đã trở thành máu thịt của người dân Việt. Do đó, mỗi người sẽ giữ riêng cho mình một quan niệm riêng về chợ. Vậy nên, khó định nghĩa chính xác và đầy đủ chợ là gì.
Đối với người bán, chợ là nơi "buôn có bạn, bán có phường”, là nơi kiếm lời. Đối với người mua, chợ là nơi cung cấp những nhu yếu phẩm cho. cuộc sống thường ngày, là nơi gặp gỡ hàng xóm láng giềng, thăm hỏi bạn bè, trao đổi kinh nghiệm sản xuất. Con gái thích đi chợ vì được ngắm nhìn, được.
mặc cả, chợ là nơi thể hiện tài nữ công gia chánh. Ngược lại, đa số đàn ông con trai ngại đi chợ có lẽ vì quan niệm rằng “đi chợ là chuyện lat vặt của đản ba”. Tré nhỏ thích chợ vì chợ là nơi có nhiều đỗ chơi, quà bánh, nhiều trò vui mắt. Với nam thanh nữ tú, chợ còn là nơi hò hẹn va tâm tinh.
Mặc dù vậy, theo nghĩa chung nhất, chợ vẫn được hiểu “Lả nơi cổng cộng để đông người đến mua bán vào những ngày, buổi nhất định” [49, 1.171], Céc nha kinh tế học phương Tây lại nhìn nhận chợ dưới góc độ thuần túy kinh tế, chợ nằm trong khái niệm market (tức là thị trường): Đó là một thị trường tạo ra khi những người bán tiềm tàng một hàng hóa hay dịch vụ được. tiếp xúc với những người mua tiềm tàng và một phương tiện trao đổi đã có sẵn. Phương tiện trao đổi có thể là tiền mặt hay hàng đối lưu. Những hợp đồng trao đổi đạt được thông qua hoạt động của các quy luật cung và cầu.
Như vậy, thi trong market gắn liền với sản xuất hàng hóa. Cũng từ định nghĩa trên ta có thể tìm thấy nguồn gốc của chợ. Chợ xuất hiện khi kết thúc thời kỳ kinh tế tự cấp, tự túc, loài người biết trao đổi hàng, hóa dư thừa, đồng thời thỏa mãn nhu cầu mới trong sự phát triển của xã hội mới. Vậy ở Việt Nam chợ xuất hiện khi nào? Câu hỏi này rất khó trả lời vì chưa có nhà khoa học nào phát hiện ngôi chợ nào cổ nhất Việt Nam.
Các nhà khoa học chỉ có thể khoanh vùng những ngôi chợ lâu đời nằm trong vùng đất cỗ (khu vực đồng bằng châu thổ Sông Hồng) để nghiên cứu mà thôi. Hơn nữa, chợ là khoảng đắt trống diễn ra các hoạt động mua bán của con người, để họp chợ rất đơn giản, không phải xây cắt kiên cố nên khó để lại những dấu vết khảo cổ. Tuy nhiên, theo nhiều tài liệu và phương pháp nghiên cứu, các nhà khoa học cũng có thể đoán định từ cuối thời đá mới và đầu thời đồng thau, khi công cụ sản xuất được tu chỉnh đem lại nhiều nguồn thu hoạch khác nhau (như ngoài hái lượm, săn bắt là trồng trọt, chăn nuôi, nghề thủ công) và với thu hoạch cao cùng khả năng bảo quản dự trữ khiến cộng đồng có nhiều sản phẩm thăng dư. Mặt khác, thị tộc, bộ lạc cũng cần phải có sự quản lý, có phân công xã hội, tức là có một số người có năng lực chuyên môn làm công việc quản lý.
Và để phục vụ cho tầng lớp người thoát ly sản xuất, làm những công việc chung cũng như để thỏa mãn các nhu cầu ngày càng đa dạng của toàn công đồng, nền sản xuất hàng hóa đã manh nha ra đời. Khi có hàng hóa, vật phẩm thì xuất hiện nơi cố định, quy ước giữa những “người cần” và “người có” đến trao đổi, mua bán. Chợ hình thành từ đó. Quy mô, inh chat của chợ đa dạng, phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế và đặc điểm văn hóa xã hội của mỗi vùng miền, mỗi địa phương.
Có nhiều tiêu chí dé phan chia các loại hình chợ. Thông thường có 3 tiêu chí chủ yếu là: Tiêu chí không gian, tiêu chí thời gian và tiêu chí cơ cấu hàng hóa. + Phan loại theo tiêu chí không gian có các chợ cấp vùng miễn và địa phương, khu vực. 'Chợ cấp vùng miễn như : chợ vùng cao, chợ biên giới (chợ Đồng Đăng, Kỳ Lửa), chợ đồng bằng (chợ Đồng Xuân, Đông Ba, Bến Thành.), chợ vùng sông nước (chợ nôi Cai Rang.) Chợ cấp địa phương, khu vực như: chợ nông thôn, còn gọi là chợ quê (bao gồm chợ làng, chợ xã; chợ huyện, chợ tỉnh); chợ thành phố (bao gồm các.
chợ lớn cấp thành phố và các chợ khu vực, chợ cóc. + Phân loại theo theo tiêu chí thời gian có: chợ phiên (họp định kỳ vào một số ngày quy ước nhất định, như chợ Bưởi, chợ Hôm, chợ Mơ.) và chợ thường nhật (họp hàng ngày). Cũng lấy thời gian họp chợ làm tiêu chí phân loại cồn có thé chia ra thành các loại chợ như: chợ họp vào vào sáng sớm gọi là chợ mai, chợ họp, lúc chiều tối gọi là chợ hôm, chợ họp ban đêm gọi là chợ đêm. + Phân loại theo tiêu chí cơ cấu hàng hóa có: các chợ thường (ban da dạng các mặt hàng) và các chợ đặc sản (bán một loại hàng hóa đặc trưng và được lấy làm tên chợ như: chợ hoa, chợ rau quả, chợ trâu bỏ, chợ ngựa, chợ cạo, chợ vải, chợ nón.) Ngoài ra, còn có một số tiêu chí khác đễ phân loại chợ như: căn cứ vào quy mô có các chợ quy mô lớn và các chợ quy mô nhỏ; căn cứ vào mức độ hiện đại của chợ có chợ truyền thống, siêu thị, trung tâm thương mại, chợ điện tử.; hay dựa trên nét đặc sắc của chợ có chợ tết, cho tinh, chợ trời, chợ âm dương.
‘Tom lai dit phân loại chợ theo tiêu chí nào thì chợ vẫn là trung tâm. phản ánh trình độ phát triển và nếp sống kinh tế, xã hội của một địa phương. Chính :ây rất khó có thẻ thống kê chính xác có bao nhiêu cái chợ. trên toàn lãnh thô Việt Nam.
Chỉ biết rằng chợ có mặt khắp nơi với nhiều kiểu. loại đa dạng nhằm phục vụ nhu cầu mua sắm thực phẩm tươi sống hằng ngày, vật dụng sinh hoạt và công cụ sản xuất của người dân. Hơn nữa chợ còn là nơi giao lưu và có thể còn là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa cộng đồng. Vì vậy, từ lâu chợ đã là một phần không thể thiếu trong đời sống vật chất va tinh than của người dân Việt Nam.
Một người nước ngoài làm công tác văn hoá nhiều lần đến Việt Nam đã nói rất hay về chợ Việt: “Đó là thương trường bán lộ thiên kỳ diệu, là nơi bùng nỗ sắc màu, âm thanh, hương vị thiên nhiên, tính cách và xứ sở”. Quả thật đi chợ Việt, cũng là lúc con người ta chìm đắm trong một biểu cảm của một sắc thái Việt, một thứ văn hoá sống động chứa chất đầy một tính duy cảm. Chợ đêm: quan niệm, loại hình và đặc điểm Nếu như chợ nói chung là nơi hội họp để mua bán hàng hóa thì chợ đêm cũng vậy song không chỉ có vậy, chợ đêm còn là nơi sinh hoạt văn hóa, giao tiếp xã hội. Người ta đi chợ không chỉ để mua bán mà còn để giao lưu, giải trí, thư giãn Có thể quan niệm về chợ đêm như sau: Chợ đếm là chợ họp vào ban đêm tại một địa điểm nhất định, nơi diễn ra các hoạt động trao đổi mua bán hàng hóa, đông thời là địa điểm sinh hoạt văn hóa trên cơ sở những đặc thù riêng về kinh tế, văn hóa, xã hội của một khu vực dân cư nhất định.
Từ đó chúng ta có thể đi đến nhận diện những đặc điểm chủ yếu của. Trước hết cẳn phải thấy, cũng như mọi loại hình chợ khác, chợ đêm cũng mang những đặc điểm cơ bản nhất của chợ nói chung, đó là: chợ họp tại một địa điểm nhất định và có thể vào những ngày, buổi nhất định; chợ là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi mua bán hàng hóa.