Chương 1: Khái quá văn hóa Trung Quốc Tác giả làm rõ cơ sở lý luận thông qua việc cung cấp các định nghĩa về văn hóa, văn hóa chính trị, mối liên kết giữa văn hóa với con ngƣời, văn hóa với chủ nghĩa dân tộc. Tác giả đồng thời trình bày một số nét đặc trƣng của văn hóa Trung Hoa truyền thống, hiện đại, là cơ sở hình thành nên một văn hóa Biển Đông đặc trƣng Trung Hoa. Chương 2: Yếu tố văn hóa trong chính sách Biển Đông của Trung Quốc Trong chƣơng này, tác giả sẽ khái quát các giá trị “vật chất” Biển Đông, nguyên nhân khách quan của văn hóa bành trƣớng Biển Đông của Trung Quốc. Trong đó, khái quát vị trí địa kinh tế, địa chiến lƣợc Biển Đông; từ đó, khái quát chính sách của Trung Quốc đối với Biển Đông từ khi vùng biển này nằm trong chiến lƣợc bành trƣớng của Trung Quốc.
Phần quan trọng của chƣơng 2, tác giả phân tích những nhân tố văn hóa trong ứng xử Biển Đông của Trung Quốc, cụ thể bao gồm những tƣ tƣởng của chủ nghĩa dân tộc bành trƣớng Biển Đông, quan niệm về chủ quyền biển của Trung Quốc, phƣơng tiện của văn hóa Biển Đông Trung Quốc, phong cách đàm phán và tuyên bố của Trung Quốc trên bàn hội nghị có vấn đề Biển Đông. Từ đây, tác giả đƣa ra những kết luận đánh giá các ứng xử của Trung Quốc dƣới góc nhìn văn hóa. Chương 3: Giải pháp giải quyết vấn đề Biển Đông dưới góc độ văn hóa – Kinh nghiệm cho Việt Nam Đây là một chƣơng nghiên cứu khó. Tác giả bằng hiểu biết, học hỏi từ những công trình đi trƣớc đã cố gắng đƣa ra những giải pháp kiến nghị của riêng mình, lựa chọn cân nhắc những giải pháp phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh lịch sử của Việt Nam, cùng góp phần tìm hƣớng dẫn dắt Trung Quốc tới một văn hóa biển ASEAN chung.
Đồng thời, các giải pháp cũng nhắm xây dựng văn hóa biển Việt Nam trở thành 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một văn hóa truyền thống và phát triển của dân tộc, góp phần nâng tầm vị thế quốc gia biển của Việt Nam trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa giáo dục. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VĂN HÓA TRUNG QUỐC 1.1 Khái niệm văn hóa Theo Joseph S., sức mạnh mềm của một quốc gia chủ yếu dựa trên ba nguồn cơ bản: văn hóa của quốc gia đó (tại những điểm mà nó hấp dẫn ngƣời khác), các giá trị về mặt chính trị (mà họ thụ hƣởng cả khi ở trong và ngoài nƣớc), và các chính sách đối ngoại (khi những ngƣời khác coi đó là hợp pháp và có căn cứ về mặt đạo đức) [119]. Trong đó, văn hóa là một nguồn đặc biệt của sức mạnh mềm. Từ văn hóa, các nguồn cơ bản khác của sức mạnh mềm có thể đƣợc tạo ra hoặc chịu ảnh hƣởng.
Văn hóa thể hiện với các cấp độ vô cùng đa dạng, và thƣờng rất khó thay đổi, các yếu tố văn hóa khác nhau cũng tƣơng tác theo những cách thức khác nhau. Ngay từ những năm 60 của thế kỷ XX, ở Mỹ đã có hơn 200 định nghĩa văn hoá [164]. Cách nhìn về văn hóa rất đa dạng. Mỗi nhà nghiên cứu trên bất kỳ lĩnh vực nào cũng đều tìm thấy ảnh hƣởng của văn hóa, họ cũng tìm ra một cách định nghĩa riêng về văn hóa cho mình.
Một cách phổ biến, văn hoá được quan niệm trước hết là sự chiếm hữu kho tàng các giá trị nghệ thuật: văn học, kiến trúc, mỹ thuật, âm nhạc… Trong “The Expediency of Culture: Uses of Culture in the Global Era” (Phƣơng tiện văn hóa, lợi ích của nó trong thời đại toàn cầu) của George Yudice, một nhà nghiên cứu văn hóa xã hội ngƣời Mỹ, đã cho ra đời học thuyết tiên phong trong việc thay đổi vai trò của văn hóa trong thế giới toàn cầu hóa. George Yudice khám phá cách các nhóm/ tổ chức bản địa hoạt động cho quốc gia, tổ chức phi chính phủ xem văn hóa nhƣ là một nguồn tài nguyên có giá trị đầu tư, tranh chấp và được sử dụng cho những mục đích đa dạng về chính trị xã hội và kinh tế [68]. Ông mô tả một thế giới là nơi mà văn hóa là một mô 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình để phát triển đô thị, các phong tục tập quán, nghi lễ đƣợc sử dụng để thúc đẩy sự phát triển các ngành du lịch, công nghiệp di sản, ngành công nghiệp văn hóa hiện đại, đóng góp một phần to lớn vào sự phát triển quốc dân. Chủ nghĩa tƣơng đối văn hoá định nghĩa văn hoá với tƣ cách là một hệ thống ký hiệu do con ngƣời tạo tác và sử dụng để hiệp thông với nhau, chủ nghĩa tƣơng đối văn hoá xuất phát từ việc vừa quay lại lấy ngôn ngữ làm nền tảng cho văn hoá, vừa xem mỗi ngôn ngữ nhƣ một thế giới quan biệt lập.
Giả thuyết Sapir-Whorf (Edward Sapir và Benjamin L. Whorf) thƣờng đƣợc viện dẫn làm cơ sở với các luận điểm sau: 1) mỗi ngôn ngữ là một cách thức mô tả thế giới khác nhau (hành động, vận động, không gian, thời gian); 2) mỗi nền văn hoá đều bị quy định bởi «phần hạ tầng» của ngôn ngữ qua đó nó đƣợc thể hiện, và phần này chính là nơi chôn giấu những cách thức tƣ duy của ngôn ngữ mà Whorf gọi là «ẩn mô» (cryptotypes); 3) Do đó, những người sử dụng ngôn ngữ khác nhau sẽ không tư duy về thế giới và không nhận thức không gian, thời gian… giống nhau. Nói cách khác, cấu trúc văn phạm và từ vựng của ngôn ngữ quy định vô cùng chặt chẽ phương cách con người nhận thức và tư duy [128]. Năm 2002, UNESCO đã đƣa ra định nghĩa về văn hóa nhƣ sau: “Văn hóa nên đƣợc đề cập đến nhƣ là một tập hợp của những đặc trƣng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm ngƣời trong xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phƣơng thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin.” Với định nghĩa này, văn hóa đã đƣợc nhiều quốc gia nhìn nhận với vai trò là nhân tố xuất hiện trong tất cả mọi lĩnh vực.
Cựu Tổng Giám đốc UNESCO, GS Federico Mayor khi ông đƣa ra một định nghĩa: "Văn hóa phản ánh và thể hiện một cách tổng quát và sống động mọi mặt của cuộc sống (của mỗi cá nhân và cả cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ cũng nhƣ đang diễn ra trong hiện tại, qua hàng bao thế kỷ, nó đã cấu thành một hệ thống các giá trị, truyền thống thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình" [06, tr.01-10], đã giúp những nhà nghiên cứu sâu về văn hóa đã đánh giá văn hóa nhƣ là một sản phẩm 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kỳ diệu sau tất cả các sản phẩm sáng tạo của con ngƣời, nó hình thành, phát triển và lƣu tồn một cách kiên nhẫn, âm thầm và mãnh liệt. Trong một góc nhìn về giá trị thuần túy của văn hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đƣa ra một khái niệm: "Vì lẽ sinh tồn cũng nhƣ mục đích của cuộc sống, loài ngƣời mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phƣơng thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá". Còn trong lý luận văn hóa của Đảng cộng sản Việt Nam, khái niệm "văn hoá" đƣợc hiểu là “hoạt động nhằm phát huy những nhu cầu và năng lực của con ngƣời hƣớng tới Chân, Thiện, Mỹ” [12].
Khái niệm văn hóa có bao gồm giá trị tiêu cực? Đối với một số ngƣời, văn hóa là đạo đức nhƣ công thức của Albert Schweitzer "Văn hoá chính là đạo đức", hay đồng quan điểm với vị học giả này, Giáo sƣ Trần Ngọc Thêm có khái niệm: “Trong các hoạt động sáng tạo1 của con ngƣời chỉ có những hoạt động mang tính nhân bản, vì lợi ích của con ngƣời, mới tạo ra văn hóa và là văn hóa. Những hoạt động nhƣ trộm cƣớp, tham nhũng., hoạt động của những ngƣời nhƣ Hitler.không những không tạo ra văn hóa và không phải là văn hóa, mà còn làm cho văn hóa tổn hại nặng nề - đó là những hoạt động phản văn hóa, kéo lùi bánh xe lịch sử của nhân loại” [38]. Bên cạnh đó, một định nghĩa khái quát và rộng hơn cũng đƣợc ông đƣa ra: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị (vật chất và tinh thần, tĩnh và động, vật thể và phi vật thể.) do con ngƣời sáng tạo ra và tích luỹ qua quá trình hoạt động 1 Theo GS. Trần Ngọc Thêm, hoạt động văn hóa của con ngƣời bao gồm hoạt động sáng tạo và hoạt động tái tạo.
Hoạt động sáng tạo, theo nghĩa hẹp có tác dụng làm phát triển vốn văn hóa của dân tộc, của con ngƣời: trong lịch sử nhân loại, ta từng biết đến những sáng tạo cực kỳ quan trọng nhƣ việc phát minh ra lửa, bánh xe, thuần dƣỡng súc vật, sáng chế ra chữ viết, kim la bàn, công nghệ in ấn. Hoạt động tái tạo tuy không phát triển, nhƣng có tác dụng bảo tồn và phổ biến các giá trị văn hóa. Viết ra một cuốn sách - đó là hoạt động sáng tạo, còn việc in, nhân bản cuốn sách ấy - đó là hoạt động tái tạo. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực tiễn, trong sự tƣơng tác với môi trƣờng tự nhiên và xã hội của mình” [39, tr.
Đối với những kẻ tôn sùng một tôn giáo nào - sẽ là vô văn hoá nếu ai đó không có kinh nghiệm tôn giáo đó; đối với số ngƣời chuộng khoa học thì những ai không biết đến những thành tựu cao của khoa học, ngƣời đó sẽ nằm “ngoài văn hoá”. Văn hoá - về bản chất đó chỉ là tổng hợp những giá trị tích cực. Tuy nhiên, trong đời sống quan hệ quốc tế, nếu loại bỏ những giá trị tiêu cực, nguy hiểm cho một chủ thể hoặc một số chủ thể, thì tự khắc văn hóa đã trở thành một tƣơng đối luận cực đoan, và không còn giữ nguyên bản chất vốn có của nó. Thật khó để xác định một giá trị văn hóa thuần túy nào là tiêu cực hay tích cực khi đứng ngoài luồng văn hóa ấy.
Cũng thật khó để đƣa ra một cái nhìn bớt tiêu cực hơn khi cái đƣợc đánh giá là tiêu cực ở nơi này lại đƣợc cho là tích cực ở nơi khác.