Khóa luận tốt nghiệp lịch sử sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân mỹ trong chính sách đối ngoại dưới chính quyền tổng thống george waker bush

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp lịch sử sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân mỹ trong chính sách đối ngoại dưới chính quyền, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Phạm Nguyễn Bích Trâm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thái Yên Hương
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quốc Tế Học
• Đề tài: Sự Thể Hiện Của Chủ Nghĩa Cá Nhân Mỹ Trong Chính Sách Đối Ngoại Dưới Chính Quyền Tổng Thống George Waker Bush
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN VÀ CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN MỸ
• 1.1. Một số khái niệm về chủ nghĩa cá nhân
• 1.2. Chủ nghĩa cá nhân là chủ nghĩa vị kỷ
• 1.3. Chủ nghĩa cá nhân là sự đối lập của chủ nghĩa tập thể
• 1.4. Chủ nghĩa cá nhân theo cách nhìn của người Mỹ
• 1.5. Đặc điểm chung của chủ nghĩa cá nhân
• 1.6. Những tiền đề hình thành chủ nghĩa cá nhân Mỹ
• 1.7. Cuộc chiến giành độc lập từ người Anh
• 1.8. Quá trình Tây tiến mở rộng lãnh thổ
• 1.9. Biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân Mỹ trong đời sống hằng ngày, trong quá trình hoạch định chính sách
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ NGHĨA BIỆT LỆ MỸ - SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN MỸ
• 2.1. Một số cách lí giải về chủ nghĩa biệt lệ
• 2.2. John de Crèvecoeur
• 2.3. Frederick Jackson Turner và Alfred Thayer Mahan
• 2.4. Xuất phát điểm và sự thể hiện của Chủ nghĩa Biệt lệ trong lịch sử Hoa Kỳ
• 2.5. Xuất phát điểm của Chủ nghĩa Biệt lệ
• 2.6. Bành trướng là định mệnh hiển nhiên (Manifest Destiny)
• 2.7. Chủ nghĩa biệt lệ và quá trình triển khai trong chính sách đối ngoại Mỹ
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ THỂ HIỆN CỦA CHỦ NGHĨA BIỆT LỆ MỸ TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI DƯỚI CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG GEORGE WAKER BUSH
• 3.1. Tổng quan về Tổng thống George Waker Bush
• 3.2. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Tổng thống George Waker Bush
• 3.3. Sự thể hiện của chủ nghĩa biệt lệ Mỹ trong chính sách đối ngoại dưới chính quyền Tổng thống George Waker Bush
• 3.4. Nghiên cứu Học thuyết “tấn công phủ đầu” và trường hợp cuộc chiến tranh Iraq
• 3.5. Nghiên cứu chính sách ngoại giao nhân quyền và sự triển khai đối với Trung Quốc của Tổng thống George Waker Bush
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chủ nghĩa cá nhân Mỹ trong chính sách đối ngoại

Chủ nghĩa cá nhân Mỹ đã đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, đặc biệt dưới thời Tổng thống George W. Bush. Chủ nghĩa này không chỉ phản ánh tính cách của người Mỹ mà còn ảnh hưởng đến cách thức mà quốc gia này tương tác với các nước khác. Sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân trong chính sách đối ngoại đã tạo ra những quyết định mang tính chiến lược, từ đó định hình vị thế của Mỹ trên trường quốc tế.

1.1. Khái niệm chủ nghĩa cá nhân và ảnh hưởng của nó

Chủ nghĩa cá nhân là một khái niệm phản ánh sự tự do và quyền lợi cá nhân. Ở Mỹ, nó được coi là một phần không thể thiếu trong văn hóa và chính trị. Sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân đã dẫn đến những quyết định chính trị mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa.

1.2. Lịch sử hình thành chủ nghĩa cá nhân tại Mỹ

Chủ nghĩa cá nhân đã hình thành từ những ngày đầu lập quốc của Hoa Kỳ. Những giá trị như tự do, bình đẳng và quyền cá nhân đã được khẳng định qua các cuộc chiến tranh giành độc lập và mở rộng lãnh thổ. Điều này đã tạo nền tảng cho chính sách đối ngoại của Mỹ.

II. Thách thức trong việc thể hiện chủ nghĩa cá nhân trong chính sách đối ngoại

Mặc dù chủ nghĩa cá nhân đã định hình chính sách đối ngoại của Mỹ, nhưng cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như xung đột quốc tế, khủng bố và sự cạnh tranh toàn cầu đã đặt ra những câu hỏi về tính hiệu quả của chính sách này. Sự mâu thuẫn giữa lợi ích quốc gia và giá trị cá nhân cũng là một vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Những thách thức từ xung đột quốc tế

Xung đột quốc tế đã làm nổi bật sự mâu thuẫn giữa chủ nghĩa cá nhân và lợi ích quốc gia. Các quyết định quân sự của Mỹ thường bị chỉ trích vì không phản ánh đúng giá trị của chủ nghĩa cá nhân, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

2.2. Tác động của khủng bố đến chính sách đối ngoại

Khủng bố đã thay đổi cách thức mà Mỹ thực hiện chính sách đối ngoại. Sự cần thiết phải bảo vệ an ninh quốc gia đã dẫn đến việc áp dụng các biện pháp cứng rắn, đôi khi đi ngược lại với các giá trị của chủ nghĩa cá nhân.

III. Phương pháp nghiên cứu chính sách đối ngoại dưới thời Tổng thống Bush

Để hiểu rõ hơn về sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân trong chính sách đối ngoại của Tổng thống George W. Bush, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng. Phân tích lịch sử, so sánh và tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau sẽ giúp làm rõ mối liên hệ giữa chủ nghĩa cá nhân và các quyết định chính trị.

3.1. Phân tích lịch sử và bối cảnh chính trị

Phân tích lịch sử giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh chính trị mà Tổng thống Bush phải đối mặt. Những quyết định của ông không chỉ dựa trên lý thuyết mà còn phản ánh thực tế phức tạp của thời đại.

3.2. So sánh với các chính sách đối ngoại trước đó

So sánh chính sách đối ngoại của Bush với các tổng thống trước đó sẽ làm nổi bật sự khác biệt trong cách tiếp cận và thể hiện chủ nghĩa cá nhân. Điều này giúp nhận diện rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chính trị.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chủ nghĩa cá nhân trong chính sách đối ngoại

Chủ nghĩa cá nhân không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Các quyết định như can thiệp quân sự hay hỗ trợ nhân đạo đều phản ánh sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân trong bối cảnh toàn cầu.

4.1. Can thiệp quân sự và chủ nghĩa cá nhân

Các cuộc chiến tranh như Iraq đã cho thấy sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân trong quyết định can thiệp quân sự. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến nhiều tranh cãi về tính hợp lý và hiệu quả của các hành động này.

4.2. Hỗ trợ nhân đạo và giá trị cá nhân

Chính sách hỗ trợ nhân đạo của Mỹ cũng phản ánh giá trị của chủ nghĩa cá nhân. Những nỗ lực này không chỉ nhằm mục đích chính trị mà còn thể hiện trách nhiệm của một siêu cường đối với cộng đồng quốc tế.

V. Kết luận và tương lai của chủ nghĩa cá nhân trong chính sách đối ngoại

Chủ nghĩa cá nhân đã và đang tiếp tục ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Mỹ. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và các thách thức mới, cần có sự điều chỉnh để đảm bảo rằng các giá trị cá nhân vẫn được tôn trọng trong các quyết định chính trị.

5.1. Tương lai của chủ nghĩa cá nhân trong chính sách đối ngoại

Tương lai của chủ nghĩa cá nhân trong chính sách đối ngoại sẽ phụ thuộc vào khả năng của Mỹ trong việc cân bằng giữa lợi ích quốc gia và giá trị cá nhân. Sự thay đổi trong bối cảnh toàn cầu sẽ yêu cầu một cách tiếp cận linh hoạt hơn.

5.2. Những bài học từ chính sách đối ngoại của Bush

Những bài học từ chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush sẽ là cơ sở cho các nhà lãnh đạo tương lai. Việc hiểu rõ sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân sẽ giúp định hình các quyết định chính trị trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân Mỹ trong chính sách đối ngoại dưới chính quyền Tổng thống George Walker Bush" được thực hiện bởi sinh viên Phạm Nguyễn Bích Trâm (Lớp Quốc tế học 4, Khóa 2007–2011, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Nguyễn Thái Yên Hương (Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao). Đề tài xuất phát từ việc tiếp cận quan hệ quốc tế dưới góc độ liên ngành văn hóa - lịch sử - chính trị, nhằm tìm kiếm sợi dây liên kết giữa nét tính cách cốt lõi của một dân tộc và hành vi đối ngoại của quốc gia đó.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nhận thức tính cách đối tác đóng vai trò nền tảng để đưa ra các quyết sách đối ngoại phù hợp. Tác giả lựa chọn Hoa Kỳ – một siêu cường có tầm ảnh hưởng toàn cầu nhưng mang đặc trưng văn hóa đề cao chủ nghĩa cá nhân (individualism), mà sự phát triển đỉnh cao của nó là chủ nghĩa biệt lệ/ngoại lệ (American exceptionalism). Giai đoạn cầm quyền hai nhiệm kỳ của cựu Tổng thống George W. Bush (2001–2009) được lựa chọn làm đối tượng khảo sát chính vì tính chất trọn vẹn của nhiệm kỳ, đồng thời đây là giai đoạn chính sách đối ngoại Mỹ bộc lộ rõ nét tính đơn phương, quyết liệt và mang đậm dấu ấn của chủ nghĩa cá nhân biệt lệ.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Tìm hiểu sự ra đời của chủ nghĩa cá nhân gắn liền với điều kiện hình thành Liên bang Mỹ; phân tích và xác lập cách hiểu khoa học, thống nhất về chủ nghĩa cá nhân Mỹ.
2. Làm rõ chủ nghĩa biệt lệ như một bước phát triển nâng cao của chủ nghĩa cá nhân Mỹ trên trường quốc tế và tổng hợp các luận điểm lý giải của các học giả tiêu biểu.
3. Phân tích bản chất chính sách đối ngoại Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống George W. Bush thông qua các trường hợp điển hình nhằm chứng minh sự hiện diện của chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa biệt lệ trong thực tiễn hoạch định, triển khai chính sách.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Khảo cứu quá trình lịch sử từ thời kỳ lập quốc để chứng minh chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa biệt lệ đã phôi thai từ nguồn gốc lập nước và trở thành đặc trưng tính cách bất biến của dân tộc Mỹ.
2. Thu thập, hệ thống hóa nguồn tài liệu từ sách chuyên khảo, tạp chí học thuật, báo chí và tư liệu nghiên cứu quốc tế, vận dụng kiến thức chuyên ngành Quốc tế học để phân tích, tổng hợp làm sáng tỏ chủ đề.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sự thể hiện của chủ nghĩa cá nhân Mỹ (phát triển thành chủ nghĩa biệt lệ) trong chính sách đối ngoại.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm là hai nhiệm kỳ của Tổng thống George W. Bush (2001–2009), đặt trong tiến trình lịch sử Hoa Kỳ từ thế kỷ XVII (thời kỳ thuộc địa, Tuyên ngôn Độc lập 1776, Hiến pháp 1788, phong trào Tây tiến 1600–1890) qua các mốc triển khai đối ngoại thế kỷ XIX–XX.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Hoa Kỳ và các địa bàn trọng điểm trong chính sách đối ngoại của chính quyền George W. Bush (đặc biệt là khu vực Trung Đông với trường hợp Iraq và khu vực châu Á - Thái Bình Dương với trường hợp Trung Quốc).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống lý thuyết về văn hóa chính trị, lý luận quan hệ quốc tế và các học thuyết chính trị kinh điển về tính cách dân tộc Mỹ.

Khung lý thuyết và khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm chủ nghĩa cá nhân (Individualism): Tác giả thực hiện phân định rạch ròi giữa hai khái niệm: "chủ nghĩa vị kỷ" (egoism - cách hiểu truyền thống ở Việt Nam và Đông Á, mang nghĩa đạo đức học tiêu cực, đặt lợi ích bản thân lên trên hết) và "chủ nghĩa cá nhân" (individualism - theo quan niệm phương Tây và Hoa Kỳ, là phạm trù xã hội - chính trị thừa nhận con người phổ cập, đề cao quyền tự do, bình đẳng, tự chủ và là động lực phát triển xã hội).
• Chủ nghĩa biệt lệ Mỹ (American Exceptionalism): Khái niệm xem nước Mỹ là một mô hình đặc biệt, tách biệt khỏi các tiền lệ châu Âu, là "Thành phố trên đỉnh đồi" (A city upon a hill) có sứ mệnh thiêng liêng khai hóa và dẫn dắt thế giới.
• Các luận thuyết học thuật bổ trợ:
  • Địa lý nhân văn: Quan điểm của J. Hector St. John de Crèvecoeur về sự hình thành bản sắc người Mỹ từ điều kiện tự nhiên mới.
  • Luận thuyết Miền biên cương (Frontier Thesis): Quan điểm của Frederick Jackson Turner khẳng định vùng đất tự do miền Tây là chìa khóa định hình tính cách tự do, bình đẳng, tự lực cánh sinh của người Mỹ.
  • Học thuyết Sức mạnh trên biển: Quan điểm của Alfred Thayer Mahan về việc mở rộng biên cương ra đại dương.
  • Khoa học chính trị so sánh: Đánh giá của Alexis de Tocqueville trong Nền dân trị Mỹ (Democracy in America) về nguyên tắc "luật của các luật" (law of laws), cơ chế tam quyền phân lập của Montesquieu và quyền tối cao của nhân dân.
  • Học thuyết Định mệnh hiển nhiên (Manifest Destiny): Do John L. O'Sullivan khởi xướng năm 1845, biện minh cho quá trình mở rộng lãnh thổ và bành trướng quyền lực.

Khái niệm / Học thuyết	Đại diện tiêu biểu	Nội dung cốt lõi gắn với khóa luận
Chủ nghĩa cá nhân Mỹ	Thomas Hobbes, Alexis de Tocqueville, Ronald Scollon	Tôn trọng quyền cá nhân độc lập, tự chủ, bình đẳng; hình tượng "người anh hùng đơn độc" (cao bồi).
Thành phố trên đỉnh đồi	John Winthrop (1630)	Xem nước Mỹ là thực thể được Chúa lựa chọn, là hình mẫu chuẩn mực cho thế giới.
Luận thuyết Miền biên cương	Frederick Jackson Turner (1893)	Quá trình khai phá miền Tây tạo nên tính cách tự do ngoài vòng kiểm soát và tinh thần tự lực.
Định mệnh hiển nhiên	John L. O'Sullivan (1845)	Niềm tin vào sứ mệnh mở rộng lãnh thổ và truyền bá thể chế tự do dân chủ ra toàn cầu.
Học thuyết Monroe	James Monroe, John Quincy Adams (1823)	Nguyên tắc "châu Mỹ của người Mỹ", ngăn chặn can thiệp từ châu Âu và xác lập ảnh hưởng của Hoa Kỳ.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp luận: Dựa trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Marx-Lenin để nhìn nhận hiện tượng văn hóa - chính trị một cách khách quan, toàn diện.
• Phương pháp nghiên cứu lịch sử và logic: Tái hiện quá trình hình thành chủ nghĩa cá nhân từ thời lập quốc và sự phát triển tiếp nối thành chủ nghĩa biệt lệ theo trình tự thời gian.
• Phương pháp quan hệ quốc tế và phân tích chính sách: Đánh giá các quyết sách ngoại giao, phân tích cấu trúc ra quyết định của chính quyền Tổng thống George W. Bush.
• Phương pháp nghiên cứu bổ trợ: Phân tích, tổng hợp, liệt kê, so sánh (giữa cách mạng Mỹ và cách mạng Pháp, giữa văn hóa miền Bắc và miền Nam Hoa Kỳ), quy nạp và diễn dịch.

Nguồn dữ liệu: Tư liệu nghiên cứu gồm các tác phẩm kinh điển dịch sang tiếng Việt và tài liệu tiếng Anh (Democracy in America của Alexis de Tocqueville, The American Ways của Datesman - Crandall - Kearny, Văn minh Hoa Kỳ của Jean-Pierre Fichou, Văn hóa và tính cách của người Mỹ do Robert H. Bellah chủ biên, Sốc văn hóa Mỹ của Esther Wanning); các công trình chuyên khảo trong nước (Liên bang Mỹ: Đặc điểm xã hội - văn hóa và Hoa Kỳ: Văn hóa và chính sách đối ngoại của TS. Nguyễn Thái Yên Hương, Hồ sơ văn hóa Mỹ của Hữu Ngọc); cùng hệ thống bài báo khoa học trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay và tư liệu lưu trữ của Đại sứ quán Hoa Kỳ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa cá nhân Mỹ

Chương đầu tiên tập trung làm sáng tỏ bản chất khái niệm và các tiền đề lịch sử - xã hội định hình chủ nghĩa cá nhân Mỹ:

• Phân định khái niệm: Tác giả dẫn chứng quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bài viết ngày 03/02/1969 ("Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân") và các phát biểu phát động học tập đạo đức năm 2007 để chứng minh rằng ở Việt Nam, "chủ nghĩa cá nhân" được đồng nhất với "chủ nghĩa vị kỷ" (egoism) – thói tư lợi, tiêu cực, đối lập với lợi ích tập thể. Ngược lại, tại Hoa Kỳ, chủ nghĩa cá nhân mang giá trị tích cực, là sự công nhận giá trị độc lập của con người phổ cập, thúc đẩy sáng tạo, tự do và bình đẳng.
• Hai tiền đề lịch sử quyết định:
  1. Cuộc chiến tranh giành độc lập chống thực dân Anh (1776): Bắt nguồn từ nhu cầu tự do và phản kháng ách áp bức thuế khóa (như Đạo luật thuế tem). Bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 04/07/1776 khẳng định các quyền tự nhiên bất khả xâm phạm ("quyền được sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc"), đặt nền móng hiến định cho quyền cá nhân trong Hiến pháp năm 1788 và Đạo luật Nhân quyền (Bill of Rights).
  2. Quá trình Tây tiến mở rộng lãnh thổ (1600–1890): Cuộc di dân vượt dãy Appalaches sang lưu vực sông Mississippi, sự kiện Cơn sốt vàng (Gold Rush) tại California và Montana đã tôi luyện con người trong hoàn cảnh khắc nghiệt, hình thành lối sống tự lập, ít bị ràng buộc bởi luật lệ hành chính. Hình tượng "người cao bồi cô đơn" (lone cowboy) trở thành biểu trưng cho mẫu hình anh hùng tự do, độc lập, sẵn sàng hành động vì công lý.
• Biểu hiện trong đời sống và chính trị: Thể hiện qua quy hoạch thành phố dạng bàn cờ, kiến trúc nhà ở tôn trọng không gian riêng tư của từng thành viên, thanh niên 18 tuổi sống tự lập, giáo dục khuyến khích tư duy phản biện. Về mặt chính trị, chủ nghĩa cá nhân là nền tảng của nguyên tắc Tam quyền phân lập nhằm ngăn chặn sự lạm quyền của chính phủ. Mặt trái của đặc tính này là lối sống vị kỷ cục bộ, sự thờ ơ trước các vấn đề xã hội và sự thiếu hiểu biết về văn hóa bên ngoài.

Chương II: Chủ nghĩa biệt lệ Mỹ – Sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân Mỹ

Chương hai phân tích sự chuyển hóa của chủ nghĩa cá nhân từ cấp độ ứng xử của con người lên cấp độ nhận thức và hành động quốc gia:

• Các cách giải thích học thuật: Tổng hợp quan điểm của St. John de Crèvecoeur, Turner (biên cương trên bộ), Mahan (biên cương trên biển) và Tocqueville (so sánh Cách mạng Mỹ không đẫm máu như Cách mạng Pháp và thiết lập được nền dân trị ổn định dựa trên chủ quyền nhân dân).
• Nguồn gốc và sự phát triển của chủ nghĩa biệt lệ:
  • Xuất phát từ lời tuyên bố năm 1630 của John Winthrop về "Thành phố trên ngọn đồi" (A city upon a hill) tại Massachusetts, xem nước Mỹ là công cụ cứu rỗi của Thượng đế. Roger Williams (năm 1636 tại Rhode Island) sau đó đã đưa nguyên tắc tự do tôn giáo và tách rời giáo hội khỏi nhà nước vào thực tiễn, chuyển dịch trọng tâm từ tập thể sang cá nhân.
  • Học thuyết "Định mệnh hiển nhiên" (Manifest Destiny) do John L. O'Sullivan công bố thập niên 1840 (được minh họa qua bức họa American Progress năm 1872 của John Gast) gồm ba trụ cột: đức tính ưu việt của nhân dân Mỹ, sứ mệnh truyền bá thể chế và mệnh lệnh do Thượng đế ủy thác.
• Sự triển khai trong lịch sử ngoại giao:
  • Học thuyết Monroe (1823): Xác lập khẩu hiệu "châu Mỹ của người Mỹ", biện minh cho việc can thiệp vào Puerto Rico và cuộc chiến tranh với Mexico (1846–1848), kết thúc bằng Hiệp ước Guadalupe Hidalgo (1848) sáp nhập 50% lãnh thổ Mexico (các bang Texas, New Mexico, Arizona, California, Nevada, Utah, một phần Colorado và Wyoming).
  • Chiến tranh Tây Ban Nha – Mỹ (1898): Kiểm soát Cuba, chiếm đóng Philippines (khiến 4.000 lính Mỹ và khoảng 200.000 người Philippines thiệt mạng).
  • Ngoại giao đầu thế kỷ XX: Diễn văn 14 điểm của Woodrow Wilson tại Hội nghị Hòa bình Paris (1918), Hội nghị Hải quân Washington (1922) và Kế hoạch Dawes (1924) thể hiện tham vọng thiết lập trật tự toàn cầu theo tiêu chuẩn Mỹ.

Chương III: Sự thể hiện của chủ nghĩa biệt lệ Mỹ trong chính sách đối ngoại dưới chính quyền Tổng thống George Walker Bush

Chương ba vận dụng khung lý thuyết để phân tích thực tiễn chính sách đối ngoại của chính quyền George W. Bush qua hai trường hợp cụ thể:

• Tổng quan chính sách: Sau sự kiện ngày 11/09/2001, chính quyền Bush đẩy mạnh tư tưởng tân bảo thủ, phân chia thế giới theo lăng kính nhị nguyên ("quốc gia bất hảo" - rogue states, trục ma quỷ) và tự trao cho mình sứ mệnh lãnh đạo tuyệt đối với vị thế "quốc gia số một giữa các quốc gia" (First among equals).
• Nghiên cứu Học thuyết "Tấn công phủ đầu" (Preemptive Strike) và Chiến tranh Iraq (2003):
  • Học thuyết Bush khẳng định quyền đơn phương phát động chiến tranh đánh chặn các mối đe dọa tiềm tàng từ vũ khí hủy diệt hàng loạt (Weapon of mass destruction - WMD) mà không cần sự phê chuẩn của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hay tính tương xứng (proportionate).
  • Cuộc tấn công lật đổ chế độ Saddam Hussein tại Iraq năm 2003 được phân tích như hành động điển hình của mẫu hình "người cao bồi đơn độc" trên trường quốc tế: tự đặt mình ra ngoài các quy tắc pháp lý quốc tế để thực thi công lý theo chuẩn mực riêng.
• Nghiên cứu chính sách ngoại giao nhân quyền đối với Trung Quốc: Chính quyền Bush sử dụng tiêu chuẩn tự do tôn giáo và nhân quyền kiểu Mỹ làm công cụ gây sức ép ngoại giao, định hình quan hệ kinh tế - thương mại song phương, thể hiện tâm lý áp đặt giá trị của "thành phố trên đỉnh đồi" đối với các quốc gia có thể chế chính trị khác biệt.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính:

• Hệ thống hóa các dữ liệu lịch sử chứng minh mối liên hệ biện chứng giữa chủ nghĩa cá nhân trong văn hóa xã hội và chủ nghĩa biệt lệ trong quan hệ quốc tế của Hoa Kỳ. Khóa luận chỉ ra rằng các quyết sách đối ngoại dưới thời George W. Bush không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà là sự kế thừa liên tục của tư tưởng "Định mệnh hiển nhiên" và "Thành phố trên đỉnh đồi".
• Làm rõ tính hai mặt của chủ nghĩa cá nhân Mỹ: vừa là động lực thúc đẩy tinh thần tiên phong, sáng tạo và dân chủ nội bộ, vừa tạo ra xu hướng hành động đơn phương, áp đặt văn hóa và xem nhẹ luật pháp quốc tế khi triển khai ra bên ngoài.

Giải pháp và bài học kinh nghiệm tác giả đề xuất:

• Đối với công tác đối ngoại của Việt Nam: Nhận diện rõ bản chất văn hóa và tâm lý biệt lệ của giới cầm quyền Hoa Kỳ giúp các nhà ngoại giao Việt Nam có phương thức ứng xử linh hoạt, khéo léo, dự báo chính xác các bước đi chiến lược của đối tác để bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia trong thời kỳ hội nhập.
• Đối với công tác nghiên cứu học thuật: Khẳng định tính tất yếu của việc tiếp cận liên ngành (kết hợp lịch sử, văn hóa học, nhân học và lý luận quan hệ quốc tế) trong việc giải mã các chính sách đối ngoại phức tạp.

Đóng góp của khóa luận:

• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật chuyên sâu cho chuyên ngành Quốc tế học tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt ở mảng nghiên cứu văn hóa - chính trị Hoa Kỳ.
• Đưa ra góc nhìn học thuật khách quan, phân biệt rõ bản chất của khái niệm chủ nghĩa cá nhân phương Tây với các định kiến ngôn ngữ học truyền thống tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn khuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp cử nhân, đề tài chỉ tập trung khảo sát sâu hai trường hợp điển hình (Chiến tranh Iraq và ngoại giao nhân quyền với Trung Quốc), chưa bao quát toàn diện các địa bàn đối ngoại khác như quan hệ Mỹ - Nga, chính sách đối với đồng minh NATO hay chính sách đối ngoại kinh tế đa phương dưới thời George W. Bush. Nguồn tư liệu chủ yếu dựa trên tài liệu thứ cấp và các công trình đã xuất bản.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các chính quyền Tổng thống kế nhiệm (như Barack Obama và các đời Tổng thống tiếp theo) nhằm so sánh sự biến đổi của chủ nghĩa biệt lệ giữa chủ nghĩa đơn phương (unilateralism) của Đảng Cộng hòa và chủ nghĩa đa phương (multilateralism) của Đảng Dân chủ.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và giảng viên thuộc các chuyên ngành: Quốc tế học, Quan hệ quốc tế, Lịch sử thế giới, Hoa Kỳ học, Chính trị học và Ngoại giao.
• Những người nghiên cứu về lịch sử tư tưởng chính trị Hoa Kỳ, chính sách đối ngoại của các nước lớn và mối quan hệ giữa bản sắc văn hóa dân tộc với hành vi quan hệ quốc tế.
• Các phần có giá trị tham khảo nổi bật bao gồm: Chương I với phần phân tích ranh giới học thuật giữa individualism và egoism; Chương II với hệ thống tổng hợp các học thuyết của Winthrop, Turner, Mahan và Tocqueville; Chương III với phân tích ca điển hình về Học thuyết Bush và Chiến tranh Iraq 2003.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân biệt "chủ nghĩa cá nhân" ở phương Tây và "chủ nghĩa cá nhân" trong nhận thức truyền thống tại Việt Nam như thế nào?
Khóa luận chỉ ra rằng tại Việt Nam, cụm từ "chủ nghĩa cá nhân" trong đời sống và văn kiện chính trị (như bài viết năm 1969 của Chủ tịch Hồ Chí Minh) thực chất mang nội dung của "chủ nghĩa vị kỷ" (egoism) thuộc phạm vi đạo đức học, ám chỉ thói ích kỷ, đặt quyền lợi cá nhân lên trên tập thể. Ngược lại, chủ nghĩa cá nhân phương Tây (individualism) là phạm trù xã hội - chính trị thừa nhận con người phổ cập, đề cao quyền tự do, bình đẳng, tính tự chủ và năng lực sáng tạo của mỗi cá nhân độc lập trong cộng đồng.

2. Hình tượng "người cao bồi cô đơn" (lone cowboy) có ý nghĩa gì trong việc giải thích tính cách Mỹ?
Người cao bồi miền Tây là biểu tượng huyền thoại của chủ nghĩa cá nhân Mỹ: một cá nhân độc lập, tự lực cánh sinh, sống tách biệt ngoài các ràng buộc thể chế xã hội nhưng mang tinh thần nghĩa hiệp, sẵn sàng đứng ra hành động bảo vệ công lý và cứu giúp người khác khi có biến cố cấp bách. Mẫu hình này sau đó được phản chiếu vào phong cách hành động của các nhà lãnh đạo Mỹ trên trường quốc tế.

3. Khái niệm "Thành phố trên đỉnh đồi" (A city upon a hill) và "Định mệnh hiển nhiên" (Manifest Destiny) xuất hiện từ khi nào và đóng vai trò gì?
Khái niệm "Thành phố trên đỉnh đồi" xuất phát từ tuyên bố năm 1630 của John Winthrop tại Massachusetts, gieo mầm cho niềm tin nước Mỹ là hình mẫu đạo đức được Chúa lựa chọn. Đến thập niên 1840, John L. O'Sullivan đưa ra khái niệm "Định mệnh hiển nhiên", nâng tầm niềm tin này thành sứ mệnh chính trị - quân sự để Hoa Kỳ mở rộng lãnh thổ qua lục địa Bắc Mỹ và truyền bá thể chế ra toàn thế giới.

4. Quá trình Tây tiến (1600–1890) đã để lại những tiền đề nào cho tính cách người Mỹ?
Quá trình khai phá miền biên cương khắc nghiệt kéo dài gần 300 năm đòi hỏi người di dân phải tự lực cánh sinh để sinh tồn, hình thành tinh thần tự tin, thói quen hành động độc lập đi trước chính phủ và củng cố tư tưởng bình đẳng, coi trọng năng lực thực tế của mỗi cá nhân hơn là xuất thân gia đình.

5. Học thuyết "Tấn công phủ đầu" của Tổng thống George W. Bush thể hiện chủ nghĩa biệt lệ Mỹ ra sao?
Học thuyết khẳng định quyền đơn phương của Hoa Kỳ trong việc tấn công đánh chặn các mối đe dọa (như vũ khí hủy diệt hàng loạt WMD từ các "quốc gia bất hảo") mà không cần chờ đợi sự đồng thuận quốc tế hay tuân thủ các quy chuẩn pháp lý truyền thống của Liên Hợp Quốc, phản ánh tư duy xem nước Mỹ là ngoại lệ đứng trên các quy tắc toàn cầu để tự thực thi trật tự thế giới.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Nguyễn Bích Trâm đã giải quyết thấu đáo câu hỏi nghiên cứu về mối quan hệ giữa đặc trưng văn hóa và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Công trình làm rõ quá trình vận động từ chủ nghĩa cá nhân trong đời sống xã hội sang chủ nghĩa biệt lệ cấp quốc gia, đỉnh điểm là các hành động can thiệp đơn phương dưới thời chính quyền Tổng thống George W. Bush. Nghiên cứu mang lại giá trị lý luận và thực tiễn thiết thực, giúp người đọc nắm bắt bản chất hành vi của siêu cường Hoa Kỳ để vận dụng hiệu quả vào công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN VÀ CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN MỸ 1. Một số khái niệm về chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân là một khái niệm không hẻ mới mẻ, tuy nhiên, trên thực tế, cách hiểu về khái niệm nay còn nhiều van dé cần bàn cãi. Đặc biệt là sự khác nhau hoàn toàn trong cách hiểu về khái niệm này ở Việt Nam ta và các nước phương Tây.

Sự khác nhau quá đổi này khiến cho chúng ta phải suy nghĩ bởi vi người ta nói chủ nghĩa là lý tưởng dé theo đuôi cả đời. Do đó, can có cái nhìn đúng về ban chất của khái niệm để không nhằm lẫn trong khi vận dụng cũng như phân biệt được với các khái niệm tương tự, đó là một van đẻ can thiết. Chủ nghĩa cá nhân là chủ nghĩa vị kỷ Đâu tiên sẽ để cập đến khái niệm chủ nghĩa cá nhân theo cách hiểu của các nước Đông A nói chung và Việt Nam nói riêng. Đó là quan niệm hiểu từ “ca nhân” chính la “ban thân mình”.

Từ đó coi chủ nghĩa cá nhân là thứ chủ nghĩa đặt quyền lợi và hạnh phúc của ban thân lên trên hết. Nếu gọi đúng tên, thi đây chính là “cha nghĩa vị ky” (egoism) đối lập với chủ nghĩa vị tha, chứ không phải chủ nghĩa cá nhân ma đổi lập với nó là chủ nghĩa tập thé. Ý niệm “chủ nghĩa cá nhân” lưu hành trong đời sống và ngôn ngữ hàng ngày như thé lại thuộc phạm vi “dao đức học”, nó có the hiểu đơn giản: đó là thói ích ky, trong mọi hoàn cảnh đặt lợi ích của mình lên trên hết, không cho ai động đến “một sợi lông chân của minh”. Do cách hiểu về chủ nghĩa cá nhân như vậy, nên đối với người Việt Nam mả nói, chủ nghĩa cá nhân là một chủ nghĩa xấu, va việc chống chủ nghĩa cá nhân là một việc cần thiết.

Điểm qua một vài mốc lịch sử của dân tộc, ta đều có thé thay được sự nghiệp đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân quyết liệt của Đảng và nhân dân ta. Trong giai đoạn chống Pháp, giành độc lập (1945- 1954) hầu như sách bảo và van bản của ta chưa có nhóm từ “chủ nghĩa cá nhân”, đó là nhờ “tinh than xả thân vi lí tưởng, tác phong gương mẫu và phẩm chat liêm chính của lớp cán bộ - CHƯƠNG | - CHU NGHĨA CÁ NHAN VÀ CHU NGHĨA CÁ NHÂN MỸ dang viên ở cái thuở xa xưa ayTM. Nhưng kẻ từ khi có hòa bình (1954 — 1960), tư tưởng |"cầu an, hưởng lạc”, * tự tư, tự lợi” bắt đầu xuất hiện, bị phê phán, dần dần quy về chủ nghĩa cá nhân, người ta thay nhau lên án, phê phán chủ nghĩa cá nhân hay biểu hiện của nó nhiều hơn nữa ở giai đoạn từ 1960, giai đoạn ma can nhiều sự hy sinh, cống hiến hơn nữa, khi miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội còn miền Nam phát động cuộc chiến tranh giải phóng. Dé giáo dục tư tưởng này, H6 chủ tịch cũng có nhiều bài viết về dé tài này đăng trên báo Nhân Dân, như bài viết trong dịp 3-2-1969 với nhan đề “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, Người đã tóm tắt đặc điểm và tác hại của chủ nghĩa cá nhân: “ Do chủ nghĩa cá nhân mà ngại gian khô, khó khăn, sa vào tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa.

Họ tham danh trục lợi, thích địa vị quyền hành. Họ tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán, chuyên quyền. Họ xa rời quần chúng, xa rời thực tế, mắc bệnh quan liêu mệnh lệnh. Họ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập đẻ tiến bộ.

Cũng do cá nhân chủ nghĩa mà mắt đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh than trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Dang va của Nhà nước, làm hại đến lợi ích cách mạng, của nhân dan”. Mãi đến tận 3-2-2007, nhân dịp phát động học tập đạo đức Hồ Chí Minh, Tổng bí thư đương nhiệm lúc bấy giờ cũng vẫn nhắc lại một số nội dung mà cụ Hồ đã nêu: Tư tưởng không đúng thì có nhiều, nhưng có một tư tưởng mẹ: đó là chủ nghĩa cá nhân.“ Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng lo cho lợi ích riêng của minh, không quan tâm đến lợi ích của tập thé. "Miễn là mình béo, mặc thiên hạ gay”. Nó là mẹ đẻ ra tat ca mọi tính hư, nết xấu như: lười biếng, suy bi, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô.Chủ nghĩa cá nhân là vết tích xấu xa của xã hội cũ, “là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt; nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc.

Mà ai cũng biết rằng xuống déc thi dé hơn lên dốc. Vì thế mà càng nguy hiểm”Ẻ. Vậy nên, theo như cách hiểu của Việt Nam thì “chủ nghĩa cá nhân” là một thứ chủ nghĩa vô cũng xấu xa và nguy hiểm. Tuy nhiên, việc cần thiết là hiểu rằng, chủ nghĩa cá nhân đây chỉ là cái vỏ, cái tên trong khi nội dung của nó lại là chủ nghĩa vị kỷ - chủ nghĩa này không chỉ là kẻ thù của nước ta mà là kẻ thù của cả * Hoang Ngọc Hiến, “Tiếp cặn quả trình hiện đại hóa văn hóa Việt Nam từ góc độ chủ nghĩa cá nhắn văn hóa”, được ding lại ngày 26-10-2009 tại địa chỉ www.com * Dẫn lại theo: “Suy ngẫm: Hai cách hiểu về chủ nghĩa cá nhắn”, đắng tại www chungta com -13- CHUONG | ~ CHỦ NGHĨA CÁ NHAN VA CHU NGHĨA CÁ NHÂN MỸ_ - nhân loại, ở mọi thời đại.

Việc chấp nhận và dùng cái tên chủ nghĩa cá nhân cho một chủ nghĩa khác như thé này là Việt Nam tự quy ước va tự hiểu với nhau, dùng trong phạm vi nước ta, nếu nhìn ra thế giới, nơi ma chủ nghĩa cá nhân ra đời từ rất sớm như các nước phương Tây, đặc biệt điển hình như ở Mỹ thì chúng ta có thẻ sẽ phải thống nhất với nội dung gốc của chủ nghĩa cá nhân theo quan niệm của thế giới. Vậy chủ nghĩa cá nhân thực chất là như thế nào, việc hiểu và sử dụng nó ở các nước phương Tây ra sao? Dé hoàn toàn là một cách hiểu khác. Chủ nghĩa cá nhân là sự đối lập của chủ nghĩa tập thể Cùng với hoan cảnh lịch sử là chế độ phong kiến kết thúc sớm hơn phương Đông, và các điều kiện xã hội như trình độ dân trí đã đủ cao, cuộc sống vật chất và tỉnh thần được nâng lên, tầng lớp trí thức đích thực đã hình thành, khiến cho mỗi con người có điều kiện suy nghĩ về quyền lợi chính đáng của mình khi chung sống trong xã hội, điều này khiến cho chủ nghĩa cá nhân ra đời ở đây đã hai trăm năm. Trước đó, tình trạng của các cá nhân trong xã hội phong kiến là những cá thể mờ nhạt, không có cá tính, mỗi người chỉ như một con kiến, bị chìm lắp trong một đàn kiến.

Ở xã hội phong kiến và trước phong kiến không có khái niệm “cá nhân”. Những con người xây Kim Tự Tháp, hoặc khối nông nô lầm than đắp Vạn Lý Trường Thành không thể có khái niệm cá nhân bời vì không có chuyện mỗi nô lệ dam “thé hiện minh”? Như vậy, việc tạo ra khái niệm “ca nhân” có thé thấy là một thành tựu tự nhiên trong quá trình ngàn năm tư duy và tiễn hóa của con người. Về căn bản, khác với quan niệm chủ nghĩa cá nhân là một chủ nghĩa xấu, tiêu cực. Có một minh định quan trọng: cá nhân không phải là bản thân mình.

Những chống đối chủ nghĩa cá nhân chủ yếu là do sự lẫn lộn này. Thay vi hiểu rằng chủ nghĩa cá nhân đặt quyên lợi và hạnh phúc cá nhân lên trên hết, người ta hiểu chủ nghĩa cá nhân là đặt quyền lợi của mình lên trên hết, rồi đồng hóa nó với chủ nghĩa vị kỷ (egoism) như đã nói ở trên. Chủ nghĩa cá nhân ở đây là đề cao vai trò quyền lợi của cá nhân. Mỗi cá thé không phải quá phụ thuộc vào cộng đồng mà phải trở thành một thành viên độc lập của cộng đồng ấy, có quyển có suy nghĩ riêng, ý kiến riêng, quan điểm riêng và thể hiện bản thân theo cách riêng.

Tóm lại, bat cứ ai cũng có được quyên thể hiện bản thân, để “tôi phải là chính tôi”. Đó cũng chính là động lực thúc đây phát triển sự sáng tạo, mỗi cá nhân phát triển và sáng tạo thi sẽ tạo nên một cộng đồng lớn mạnh và phổn vinh. =¥4< CHƯƠNG l - CHỦ NGHĨA CÁNHÂN VÀ CHỦ NGHĨA CÁ NHÂNMỸ Đạo đức cao nhất của chủ nghĩa cá nhân ở đây là không vi phạm quyền tự do của các cá nhân khác. Do đó, “học thuyết cá nhân” về Nhà nước quan niệm rằng nhà nước cần giữ vai trò bảo vệ sự tự do hành động của mỗi cá nhân theo đúng mong muốn của cá nhân đó chừng nào mà sự tự do đó không động chạm đến sự tự do của các cá nhân khác.

Diéu này đối lập với các học thuyết tập thẻ vẻ chính trị, mà theo các học thuyết nảy thay vì để cá nhân theo đuổi mục đích của bản than họ thi nha nước đảm bảo cá nhân phục vụ cho quyền lợi chung của xã hội” Như vậy, trong khi 87 triệu dân ta hiểu chủ nghĩa cá nhân là xấu xa, nguy hiểm thì phần còn lại của nhân loại lại hiểu khác, mà theo như James Elishama Smith , ông lập luận, "Không có chủ nghĩa cá nhân, các cá nhân không thé tạo ra những tài sản đồ s6 dé làm tăng hạnh phúc của mỗi cả nhân”. Chủ nghĩa cá nhân theo cách nhìn của người Mỹ “Hãy tự mình làm lấy cho mình” Ngay từ những ngay đầu thành lập liên bang Mỹ, điều cốt lõi trong giá trị Mỹ đã được một nhà Triết gia người Anh Thomas Hobbes khái quát “ mỗi cá nhân đều có một quyền tối cao đối với tất cả những gì thuộc quyển lực của mình, nói khác đi, quyền của mỗi người mở rộng cho đến nơi quyền lực quyết định thuộc về anh ta”. Những tư tưởng đầu tiên này đã ươm mam cho chủ nghĩa cá nhân và khai phóng cho tư tưởng vị cá nhân sau này. Khi nói đến người Mỹ, cùng với nền văn hóa Mỹ, chủ nghĩa cá nhân là một phạm trù không thể không nhắc đến.

Dường như nó đã trở thành một nét tiêu biểu, rat Mỹ. Theo Ronald Scollon “y tưởng căn bản Mỹ của chủ nghĩa cá nhân” có thể tóm tắt bằng hai mệnh đẻ: 1. Cá nhân là cơ sở của tất cả các thực tại và tất cả các xã hội. Cá nhân được xác định bởi những gì không phải là anh ta hay chị ta”.