Chương I. CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN VÀ CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN MỸ 1. Một số khái niệm về chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân là một khái niệm không hẻ mới mẻ, tuy nhiên, trên thực tế, cách hiểu về khái niệm nay còn nhiều van dé cần bàn cãi. Đặc biệt là sự khác nhau hoàn toàn trong cách hiểu về khái niệm này ở Việt Nam ta và các nước phương Tây.
Sự khác nhau quá đổi này khiến cho chúng ta phải suy nghĩ bởi vi người ta nói chủ nghĩa là lý tưởng dé theo đuôi cả đời. Do đó, can có cái nhìn đúng về ban chất của khái niệm để không nhằm lẫn trong khi vận dụng cũng như phân biệt được với các khái niệm tương tự, đó là một van đẻ can thiết. Chủ nghĩa cá nhân là chủ nghĩa vị kỷ Đâu tiên sẽ để cập đến khái niệm chủ nghĩa cá nhân theo cách hiểu của các nước Đông A nói chung và Việt Nam nói riêng. Đó là quan niệm hiểu từ “ca nhân” chính la “ban thân mình”.
Từ đó coi chủ nghĩa cá nhân là thứ chủ nghĩa đặt quyền lợi và hạnh phúc của ban thân lên trên hết. Nếu gọi đúng tên, thi đây chính là “cha nghĩa vị ky” (egoism) đối lập với chủ nghĩa vị tha, chứ không phải chủ nghĩa cá nhân ma đổi lập với nó là chủ nghĩa tập thé. Ý niệm “chủ nghĩa cá nhân” lưu hành trong đời sống và ngôn ngữ hàng ngày như thé lại thuộc phạm vi “dao đức học”, nó có the hiểu đơn giản: đó là thói ích ky, trong mọi hoàn cảnh đặt lợi ích của mình lên trên hết, không cho ai động đến “một sợi lông chân của minh”. Do cách hiểu về chủ nghĩa cá nhân như vậy, nên đối với người Việt Nam mả nói, chủ nghĩa cá nhân là một chủ nghĩa xấu, va việc chống chủ nghĩa cá nhân là một việc cần thiết.
Điểm qua một vài mốc lịch sử của dân tộc, ta đều có thé thay được sự nghiệp đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân quyết liệt của Đảng và nhân dân ta. Trong giai đoạn chống Pháp, giành độc lập (1945- 1954) hầu như sách bảo và van bản của ta chưa có nhóm từ “chủ nghĩa cá nhân”, đó là nhờ “tinh than xả thân vi lí tưởng, tác phong gương mẫu và phẩm chat liêm chính của lớp cán bộ - CHƯƠNG | - CHU NGHĨA CÁ NHAN VÀ CHU NGHĨA CÁ NHÂN MỸ dang viên ở cái thuở xa xưa ayTM. Nhưng kẻ từ khi có hòa bình (1954 — 1960), tư tưởng |"cầu an, hưởng lạc”, * tự tư, tự lợi” bắt đầu xuất hiện, bị phê phán, dần dần quy về chủ nghĩa cá nhân, người ta thay nhau lên án, phê phán chủ nghĩa cá nhân hay biểu hiện của nó nhiều hơn nữa ở giai đoạn từ 1960, giai đoạn ma can nhiều sự hy sinh, cống hiến hơn nữa, khi miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội còn miền Nam phát động cuộc chiến tranh giải phóng. Dé giáo dục tư tưởng này, H6 chủ tịch cũng có nhiều bài viết về dé tài này đăng trên báo Nhân Dân, như bài viết trong dịp 3-2-1969 với nhan đề “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, Người đã tóm tắt đặc điểm và tác hại của chủ nghĩa cá nhân: “ Do chủ nghĩa cá nhân mà ngại gian khô, khó khăn, sa vào tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa.
Họ tham danh trục lợi, thích địa vị quyền hành. Họ tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán, chuyên quyền. Họ xa rời quần chúng, xa rời thực tế, mắc bệnh quan liêu mệnh lệnh. Họ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập đẻ tiến bộ.
Cũng do cá nhân chủ nghĩa mà mắt đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh than trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Dang va của Nhà nước, làm hại đến lợi ích cách mạng, của nhân dan”. Mãi đến tận 3-2-2007, nhân dịp phát động học tập đạo đức Hồ Chí Minh, Tổng bí thư đương nhiệm lúc bấy giờ cũng vẫn nhắc lại một số nội dung mà cụ Hồ đã nêu: Tư tưởng không đúng thì có nhiều, nhưng có một tư tưởng mẹ: đó là chủ nghĩa cá nhân.“ Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng lo cho lợi ích riêng của minh, không quan tâm đến lợi ích của tập thé. "Miễn là mình béo, mặc thiên hạ gay”. Nó là mẹ đẻ ra tat ca mọi tính hư, nết xấu như: lười biếng, suy bi, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô.Chủ nghĩa cá nhân là vết tích xấu xa của xã hội cũ, “là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt; nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc.
Mà ai cũng biết rằng xuống déc thi dé hơn lên dốc. Vì thế mà càng nguy hiểm”Ẻ. Vậy nên, theo như cách hiểu của Việt Nam thì “chủ nghĩa cá nhân” là một thứ chủ nghĩa vô cũng xấu xa và nguy hiểm. Tuy nhiên, việc cần thiết là hiểu rằng, chủ nghĩa cá nhân đây chỉ là cái vỏ, cái tên trong khi nội dung của nó lại là chủ nghĩa vị kỷ - chủ nghĩa này không chỉ là kẻ thù của nước ta mà là kẻ thù của cả * Hoang Ngọc Hiến, “Tiếp cặn quả trình hiện đại hóa văn hóa Việt Nam từ góc độ chủ nghĩa cá nhắn văn hóa”, được ding lại ngày 26-10-2009 tại địa chỉ www.com * Dẫn lại theo: “Suy ngẫm: Hai cách hiểu về chủ nghĩa cá nhắn”, đắng tại www chungta com -13- CHUONG | ~ CHỦ NGHĨA CÁ NHAN VA CHU NGHĨA CÁ NHÂN MỸ_ - nhân loại, ở mọi thời đại.
Việc chấp nhận và dùng cái tên chủ nghĩa cá nhân cho một chủ nghĩa khác như thé này là Việt Nam tự quy ước va tự hiểu với nhau, dùng trong phạm vi nước ta, nếu nhìn ra thế giới, nơi ma chủ nghĩa cá nhân ra đời từ rất sớm như các nước phương Tây, đặc biệt điển hình như ở Mỹ thì chúng ta có thẻ sẽ phải thống nhất với nội dung gốc của chủ nghĩa cá nhân theo quan niệm của thế giới. Vậy chủ nghĩa cá nhân thực chất là như thế nào, việc hiểu và sử dụng nó ở các nước phương Tây ra sao? Dé hoàn toàn là một cách hiểu khác. Chủ nghĩa cá nhân là sự đối lập của chủ nghĩa tập thể Cùng với hoan cảnh lịch sử là chế độ phong kiến kết thúc sớm hơn phương Đông, và các điều kiện xã hội như trình độ dân trí đã đủ cao, cuộc sống vật chất và tỉnh thần được nâng lên, tầng lớp trí thức đích thực đã hình thành, khiến cho mỗi con người có điều kiện suy nghĩ về quyền lợi chính đáng của mình khi chung sống trong xã hội, điều này khiến cho chủ nghĩa cá nhân ra đời ở đây đã hai trăm năm. Trước đó, tình trạng của các cá nhân trong xã hội phong kiến là những cá thể mờ nhạt, không có cá tính, mỗi người chỉ như một con kiến, bị chìm lắp trong một đàn kiến.
Ở xã hội phong kiến và trước phong kiến không có khái niệm “cá nhân”. Những con người xây Kim Tự Tháp, hoặc khối nông nô lầm than đắp Vạn Lý Trường Thành không thể có khái niệm cá nhân bời vì không có chuyện mỗi nô lệ dam “thé hiện minh”? Như vậy, việc tạo ra khái niệm “ca nhân” có thé thấy là một thành tựu tự nhiên trong quá trình ngàn năm tư duy và tiễn hóa của con người. Về căn bản, khác với quan niệm chủ nghĩa cá nhân là một chủ nghĩa xấu, tiêu cực. Có một minh định quan trọng: cá nhân không phải là bản thân mình.
Những chống đối chủ nghĩa cá nhân chủ yếu là do sự lẫn lộn này. Thay vi hiểu rằng chủ nghĩa cá nhân đặt quyên lợi và hạnh phúc cá nhân lên trên hết, người ta hiểu chủ nghĩa cá nhân là đặt quyền lợi của mình lên trên hết, rồi đồng hóa nó với chủ nghĩa vị kỷ (egoism) như đã nói ở trên. Chủ nghĩa cá nhân ở đây là đề cao vai trò quyền lợi của cá nhân. Mỗi cá thé không phải quá phụ thuộc vào cộng đồng mà phải trở thành một thành viên độc lập của cộng đồng ấy, có quyển có suy nghĩ riêng, ý kiến riêng, quan điểm riêng và thể hiện bản thân theo cách riêng.
Tóm lại, bat cứ ai cũng có được quyên thể hiện bản thân, để “tôi phải là chính tôi”. Đó cũng chính là động lực thúc đây phát triển sự sáng tạo, mỗi cá nhân phát triển và sáng tạo thi sẽ tạo nên một cộng đồng lớn mạnh và phổn vinh. =¥4< CHƯƠNG l - CHỦ NGHĨA CÁNHÂN VÀ CHỦ NGHĨA CÁ NHÂNMỸ Đạo đức cao nhất của chủ nghĩa cá nhân ở đây là không vi phạm quyền tự do của các cá nhân khác. Do đó, “học thuyết cá nhân” về Nhà nước quan niệm rằng nhà nước cần giữ vai trò bảo vệ sự tự do hành động của mỗi cá nhân theo đúng mong muốn của cá nhân đó chừng nào mà sự tự do đó không động chạm đến sự tự do của các cá nhân khác.
Diéu này đối lập với các học thuyết tập thẻ vẻ chính trị, mà theo các học thuyết nảy thay vì để cá nhân theo đuổi mục đích của bản than họ thi nha nước đảm bảo cá nhân phục vụ cho quyền lợi chung của xã hội” Như vậy, trong khi 87 triệu dân ta hiểu chủ nghĩa cá nhân là xấu xa, nguy hiểm thì phần còn lại của nhân loại lại hiểu khác, mà theo như James Elishama Smith , ông lập luận, "Không có chủ nghĩa cá nhân, các cá nhân không thé tạo ra những tài sản đồ s6 dé làm tăng hạnh phúc của mỗi cả nhân”. Chủ nghĩa cá nhân theo cách nhìn của người Mỹ “Hãy tự mình làm lấy cho mình” Ngay từ những ngay đầu thành lập liên bang Mỹ, điều cốt lõi trong giá trị Mỹ đã được một nhà Triết gia người Anh Thomas Hobbes khái quát “ mỗi cá nhân đều có một quyền tối cao đối với tất cả những gì thuộc quyển lực của mình, nói khác đi, quyền của mỗi người mở rộng cho đến nơi quyền lực quyết định thuộc về anh ta”. Những tư tưởng đầu tiên này đã ươm mam cho chủ nghĩa cá nhân và khai phóng cho tư tưởng vị cá nhân sau này. Khi nói đến người Mỹ, cùng với nền văn hóa Mỹ, chủ nghĩa cá nhân là một phạm trù không thể không nhắc đến.
Dường như nó đã trở thành một nét tiêu biểu, rat Mỹ. Theo Ronald Scollon “y tưởng căn bản Mỹ của chủ nghĩa cá nhân” có thể tóm tắt bằng hai mệnh đẻ: 1. Cá nhân là cơ sở của tất cả các thực tại và tất cả các xã hội. Cá nhân được xác định bởi những gì không phải là anh ta hay chị ta”.