Luận văn thạc sĩ về chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh xây dựng chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại đại học quốc gia hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Hà
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Xây dựng chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.5.1. Câu hỏi nghiên cứu phụ
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.6.1. Giả thuyết nghiên cứu chính
• 0.6.2. Giả thuyết nghiên cứu phụ
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cơ cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH ƢƠM TẠO DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO
• 1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khởi nghiệp sáng tạo
• 1.1.2. Ươm tạo doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH ƢƠM TẠO DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ CHÍNH SÁCH ƢƠM TẠO KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam. Chính sách này không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho các ý tưởng khởi nghiệp. Đại học Quốc gia Hà Nội đã xác định rõ mục tiêu phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, từ đó xây dựng các chương trình ươm tạo phù hợp với nhu cầu thực tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là quá trình hỗ trợ các doanh nghiệp mới thành lập trong việc phát triển ý tưởng và sản phẩm. Vai trò của nó là cung cấp nguồn lực, kiến thức và mạng lưới kết nối cần thiết để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh.

1.2. Lịch sử hình thành chính sách ươm tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội đã được hình thành từ những năm gần đây, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về khởi nghiệp trong giới trẻ. Các chương trình ươm tạo đã được triển khai với sự hỗ trợ từ các tổ chức trong và ngoài nước.

II. Vấn đề và thách thức trong chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Mặc dù chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội đã đạt được một số thành công, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu nguồn vốn, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và sự kết nối giữa các doanh nghiệp khởi nghiệp với các nhà đầu tư vẫn còn hạn chế.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp

Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư. Chính sách hỗ trợ tài chính hiện tại chưa đủ mạnh để thu hút các nhà đầu tư tham gia vào quá trình ươm tạo.

2.2. Sự kết nối giữa doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư

Một trong những thách thức lớn là việc thiếu kết nối giữa các doanh nghiệp khởi nghiệp và các nhà đầu tư. Điều này dẫn đến việc nhiều ý tưởng sáng tạo không được hiện thực hóa do thiếu sự hỗ trợ cần thiết.

III. Phương pháp và giải pháp chính cho chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Để nâng cao hiệu quả của chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ sẽ giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển bền vững.

3.1. Tăng cường hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp

Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính mạnh mẽ hơn từ chính phủ và các tổ chức tài chính để giúp doanh nghiệp khởi nghiệp có đủ nguồn lực phát triển.

3.2. Xây dựng mạng lưới kết nối giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư

Việc tổ chức các sự kiện kết nối giữa doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư sẽ giúp tăng cường sự hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau, từ đó thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách ươm tạo

Các nghiên cứu thực tiễn về chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp đã thành công và tạo ra giá trị kinh tế cho xã hội.

4.1. Các doanh nghiệp khởi nghiệp thành công từ chính sách ươm tạo

Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp đã được ươm tạo thành công và hiện đang hoạt động hiệu quả trong các lĩnh vực công nghệ, dịch vụ và sản xuất. Những thành công này chứng minh tính khả thi của chính sách ươm tạo.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách ươm tạo đến nền kinh tế

Chính sách ươm tạo không chỉ giúp phát triển doanh nghiệp mà còn tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào sự phát triển kinh tế địa phương. Các nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp khởi nghiệp có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế.

V. Kết luận và tương lai của chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội cần được tiếp tục hoàn thiện và phát triển. Tương lai của chính sách này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với nhu cầu thực tế và sự hỗ trợ từ các bên liên quan.

5.1. Định hướng phát triển chính sách ươm tạo trong tương lai

Cần có các định hướng rõ ràng cho việc phát triển chính sách ươm tạo, bao gồm việc mở rộng các chương trình hỗ trợ và tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về khởi nghiệp

Nâng cao nhận thức về khởi nghiệp trong cộng đồng và giới trẻ là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông cần được triển khai để khuyến khích tinh thần khởi nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đóng vai trò hạt nhân trong việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ. Theo Quyết định số 418/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2011 - 2020, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển 3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đến năm 2015 và hướng tới 5.000 doanh nghiệp vào năm 2020. Mặc dù khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 96,5% tổng số doanh nghiệp, sử dụng 51% lực lượng lao động xã hội và đóng góp hơn 40% GDP cả nước, phần lớn các đơn vị này vẫn dựa vào lợi thế lao động giá rẻ và chưa khai thác sâu công nghệ cao.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để biến nguồn tri thức, phát minh hàn lâm tại các đại học trọng điểm thành các doanh nghiệp khởi nghiệp có sức cạnh tranh cao trên thị trường. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, đánh giá toàn diện thực trạng cơ chế hỗ trợ tại Đại học Quốc gia Hà Nội, và đề xuất hệ thống giải pháp chính sách mang tính thực tiễn cao.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian học thuật và các đơn vị thành viên trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội trong giai đoạn 2011 - 2017, đồng thời đối chiếu với các mô hình vườn ươm công nghệ tiêu biểu trên địa bàn thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc kiến tạo khung chính sách hoàn chỉnh giúp rút ngắn thời gian đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường từ 3 đến 5 năm xuống còn 1 đến 2 năm, đồng thời nâng tỷ lệ sống sót sau ươm tạo của các doanh nghiệp spin-off đạt trên mức trung bình 87% theo tiêu chuẩn quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai nền tảng lý thuyết quản trị và kinh tế học hiện đại:

Thứ nhất, Thuyết hành vi dự định (Theory of Planned Behavior - TPB) của Icek Ajzen (2002), dùng để phân tích ý định khởi nghiệp của sinh viên và cán bộ nghiên cứu dưới tác động của thái độ cá nhân, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi khi có sự trợ lực từ các chính sách vườn ươm.

Thứ hai, Lý thuyết quyền chọn thực tế trong ươm tạo doanh nghiệp (A Real Options-Driven Theory of Business Incubation) của Sean M. Hackett và David M. Dilts (2004), phân tích quy trình ươm tạo qua các giai đoạn lọc ý tưởng, tiền ươm tạo, ươm tạo và sau ươm tạo nhằm tối thiểu hóa rủi ro đầu tư.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo: Doanh nghiệp hình thành trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ mới và có khả năng tăng trưởng vượt bậc theo Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa số 04/2017/QH14.
2. Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ (Technology Business Incubator - TBI): Tổ chức cung cấp không gian thực hành, trang thiết bị chuyên dụng, phòng thí nghiệm và mạng lưới tư vấn chuyên sâu theo chuẩn của Hiệp hội Vườn ươm Doanh nghiệp Quốc tế (NBIA) và UNIDO.
3. Doanh nghiệp khởi nguồn (Spin-off): Doanh nghiệp công nghệ tách ra từ trường đại học nhằm thương mại hóa trực tiếp các bằng sáng chế và giải pháp hữu ích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan:

Phương pháp định tính thực hiện thông qua phỏng vấn sâu 10 chuyên gia là các cán bộ lãnh đạo, nhà quản lý khoa học công nghệ tại Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các giám đốc điều hành vườn ươm doanh nghiệp. Việc phỏng vấn sâu giúp làm rõ các nút thắt cơ chế vận hành, chính sách sở hữu trí tuệ và bài toán tự chủ tài chính.

Phương pháp định lượng được tiến hành qua khảo sát bằng bảng hỏi cấu trúc. Cỡ mẫu khảo sát ban đầu là 500 sinh viên đang theo học tại các trường đại học và khoa thành viên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho cả khối ngành khoa học tự nhiên, công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội. Kết quả thu về 439 phiếu, qua sàng lọc làm sạch dữ liệu xác định được 425 phiếu khảo sát hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi giá trị 85%. Dữ liệu khảo sát được phân tích thống kê mô tả và kiểm định tương quan để lượng hóa tác động của chính sách hỗ trợ đại học đối với ý định khởi sự doanh nghiệp. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Chuyển giao công nghệ số 80/2006/QH11, Nghị định 99/2003/NĐ-CP, Nghị định 115/2005/NĐ-CP và báo cáo thực hiện Dự án BIPP giai đoạn 2015 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại Đại học Quốc gia Hà Nội và mạng lưới ươm tạo công nghệ tại Việt Nam chỉ ra 3 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, tiềm lực khoa học và hạ tầng nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội đạt quy mô hàng đầu nhưng chưa được chuyển hóa tương xứng thành doanh nghiệp thương mại. Đội ngũ cán bộ khoa học trình độ tiến sĩ và tiến sĩ khoa học đạt tỷ lệ 47% trên tổng số nhân sự, riêng khối khoa học tự nhiên, công nghệ và kinh tế đạt trên 65%. Toàn hệ thống có 386 giáo sư và phó giáo sư (chiếm 20,5% tổng số cán bộ khoa học), 16 nhóm nghiên cứu mạnh cấp đại học và sở hữu 858 thiết bị khoa học công nghệ Bảng A tập trung tại 9 đơn vị thành viên.

Thứ hai, hoạt động bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu bước đầu đạt kết quả khả quan với nhiều hợp đồng chuyển giao giá trị. Trong giai đoạn 2008 - 2014, đơn vị đã thực hiện 18 nhiệm vụ hợp tác quốc tế với tổng kinh phí ngân sách 38 tỷ đồng, công bố 803 bài báo quốc tế giai đoạn 2008 - 2013. Hàng loạt sáng chế và giải pháp hữu ích đã được xác lập quyền như Bằng độc quyền sáng chế số 10863 cho phương pháp chiết tách hợp chất điều trị ung thư từ cây khổ sâm Bắc Bộ, Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 963 về dung dịch nano kim loại quý, và Bằng sáng chế quốc tế tại Pháp số Fr2982872. Nhiều sản phẩm công nghệ cao đã ký kết chuyển giao thành công cho doanh nghiệp như bộ kit tinh sạch DNA/RNA bằng hạt nano silica, chế phẩm vi sinh và gạch xốp cách nhiệt.

Thứ ba, hệ thống vườn ươm doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam còn mỏng và thiếu tính bền vững tài chính. Cả nước chỉ có 8 trên tổng số 10 vườn ươm công nghệ duy trì hoạt động sau khi 2 vườn ươm tư nhân dừng vận hành. Các đơn vị này phụ thuộc hơn 80% vào vốn ngân sách hoặc nguồn tài trợ quốc tế ngắn hạn từ Liên minh Châu Âu (EU) hay dự án song phương BIPP. Đa số doanh nghiệp khởi nghiệp được miễn giảm 50% đến 100% chi phí thuê mặt bằng trong 6 tháng đầu nhưng thiếu nguồn vốn mồi và quỹ đầu tư mạo hiểm để tăng tốc thương mại.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  HỆ THỐNG NGUỒN LỰC ĐHQGHN                              |
|  - 47% Cán bộ đạt trình độ Tiến sĩ / Tiến sĩ khoa học                   |
|  - 386 Giáo sư và Phó Giáo sư (chiếm 20,5% tổng cán bộ)                 |
|  - 858 Thiết bị KH&CN Bảng A tại 9 đơn vị                               |
|  - 16 Nhóm nghiên cứu mạnh cấp ĐHQGHN                                   |
+-------------------------------------------------------------------------+
+-------------------------------------------------------------------------+
|                  KẾT QUẢ THƯƠNG MẠI HÓA & SHTT                          |
|  - Sáng chế tiêu biểu: Bằng số 10863, Giải pháp hữu ích số 963, Fr2982872|
|  - 18 Nhiệm vụ HTQT (38 tỷ VNĐ), 803 công bố quốc tế (2008-2013)         |
|  - Hợp đồng thương mại: Kit DNA/RNA nano, vi sinh, vật liệu chịu nhiệt  |
+-------------------------------------------------------------------------+
+-------------------------------------------------------------------------+
|                  NÚT THẮT CHÍNH SÁCH CẦN THÁO GỠ                        |
|  - 8/10 Vườn ươm công nghệ hoạt động, phụ thuộc >80% vốn tài trợ       |
|  - Thiếu quỹ đầu tư mạo hiểm nội bộ và hành lang pháp lý cho Spin-off   |
|  - Thiếu cơ chế định giá tài sản trí tuệ và chia sẻ lợi nhuận rõ ràng   |
+-------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến khoảng cách giữa năng lực nghiên cứu xuất sắc và số lượng doanh nghiệp spin-off thực tế là do thiếu hành lang pháp lý đặc thù cho mô hình khởi nghiệp đại học. Nhà khoa học thông thạo môi trường nghiên cứu chuyên sâu nhưng thiếu kỹ năng điều hành kinh doanh, quản trị dòng tiền và phân tích thị trường. Cơ chế định giá tài sản trí tuệ hình thành từ nguồn ngân sách nhà nước chưa rõ ràng khiến việc góp vốn bằng sáng chế vào doanh nghiệp mới gặp nhiều vướng mắc hành chính.

So sánh với các nghiên cứu của Nicola Dee và cộng sự tại Đại học Cambridge hay nghiên cứu của Rustam Lalkaka về vườn ươm tại các quốc gia đang phát triển như Trung Quốc và Brazil, sự thành công của vườn ươm đại học đòi hỏi mô hình hợp tác ba bên chặt chẽ: Nhà nước - Trường đại học - Doanh nghiệp. Tại Đại học Chung Yuan Christian, có tới 70% doanh nghiệp ươm tạo bắt nguồn từ các sáng lập viên bên ngoài liên kết với nguồn lực của trường. Việc đưa Tòa nhà Ươm tạo tài năng và Hỗ trợ khởi nghiệp ĐHQGHN vào vận hành từ tháng 5/2017 là bước đi chiến lược đúng đắn để hiện thực hóa mô hình liên kết này.

Dữ liệu nghiên cứu về cơ cấu nhân lực và kết quả đăng ký sở hữu trí tuệ có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân bổ học vị cán bộ nghiên cứu kết hợp bảng ma trận đối tác chuyển giao công nghệ. Cách biểu diễn này giúp các nhà quản trị nhận diện rõ thế mạnh công nghệ nano, công nghệ sinh học và phần mềm thông minh để ưu tiên cấp vốn ươm tạo hạt giống.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội, 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý nội bộ và ban hành Quy chế thành lập doanh nghiệp khởi nguồn (Spin-off). Đại học Quốc gia Hà Nội cần ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết việc sử dụng cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và định giá tài sản trí tuệ tạo ra từ đề tài khoa học để góp vốn vào startup. Mục tiêu đạt tối thiểu 5 doanh nghiệp spin-off thành lập mới mỗi năm trong giai đoạn 2018 - 2022, do Ban Khoa học và Công nghệ cùng Ban Kế hoạch - Tài chính ĐHQGHN chủ trì thực hiện.

Thứ hai, thiết lập Quỹ đầu tư mạo hiểm nội bộ và Quỹ hạt giống (Seed Fund). Ban Giám đốc ĐHQGHN cần chủ động liên kết với Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia, Đề án 844 của Bộ Khoa học và Công nghệ và Quỹ Innofund từ dự án BIPP để huy động nguồn vốn ủy thác 20 đến 30 tỷ đồng trong giai đoạn 2018 - 2020. Quỹ cam kết tài trợ vốn mồi từ 200 đến 500 triệu đồng cho ít nhất 15 dự án tiền ươm tạo xuất sắc hàng năm.

Thứ ba, xây dựng Trung tâm dịch vụ chuyên nghiệp về thương mại hóa và định giá sở hữu trí tuệ. Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao tri thức ĐHQGHN cần cung cấp gói dịch vụ một cửa hỗ trợ đăng ký bản quyền, viết hồ sơ sáng chế quốc tế và kết nối mạng lưới xúc tiến thương mại tại Chợ thiết bị công nghệ TechMart Vietnam. Mục tiêu nâng tỷ lệ sáng chế được khai thác thương mại đạt 25% tổng số bằng bảo hộ được cấp trước năm 2023.

Thứ tư, đổi mới chương trình đào tạo và phát triển mạng lưới cố vấn (Mentorship Network). Đưa môn học Đổi mới sáng tạo & Khởi nghiệp thành học phần tự chọn có cấp chứng chỉ cho 100% sinh viên các trường thành viên từ năm học 2018 - 2019. Xây dựng mạng lưới liên kết với 50 chuyên gia đầu ngành, cựu sinh viên thành đạt và doanh nhân khởi nghiệp để trực tiếp tư vấn chiến lược cho các dự án ươm tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo ứng dụng sâu rộng cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Lãnh đạo đại học và ban giám hiệu các cơ sở giáo dục đại học: Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để xây dựng mô hình đại học định hướng khởi nghiệp, tối ưu hóa công năng của 858 thiết bị khoa học Bảng A và chuyển đổi cơ chế quản lý từ phòng thí nghiệm đơn lẻ sang nhóm nghiên cứu mạnh.
2. Nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước: Các chuyên viên thuộc Cục Phát triển Thị trường và Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ (NATEC), Bộ Khoa học và Công nghệ có thể khai thác các luận cứ của đề tài để cụ thể hóa các điều khoản ưu đãi thuế, miễn giảm tiền thuê đất theo Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa.
3. Ban điều hành các vườn ươm doanh nghiệp và không gian đổi mới sáng tạo: Các giám đốc vườn ươm có thể áp dụng trực tiếp bộ tiêu chí 6 giai đoạn tuyển chọn từ tiền ươm tạo đến tốt nghiệp, cùng mô hình quản trị đơn vị sự nghiệp có thu tự chủ tài chính.
4. Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên có dự án khởi sự kinh doanh: Tài liệu giúp các nhà khoa học định hình lộ trình bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tìm kiếm nguồn vốn đầu tư hạt giống và tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ hành chính văn phòng dùng chung trong trường đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo khác gì so với doanh nghiệp nhỏ và vừa thông thường? Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo phát triển dựa trên việc khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ đột phá hoặc mô hình kinh doanh mới, có khả năng mở rộng quy mô tăng trưởng thần tốc. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ và vừa thông thường (chiếm 96,5% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam) chủ yếu kinh doanh sản phẩm truyền thống và tăng trưởng tuyến tính.

2. Vườn ươm công nghệ trong trường đại học đóng vai trò gì trong chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo? Vườn ươm đóng vai trò cầu nối chuyển giao kết quả nghiên cứu cơ bản từ phòng thí nghiệm thành sản phẩm thương mại. Vườn ươm cung cấp môi trường thực hành, hỗ trợ thiết bị chuyên dụng và giảm thiểu rủi ro thất bại ban đầu, giúp duy trì tỷ lệ sống sót sau ươm tạo của các doanh nghiệp đạt mức 87%.

3. Tại sao đa số vườn ươm doanh nghiệp tại Việt Nam chưa tự chủ được tài chính? Do thời gian hoạt động còn non trẻ (dưới 8 năm) và chính sách miễn giảm phí dịch vụ tối đa để hỗ trợ doanh nghiệp non trẻ (như miễn phí thuê văn phòng 6 tháng). Các vườn ươm chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước hoặc dự án tài trợ quốc tế ngắn hạn và đang chuyển đổi sang mô hình sự nghiệp có thu.

4. Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội được hưởng lợi ích gì từ chính sách ươm tạo khởi nghiệp? Sinh viên được tiếp cận không gian làm việc tại Tòa nhà Ươm tạo tài năng, sử dụng miễn phí hệ thống trang thiết bị thí nghiệm hiện đại, tham gia các khóa huấn luyện kỹ năng mềm và có cơ hội nhận vốn mồi từ các quỹ phát triển khoa học công nghệ để hiện thực hóa ý tưởng.

5. Điều kiện cốt lõi để hình thành một doanh nghiệp spin-off thành công trong đại học là gì? Cần hội tụ đủ 4 yếu tố then chốt: nhà khoa học sở hữu sáng chế sẵn sàng chuyển giao, trường đại học bảo trợ hạ tầng R&D, đội ngũ nhân sự có năng lực quản trị kinh doanh và các nhà đầu tư mạo hiểm sẵn sàng cung ứng nguồn vốn mồi chấp nhận rủi ro cao.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ của tác giả Nguyễn Anh Tuấn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra với 5 kết luận và đóng góp then chốt:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý và vận hành vườn ươm doanh nghiệp công nghệ trong bối cảnh nền kinh tế tri thức tại Việt Nam.
• Khảo sát và phân tích toàn diện thực trạng nguồn lực khoa học với 47% cán bộ trình độ tiến sĩ và 386 giáo sư, phó giáo sư tại Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Đánh giá thẳng thắn các điểm nghẽn chính sách về quyền sở hữu tài sản trí tuệ, vốn mồi đầu tư mạo hiểm và sự phụ thuộc ngân sách của các vườn ươm hiện hữu.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp hoàn thiện thể chế nội bộ, thành lập quỹ hạt giống và đổi mới chương trình đào tạo khởi nghiệp.
• Mở ra định hướng phát triển bền vững cho mô hình spin-off học thuật trong giai đoạn chiến lược 2018 - 2025.

Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các cơ quan quản lý cần khẩn trương hiện thực hóa các chính sách thử nghiệm sandbox, biến tiềm lực khoa học công nghệ vượt trội thành động lực tăng trưởng kinh tế xã hội vững chắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc xây dựng chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo Chương 2: Thực trạng chính sách ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Chương 3: Một số giải pháp về chính sách ươm tạo khởi nghiệp sáng tạo trong giai đoạn hiện nay 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH ƢƠM TẠO DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO 1. Các khái niệm cơ bản Ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là một khái niệm tương đối mới mẻ ở nước ta cho dù đã được phát triển tương đối đa dạng và sâu sắc ở các nước có nền kinh tế phát triển trên thế giới. Nó liên quan chặt chẽ đến những quan điểm về ươm tạo doanh nghiệp, khởi nghiệp sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp.

Để có thể đi sâu phân tích làm rõ nội hàm hoạt động ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, chúng ta cần thống nhất cách hiểu các khái niệm nói trên. Khởi nghiệp sáng tạo Hiện nay, cụm từ start-up đã trở nên phổ biến tuy nhiên nhiều người vẫn chưa phân biệt được start-up, tức là khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, với khởi nghiệp hay lập nghiệp. Khởi nghiệp là quá trình hiện thực ý tưởng kinh doanh, bao gồm quá trình thành lập và vận hành doanh nghiệp trong vòng 05 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán. Trong khi đó khởi nghiệp sáng tạo là khởi nghiệp dựa trên nền của sáng tạo (dựa trên một công nghệ mới, hoặc tạo ra hình thức kinh doanh mới, hoặc xây dựng một phân khúc thị trường mới.

Tức là các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phải có sự khác biệt không chỉ với các doanh nghiệp ở trong nước, với tất cả các công ty trước đây và cả với các doanh nghiệp khác trên thế giới. Vì đặc điểm đó nên doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nhanh chóng thu hút được đầu tư trong và ngoài nước để phát triển nhanh, ví dụ như Facebook, Google chỉ trong 2-3 năm đã 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển để trở thành các tập đoàn lớn. Tóm lại, khởi nghiệp sáng tạo (startup) là quá trình khởi nghiệp dựa trên việc tạo ra hoặc ứng dụng kết quả nghiên cứu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa và có khả năng tăng trưởng nhanh. Ươm tạo doanh nghiệp Sự thành công của các doanh nghiệp trên thương trường luôn gắn liền với sự phát triển của kinh tế quốc gia.

Những doanh nghiệp khi mới khởi sự thường gặp không ít khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Một trong những biện pháp quan trọng hỗ trợ các doanh nghiệp này tháo gỡ những khó khăn là tìm đến các nhà ươm tạo doanh nghiệp, nơi tạo ra thị trường, công nghệ, vốn cho những doanh nghiệp “chập chững” bước vào thị trường. Vấn đề ươm tạo là vấn đề quan trọng không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước trên thế giới bởi vì ươm tạo doanh nghiệp là một công cụ hiệu quả nhằm tối đa hóa sự hình thành của các doanh nghiệp khởi nghiệp, góp phần tạo việc làm cho cộng đồng và thương mại hóa các ý tưởng kinh doanh,. Nói một cách khác ươm tạo doanh nghiệp là hoạt động hỗ trợ và nuôi dưỡng các doanh nghiệp trong giai đoạn mới thành lập, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro thất bại trên thương trường.

Để ươm tạo các doanh nghiệp mà đặc biệt là những doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, những tổ chức có mục đích tạo một "lồng ấp", một môi trường "nuôi dưỡng" các doanh nghiệp khởi sự trong một thời gian nhất định để các đối tượng này có thể vượt qua những khó khăn ban đầu, khẳng định sự tồn tại và phát triển như những doanh nghiệp độc lập. Các loại hình hoạt động ươm tạo cũng khá đa dạng, có thể là ươm tạo ảo (virtual incubator), không gian làm việc chung (co-working spaces), tổ chức thúc đẩy kinh doanh (accelerators), hoặc hoạt động ươm tạo phổ biến nhất là vườn ươm (incubator). 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở các nước trên thế giới, khái niệm “vườn ươm doanh nghiệp” không xa lạ mà thực sự đã đóng vai trò tích cực trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Trên thực tế, khái niệm này đã được xuất hiện từ năm 1942 tại các trường học và các trường đại học nơi học sinh, sinh viên và các giáo sư đã có cơ hội để thử nghiệm và sử dụng kiến thức và nghiên cứu của họ để bắt đầu thành lập công ty.

Vườn ươm đầu tiên được biết đến bên ngoài các trường đại học là Trung tâm công nghiệp Batavia (BIC) ở Batavia, New York vào năm 1959 và các khái niệm chính thức về ươm tạo doanh nghiệp đã được phát triển từ đó. Ươm tạo doanh nghiệp khác với các hình thức hỗ trợ doanh nghiệp khác ở chỗ nó cung cấp một môi trường “thực hành” đầy đủ và phù hợp để hỗ trợ các doanh nghiệp. Các nguồn lực phát triển doanh nghiệp được cung cấp sẵn ngay chính tại các vườn ươm hoặc thông qua các mối quan hệ mạng lưới. Mục đích của vườn ươm doanh nghiệp không phải là hỗ trợ vô thời hạn, do đó, các vườn ươm thường định ra khoảng thời gian ươm tạo nhất định.

Xuất phát từ những lợi ích mà các VƯDN mang tới, đến nay các nước trên thế giới đã và đang tích cực đẩy mạnh phát triển VƯDN trong mỗi nước nói riêng và phát triển mạng lưới liên kết các vườn ươm mang tầm quốc tế và khu vực nói chung. Ngay cả các nước trong khu vực châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Philipin cũng có tới hàng trăm vườn ươm khác nhau. Tại Việt Nam, khái niệm ươm tạo doanh nghiệp mới chỉ du nhập vào từ những năm 1996-1997 khi nói về các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đến nay, khái niệm này không còn xa lạ đối với những người làm công tác xúc tiến phát triển doanh nghiệp ở Việt Nam.

Không thể so sánh với nước Mỹ, nơi có trên 1.000 VƯDN và ngay cả các nước trong khu vực nơi có hàng trăm vườn ươm, nhưng con số 10 vườn ươm đang hoạt động tại Việt Nam quả là quá ít, và hơn thế nữa cũng chưa nhiều người biết đến chúng. Mặc dù được đánh giá là có triển vọng, nhưng để cho VƯDN của Việt Nam phát triển ngang bằng với các nước trong khu vực và trên thế giới, ngoài việc có một thị 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trường tốt, thì điều quan trọng nhất là phải có sự hỗ trợ từ Chính phủ, sự tham gia mạnh mẽ của các quỹ đầu tư mạo hiểm và các tập đoàn lớn sẵn sàng tiếp nhận những doanh nghiệp nhỏ và vừa, những công nghệ mới được ươm tạo. Các dịch vụ ươm tạo cung cấp dành cho doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay có thể kể đến bao gồm: (1) dịch vụ hành chính/văn phòng (hỗ trợ hành chính: trợ lý, lễ tân, thư kí,.; hỗ trợ văn phòng: in tài liệu, xử lý văn bản,.); (2) dịch vụ dựa trên cơ sở hạ tầng (cho thuê không gian làm việc; cho thuê hạ tầng viễn thông, internet; cho thuê trang thiết bị văn phòng; cho thuê phòng hội nghị/trang thiết bị nghe nhìn; cho thuê phòng thí nghiệm/trang thiết bị chuyên dụng; cho thuê phòng triển lãm; cho thuê nhà kho); (3) các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh (phân tích tính khả thi của công nghệ/sản phẩm; thu thập, phân tích các dữ liệu về thị trường/khách hàng; hỗ trợ phát triển mô hình kinh doanh/chiến lược kinh doanh/kế hoạch kinh doanh; tư vấn về quản lý doanh nghiệp; hỗ trợ thương mại hoá công nghệ/hoàn thiện sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường; hỗ trợ về pháp lý/giấy phép kinh doanh/đăng ký quyền sở hữu trí tuệ; logistics (hậu cần) và mua sắm; phát triển nguồn nhân lực; hỗ trợ trong phát triển văn hoá và đạo đức kinh doanh; phân tích tính khả thi của công nghệ/sản phẩm; thu thập, phân tích các dữ liệu về thị trường/khách hàng; hỗ trợ phát triển mô hình kinh doanh/chiến lược kinh doanh/kế hoạch kinh doanh); (4) dịch vụ tài chính và tiếp cận các nguồn tài chính (các dịch vụ quản trị/kế toán/tài chính; huy động vốn thông qua tiếp cận các nhà đầu tư mạo hiểm; tiếp cận các khoản vay thương mại - ngân hàng, doanh nghiệp; tiếp cận các khoản vay phi thương mại - khoản vay được hỗ trợ lãi suất,.; tiếp cận các trợ cấp/hỗ trợ từ chính phủ, nhà tài trợ; hỗ trợ thông qua quỹ nội bộ của vườn ươm; huy động đóng góp của cộng đồng; dịch vụ cổ phần hoá doanh nghiệp); (5) dịch vụ kết nối cộng đồng và xây dựng mạng lưới liên kết (kết nối với các nhà cố vấn/chuyên gia; kết nối với các trường đại học/viện nghiên cứu/doanh nghiệp/chính quyền/vườn ươm; xây dựng mạng lưới vốn và 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tài chính - thông qua các nhà đầu tư mạo hiểm, nhà tài trợ; xây dựng mạng lưới các nhà cung ứng/tiêu thụ; tổ chức các cuộc thi; xây dựng liên kết/hợp tác với đối tác chiến lược tiềm năng); (6) dịch vụ hỗ trợ giáo dục và tiếp cận tri thức (thực hiện các chương trình đào tạo về sáng tạo/khởi nghiệp/kinh doanh; huấn luyện kĩ năng mềm - thuyết trình, ra quyết định, làm việc nhóm,.; tổ chức chương trình E learning; tổ chức các hội thảo về các vấn đề thời sự/chuyên sâu liên quan đến phân tích thị trường, đánh giá công nghệ,.); (7) dịch vụ hỗ trợ xây dựng thương hiệu (hỗ trợ quảng bá sản phẩm - liên kết trang web, quảng cáo,.; tư vấn thiết kế và đăng ký nhãn hiệu cho sản phẩm; xây dựng chiến lược định vị thương hiệu; xây dựng chiến dịch truyền thông). Nói một cách tổng quát, ươm tạo doanh nghiệp là sự hỗ trợ việc khởi nghiệp từ giai đoạn hình thành ý tưởng, phát triển sản phẩm cho đến khi thành lập và phát triển doanh nghiệp thành công.

Ở cách nhìn này, các hoạt động được tính là hoạt động ươm tạo doanh nghiệp rất đa dạng và được thực hiện bởi rất nhiều chủ thể. Ươm tạo doanh nghiệp (business incubation) là quá trình hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong giai đoạn khởi nghiệp nhằm giảm thiểu chi phí ban đầu, hạn chế rủi ro, khắc phục những thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm về tổ chức, quản lý, mạng lưới liên kết, tiếp cận thị trường., nâng cao khả năng tồn tại (survival rate) và sự phát triển ổn định của doanh nghiệp sau khi kết thúc giai đoạn ươm tạo.