PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết nghiên cứu 1. Tổ chức Xã hội dân sự, vấn đề đang được quan tâm Xã hội dân sự (XHDS) được biết đến từ thời kỳ Cổ đại ở phương tây nhưng chỉ mới xuất hiện ở Việt Nam từ những năm 90 của thế kỷ XX. Ở Việt Nam, từ khi Đảng ta khởi xướng sự nghiệp đổi mới việc nhìn nhận và đánh giá về vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội (CT-XH) ngày càng cởi mở và thực chất hơn.
Vì vậy XHDS cũng có cơ hội phát triển và phát huy vai trò to lớn của mình trên mọi lĩnh vực, đặc biệt trong việc xoá đói giảm nghèo và từ thiện nhân đạo. Trong những năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, cùng với việc thừa nhận phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, quá trình đổi mới hệ thống chính trị nhằm xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ XHCN đảm bảo mọi quyền lực thuộc về nhân dân đã thu được những thành tựu đáng kể. Quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân đã được thực thi trên thực tế. Cuộc sống của nhân dân được cải thiện.
Xã hội dân sự có cơ hội và điều kiện để phát huy vai trò của mình trong cuộc cuộc phát triển đất nước. Mọi người dân được tham gia một cách chủ động, tự giác tích cực, thiết thực và đa dạng hơn vào các tổ chức xã hội vì nhu cầu, lợi ích của chính bản thân người dân và cả cộng đồng trên cơ sở tuân theo pháp luật và đạo lý của dân tộc Việt Nam. Nhưng để xây dựng và phát huy ngày càng có hiệu quả vai trò của Nhà nước thì tất yếu phải xây dựng và phát huy mạnh mẽ vai trò của XHDS trong tham gia hoạch định và thực thi các chính sách kinh tế-xã hội, trong đó đặc biệt quan tâm đến chính sách khoa học và công nghệ để phát triển đất nước trong xu thế hội nhập mạnh mẽ như hiện nay. Thành phần, bản chất của tổ chức xã hội dân sự Xã hội dân sự (XHDS) bao gồm các tổ chức xã hội nằm ngoài Nhà nước, nằm ngoài các hoạt động của doanh nghiệp (thị trường), nằm ngoài gia đình, để liên kết người dân với nhau trong những hoạt động vì mục đích chung.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thành phần quan trọng của xã hội dân sự là các Hội, hiệp Hội trong dân chúng, trong làng xóm, mang tính chất liên kết cộng đồng1. Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới đã chứng minh rằng các tổ chức xã hội dân sự ngày càng góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Bản chất của xã hội dân sự đó là những tổ chức liên kết cộng đồng có vai trò rất lớn trong việc thu hút, tập hợp cộng đồng cùng tham gia thực hiện những hoạt động vì mục đích chung. Mục đích chung mà các tổ chức xã hội dân sự hướng tới đó là đưa đến những kết quả thúc đẩy sự phát triển của Nhà nước, xã hội, gia đình và bản thân.
Với sự liên kết các thành viên trong tổ chức của mình, xã hội dân sự có vai trò hỗ trợ và giúp đỡ người dân thực thi luật pháp luật và phản ánh nguyện vọng của mình trong mục tiêu phát triển vì lợi ích chung của xã hội. Một trong những phẩm chất tích cực của các tổ chức xã hội dân sự là khả năng liên kết để thực hiện các chính sách xã hội đối với người nghèo và nhóm người kém vị thế trong khi các chương trình của Chính phủ khó có thể kham nổi. Sức mạnh của các tổ chức xã hội dân sự là tính chuyên môn hoá và đưa ra những ý tưởng và phương thức mới mẻ để liên kết các thành viên với nhau. Xã hội dân sự là một đối tác bình đẳng với Nhà nước, có vai trò tổ chức, vận động các thành viên cùng tham gia hoạch định và thực thi chính sách, đồng thời thực hiện và giám sát việc thực hiện các chính sách của Nhà nước.
Các thành viên của các tổ chức xã hội dân sự có quyền phản ánh, phản biện xã hội nhằm góp phần hoàn thiện các chính sách của Nhà nước, làm cho các chính sách của Nhà nước ngày càng có hiệu quả hơn. Như vậy, các tổ chức xã hội dân sự được xem như là chủ thể quan trọng trong nền kinh tế, bên cạnh Nhà nước và thị trường. Xã hội dân sự đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Nhiều nhà nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn đã kết luận rằng: Một xã hội 1 Norlund I., Đặng ngọc Dinh và ctv,Đánh giá ban đầu về xã hội dân sự ở Việt nam, Báo cáo khoa học Dự án CIVICUS SCI-SAT, Hà nội, 2006.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com muốn đạt mục tiêu phát triển bền vững phải được điều hành trong một hệ thống gồm “3 đỉnh” gắn kết chặt chẽ với nhau, đó là: Thể chế Nhà nước, thể chế thị trường và thể chế xã hội dân sự (Hình 1) Thể chế Nhà nước Thể chế thị Thể chế xã trường hội dân sự Hình 1. Ba đỉnh thể chế trong Phát triển bền vững 1. Đặc điểm của các tổ chức chính trị-xã hội ở Việt Nam Hiện nay, ở nước ta các tổ chức xã hội dân sự mang tính chất đoàn thể nhân dân bao gồm: Mặt trận Tổ quốc, Công đoàn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Phụ nữ, Hội nông dân, Hội cựu Chiến binh. Các tổ chức này có hệ thống từ Trung ương đến cơ sở, hoạt động theo Điều lệ do Hội nghị toàn thể hoặc Hội nghị Đại biểu các thành viên thông qua.
Tính đến thời điểm tháng 12/2005 ở Việt Nam có 400 Hội có phạm vi hoạt động toàn quốc, 2150 Hội có phạm vi hoạt động cấp tỉnh và hàng chục vạn hội có phạm vi hoạt động cấp quận, huyện, thị, xã mang tính chất các tổ chức xã hội-nghề nghiệp, các Hiệp hội nghiên cứu và phát triển khoa học, kỹ thuật và công nghệ2. Các tổ chức XHDS nằm trong hệ thống (chính trị-xã hội) này đang trở thành đối tác quan trọng của Chính phủ và ngày càng khẳng định vai trò của mình trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Đặc biệt trong công tác xoá đói giảm nghèo. Mục đích hoạt động chung của các tổ chức chính trị-xã hội là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các hội viên, góp phần tuyên truyền và tổ chức vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tham gia xây dựng và củng cố 2 Báo cáo của Bộ nội vụ năm 2005.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính quyền nhân dân; giáo dục pháp luật cho các thành viên; phản ánh yêu cầu, nguyện vọng của các thành viên, đoàn viên, hội viên; tham gia giám sát, phản biện chính sách hoặc giám sát hoạt động của các cơ quan và cán bộ, công chức Nhà nước và của hệ thống chính trị. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh - Một tổ chức của thế hệ trẻ Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là một tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam, có hệ thống tổ chức từ Trung ương đến cơ sở. Bên cạnh chức năng là trường học xã hội chủ nghĩa của Thanh niên, tuyên truyền, tổ chức vận động các thành viên trong tổ chức mình thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân; Đoàn còn có chức năng đại diện chăm lo bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tuổi trẻ đã được quy định trong Điều lệ Đoàn; Giáo dục pháp luật cho các thành viên, phản ánh nhu cầu, nguyện vọng của các thành viên; Tham gia phản biện, đánh giá các chính sách nhằm phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Tuy nhiên, thực tế trong thời gian qua Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh mới thực hiện tốt vai trò tuyên truyền, vận động thanh niên thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Đối với chính sách Khoa học và Công nghệ việc tham gia hoạch định và thực thi vẫn còn bị động, đôi lúc mang tính hình thức. Vai trò đánh giá, phản biện xã hội đối với chính sách Khoa học và Công nghệ vẫn còn những hạn chế, bất cập. Chưa khuyến khích tính tích cực, chủ động của tổ chức đại diện cho thế hệ trẻ trong tham gia hoạch định, đánh giá, thẩm định các chính sách trong đó có chính sách khoa học và công nghệ, một trong những chính sách quan trọng được coi là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu vai trò của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh nhằm phát huy hơn nữa tính tích cực, chủ động và sáng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tạo của tuổi trẻ trong tham gia hoạch định và thực thi chính sách Khoa học và Công nghệ là vấn đề rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Xã hội dân sự là vấn đề không mới với thế giới, song ở Việt Nam đây là vấn đề khá mới mẻ không chỉ cho những người bình thường mà kể cả những nhà quản lý và các nhà khoa học. Vì vậy, để tổng quan lại những vấn đề nghiên cứu, tác giả chưa có tham vọng nêu được nhiều vấn đề mà chỉ đi sâu tìm hiểu các công trình, đề tài, luận văn khoa học mà một số tác giả trong và ngoài nước đã đề cập đến vấn đề liên quan trực tiếp đến “XHDS và tổ chức xã hội dân sự”.Trên thế giới Thế giới đã có nhiều nhà khoa học tập trung nghiên cứu về xã hội dân sự ngay sau khi đại chiến thế giới lần thứ II kết thúc. Tuy nhiên, cách đây gần 30 năm, vào những năm 80 của thế kỷ XX, sự phát triển của XHDS bùng nổ như là một hiện tượng chính trị trong đời sống xã hội của nhiều nước và nhiều nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu các vấn đề về xã hội dân sự, đặc biệt là đi sâu nghiên cứu về bản chất, cấu trúc và các loại hình xã hội dân sự. - Năm 1989, Daniel Bell đã đưa ra công trình nghiên cứu “Vai trò của xã hội dân sự” (The role of civil Society).
Trong công trình này, tác giả chủ yếu phân tích các vai trò chủ yếu của xã hội dân sự trong đời sống xã hội lúc bấy giờ.