Chương 1. TỆ NẠN XÃ HỘI Ở TRẺ VỊ THÀNH NIÊN VÀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÒNG, CHỐNG TỆ NẠN XÃ HỘI Ở TRẺ VỊ THÀNH NIÊN 1.Tệ nạn xã hội và các loại tệ nạn xã hội ở trẻ vị thành niên 1. Tệ nạn xã hội và hậu quả của nó Tệ nạn xã hội là vấn đề đã và đang đƣợc rất nhiều các ngành khoa học nhƣ Triết học, Xã hội học, Luật học, Tâm lý học, Chính trị học…quan tâm. Các ngành khoa học đó đều xác nhận tệ nạn xã hội đã tồn tại từ rất lâu trong lịch sử xã hội loài ngƣời, mặc dù ở mỗi thời kỳ nó có biểu hiện và tính phức tạp khác nhau.
Theo nghĩa Hán - Việt thì tệ là những hành vi xấu, còn nạn là có tính phổ biến, lây lan và gây hậu quả lớn. Với nƣớc ta hiện nay, quan niệm về tệ nạn xã hội có nhiều ý kiến chƣa thống nhất phụ thuộc vào từng hƣớng nghiên cứu và các cách tiếp cận khác nhau. Nhà nghiên cứu Nguyễn Mạnh Tề cho rằng: “Tệ nạn xã hội, đó là những hành vi vi phạm pháp luật nhƣng chƣa phải là tội phạm, là những thói hƣ tật xấu trái với thuần phong mỹ tục, đạo đức của dân tộc ta do nhiều ngƣời mắc phải gây tác hại đến đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ta. Tệ nạn xã hội rất đa dạng gồm có văn hóa phẩm đồi trụy, cao bồi càn quấy, đồng bóng bói toán, mại dâm, nghiện hút, cờ bạc, v.5] Hoặc từ một góc độ của những ngƣời điều tra tội phạm, thì tệ nạn xã hội lại đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Tệ nạn xã hội là hiện tƣợng xã hội bao gồm những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội có tính phổ biến (từ các vi phạm những ngyên tắc về lối sống, truyền thống văn hóa, đạo đức xã hội, trái với thuần phong mỹ tục, các giá trị xã hội tốt đẹp cho đến các vi phạm những quy tắc đã đƣợc thể chế hóa bằng pháp luật kể cả pháp luật hình sự) gây ảnh hƣởng xấu về đạo đức và những hậu quả nghiêm trọng trong đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội”.15] 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dƣới góc độ Luật học Nguyễn Mạnh Kháng cho rằng: Tệ nạn xã hội hiểu một cách chung nhất là tổng hợp các hành vi lệch chuẩn, trái với đạo đức xã hội, mang tính phổ biến và bị dƣ luận xã hội lên án.
Tệ nạn xã hội là một hiện tƣợng xã hội phức tạp, gồm nhiều loại hành vi khác nhau, nhƣng bất luận thế nào thì hành vi đó cũng do các thành viên trong xã hội thực hiện”[25, tr. Dƣới góc độ chính trị xã hội, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã tìm hiểu căn nguyên nảy sinh và tồn tại của tệ nạn xã hội từ các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Một số tác phẩm tiêu biểu phân tích về tệ nạn xã hội nhƣ “Tình cảnh giai cấp công nhân ở nước Anh”, “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”, “ Nhà nước và cách mạng”… Ở các tác phẩm này, tệ nạn xã hội đƣợc trình bày nhƣ là hậu quả của tình trạng thất nghiệp, bất bình đẳng, phân biệt chủng tộc… Chế độ tƣ hữu tƣ bản chủ nghĩa chính là nguồn gốc phát sinh tệ nạn xã hội. Trong tác phẩm “Tình cảnh giai cấp công nhân ở nƣớc Anh”, Ph.Ăngghen đã phân tích rõ sự nghèo đói, vô trách nhiệm của nhà nƣớc đẩy những ngƣời đàn ông thành đầu trộm đuôi cƣớp, đàn bà thành ăn cắp, mại dâm.
“Chính chủ nghĩa tƣ bản biến những con ngƣời bị tƣớc hết bánh mỳ thành những con ngƣời còn bị tƣớc cả đạo đức nữa” [32, tr. Mặc dù còn nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau về tệ nạn xã hội song nhìn chung các ý kiến, quan điểm đều chỉ rõ những dấu hiệu đặc trƣng cơ bản của tệ nạn xã hội đó là: Thứ nhất, xét về bản chất, tệ nạn xã hội là những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội của các cá nhân, các nhóm sai lệch về chuẩn mực đạo đức, lối sống, luật pháp…. Những hành vi sai lệch này không chỉ ảnh hƣởng xấu đến bản thân mà đến cả xã hội. Do đó cần phải loại bỏ những hành vi này ra khỏi đời sống của các cá nhân cũng nhƣ xã hội.
Thứ hai, tệ nạn xã hội là một hiện tƣợng xã hội tiêu cực dễ lây lan và lây lan rất nhanh trong cộng đồng. Các hình thức của nó thì rất đa dạng, phong phú và luôn luôn biến đổi, phát triển làm cho chúng ta khó kiểm soát đƣợc. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ ba, tệ nạn xã hội gây tác hại lớn cho đời sống các cá nhân và cộng đồng, xét trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa. Đối với các cá nhân thì nó còn gây tác hại đến sức khỏe, nhân cách, phẩm chất và tính mạng con ngƣời.
Tệ nạn xã hội là những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội của cá nhân, các nhóm, tổ chức, gây tác hại cho đời sống của con ngƣời, làm suy đồi đạo đức, lối sống văn hóa, thuần phong mỹ tục của mỗi dân tộc và chống lại sự tiến bộ xã hội. Tệ nạn xã hội là con đƣờng tất yếu dẫn đến tội phạm.Tội phạm là hình thức biểu hiện của tệ nạn xã hội. Tệ nạn xã hội và tội phạm có sự phân biệt với nhau về tính chất và mức độ nguy hại của hành vi đối với sự phát triển của xã hội. Tội phạm là những hành vi sai lệch nghiêm trọng chuẩn mực xã hội và phải truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tệ nạn xã hội là những hành vi có tính chất và mức độ ít nghiêm trọng hơn nhƣng rộng rãi hơn và thƣờng đƣợc xử lý bằng các hình thức giúp đỡ, giáo dục, cải tạo, chữa trị hoặc xử phạt kinh tế…Tuy nhiên sự phân biệt này cũng chỉ mang tính tƣơng đối, có nhiều tệ nạn xã hội đồng thời là tội phạm, nhƣ trộm cắp, cƣớp giật… Tệ nạn xã hội là vấn đề các ngành khoa học xã hội quan tâm, ở các góc độ nghiên cứu khác nhau cũng có quan niệm khác nhau nhƣng về cơ bản các nhà nghiên cứu đều cho rằng tệ nạn xã hội là một hiện tƣợng xã hội, có nguồn gốc xã hội và mang tính chất xã hội. Do vậy có thể hiểu: Tệ nạn xã hội là những hành vi trái với chuẩn mực xã hội, trái với thuần phong mỹ tục, vi phạm luật pháp và có tính phổ biến, lây lan nhanh gây hậu quả nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội và an ninh quốc gia. Đối với mọi quốc gia, tệ nạn xã hội đều là một hiểm họa trƣớc mắt và lâu dài, cần phải loại bỏ. Tệ nạn xã hội là thói hƣ tật xấu gây ra những tác hại ghê gớm với bản thân, gia đình và xã hội về nhiều mặt tƣ tƣởng, đạo đức, sức khỏe, kinh tế, nòi giống… Những hậu quả của tệ nạn xã hội là: Tệ nạn xã hội làm băng hoại đạo đức, lối sống của cá nhân và xã hội.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tệ nạn xã hội đƣợc coi là nguồn gốc và cũng là hậu quả của lối sống ăn chơi, buông thả, thác loạn trong các tầng lớp của xã hội. Nhiều khi nó còn làm cho quan hệ ruột thịt trong gia đình trở nên thù hận. Có rất nhiều ngƣời đặt ra câu hỏi tại sao hiện nay lớp trẻ lại khó bảo và đánh mất hết cả thuần phong mỹ tục? Tại sao con giết bố mẹ? cháu giết ông bà? Đây là những câu hỏi chỉ có thể tìm câu trả lời từ tệ nạn xã hội. Bởi khi con ngƣời, đặc biệt là lớp trẻ mắc các tệ nạn xã hội thì không còn lý trí, chỉ biết làm thế nào đó để thỏa mãn nhu cầu của mình và khi không đƣợc thỏa mãn thì chúng bất chấp tất cả, ngay cả việc giết hại những ngƣời thân của mình.
Đây là những hậu quả vô cùng nghiêm trọng của tệ nạn xã hội, nó không chỉ làm con ngƣời mất hêt giá trị đạo đức mà nó còn làm con ngƣời mất đi cả tính ngƣời, hành động giống nhƣ các loài vật. Nếu con ngƣời sống nhƣ vậy thì sẽ rất nguy hiểm cho gia đình và xã hội. Tệ nạn xã hội phá hủy kinh tế của gia đình và toàn xã hội. Tệ nạn xã hội làm cho các nhà nƣớc mất đi một nguồn nhân lực dồi dào, đồng thời, chi phí cho công tác đấu tranh phòng, chống, tệ nạn xã hội và khắc phục hậu quả của tệ nạn xã hội ở mỗi quốc gia chiếm tỷ lệ không nhỏ trong ngân sách nhà nƣớc cũng nhƣ của toàn xã hội.
Hiện nay, chúng ta khó có thể nói chính xác là mỗi năm nƣớc ta tiêu tốn bao nhiêu tiền của vào các tệ nạn xã hội nhƣng chắc chắn là một con số rất lớn. Về vấn đề này, chỉ tính riêng tệ nạn ma túy, theo tính toán của các chuyên gia, nƣớc ta hiện nay có khoảng trên 100.000 ngƣời nghiện, hàng ngày dung nhiều loại ma túy khác nhau, có loại nhƣ heroin là 100.000 đồng/liều, có loại nhƣ thuốc lắc là từ 300.000 đồng/ liều, có loại từ 30.000 đồng/liều mà có ngƣời nghiện phải dùng ba lần trong một ngày. Nhƣ vậy, mỗi năm số ngƣời nghiện sẽ tiêu phí hết trên 2000 tỷ đồng [52, tr. Đây chỉ là những con số cho thấy sự thiệt hại về kinh tế của ma túy, ngoài ra còn rất nhiều các tệ nạn khác mà chúng ta không thể tính toán đƣợc.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự thiệt hại về kinh tế do tệ nạn xã hội gây ra không chỉ là chi phí bỏ vào hút, chích, lắc, cá độ, cờ bạc., chi phí cho đấu tranh phòng, chống và chi phí cho việc chữa trị những căn bệnh xã hội nguy hiểm từ tệ nạn xã hội, mà một nguồn lực lao động không nhỏ không khai thác đƣợc đã cũng gây mất không đối với xã hội. Trong phạm vi của từng gia đình, ma túy, cờ bạc. là nguyên nhân làm cho nhiều nhà từ giàu có, khá giả trở thành bần hàn chỉ trong một thời gian ngắn. Câu nói “Cờ bạc là bác thằng bần” vừa là sự tổng kết chính xác hậu quả không tránh khỏi của tệ nạn xã hội, vừa là lời nhắc nhở, cảnh tỉnh mọi ngƣời, mọi nhà hãy tránh xa nó.
Có thể khẳng định, sự phá hủy kinh tế do tệ nạn xã hội không khác gì sự phá hủy của chiến tranh.