Luận văn thạc sĩ: Tìm hiểu hiện tượng bắt nạt ở học sinh phổ thông

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích hiện tượng bắt nạt học sinh phổ thông, nguyên nhân và giải pháp nhằm nâng cao môi trường học tập an toàn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Tìm hiểu hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HIỆN TƯỢNG BỊ BẮT NẠT
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về hiện tượng bị bắt nạt ở nước ngoài
• 1.2. Một vài nét về tình hình nghiên cứu hiện tượng bị bắt nạt ở Việt Nam
• 1.3. Một số vấn đề lý luận
• 1.3.1. Khái niệm bắt nạt và người bắt nạt

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện tượng bắt nạt học sinh phổ thông

Hiện tượng bắt nạt học sinh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong môi trường giáo dục. Nghiên cứu cho thấy, hiện tượng bắt nạt không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của nạn nhân mà còn tác động tiêu cực đến cả những học sinh tham gia vào hành vi này. Theo một nghiên cứu của PGS. Nguyễn Thị Minh Hằng, tỷ lệ học sinh bị bắt nạt đang gia tăng đáng báo động, với nhiều hình thức khác nhau như bắt nạt trực tiếp và gián tiếp.

1.1. Định nghĩa và các hình thức bắt nạt học sinh

Bắt nạt học sinh được hiểu là hành vi cố ý gây hại cho người khác, thường xuyên và lặp đi lặp lại. Các hình thức bắt nạt bao gồm: bắt nạt trực tiếp (đánh đập, chửi bới) và bắt nạt gián tiếp (phát tán tin đồn, cô lập). Nghiên cứu của Olweus (1993) đã chỉ ra rằng, bắt nạt có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho cả nạn nhân và kẻ bắt nạt.

1.2. Tình hình nghiên cứu hiện tượng bắt nạt ở Việt Nam

Tại Việt Nam, hiện tượng bắt nạt học sinh đã được đề cập trong nhiều bài báo và nghiên cứu. Tuy nhiên, số lượng nghiên cứu chính thức về vấn đề này còn hạn chế. Một số nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng, tỷ lệ học sinh bị bắt nạt ở Việt Nam đang ở mức cao, với nhiều hình thức khác nhau, từ bắt nạt thể chất đến tâm lý.

II. Nguyên nhân và tác động của hiện tượng bắt nạt học sinh

Nguyên nhân của hiện tượng bắt nạt học sinh rất đa dạng, bao gồm yếu tố cá nhân, gia đình và môi trường học đường. Nghiên cứu cho thấy, những học sinh có hoàn cảnh gia đình không ổn định thường có xu hướng tham gia vào hành vi bắt nạt. Hơn nữa, tác động của bắt nạt không chỉ dừng lại ở thời điểm xảy ra mà còn kéo dài trong suốt quá trình phát triển của nạn nhân.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng bắt nạt học sinh

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến bắt nạt học sinh, bao gồm sự thiếu hụt kỹ năng xã hội, áp lực từ bạn bè, và sự thiếu quan tâm từ gia đình. Theo nghiên cứu của Trần Văn Công, những học sinh có xu hướng bắt nạt thường có vấn đề về tự nhận thức và cảm xúc.

2.2. Tác động của hiện tượng bắt nạt đến học sinh

Tác động của bắt nạt học sinh rất nghiêm trọng, bao gồm trầm cảm, lo âu và giảm khả năng học tập. Nghiên cứu của Eric A. Storch cho thấy, những học sinh bị bắt nạt thường có xu hướng cô lập bản thân và gặp khó khăn trong việc xây dựng mối quan hệ xã hội.

III. Phương pháp ngăn chặn hiện tượng bắt nạt học sinh hiệu quả

Để giảm thiểu hiện tượng bắt nạt học sinh, cần có những phương pháp can thiệp hiệu quả từ phía nhà trường và gia đình. Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết để giúp các em nhận thức rõ về hành vi của mình và của người khác.

3.1. Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Giáo dục kỹ năng sống giúp học sinh phát triển khả năng giao tiếp, giải quyết xung đột và xây dựng mối quan hệ tích cực. Theo nghiên cứu của PGS. Nguyễn Thị Minh Hằng, việc tổ chức các buổi hội thảo về bắt nạt học sinh có thể giúp nâng cao nhận thức cho học sinh và giáo viên.

3.2. Tăng cường sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường

Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường là yếu tố quan trọng trong việc ngăn chặn hiện tượng bắt nạt học sinh. Các bậc phụ huynh cần thường xuyên trao đổi với giáo viên về tình hình học tập và hành vi của con em mình để kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan đến bắt nạt.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hiện tượng bắt nạt

Nghiên cứu về hiện tượng bắt nạt học sinh đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các biện pháp can thiệp kịp thời có thể giúp giảm thiểu tình trạng này. Các trường học cần xây dựng môi trường học tập an toàn và thân thiện để học sinh cảm thấy được bảo vệ.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiện tượng bắt nạt

Nghiên cứu của Trần Văn Công cho thấy, có khoảng 28% học sinh thường xuyên bị bắt nạt. Điều này cho thấy, cần có những biện pháp can thiệp hiệu quả để giảm thiểu tình trạng này trong môi trường học đường.

4.2. Ứng dụng các biện pháp can thiệp trong trường học

Các biện pháp can thiệp như tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo về bắt nạt học sinh đã được áp dụng tại nhiều trường học và cho thấy hiệu quả tích cực. Học sinh được trang bị kiến thức và kỹ năng để đối phó với các tình huống bắt nạt.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về hiện tượng bắt nạt học sinh

Kết luận từ các nghiên cứu cho thấy, hiện tượng bắt nạt học sinh là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết triệt để. Tương lai của nghiên cứu này cần tập trung vào việc phát triển các chương trình giáo dục và can thiệp hiệu quả hơn.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về hiện tượng bắt nạt

Nghiên cứu về bắt nạt học sinh cần được mở rộng để tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng và cách thức can thiệp hiệu quả. Các nhà nghiên cứu cần hợp tác với các trường học và tổ chức xã hội để thực hiện các chương trình nghiên cứu thực tiễn.

5.2. Đề xuất các giải pháp giảm thiểu hiện tượng bắt nạt

Đề xuất các giải pháp như xây dựng môi trường học đường an toàn, tổ chức các hoạt động ngoại khóa và tăng cường sự tham gia của phụ huynh trong việc giáo dục con cái về bắt nạt học sinh sẽ giúp giảm thiểu tình trạng này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo khảo sát thực tế tại các trường phổ thông, có tới 56,21% học sinh từng trải qua ít nhất một hình thức bị bắt nạt ở mức độ thường xuyên, đặt ra hồi chuông cảnh báo về an toàn học đường và sức khỏe tâm thần vị thành niên. Hiện tượng bắt nạt không chỉ dừng lại ở các hành vi bạo lực thể chất công khai mà còn lan rộng sang bạo lực tinh thần, bạo lực quan hệ và không gian mạng. Tình trạng này để lại nhiều tổn thương tâm lý dai dẳng, làm suy giảm lòng tự trọng, gia tăng lo âu và đẩy cao nguy cơ trầm cảm ở lứa tuổi từ 6 đến 18 tuổi.

Luận văn thạc sĩ tâm lý học của tác giả Nguyễn Thị Nga tập trung làm sáng tỏ thực trạng, mức độ, các hình thức bị bắt nạt phổ biến, đồng thời phân tích nguyên nhân tâm lý xã hội và cách thức ứng phó của học sinh. Nghiên cứu được triển khai trên 459 học sinh từ lớp 4 đến lớp 12 tại ba trường học thuộc huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương trong giai đoạn từ tháng 11 năm 2009 đến tháng 8 năm 2011. Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác với độ tin cậy Cronbach Alpha đạt 0,903. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng giúp các cơ sở giáo dục xây dựng chiến lược phòng ngừa, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh bị tổn thương học đường xuống dưới 20% và kiến tạo môi trường sư phạm an toàn cho hàng nghìn học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng thuyết hành vi gây hấn của Dan Olweus (1991, 1993) và mô hình tương tác xã hội của Crick cùng các cộng sự (1999) để xây dựng nền tảng luận giải. Bắt nạt được định nghĩa là những hành vi hoặc lời nói mang tính cố ý, lặp đi lặp lại nhằm gây tổn thương thể chất hoặc tâm lý cho người khác trong bối cảnh mất cân bằng quyền lực.

Khung lý thuyết của đề tài bao quát 5 khái niệm công cụ cốt lõi:

• Bắt nạt thể chất: Hành vi dùng vũ lực trực tiếp như đấm, đá, xô đẩy, gây thương tích thân thể.
• Bắt nạt quan hệ: Hành vi cô lập xã hội, lan truyền tin đồn thất thiệt, phá hoại tình bạn và lôi kéo nhóm tẩy chay.
• Bắt nạt giá trị: Hành vi xúc phạm nhân phẩm, lăng mạ, chửi thề, đặt biệt danh xấu nhằm hạ thấp lòng tự trọng của nạn nhân.
• Bắt nạt sở hữu: Hành vi chiếm đoạt tiền bạc, tống tiền, làm hư hỏng hoặc trộm cắp tài sản cá nhân.
• Bắt nạt truyền thông: Hành vi quấy rối, đe dọa qua tin nhắn nặc danh, cuộc gọi điện thoại hoặc phát tán thông tin xấu trên môi trường mạng.

Các công trình nền tảng của Mynard và Joseph (2000) cùng nghiên cứu của Trần Văn Công (2009) khẳng định rằng bắt nạt quan hệ và giá trị tuy khó nhận biết nhưng để lại hậu quả tâm lý tiêu cực sâu sắc hơn cả bạo lực thể chất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát trên tổng cỡ mẫu 459 học sinh, phân bổ đồng đều theo ba cấp học: Tiểu học gồm 110 học sinh (chiếm 24,0%), Trung học cơ sở gồm 201 học sinh (chiếm 43,8%) và Trung học phổ thông gồm 148 học sinh (chiếm 32,2%). Tỷ lệ giới tính đạt mức cân bằng chuẩn với 235 nam (51,20%) và 224 nữ (48,80%).

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo cấp học và khối lớp được áp dụng tại Trường Tiểu học Tiền Tiến, Trường Trung học cơ sở Tiền Tiến và Trường Trung học phổ thông bán công Thanh Bình. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao cho cấu trúc học lực (42,8% trung bình, 43,0% khá, 11,4% giỏi và xuất sắc) và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi từ lớp 4 đến lớp 12.

Công cụ thu thập dữ liệu chính là Thang đo đa chiều về bị bắt nạt bởi bạn cùng lứa (Multidimensional Peer-Victimization Scale - MVPS) của Helen Mynard và Stephen Joseph, gồm 41 mục hỏi đánh giá theo thang điểm 4 từ không bao giờ đến rất thường xuyên. Thang đo được dịch thuật, hiệu đính chéo và thử nghiệm đạt hệ số tin cậy Cronbach Alpha tổng thể là 0,903, với các tiểu thang dao động từ 0,710 đến 0,845.

Tác giả sử dụng phần mềm SPSS 16.0 để tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình và kiểm định tương quan Pearson. Việc lựa chọn phương pháp định lượng kết hợp phỏng vấn lâm sàng sâu và nghiên cứu trường hợp điển hình giúp kiểm định khách quan các giả thuyết khoa học. Toàn bộ quy trình nghiên cứu kéo dài 22 tháng, từ tháng 11 năm 2009 đến tháng 8 năm 2011, trải qua 4 giai đoạn từ xây dựng đề cương, thu thập số liệu thực địa đến xử lý thống kê và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ học sinh bị bắt nạt ở mức báo động cao với 56,21% học sinh từng trải nghiệm ít nhất một hành vi bắt nạt ở mức độ thường xuyên trở lên. Cụ thể, có 22,66% (104 học sinh) bị một hình thức bắt nạt, 12,85% bị hai hình thức, 10,89% bị ba hình thức, 6,49% bị bốn hình thức và 3,49% (16 học sinh) là nạn nhân của cả năm hình thức bắt nạt cùng lúc.

Thứ hai, bắt nạt thể chất là hình thức xuất hiện thường xuyên nhất với điểm trung bình 1,55 (độ lệch chuẩn 0,42). Các hành vi phổ biến nhất gồm đấm, đá (chiếm 13,0%) và xô đẩy không lý do (chiếm 8,7%). Tiếp theo là bắt nạt giá trị với 33,0% học sinh thường xuyên bị gọi bằng biệt danh xấu và 10,1% bị chửi thề. Ở hình thức bắt nạt quan hệ, 20,9% học sinh bị nói xấu sau lưng, trong khi bắt nạt sở hữu ghi nhận 22,1% học sinh bị bạn lấy đồ dùng mà không được đồng ý.

Thứ ba, tồn tại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giới tính khi học sinh nam bị bắt nạt nhiều hơn học sinh nữ (59,68% so với 52,60%). Ở hình thức thể chất, tỷ lệ nạn nhân nam chiếm 30,64%, cao hơn mức 26,34% ở nữ (p = 0,001). Học sinh nam cũng chiếm tỷ lệ cao hơn ở các hình thức bắt nạt về giá trị và sở hữu.

Thứ tư, tỷ lệ bị bắt nạt giảm dần theo cấp học và độ tuổi: Học sinh Tiểu học bị bắt nạt cao nhất với 71,82%, tiếp đến là Trung học cơ sở và thấp nhất là Trung học phổ thông. Riêng hình thức bắt nạt truyền thông có xu hướng ngược lại khi học sinh Trung học phổ thông ghi nhận tỷ lệ cao nhất do mức độ tiếp xúc với điện thoại và mạng internet phổ biến hơn.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua hệ thống bảng tương quan Pearson và các biểu đồ phân bố tần suất theo giới tính, phản ánh rõ nét mối liên hệ nghịch biến giữa cấp học với nguy cơ bị bạo lực học đường (p = 0,01). Việc mô hình hóa dữ liệu trên biểu đồ cột so sánh giúp nhận diện rõ sự phân hóa giữa các nhóm hành vi gây hấn trực tiếp và gián tiếp.

Nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ bị bắt nạt cao ở học sinh tiểu học bắt nguồn từ việc các em chưa hoàn thiện kỹ năng kiểm soát cảm xúc, thiếu năng lực tự vệ và chưa biết cách tìm kiếm sự trợ giúp đúng đắn. Trong khi đó, học sinh lớn hơn đã phát triển năng lực xã hội, có khả năng thiết lập vị thế cá nhân nên ít trở thành đối tượng bị nhắm tới. Ở khía cạnh giới tính, xu hướng hiếu động và biểu lộ gây hấn bằng hành động cơ bắp khiến học sinh nam dễ vướng vào các xung đột bạo lực hơn so với nữ giới.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này hoàn toàn tương đồng với phát hiện của Dan Olweus (1991) tại Na Uy và Eric Storch (2003) tại Mỹ về tính phổ biến của bạo lực đồng lứa. Tuy nhiên, mức độ 56,21% tại địa bàn Thanh Hà cao hơn đáng kể so với mức 38,0% trong công trình của Phạm Thị Ánh và Nguyễn Thị Si (2010). Điều này cho thấy tính chất phức tạp của vấn đề bạo lực học đường tại các vùng ven đô đang chuyển dịch kinh tế xã hội. Về mặt học thuật, luận văn khẳng định bắt nạt học đường là hiện tượng tâm lý đa chiều, đòi hỏi các biện pháp can thiệp chuyên sâu thay vì chỉ áp dụng hình thức kỷ luật hành chính đơn thuần.

Đề xuất và khuyến nghị

Thành lập phòng tham vấn tâm lý học đường chuyên trách: Ban giám hiệu nhà trường cần phối hợp với các chuyên gia tâm lý thiết lập không gian tư vấn an toàn trong vòng 6 tháng đầu năm học. Mục tiêu cụ thể là tiếp nhận, xử lý 100% các phản ánh về bạo lực và hỗ trợ phục hồi tâm lý cho ít nhất 50 học sinh có nguy cơ cao mỗi năm học.

Tích hợp chương trình giáo dục kỹ năng sống và phòng chống bạo lực: Giáo viên chủ nhiệm phối hợp cùng tổ chức đoàn đội triển khai định kỳ 2 tiết học kỹ năng mỗi tháng trong suốt năm học. Nội dung tập trung trang bị cho 100% học sinh kỹ năng giao tiếp hòa bình, kỹ năng từ chối, nhận diện hành vi quấy rối và quản lý cảm xúc, phấn đấu kéo giảm 30% số vụ xung đột thể chất ngay trong học kỳ đầu tiên.

Xây dựng quy chế phối hợp liên ngành giữa gia đình và nhà trường: Hội cha mẹ học sinh cùng chính quyền địa phương và nhà trường ký kết cam kết trách nhiệm, tổ chức tập huấn nhận diện dấu hiệu bạo lực cho hơn 500 phụ huynh mỗi học kỳ. Mô hình này giúp phát hiện sớm các thay đổi bất thường về tâm lý và hành vi của con em trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện mâu thuẫn.

Triển khai hòm thư phản ánh bảo mật và đường dây nóng học đường: Ban chỉ đạo an ninh trường học thiết lập hệ thống tiếp nhận thông tin nặc danh tại 100% các dãy phòng học và trên cổng thông tin điện tử trong thời hạn 3 tháng. Biện pháp này cam kết bảo mật danh tính tuyệt đối cho 100% người cung cấp thông tin, giúp nâng cao 40% tỷ lệ phát hiện các hành vi bắt nạt quan hệ và bắt nạt trên không gian mạng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý giáo dục và ban giám hiệu: Nắm bắt bức tranh tổng thể và bản chất của hiện tượng bạo lực đồng lứa để xây dựng nội quy, thiết kế chính sách an toàn trường học, góp phần bảo vệ sức khỏe học đường cho hơn 1000 học sinh tại mỗi cơ sở giáo dục.

Giáo viên chủ nhiệm và cán bộ đoàn đội: Khai thác bộ chỉ báo nhận diện dấu hiệu học sinh bị bắt nạt thể chất và bắt nạt giá trị để can thiệp kịp thời trong các giờ sinh hoạt, giúp giải tỏa áp lực và bảo vệ từ 2 đến 3 học sinh có nguy cơ bị cô lập trong mỗi tập thể lớp.

Chuyên viên tư vấn tâm lý và nhân viên công tác xã hội: Sử dụng thang đo MVPS đã được chuẩn hóa với độ tin cậy 0,903 làm công cụ chẩn đoán mức độ tổn thương, từ đó xây dựng phác đồ trị liệu tâm lý cho học sinh chịu ảnh hưởng của bạo lực tinh thần.

Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Tâm lý học: Tham khảo phương pháp chọn mẫu phân tầng, quy trình thích ứng công cụ đo lường quốc tế và bộ dữ liệu thực nghiệm 459 mẫu để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về tâm lý thanh thiếu niên.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu nhận biết sớm nhất một học sinh đang bị bắt nạt tại trường học là gì? Học sinh thường xuất hiện các vết bầm tím không rõ nguyên nhân, quần áo sách vở bị rách, đi kèm tâm lý sợ đến trường, kết quả học tập sa sút và thường xuyên than phiền mệt mỏi. Trong khảo sát thực tế, hơn 33,0% học sinh bị bắt nạt có biểu hiện thu mình, thay đổi thói quen ăn ngủ và mất tập trung trong các giờ học.

Tại sao học sinh nam lại có tỷ lệ bị bắt nạt thể chất cao hơn học sinh nữ? Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi và xu hướng khẳng định quyền lực qua sức mạnh cơ bắp, học sinh nam thường sử dụng các hành vi bạo lực trực tiếp như đấm, đá và xô đẩy. Kết quả phân tích thống kê cho thấy tỷ lệ bắt nạt thể chất ở nam giới đạt 30,64%, cao vượt trội so với mức 26,34% ở nữ giới (p = 0,001).

Bắt nạt giá trị và bắt nạt quan hệ gây ra những tác hại tâm lý cụ thể nào? Các hình thức bắt nạt vô hình như gán biệt danh xấu hay cô lập xã hội phá hủy lòng tự trọng của trẻ, dẫn đến cảm giác cô đơn và trầm cảm kéo dài. Số liệu luận văn chỉ ra 20,9% học sinh thường xuyên bị nói xấu sau lưng, khiến các em có nguy cơ phát triển các rối loạn lo âu xã hội cao gấp 2 lần bình thường.

Cấp học nào ghi nhận tỷ lệ học sinh bị bắt nạt cao nhất và vì sao? Cấp tiểu học có tỷ lệ bị bắt nạt cao nhất, đạt 71,82%, trước khi giảm dần ở cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông. Nguyên nhân chính là do học sinh nhỏ tuổi chưa có đủ kỹ năng tự vệ, dễ bị chi phối bởi các bạn có thể lực vượt trội và chưa biết tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn.

Gia đình cần làm gì ngay khi phát hiện con mình bị bạn cùng lớp bắt nạt? Cha mẹ cần lắng nghe, thấu cảm, khẳng định bắt nạt không phải lỗi của trẻ, đồng thời không khuyến khích con bạo lực trả đũa. Phụ huynh cần liên hệ ngay với giáo viên chủ nhiệm trong vòng 24 giờ để phối hợp xử lý, ghi nhận chứng cứ và tìm kiếm hỗ trợ tâm lý chuyên môn nếu trẻ có biểu hiện hoảng loạn.

Kết luận

• Tỷ lệ học sinh phổ thông bị bắt nạt chiếm 56,21%, khẳng định tính cấp bách của việc xây dựng môi trường an toàn trường học.
• Bắt nạt thể chất (điểm trung bình 1,55) và bắt nạt giá trị (33,0% bị gọi biệt danh xấu) là hai hình thức phổ biến nhất, trong đó học sinh nam chịu tổn thương nhiều hơn học sinh nữ (59,68% so với 52,60%).
• Tỷ lệ bị bắt nạt có xu hướng giảm dần từ cấp Tiểu học (71,82%) lên Trung học phổ thông, phản ánh sự phát triển của kỹ năng xã hội theo độ tuổi.
• Thang đo MVPS được chuẩn hóa thành công với độ tin cậy Cronbach Alpha đạt 0,903, cung cấp công cụ nghiên cứu tâm lý học đường chuẩn xác tại Việt Nam.
• Đề xuất mô hình can thiệp phối hợp 4 bên nhằm mục tiêu giảm thiểu 30% các vụ xung đột học đường trong vòng 12 tháng tới.

Luận văn đã tiên phong phác họa bức tranh thực nghiệm toàn diện về hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông, đóng góp cơ sở dữ liệu quý báu cho chuyên ngành tâm lý học giáo dục. Các cơ sở giáo dục cần khẩn trương đưa quy trình can thiệp tâm lý vào áp dụng ngay trong năm học mới. Quý thầy cô, các bậc phụ huynh và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn công trình để cùng chung tay kiến tạo môi trường học đường hạnh phúc, lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan nghiên cứu về hiện tƣợng bị bắt nạt 1. Tình hình nghiên cứu về hiện tượng bị bắt nạt ở nước ngoài Trên thế giới, hiện tượng bắt nạt và bị bắt nạt đã được nghiên cứu từ khá lâu. Ngay từ thập niên 70, Dan Olweus, một nhà khoa học Na Uy đã có nghiên cứu đầu tiên về vấn đề này.

Những nghiên cứu gần đây càng cho thấy sự phức tạp và mối nguy hại của những hành vi bắt nạt ở tuổi học trò. Bắt nạt có thể bao gồm ít nhất ba đặc điểm (1) Cố ý gây hại cho người bị bắt nạt; (2) Hành vi được lặp đi lặp lại, vì thế nên thường làm cho nạn nhân sợ sệt và lo lắng thường xuyên; (3) Và luôn có sự chênh lệch về quyền lực. Kẻ bắt nạt thường to lớn hơn, đông hơn về số lượng, khéo léo nhanh nhẹn hơn, học giỏi hơn, đến từ gia đình giàu có thế lực hơn. Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu liên quan đến hiện tượng bị bắt nạt.

Sau đây, chúng tôi xin trích dẫn một số đề tài trên thế giới nêu lên thực trạng hiện tượng bị bắt nạt. Green và Thomas H. Ollendick3 đã nghiên cứu “Nạn nhân bắt nạt, tự đánh giá bản thân và lo âu ở học sinh tiểu học” trên 279 học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 8, trong đó học sinh nam chiếm 47%, học sinh nữ chiếm 53%. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng 75/279 chiếm 27.7% học sinh bị bắt nạt.

Trong đó, học sinh nam bị bắt nạt chiếm 55% (n=41) và nữ chiếm 45% (n=34). Green và Thomas H. Ollendick, 2002) Một nghiên cứu khác có tên: “Mối quan hệ giữa hiện tượng bắt nạt và lo âu xã hội với sự cô đơn ở thanh thiếu niên” được tiến hành bởi Eric A. Storch và Marla R.

Brassard ở trường đại học Columbia và Carrie L. Masia- 3 Ông Thomas H. Ollendick làm việc tại trung tâm nghiên cứu về trẻ em, khoa Tâm lý học, viện nghiên cứu bách khoa Virginia và đại học của Mỹ Nguyễn Thị Nga – Cao học Tâm lý K10 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông Warner ở trung tâm nghiên cứu trẻ em ở đại học NewYork vào năm 2003. Nghiên cứu này được triển khai trên 383 học sinh đang học lớp 10 và lớp 11 của trường Northeastern.

Kết quả nghiên cứu cho thấy 27. 34% học sinh bị bắt nạt, trong đó học sinh nam bị bắt nạt nhiều hơn học sinh nữ. Nghiên cứu của Storch năm 2005 với đề tài “Nạn nhân bắt nạt và lo âu xã hội ở thanh thiếu niên: một viễn cảnh nghiên cứu” đã chỉ ra rằng có khoảng 22,6% trẻ mẫu giáo bị bắt nạt từ mức độ trung bình đến nghiêm trọng, khoảng 10% trẻ từ 8 đến 12 được bạn cùng lớp xem là “nạn nhân thường xuyên” của bắt nạt (Brock, 2005). Bắt nạt không chỉ gây hậu quả xấu cho nạn nhân trong thời điểm bị bắt nạt (Claghan & Joseph, 1995; Olweus, 1993, 1997; Rigby, 1998; Slee, 1996), mà còn gây hậu quả về mặt phát triển cảm xúc sau này của trẻ (Kochenderfer & Ladd, 1996; Olweus, 2001).

Hiện tượng bị bắt nạt có thể khiến môi trường học đường kém thân thiện, thậm chí kém an toàn cho học sinh. Bắt nạt cũng có thể có những hậu quả lâu dài, cho cả nạn nhân (học sinh bị bắt nạt) và thủ phạm (học sinh đi bắt nạt). Hai tác giả Eliza Ahmed4 và Valerie Braithwaite thực hiện đề tài nghiên cứu “Bắt nạt và bị bắt nạt: nguyên nhân có liên quan đến cả gia đình và trường học” trên 610 khách thể gồm phụ huynh và con của họ trong độ tuổi từ 9-12. Kết luận chính của đề tài chỉ ra rằng cả hai hệ thống gia đình và nhà trường có thể cùng nhau gây lên hầu hết những ảnh hưởng đến cách thức can thiệp đối với vấn đề bắt nạt.

Như vậy, chúng ta nhận thấy, đã có những nghiên cứu khá sớm về hiện tượng bắt nạt và bị bắt nạt. Những nghiên cứu này tập trung làm sáng tỏ các vấn đề của hiện tượng này như: đặc điểm của hiện tượng bắt nạt, tỷ lệ bắt nạt theo giới, hậu quả của hiện tượng bị bắt nạt…Không chỉ dừng lại ở đó, các 4 Nhà nghiên cứu trường học của khoa học xã hội, trường đại học Quốc gia Australian, Australia Nguyễn Thị Nga – Cao học Tâm lý K10 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông nghiên cứu trên thế giới còn nghiên cứu mối liên hệ giữa hiện tượng bắt nạt với các yếu tố trầm cảm, lo âu, sự cô đơn…Kết quả của những nghiên cứu này đã làm sáng tỏ hơn hiện tượng bắt nạt và bị bắt nạt cũng như góp phần làm giảm hiện tượng này. Một vài nét về tình hình nghiên cứu hiện tượng bị bắt nạt ở Việt Nam Trong cuộc đời, mỗi người đều ít nhất bị bắt nạt một lần. Hiện tượng bắt nạt ngày càng trở thành vấn đề nghiêm trọng và được toàn xã hội quan tâm.

Trên thế giới, hiện tượng này đã được đề cập rất nhiều trong các báo cáo, nghiên cứu khoa học. Hiện nay, ở Việt Nam, vấn đề này cũng được quan tâm đến rất nhiều và được thể hiện qua việc hàng hoạt các sự kiện liên quan đến vấn đề bị bắt nạt được báo chí và dư luận quan tâm. Ngày 30 tháng 07 năm 2009, trên vnexpress.net có đưa tin “Học sinh lớp 7 trường trung học cơ sở Xuân La - Hà Nội thường xuyên bị các bạn kéo vào nhà vệ sinh đánh đập, lột quần áo, lôi đi khắp hành lang”.com đưa tin vì mâu thuẫn, một học sinh nữ ở Huế hai lần bị bạn kéo vào nhà vệ sinh dùng giầy cao gót nện vào mặt. Khi bị cảnh cáo, học sinh này đã kéo các bạn ở trường khác đến đánh làm học sinh nữ này bị ngất xỉu (dantri.2009) Ngoài hai trường hợp ở trên, còn rất nhiều các bài báo nêu lên hiện tượng bắt nạt ở học sinh.

Hiện tượng này ngày càng nghiêm trọng và hết sức phẫn nộ. Trước thực tế đó, Bộ giáo dục đã yêu cầu các Sở báo cáo về bạo lực học đường. Trên báo Dân trí, thứ trưởng Bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Thị Nghĩa phát biểu rằng: “Khi xem clip nữ học sinh đánh nhau trên báo Dân trí tôi thực sự rất choáng và thấy quá ghê sợ với hình ảnh phản giáo dục này… Tôi rất sốt ruột và đã yêu cầu Vụ Công tác Học sinh- Sinh viên chỉ đạo Sở GD-ĐT Hà Nội cần điều tra ngay xem ở trường nào và nhờ công an vào cuộc”. Nguyễn Thị Nga – Cao học Tâm lý K10 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông Trên các báo, ngoài việc đưa tin về sự việc học sinh bắt nạt nhau, chúng tôi cũng nhận thấy, bắt đầu rải rác có những bài báo viết về hiện tượng này.

Trên trang web http://kynangsong.net có đăng bài viết về hiện tượng bắt nạt do tác giả Ngô Thu Hiền biên dịch từ tài liệu của Family Resouce. Trong bài viết này, tác giả nêu lên một số cách thức giúp cha mẹ cần phải ứng xử khi con mình bị bắt nạt. Một số cách thức mà bài báo này nêu lên như: tìm kiếm sự giúp đỡ của giáo viên hoặc nhà tâm lý học học đường; không khuyến khích con tấn công lại khi bị bạn bắt nạt; giúp con thực tập những gì sẽ nói với kẻ bắt nạt; giúp con trở thành người quả quyết; khuyên con nên đi cùng bạn tới trường5. Trên trang báo vietnamnet.vn, ngày 16/03/2010 cũng có bải viết mang tên “hiệp hội chống bắt nạt quốc tế khuyên phụ huynh 5 điều”.

Trong bài biết này, tác giả nêu lên một số vấn đề như: hành vi bắt nạt là gì? Những dấu hiệu nhận biết con mình đang liên quan đến hành vi bắt nạt, nguyên nhân khiến trẻ con bắt nạt nhau, hậu quả do hành vi bắt nạt gây ra và những điều cha mẹ nên làm gì khi con mình bị bắt nạt 6. Thạc sĩ Võ Thị Hoàng Yến7 có bài viết “Bắt nạt - một kiểu bạo hành chốn học đường” trên trang wed drdvietnam. Trong bài viết tác giả nêu lên hậu quả, nguyên nhân và những dạng nạn nhân của hiện tượng bị bắt nạt. Tác giả cũng lý giải nguyên nhân vì sao những đứa trẻ bị bắt nạt lại lựa chọn cách thức im lặng cũng như đưa ra lời khuyên cho các bậc cha mẹ nên làm gì khi con mình bị bắt nạt.

Không chỉ dừng lại ở đó, hiện nay ở Việt Nam đã có những bài báo, nghiên cứu khoa học phân tích sâu sắc về hiện tượng bị bắt nạt. Tạp chí Tâm lý học số 11 tháng 11 năm 2009 có đăng bài viết “Bị bắt nạt bởi bạn cùng lứa và mối liên hệ với nhận thức bản thân, trầm cảm ở học sinh phổ thông” của 5 http://kynangsong.html 6 http://www.vn/giaoduc/201003/Hiep-hoi-chong-bat-nat-quoc-te-khuyen-phu- huynh-5-dieu-899017/ 7 Thạc sĩ phát triển con người - Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Nga – Cao học Tâm lý K10 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông tác giả Trần Văn Công và Bahr Weiss, David Cole (2009). Nghiên cứu này được thực hiện trên 400 học sinh ở một trường tiểu học nông thôn và một trường trung học ở trung tâm bang Tennessee, Mỹ, trong đó 100 học sinh lớp 3, 96 học sinh lớp 4, 100 học sinh lớp 5 và 104 trẻ lớp 6. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng 25.5% trẻ thường xuyên bị ít nhất một hình thức bắt nạt ẩn/quan hệ như bị nói xấu, tung tin đồn; 10.75% trẻ thường xuyên bị ít nhất một hình thức bắt nạt ngoài/cơ thể như đấm, đá, đánh.75% trẻ thường xuyên bị ít nhất một hình thức bắt nạt nào đó ở bắt nạt ẩn/quan hệ hoặc bắt nạt ngoài/cơ thể; 7.25% trẻ thường xuyên bị bắt nạt cả ẩn/quan hệ và ngoài/cơ thể, ít nhất một hình thức bắt nạt ở mỗi loại.

Nếu tính cả hai hình thức bị bắt nạt, tỉ lệ sẽ là 28. Như vậy, cứ khoảng 3 em học sinh thì có 1 em bị ít nhất một hình thức bắt nạt nào đó. Nghiên cứu này cũng chỉ rõ nữ giới bị bắt nạt ẩn/quan hệ nhiều hơn nam và bị bắt nạt ngoài/cơ thể ít hơn nam. Nói cách khác, nam bị bắt nạt về mặt cơ thể, bạo lực nhiều hơn nữ và ít bị bắt nạt hơn về mặt lời nói, quan hệ.

(Trần Văn Công, Bahr Weiss, David Cole, 2009) Một nghiên cứu khác về hiện tượng bị bắt nạt đã được thực hiện bởi hai tác giả Phạm Thị Ánh, Nguyễn Thị Si với đề tài “Quan hệ giữa hiện tượng bị bắt nạt và nhận thức bản thân ở học sinh phổ thông”.