Luận văn thạc sĩ ussh quan hệ thương mại việt nam nhật bản từ sau khủng hoảng tài chính châu á 1997 1998

Luận văn thạc sĩ phân tích quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, nêu bật những biến chuyển và thách thức.

• Tác giả: Tạ Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. TS Vũ Văn Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 - 1998
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM – NHẬT BẢN TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á 1997-1998
• 1.1. Vài nét về quan hệ thƣơng mại song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản trƣớc cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 -1998
• 1.2. Giai đoạn trước Đổi mới
• 1.3. Giai đoạn những năm 1990 (đến trước khủng hoảng)
• 1.4. Ảnh hƣởng của cuộc khủng hoảng tài chính tới kinh tế, thƣơng mại Việt Nam và Nhật Bản
• 1.5. Vài nét về cuộc khủng hoảng
• 1.6. Tác động khủng hoảng tới nền kinh tế-thương mại Việt Nam và Nhật Bản
• 1.7. Nhu cầu thực tế của sự phát triển hợp tác kinh tế, thƣơng mại song phƣơng sau khủng hoảng
• 1.8. Sự cần thiết của việc thúc đẩy quan hệ từ phía Việt Nam
• 1.9. Sự cần thiết của việc thúc đẩy quan hệ từ phía Nhật Bản
• 1.10. Quan điểm, chính sách của hai nƣớc trong việc thúc đẩy quan hệ song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - NHẬT BẢN TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH KHU VỰC CHÂU Á 1997 - 1998
• 2.1. Sự biến động tổng lƣợng kim ngạch hàng hóa
• 2.2. Đặc trƣng cơ cấu hàng hóa hai chiều
• 2.3. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƢƠNG MẠI HAI CHIỀU VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Thuận lợi và khó khăn
• 3.2. Những vấn đề đặt ra trong quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản
• 3.3. Một số giải pháp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ thương mại Việt Nam Nhật Bản sau khủng hoảng tài chính 1997 1998

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998. Cuộc khủng hoảng này đã tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế của cả hai quốc gia, nhưng cũng mở ra cơ hội để tái cấu trúc và phát triển quan hệ thương mại. Nhật Bản, với vai trò là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đã có những chính sách hỗ trợ và đầu tư mạnh mẽ vào Việt Nam, giúp thúc đẩy sự phát triển kinh tế của cả hai bên.

1.1. Tình hình quan hệ thương mại trước khủng hoảng tài chính 1997 1998

Trước khủng hoảng, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản đã có những bước phát triển đáng kể. Nhật Bản là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng ổn định. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Nhật Bản bao gồm nông sản, thủy sản và hàng công nghiệp. Ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Nhật Bản nhiều thiết bị công nghệ và hàng tiêu dùng.

1.2. Tác động của khủng hoảng tài chính đến quan hệ thương mại

Cuộc khủng hoảng tài chính 1997-1998 đã gây ra nhiều khó khăn cho nền kinh tế Việt Nam và Nhật Bản. Kim ngạch thương mại giữa hai nước giảm sút, nhiều dự án đầu tư bị đình trệ. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm để cả hai quốc gia xem xét lại chiến lược hợp tác và tìm kiếm những cơ hội mới trong bối cảnh toàn cầu hóa.

II. Thách thức trong quan hệ thương mại Việt Nam Nhật Bản sau khủng hoảng

Sau khủng hoảng, mặc dù quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản đã có những dấu hiệu phục hồi, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu chưa đa dạng, và sự phụ thuộc vào một số mặt hàng chủ lực vẫn là vấn đề cần giải quyết. Hơn nữa, cạnh tranh từ các quốc gia khác trong khu vực cũng tạo ra áp lực lớn cho cả hai bên.

2.1. Cơ cấu hàng hóa và sự phụ thuộc

Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Nhật Bản vẫn còn hạn chế. Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nông sản và hàng công nghiệp nhẹ, trong khi Nhật Bản cung cấp các sản phẩm công nghệ cao. Sự phụ thuộc vào một số mặt hàng chủ lực có thể gây rủi ro cho nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh biến động thị trường.

2.2. Cạnh tranh từ các quốc gia khác

Cạnh tranh từ các quốc gia trong khu vực như Trung Quốc, Hàn Quốc đang gia tăng. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ để duy trì vị thế trên thị trường Nhật Bản. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh là một trong những thách thức lớn nhất mà Việt Nam phải đối mặt.

III. Phương pháp thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam Nhật Bản

Để thúc đẩy quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như công nghệ, đầu tư và giáo dục sẽ giúp hai bên khai thác tối đa tiềm năng của nhau. Đồng thời, việc xây dựng các chính sách thương mại linh hoạt và phù hợp cũng là điều cần thiết.

3.1. Tăng cường hợp tác công nghệ

Việt Nam cần tập trung vào việc thu hút đầu tư từ Nhật Bản trong lĩnh vực công nghệ cao. Các dự án hợp tác nghiên cứu và phát triển sẽ giúp nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm của Việt Nam, từ đó gia tăng giá trị xuất khẩu.

3.2. Xây dựng chính sách thương mại linh hoạt

Chính phủ Việt Nam cần xây dựng các chính sách thương mại linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hai nước trong việc giao thương. Việc giảm thuế quan và tạo ra các ưu đãi cho các mặt hàng chiến lược sẽ giúp thúc đẩy kim ngạch thương mại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quan hệ thương mại

Nghiên cứu về quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Kim ngạch thương mại giữa hai nước đã tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ và nông sản. Tuy nhiên, vẫn cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá toàn diện về tác động của các chính sách thương mại.

4.1. Kết quả kim ngạch thương mại

Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản đã đạt mức cao nhất trong những năm gần đây. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thủy sản, dệt may đã có sự tăng trưởng đáng kể. Nhật Bản cũng đã tăng cường nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam, tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp hai bên.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách

Các chính sách thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản đã có tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế của cả hai nước. Tuy nhiên, cần có những đánh giá chi tiết hơn về hiệu quả của các chính sách này để điều chỉnh kịp thời và phù hợp với thực tiễn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ thương mại

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao hiệu quả hợp tác, cần có những chiến lược dài hạn và bền vững. Việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược sẽ giúp hai bên khai thác tối đa tiềm năng của nhau.

5.1. Triển vọng phát triển quan hệ thương mại

Triển vọng phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản là rất khả quan. Với sự gia tăng đầu tư và hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ, hai nước có thể tạo ra những bước đột phá mới trong quan hệ kinh tế.

5.2. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Cần có những giải pháp cụ thể để thúc đẩy quan hệ thương mại trong tương lai. Việc xây dựng các hiệp định thương mại tự do và tăng cường hợp tác đa phương sẽ là những yếu tố quan trọng giúp hai nước phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và Nhật Bản đã ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc, chuyển dịch mạnh mẽ từ quy mô 3,48 tỷ USD vào năm 1997 lên mức kỷ lục 25,3 tỷ USD vào năm 2013, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 16,98%/năm trong giai đoạn 2000–2010. Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á giai đoạn 1997–1998 đã tạo nên cú sốc vĩ mô sâu sắc, làm thay đổi cấu trúc tỷ giá hối đoái, dòng chuyển dịch tư bản và sức cầu tiêu dùng toàn cầu. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã toàn diện các biến động về quy mô kim ngạch, cơ cấu mặt hàng và cán cân thương mại hai chiều trong giai đoạn hậu khủng hoảng, đồng thời phân tích sự thích ứng chiến lược của hai quốc gia trước những biến động địa kinh tế khu vực.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào ba nhiệm vụ chính: thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn thúc đẩy quan hệ thương mại song phương; thứ hai, phân tích thực trạng diễn biến xuất nhập khẩu hàng hóa hữu hình giai đoạn 1998–2013 nhằm bóc tách điểm mạnh và nút thắt nội tại; thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong trao đổi thương mại hàng hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản từ sau khủng hoảng 1997–1998 đến năm 2013, có so sánh đối chiếu với giai đoạn tiền khủng hoảng (1986–1997). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách ngoại thương, giúp Việt Nam duy trì mức xuất siêu 2,1 tỷ USD vào năm 2013, tối ưu hóa lợi ích từ các khuôn khổ pháp lý đa phương và hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm quan hệ lên Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và phồn vinh ở châu Á.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo và mô hình Heckscher-Ohlin để làm sáng tỏ cơ cấu trao đổi hàng hóa giữa hai nền kinh tế có trình độ phát triển chênh lệch. Việt Nam với lợi thế nguồn lao động dồi dào và tài nguyên thiên nhiên tập trung xuất khẩu nông, thủy sản, khoáng sản và dệt may thâm dụng lao động; ngược lại, Nhật Bản với lợi thế tư bản và công nghệ cao tập trung xuất khẩu máy móc thiết bị, công nghệ nguồn và vật tư phụ tùng phục vụ quá trình công nghiệp hóa.

Bên cạnh đó, lý thuyết Phụ thuộc lẫn nhau phức hợp (Complex Interdependence) và cách tiếp cận địa kinh tế quốc tế được sử dụng để lý giải động lực thúc đẩy liên kết song phương nhằm giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc tài chính toàn cầu và cân bằng quan hệ giữa các nước lớn. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt nghiên cứu gồm: Khủng hoảng tài chính - tiền tệ (sự mất cân đối thanh khoản và suy giảm dự trữ ngoại hối); Cán cân thương mại và giá trị xuất siêu/nhập siêu; Hiệp định Đối tác kinh tế (VJEPA); và Viện trợ phát triển chính thức (ODA) gắn liền với đòn bẩy xúc tiến thương mại song phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn mực, đa chiều từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính Nhật Bản (MOF), Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), và Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA). Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ chuỗi số liệu thời gian liên tục trong 16 năm (1998–2013) cùng bộ dữ liệu đối sánh giai đoạn 1986–1997 (hơn 27 năm dữ liệu ngoại thương), bao quát hàng chục nhóm hàng xuất nhập khẩu chủ lực của hai nước.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí chọn lọc toàn bộ các nhóm ngành hàng có tỷ trọng kim ngạch trên 1% trong tổng ngạch xuất nhập khẩu song phương. Tác giả kết hợp đồng bộ phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê mô tả, phân tích định lượng chuỗi thời gian cùng cách tiếp cận so sánh lịch sử - logic. Việc lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, cho phép bóc tách chính xác sự biến thiên của kim ngạch trước tác động ngoại cảnh, đánh giá xu hướng dịch chuyển cơ cấu hàng hóa và nhận diện chính xác các rào cản kỹ thuật mà thị trường Nhật Bản đặt ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thương mại song phương tăng trưởng vượt bậc và liên tục xác lập các cột mốc lịch sử. Nếu như năm 1991 kim ngạch hai chiều mới đạt 879 triệu USD thì đến năm 1997 đã đạt 3,48 tỷ USD (tăng gần 4 lần), chạm ngưỡng 9,94 tỷ USD năm 2006 và vươn lên 25,3 tỷ USD năm 2013. Tổng giá trị thương mại hai chiều giai đoạn 2000–2010 đạt 176,007 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 90,464 tỷ USD và nhập khẩu đạt 85,543 tỷ USD. Đặc biệt, Việt Nam giữ vững vị thế xuất siêu liên tục qua nhiều năm, đạt kỷ lục xuất siêu 2,1 tỷ USD vào năm 2013.

Thứ hai, mối quan hệ thương mại có khả năng chống chịu và phục hồi nhanh chóng sau các cuộc khủng hoảng kinh tế quy mô khu vực và toàn cầu. Bất chấp sự suy giảm kinh tế sau năm 1997, kim ngạch hai chiều đã bứt phá ngoạn mục tăng 49,32% vào năm 2000. Tương tự, sau khi sụt giảm 17,37% trong cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2009 (đạt 13,8 tỷ USD), thương mại song phương đã phục hồi mạnh mẽ với mức tăng 26,95% vào năm 2011, đạt 21,2 tỷ USD.

Thứ ba, cơ cấu mặt hàng mang tính bổ sung chặt chẽ nhưng hàm lượng giá trị gia tăng của hàng xuất khẩu Việt Nam còn hạn chế. Việt Nam xuất khẩu chủ yếu dầu thô, thủy sản và hàng may mặc, trong khi nhập khẩu tới hơn 90% là máy móc thiết bị, linh kiện điện tử và phương tiện vận tải. Dù tốc độ tăng trưởng cao, tỷ trọng hàng hóa Việt Nam trong tổng nhập khẩu của Nhật Bản mới chỉ đạt khoảng 0,8% vào năm 2003, thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc (13,2%), Singapore (2,9%) và Philippines (1,7%).

Thảo luận kết quả

Diễn biến tăng trưởng thương mại phản ánh sự tương thích cao về lợi ích kinh tế chiến lược giữa hai quốc gia. Nhu cầu nhập khẩu thiết bị công nghệ nguồn của Việt Nam phục vụ công nghiệp hóa hoàn toàn trùng khớp với thế mạnh cơ khí chế tạo của Nhật Bản; đồng thời, nguồn cung dồi dào về nông thủy sản và khoáng sản của Việt Nam bù đắp sự thiếu hụt nguyên liệu thô tại thị trường Nhật Bản. Chính sách dòng vốn ODA cam kết kỷ lục từ Nhật Bản (đạt 203,94 tỷ Yên năm 2013) cùng chính sách kích cầu Abenomics đã tạo cú hích trực tiếp mở rộng giao thương.

Để biểu đạt trực quan các kết quả nghiên cứu, dữ liệu chuỗi thời gian có thể được trình bày thông qua biểu đồ đường (Line Chart) thể hiện xu hướng tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu và biểu đồ cột chồng (Stacked Bar Chart) mô tả biến động cán cân thặng dư thương mại 1997–2013. Đồng thời, biểu đồ tròn (Pie Chart) giúp bóc tách rõ nét cơ cấu tỷ trọng từng nhóm mặt hàng xuất nhập khẩu chủ lực năm 2013. So với các công trình trước đây của các nhà nghiên cứu trong ngành, luận văn đã cập nhật hệ thống dữ liệu toàn diện hơn sau khi Hiệp định VJEPA có hiệu lực, chỉ ra rằng việc mở rộng thị phần tại Nhật Bản là giải pháp then chốt giúp Việt Nam đa dạng hóa đối tác thương mại và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một thị trường cung ứng duy nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao chất lượng và hàm lượng chế biến sâu đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Các doanh nghiệp chế biến nông - thủy sản cùng Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cần chủ động kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng hóa chất và tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, đáp ứng hàng rào kỹ thuật khắt khe của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ trọng hàng hóa Việt Nam trong cơ cấu nhập khẩu của Nhật Bản từ 0,8% lên mức 1,5%–2,0% vào năm 2020.

Thứ hai, phát triển mạnh mẽ mạng lưới công nghiệp hỗ trợ trong nước nhằm tăng tính cạnh tranh. Bộ Công Thương cần phối hợp chặt chẽ với JETRO và Liên đoàn các tổ chức kinh tế Nhật Bản (KEIDANREN) để triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động 6 ngành công nghiệp ưu tiên (điện tử, máy nông nghiệp, chế biến nông thủy sản, đóng tàu, môi trường/tiết kiệm năng lượng, sản xuất ô tô và phụ tùng). Lộ trình đặt ra là nâng tỷ lệ nội địa hóa công nghiệp chế tạo từ dưới 30% lên mức 45%–50% trong giai đoạn 2015–2020.

Thứ ba, tối ưu hóa cơ chế thực thi Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA). Cục Xúc tiến Thương mại và Bộ Công Thương cần đẩy mạnh công tác phổ biến các quy tắc xuất xứ, ưu đãi thuế quan MFN và chế độ ưu đãi phổ cập (GSP) cho cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thiết lập thêm 2 đến 3 văn phòng xúc tiến thương mại tại các vùng kinh tế trọng điểm của Nhật Bản như Kansai và Kanto trong giai đoạn 2015–2018.

Thứ tư, đẩy mạnh liên kết thương mại với phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần phối hợp với JICA đẩy nhanh tiến độ dự án Đại học Việt - Nhật với quy mô đầu tư 365 triệu USD (trong đó vốn vay ODA Nhật Bản là 200 triệu USD) hoàn thành vào năm 2020, đồng thời tăng cường quy mô phái cử thực tập sinh kỹ năng từ mức 8.779 lao động năm 2012 lên 15.000 lao động/năm nhằm tiếp thu kỹ thuật và phong cách quản trị tiên tiến.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách kinh tế và cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Ngoại giao). Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn sắc bén phục vụ việc xây dựng chiến lược đàm phán thương mại quốc tế, quản lý cán cân xuất nhập khẩu và điều chỉnh chính sách thu hút FDI từ Nhật Bản.

Thứ hai, cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các hiệp hội ngành nghề (VASEP, VCCI, Hiệp hội Dệt may). Doanh nghiệp có thể ứng dụng các phân tích về thị hiếu tiêu dùng, quy chuẩn kỹ thuật và các cam kết ưu đãi thuế quan trong VJEPA để tối ưu hóa chiến lược thâm nhập chuỗi cung ứng Nhật Bản.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Kinh tế quốc tế và Kinh tế đối ngoại. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp khung phương pháp luận kết hợp giữa lý thuyết địa kinh tế và phân tích định lượng chuỗi thời gian 176,007 tỷ USD thương mại song phương.

Thứ tư, các tổ chức xúc tiến thương mại, cơ quan hợp tác quốc tế (JETRO, JICA, các viện nghiên cứu Đông Bắc Á). Nghiên cứu cung cấp góc nhìn đa chiều về tác động lan tỏa của các dự án ODA đến trao đổi thương mại và phát triển 6 ngành công nghiệp ưu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Khủng hoảng tài chính châu Á 1997–1998 tác động đến xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật Bản như thế nào? Cuộc khủng hoảng khiến các đồng nội tệ trong khu vực mất giá mạnh, khiến tiền đồng Việt Nam bị định giá cao hơn khoảng 32,3% so với Baht Thái Lan và 20,1% so với Ringgit Malaysia vào tháng 10/1997. Điều này làm giảm tạm thời sức cạnh tranh giá cả của hàng xuất khẩu Việt Nam tại thị trường Nhật Bản.

Cán cân thương mại Việt Nam - Nhật Bản diễn biến ra sao trong giai đoạn 2000–2013? Việt Nam duy trì trạng thái xuất siêu ấn tượng sang Nhật Bản trong hầu hết các năm. Sau giai đoạn gián đoạn ngắn do suy thoái toàn cầu 2009–2010, Việt Nam đã nhanh chóng tái lập thặng dư thương mại 400 triệu USD năm 2011 và đạt kỷ lục xuất siêu 2,1 tỷ USD vào năm 2013 trên tổng kim ngạch 25,3 tỷ USD.

Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu giữa hai nước có đặc điểm gì nổi bật? Cơ cấu hàng hóa mang tính bổ sung trực tiếp cao: Việt Nam xuất khẩu chủ lực dầu thô, hàng dệt may, nông sản và thủy hải sản; trong khi nhập khẩu từ Nhật Bản chủ yếu là máy móc, thiết bị hiện đại, sắt thép và linh kiện điện tử phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Vốn ODA của Nhật Bản đóng vai trò gì đối với phát triển quan hệ thương mại song phương? Nguồn vốn ODA dồi dào từ Nhật Bản (đạt kỷ lục 203,94 tỷ Yên năm 2013) giúp Việt Nam nâng cấp hạ tầng giao thông, cảng biển và năng lượng, từ đó tạo nền tảng logistics thuận lợi để thu hút đầu tư FDI và thúc đẩy lưu thông hàng hóa xuất nhập khẩu hai chiều phát triển vượt bậc.

Chiến lược 6 ngành công nghiệp ưu tiên trong khuôn khổ hợp tác Việt - Nhật mang ý nghĩa gì? Chiến lược tập trung vào các lĩnh vực điện tử, máy nông nghiệp, chế biến nông thủy sản, đóng tàu, môi trường/tiết kiệm năng lượng và ô tô. Đây là giải pháp đòn bẩy giúp nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị xuất khẩu cho Việt Nam.

Kết luận

• Kim ngạch thương mại Việt Nam - Nhật Bản tăng trưởng nhảy vọt từ 3,48 tỷ USD (1997) lên 25,3 tỷ USD (2013), đạt mức tăng bình quân 16,98%/năm trong thập niên 2000–2010.
• Cơ cấu ngoại thương mang tính chất tương hỗ chiến lược sâu sắc, giúp Việt Nam liên tục duy trì xuất siêu với đỉnh điểm 2,1 tỷ USD năm 2013.
• Quan hệ thương mại hai nước thể hiện năng lực thích ứng và phục hồi bền bỉ trước các cuộc khủng hoảng tài chính khu vực và toàn cầu.
• Luận văn đóng góp hệ thống cơ sở dữ liệu thực chứng 27 năm cùng khung giải pháp đồng bộ về công nghiệp hỗ trợ, thực thi hiệp định VJEPA và liên kết nguồn nhân lực.
• Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần đẩy mạnh số hóa chuỗi cung ứng, hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật và tận dụng triệt để các ưu đãi thuế quan song phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhật Bản và Việt Nam là hai quốc gia có quan hệ truyền thống lịch sử lâu đời. Sau chiến tranh Lạnh, mối quan hệ này phát triển nhanh chóng trên nhiều lĩnh vực và hiện đã bƣớc sang giai đoạn mới về chất và đi vào chiều sâu. Các mối quan hệ kinh tế, chính trị, thƣơng mại, giao lƣu văn hóa, giáo dục không ngừng đƣợc mở rộng; sự quan tâm và hiểu biết giữa nhân dân hai nƣớc không ngừng tăng lên.

Có thể nói rằng, Việt Nam và Nhật Bản hiện nay không chỉ có sự gắn bó khá chặt chẽ, mà còn có sự tƣơng tác lẫn nhau trong quá trình phát triển. Trong xu hƣớng gia tăng quan hệ song phƣơng giữa hai quốc gia, quan hệ kinh tế mà trong đó có quan hệ thƣơng mại đã tăng trƣởng nhanh chóng và ấn tƣợng. Nhật Bản luôn là bạn hàng thƣơng mại quan trọng hàng đầu với nhiều mặt hàng xuất - nhập khẩu chiến lƣợc đối với thị trƣờng Việt Nam cũng nhƣ đối với thị trƣờng Nhật Bản nhƣ dầu lửa, thủy hải sản, thiết bị công nghệ… Song, cũng phải thấy rằng, trƣớc nhu cầu phát triển và tiềm năng thị trƣờng hai bên, qui mô và cơ cấu thƣơng mại hai chiều rất cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu phát triển, nhất là cần tìm ra những phƣơng cách phát triển bền vững quan hệ trong môi trƣờng cạnh tranh toàn cầu hiện nay. Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhu cầu nhập khẩu mặt hàng công nghệ hiện đại ngày càng cao, nhất là trong điều kiện ta chƣa chủ động tạo đƣợc công nghệ nguồn.

Việc gia tăng quan hệ với các đối tác phát triển, đặc biệt các đối tác có quan hệ tƣơng đồng là rất cần thiết và quan trọng. Nhật Bản chính là một trong đầu nguồn công nghệ cho phát triển và hiện đại hóa nền kinh tế nƣớc nhà. Do vậy, việc đẩy mạnh, phát triển sâu rộng quan hệ kinh tế với Nhật, trong đó có quan hệ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thƣơng mại, chính là hƣớng quan trọng đồng thời còn là yêu cầu của sự phát triển. Cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ Châu Á 1997-1998 đã có những tác động mạnh đến quan hệ thƣơng mại song phƣơng.

Đây cũng là dịp để Việt Nam và Nhật Bản nhìn nhận, đánh giá lại hiệu quả hợp tác và có điều chỉnh cho phù hợp. Kể từ sau khủng hoảng, mối quan hệ song phƣơng tiếp tục có bƣớc phát triển, song cũng đặt ra không ít vấn đề cần có nghiên cứu đánh giá chuyên sâu, hệ thống để đảm bảo sự phát triển hiệu quả, bền vững. Đó là các vấn đề về cơ cấu hàng hóa, về cơ chế hợp tác, về phát triển và bảo vệ môi trƣờng… Ngoài ra, nếu phát triển quan hệ kinh tế mà chỉ hƣớng tới hiệu quả kinh tế, không chú ý tác động về môi trƣờng và các khía cạnh xã hội khác cũng sẽ gây ra hậu quả khôn lƣờng. Rõ ràng là, với đƣờng lối mở rộng, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, việc gia tăng quan hệ với Nhật Bản là rất cần thiết.

Đặc biệt, trong bối cảnh “xoay trục” của Mỹ sang Châu Á và bùng nổ, bành trƣớng kinh tế của Trung Quốc đang tác động mạnh tới các quốc gia khu vực, trong đó có Việt Nam, thì việc thúc đẩy quan hệ với Nhật Bản nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trƣờng Trung Quốc, bảo đảm cho sự phát triển ổn định của nền kinh tế nói chung, thƣơng mại nói riêng càng quan trọng hơn bao giờ hết. Với tất cả các ý nghĩa đó, em đã lựa chọn đề tài: “Quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 - 1998” để thực hiện luận văn cao học chuyên ngành Quan hệ Quốc tế của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Về chủ đề quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã có khá nhiều công trình đề cập đến từ các góc độ khác nhau. Ở nƣớc ngoài tiêu biểu có thể kể đến các công trình của Giáo sƣ Shiraishi, GS.

Sakurai… Các giáo sƣ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đã tập trung nghiên cứu quan hệ Việt Nam - Nhật Bản khá toàn diện, với nhiều ý kiến đánh giá xác đáng. Ở trong nƣớc, đây là chủ đề đƣợc giới nghiên cứu quan tâm do tầm quan trọng của chủ đề nghiên cứu. Có thể nêu một số nhà khoa học với các công trình nghiên cứu tiêu biểu nhƣ: GS. Dƣơng Phú Hiệp, PGS.

TS Vũ Văn Hà, TS Trần Anh Phƣơng. Những nghiên cứu, công trình khoa học chủ yếu tập trung vào phân tích quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong các giai đoạn lịch sử khác nhau, hoặc khái quát về mối quan hệ kinh tế, thƣơng mại, hoạt động của nguồn vốn ODA, hợp tác nhân lực, giáo dục, văn hóa, du lịch. giữa hai nƣớc. Về nghiên cứu quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản nói riêng, cũng đã có các bài viết chủ yếu đăng trên các báo, tạp chí chuyên ngành, hay tham luận tại các hội thảo, hội nghị trong và ngoài nƣớc.

Có thể nêu ra nhƣ * Cuốn sách “25 năm quan hệ Việt Nam - Nhật Bản 1973-1998” do các tác giả Dƣơng Phú Hiệp - Ngô Xuân Bình - Trần Anh Phƣơng (đồng chủ biên) (xuất bản năm 1999) điểm lại các thành tựu chủ yếu về chính trị, ngoại giao, kinh tế, thƣơng mại, văn hóa, giáo dục, xã hội. mà Chính phủ và nhân dân hai nƣớc đã đạt đƣợc trong khoảng thời gian này. * Cuốn sách “Thương mại Việt Nam - Nhật Bản trong tiến trình phát triển quan hệ hai nước” của tác giả Trần Anh Phƣơng, xuất bản năm 2009. Nội dung của nó không chỉ góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho Đảng và Nhà nƣớc ta trong việc hoạch định chính sách phát triển thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản mà còn là những kiến giải góp phần thúc đẩy mạnh hơn nữa quan hệ hợp tác phát triển và hữu nghị giữa hai nƣớc trong bối cảnh khu vực hóa, toàn cầu hóa nhƣ hiện nay.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Cuốn sách "Quan hệ kinh tế Việt Nam - Nhật Bản trong bối cảnh quốc tế mới” của GS. TS Dƣơng Phú Hiệp - TS Vũ Văn Hà (xuất bản năm 2003), tập trung phân tích tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực đến quan hệ song phƣơng giữa hai quốc gia; khảo sát, đánh giá thực tiễn hợp tác trên các mặt thƣơng mại, đầu tƣ và ODA từ sau cuộc khủng hoảng tài chính – tiền tệ khu vực Châu Á 1997-1998; phân tích các quan điểm hợp tác, dự báo triển vọng cũng nhƣ đề xuất các giải pháp để thúc đẩy và nâng cao hiệu quả hợp tác trong thời gian tới. * Khóa luận tốt nghiệp đại học của sinh viên Dƣơng Đức Hùng, Khoa Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (năm 2002) với đề tài “Quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản giai đoạn Đổi mới ở Việt Nam”, tập trung vào mối quan hệ này trong thời kỳ Đổi mới bằng với việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá đúng thực trạng quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản từ năm 1986 tới năm 2002 và những tác động của nó đối với phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. Tuy nhiên, chƣa có công trình nghiên cứu có tính hệ thống quan hệ thƣơng mại từ sau khủng hoảng tài chính khu vực Châu Á 1997-1998 đến nay.

Trong khi đó, bản thân quan hệ Việt Nam - Nhật Bản nói chung, quan hệ thƣơng mại nói riêng đang đặt ra không ít vấn đề cần có sự đầu tƣ nghiên cứu công phu làm cơ sở cho điều chỉnh và xây dựng cơ sở cho việc phát triển bền vững quan hệ này trong tƣơng lai. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Trên cơ sở phân tích thực trạng quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật Bản từ sau khủng hoảng tài chính Châu Á 1997-1998, làm rõ những kết quả và hạn chế cùng các nguyên nhân, từ đó đƣa ra những giải pháp nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển hơn nữa mối quan hệ này. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhiệm vụ cụ thể: - Khái quát đặc trƣng quan hệ thƣơng mại song phƣơng trƣớc khủng hoảng tài chính khu vực - Làm rõ nhu cầu của cả hai bên trong việc gia tăng quan hệ sau khủng hoảng , phân tích chính sách kinh tế đối ngoại của hai quốc gia (liên quan đến thúc đẩy quan hệ song phƣơng) với góc nhìn của quan hệ quốc tế - Làm rõ sự thay đổi tổng lƣợng kim ngạch hai chiều, cơ cấu hàng hóa và cơ cấu giá trị trong quan hệ thƣơng mại hai chiều, lý giải nguyên nhân - Làm rõ cơ hội và hiện nay tới phát triển quan hệ thƣơng mại song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản - Đề xuất các giải pháp chủ yếu thúc đẩy quan hệ thƣơng mại song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản trong thập niên tới 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là quan hệ thƣơng mại hai chiều Việt Nam - Nhật Bản - Phạm vi nghiên cứu: tập trung khảo sát quan hệ xuất nhập khẩu hàng hóa hữu hình từ năm 1998 tới nay 5.

Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu - Sử dụng phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, đi từ cái chung đến cái riêng - Thông qua việc thống kê các số liệu, đƣa ra các nhận xét, đánh giá sự biến động về tổng lƣợng hàng hóa, giá trị kim ngạch thƣơng mại hai chiều Việt Nam - Nhật Bản - Các đồ họa, bảng biểu sẽ giúp nhận diện trực quan hơn tỷ lệ mặt hàng, thị phần, thị trƣờng. - Nguồn tài liệu, tƣ liệu sử dụng đƣợc lấy từ các báo cáo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, Bộ Công Thƣơng, Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, các báo cáo liên quan của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bản - JICA, Tổ chức Thƣơng mại Quốc tế Nhật Bản – JETRO, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, các Tạp chí Thƣơng mại, Niên giám thống kê, các nghiên cứu, báo kinh tế Việt Nam và tổng hợp thông tin từ các nguồn Internet chính thống….