Những bất cập trong chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp của thành phố Hà Nội

Bài luận văn thạc sĩ phân tích những bất cập trong chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại thành phố Hà Nội, đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Vũ Thị Minh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Xuân Hằng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Quản lý
• Đề tài: Những Bất Cập Trong Chính Sách Nhà Ở Cho Người Thu Nhập Thấp Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Vấn đề nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TIẾP CẬN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP
• 1.1. Những khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khái niệm nhà ở, nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp
• 1.1.2. Khái niệm người thu nhập thấp, hộ thu nhập thấp
• 1.1.3. Khái niệm chính sách, chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp
• 1.1.4. Các khái niệm về chính sách
• 1.1.5. Quy trình của chính sách
• 1.2. Vai trò của các bên hữu quan trong chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp
• 1.2.1. Vai trò của Nhà nước
• 1.2.2. Vai trò của ngân hàng
• 1.2.3. Vai trò của nhà đầu tư
• 1.2.4. Vai trò của người thu nhập thấp
• 1.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu mua nhà của người dân
• 1.4. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp
• 1.4.1. Kinh nghiệm của Mỹ và Hà Lan
• 1.4.2. Kinh nghiệm của các nước Châu Á
• 1.4.3. Bài học cho Việt Nam
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Những đặc điểm kinh tế, xã hội có ảnh hưởng đến nhà ở cho người thu nhập thấp
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm về kinh tế xã hội
• 2.1.3. Kinh tế và sự đô thị hóa của thành phố Hà Nội
• 2.1.4. Tình hình sử dụng đất
• 2.1.5. Đánh giá chung
• 2.2. Nhu cầu về nhà ở cho người thu nhập thấp tại thành phố Hà Nội
• 2.3. Nội dung chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp của thành phố Hà Nội
• 2.4. Nhận diện những bất cập của chính sách
• 2.4.1. Những bất cập trong quá trình hoạch định chính sách
• 2.4.2. Những bất cập trong quá trình thực thi chính sách
• 2.4.2.1. Thủ tục hành chính phức tạp
• 2.4.2.2. Thiếu đất phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp
• 2.4.2.3. Thiếu nguồn vốn giá rẻ
• 2.4.2.4. Không thực hiện cam kết ưu đãi về thuế
• 2.4.2.5. Giá nhà ở cho người thu nhập thấp còn cao
• 2.4.2.6. Quản lý nhà ở cho người thu nhập thấp còn hạn chế
• 2.5. Những bất cập trong quá trình điều chỉnh chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp
• 2.5.1. Ưu tiên về thuế mang tính tạm thời
• 2.5.2. Nguồn vốn chính phủ khó tiếp cận
• 2.5.3. Chuyển đổi các dự án nhà ở còn chậm
• 2.6. Đánh giá về việc thực hiện chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP
• 3.1. Định hướng giải quyết nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội
• 3.2. Các giải pháp giúp chính sách hoàn thiện
• 3.2.1. Giải pháp cho phát triển quỹ đất
• 3.2.2. Giải pháp về nguồn vốn
• 3.2.2.1. Nguồn vốn ngân sách
• 3.2.2.2. Nguồn vốn kiều hối
• 3.2.2.3. Nguồn vốn từ nhân dân
• 3.2.3. Đổi mới cơ chế cho vay vốn đối với người thu nhập thấp
• 3.2.4. Giải pháp giảm giá nhà
• 3.2.4.1. Thực hiện ưu đãi về thuế
• 3.2.4.2. Bù giá chéo
• 3.2.5. Ứng dụng khoa học công nghệ trong xây dựng nhà ở cho người thu nhập thấp
• 3.2.6. Đa dạng hóa thị trường nhà ở cho người thu nhập thấp
• 3.2.7. Tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với nhà ở cho người thu nhập thấp
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội

Chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội đã được ban hành nhằm giải quyết vấn đề an sinh xã hội cho một bộ phận dân cư có thu nhập thấp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chính sách này vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân. Việc tìm hiểu và phân tích những bất cập này là cần thiết để có thể đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của chính sách nhà ở

Chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp là một trong những chính sách quan trọng nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân. Chính sách này không chỉ giúp cải thiện điều kiện sống mà còn góp phần ổn định xã hội.

1.2. Tình hình thực hiện chính sách nhà ở tại Hà Nội

Tình hình thực hiện chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội cho thấy nhiều nỗ lực từ phía chính phủ. Tuy nhiên, số lượng nhà ở được xây dựng vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của người dân.

II. Những bất cập trong chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp

Mặc dù chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp đã được triển khai, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến người dân mà còn gây khó khăn cho chính quyền trong việc thực hiện các mục tiêu an sinh xã hội.

2.1. Thiếu đất phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến bất cập trong chính sách là sự thiếu hụt đất phát triển nhà ở. Điều này khiến cho việc xây dựng nhà ở cho người thu nhập thấp gặp nhiều khó khăn.

2.2. Thủ tục hành chính phức tạp

Thủ tục hành chính phức tạp cũng là một trong những rào cản lớn đối với người thu nhập thấp khi tiếp cận chính sách nhà ở. Nhiều người không đủ kiên nhẫn để hoàn thành các thủ tục cần thiết.

2.3. Giá nhà ở cho người thu nhập thấp còn cao

Giá nhà ở cho người thu nhập thấp vẫn còn cao so với khả năng chi trả của nhiều hộ gia đình. Điều này khiến cho nhiều người không thể tiếp cận được nhà ở dù đã có chính sách hỗ trợ.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp

Để cải thiện tình hình, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả của chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

3.1. Đổi mới cơ chế cho vay vốn

Cần có cơ chế cho vay vốn linh hoạt hơn cho người thu nhập thấp, giúp họ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn để mua nhà. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc sở hữu nhà ở.

3.2. Tăng cường quản lý nhà nước

Tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc phân phối nhà ở.

3.3. Khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân

Khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào việc phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp sẽ giúp tăng nguồn cung nhà ở, từ đó giảm giá thành và đáp ứng nhu cầu của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách nhà ở

Nghiên cứu về chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng các giải pháp thực tiễn sẽ giúp cải thiện tình hình và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Kết quả khảo sát thực tế

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều người thu nhập thấp vẫn chưa thể tiếp cận được nhà ở dù đã có chính sách hỗ trợ. Điều này cho thấy cần có sự điều chỉnh trong chính sách.

4.2. Bài học từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy việc áp dụng các mô hình phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp có thể mang lại hiệu quả cao. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chính sách nhà ở

Chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội cần được điều chỉnh và hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. Việc thực hiện các giải pháp đồng bộ sẽ giúp nâng cao hiệu quả của chính sách này.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách nhà ở

Chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp không chỉ là một vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề xã hội. Cần có sự quan tâm đúng mức từ chính quyền và cộng đồng.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng sống cho người dân, đảm bảo tính bền vững và công bằng xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại thành phố Hà Nội là một chủ đề cấp thiết trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và giá nhà đất ngày càng tăng cao. Với dân số hơn 7 triệu người (năm 2013), trong đó tỷ lệ dân số đô thị chiếm 43,2%, nhu cầu về nhà ở đặc biệt là cho nhóm thu nhập thấp ngày càng gia tăng. Theo báo cáo của chương trình đánh giá nghèo đô thị năm 2009, có đến 26% dân số Hà Nội sống dưới mức 7m²/người, trong đó nhiều người phải chịu cảnh chật chội, thiếu tiện nghi. Mặc dù chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, thực tế cho thấy hiệu quả chưa đạt kỳ vọng khi chỉ khoảng 30% số hộ gia đình bức xúc về nhà ở được giải quyết.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng thực hiện chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội giai đoạn 2009-2014, nhận diện những bất cập trong quá trình hoạch định và thực thi, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách. Phạm vi nghiên cứu bao gồm khảo sát 10 dự án nhà ở thu nhập thấp và điều tra 360 người dân tại Hà Nội nhằm phản ánh nhu cầu và khả năng thanh toán thực tế. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện chính sách nhà ở, đảm bảo an sinh xã hội và phát triển bền vững đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình chính sách công, bao gồm:

• Lý thuyết chính sách công: Chính sách được hiểu là tập hợp các biện pháp do chủ thể quyền lực ban hành nhằm hướng tới mục tiêu xã hội cụ thể. Quy trình chính sách gồm ba giai đoạn: hoạch định, thực thi và đánh giá.
• Mô hình thị trường nhà ở thu nhập thấp: Thị trường này được hình thành bởi ba chủ thể chính gồm Nhà nước (kích cung), ngân hàng (kích cầu) và nhà đầu tư (kích hoạt), trong đó người thu nhập thấp là trung tâm của chính sách.
• Khái niệm nhà ở xã hội và nhà ở cho người thu nhập thấp: Nhà ở xã hội là loại nhà do Nhà nước hoặc tổ chức từ thiện cung cấp cho nhóm người không có khả năng tự mua nhà, còn nhà ở thu nhập thấp là loại nhà thương mại có sự điều tiết của Nhà nước về giá và đối tượng mua.

Các khái niệm chính bao gồm: nhà ở xã hội, người thu nhập thấp, chính sách nhà ở, quy trình chính sách, vai trò các bên hữu quan trong thị trường nhà ở.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, kết hợp:

• Phân tích tài liệu: Thu thập và phân tích các văn bản pháp luật, chính sách, báo cáo liên quan đến nhà ở thu nhập thấp.
• Khảo sát thực tế: Khảo sát 10 dự án nhà ở thu nhập thấp tại Hà Nội như Ngô Thì Nhậm, Đặng Xá, Kiến Hưng, Tây Mỗ, Thanh Lâm – Đại Thịnh, với mục đích đánh giá tiến độ xây dựng và quản lý.
• Điều tra bảng hỏi: Thu thập 360 phiếu, trong đó 352 phiếu hợp lệ, khảo sát nhu cầu, khả năng thanh toán và nhận thức của người thu nhập thấp về chính sách nhà ở.
• Phân tích thống kê toán học: Xử lý số liệu khảo sát để rút ra các kết luận về thực trạng và nhu cầu nhà ở.

Cỡ mẫu được chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm người thu nhập thấp tại Hà Nội. Phương pháp phân tích bao gồm so sánh, tổng hợp và thống kê mô tả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhu cầu nhà ở thu nhập thấp rất lớn: Khảo sát cho thấy 70% hộ gia đình tại Hà Nội không có khả năng tích lũy đủ tiền mua nhà nếu không có hỗ trợ tài chính. Diện tích nhà ở bình quân hiện chỉ đạt khoảng 7m²/người, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn tối thiểu 20m²/người. Thành phố cần khoảng 10 triệu m² nhà ở thu nhập thấp trong giai đoạn 2011-2015, tương đương 4.000 căn hộ mỗi năm.

2. Giá nhà và khả năng thanh toán không tương xứng: Giá nhà tại Hà Nội thuộc nhóm cao nhất thế giới, khiến người thu nhập thấp khó tiếp cận. 80% người khảo sát cho biết không thể trả hết tiền mua nhà nếu không vay ngân hàng hoặc hỗ trợ từ gia đình. Diện tích căn hộ được ưa chuộng chủ yếu là 30-50m² (chiếm 60%), phù hợp với khả năng tài chính.

3. Bất cập trong chính sách và thực thi: Quỹ đất dành cho nhà ở thu nhập thấp rất hạn chế, chỉ chiếm khoảng 7-9% tổng diện tích đất đô thị. Thủ tục hành chính phức tạp, nguồn vốn giá rẻ thiếu hụt, và việc ưu đãi thuế chưa được thực hiện đầy đủ. Quản lý nhà ở thu nhập thấp còn yếu kém, dẫn đến việc nhà xây dựng không đến tay đúng đối tượng.

4. Vai trò các bên hữu quan chưa phát huy hiệu quả: Nhà nước chưa tạo đủ điều kiện về quỹ đất và cơ chế hỗ trợ; ngân hàng chưa mở rộng tín dụng ưu đãi; nhà đầu tư gặp khó khăn về vốn và lợi nhuận; người thu nhập thấp chưa được tham gia giám sát chính sách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những bất cập là do thiếu khảo sát thực tế trong hoạch định chính sách, dẫn đến các quy định chưa sát với nhu cầu và khả năng của người dân. So với kinh nghiệm quốc tế như Mỹ, Hà Lan, Hàn Quốc, Việt Nam còn thiếu mô hình nhà ở cho thuê phù hợp và hệ thống quỹ tín dụng nhà ở hiệu quả. Việc thiếu quỹ đất và thủ tục hành chính phức tạp làm chậm tiến độ dự án, trong khi giá nhà cao khiến người thu nhập thấp khó tiếp cận.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố diện tích căn hộ ưa chuộng, bảng so sánh tỷ lệ nhà ở bình quân đầu người qua các năm, và biểu đồ thể hiện tỷ lệ người thu nhập thấp có khả năng thanh toán mua nhà. Những kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết phải cải thiện chính sách và cơ chế thực thi để đáp ứng nhu cầu thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển quỹ đất sạch cho nhà ở thu nhập thấp: UBND thành phố cần ưu tiên dành quỹ đất trong các dự án phát triển đô thị, đồng thời đẩy mạnh công tác giải phóng mặt bằng và di dời các cơ quan, trường học ra khỏi nội thành. Thời gian thực hiện: 2015-2020.

2. Huy động và đa dạng hóa nguồn vốn giá rẻ: Khuyến khích huy động vốn từ ngân sách, kiều hối, và nguồn vốn nhân dân thông qua các quỹ tín dụng nhà ở. Đổi mới cơ chế cho vay với lãi suất ưu đãi, giảm tỷ lệ vốn đối ứng xuống dưới 30%, kéo dài thời gian trả nợ. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, UBND thành phố.

3. Giảm giá nhà ở thu nhập thấp thông qua ưu đãi thuế và ứng dụng khoa học công nghệ: Thực hiện đầy đủ các ưu đãi về thuế VAT, thuế thu nhập doanh nghiệp cho chủ đầu tư; áp dụng công nghệ xây dựng hiện đại để giảm chi phí và thời gian thi công. Thời gian: 2015-2018.

4. Tăng cường quản lý và giám sát thực hiện chính sách: Xây dựng bộ máy quản lý chuyên trách, minh bạch trong phân phối nhà ở; tạo cơ chế tham gia giám sát của người thu nhập thấp và cộng đồng. Chủ thể: UBND thành phố, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về nhà ở và đô thị: Giúp hiểu rõ thực trạng, bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách nhà ở thu nhập thấp.

2. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp bất động sản: Tham khảo các yếu tố ảnh hưởng đến thị trường nhà ở thu nhập thấp, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp.

3. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Nắm bắt nhu cầu và khả năng vay vốn của người thu nhập thấp để thiết kế các sản phẩm tín dụng ưu đãi hiệu quả.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý, kinh tế đô thị: Cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu thực tiễn phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và học tập về chính sách nhà ở xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội có hiệu quả không?
   Hiệu quả còn hạn chế do nhiều bất cập như thiếu quỹ đất, thủ tục phức tạp, giá nhà cao. Khoảng 30% số hộ bức xúc về nhà ở được giải quyết, còn lại vẫn đang chờ đợi.

2. Người thu nhập thấp có thể mua nhà với diện tích bao nhiêu?
   Phần lớn người dân mong muốn mua căn hộ diện tích từ 30-50m², phù hợp với khả năng tài chính và nhu cầu sử dụng.

3. Vai trò của ngân hàng trong chính sách này là gì?
   Ngân hàng cung cấp tín dụng với lãi suất ưu đãi, giúp người thu nhập thấp có khả năng vay mua nhà trả góp, đồng thời hỗ trợ chủ đầu tư dự án nhà ở thu nhập thấp.

4. Những khó khăn lớn nhất trong thực thi chính sách là gì?
   Thiếu quỹ đất phát triển, thủ tục hành chính phức tạp, nguồn vốn giá rẻ hạn chế, và quản lý nhà ở chưa hiệu quả.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Mô hình nhà ở cho thuê tại Mỹ, Hà Lan; hệ thống quỹ tín dụng nhà ở tại Trung Quốc, Hàn Quốc; và cơ chế quản lý minh bạch, sự tham gia của cộng đồng là những bài học quý giá.

Kết luận

• Chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp tại Hà Nội có ý nghĩa xã hội lớn nhưng còn nhiều bất cập trong thực thi.
• Nhu cầu nhà ở thu nhập thấp rất lớn, trong khi quỹ đất và nguồn vốn hạn chế là những thách thức chính.
• Vai trò phối hợp giữa Nhà nước, ngân hàng, nhà đầu tư và người dân cần được tăng cường để nâng cao hiệu quả chính sách.
• Học hỏi kinh nghiệm quốc tế và áp dụng các giải pháp đồng bộ về quỹ đất, vốn, thuế và quản lý là cần thiết.
• Tiếp tục nghiên cứu, giám sát và điều chỉnh chính sách trong giai đoạn 2015-2020 để đáp ứng nhu cầu nhà ở bền vững cho người thu nhập thấp.

Các cơ quan chức năng cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường truyền thông để người dân hiểu và tham gia giám sát chính sách. Đề nghị các nhà nghiên cứu tiếp tục theo dõi, đánh giá và cập nhật dữ liệu thực tiễn nhằm hoàn thiện chính sách nhà ở thu nhập thấp tại Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tiếp cận chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp Chương 2. Thực hiện chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp của thành phố Hà Nội. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu qủa của chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1. TIẾP CẬN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở CHO NGƢỜI THU NHẬP THẤP 1. Những khái niệm cơ bản 1.Khái niệm nhà ở, nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp  Khái niệm về nhà ở Theo Luật nhà ở (2014) thì nhà ở là công trình xây dựng với mục đích để ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân. Theo như nhận định của tác giả thì Nhà ở “là sản ph m của quá trình hoạt động â ựng và là hông gian ên trong c t chức được ngăn cách với môi trường ên ngoài ng để ở và sinh hoạt”.

Nhà ở không chỉ là không gian cư trú đơn thuần, mà còn là môi trường sống, môi trường lao động và sản xuất, môi trường văn hóa, giáo dục của mỗi cá nhân, gia đình. Đối với mỗi đất nước thì nhà ở không chỉ là nguồn tài sản có giá trị lớn, mà còn thể hiện trình độ phát triển, tiềm năng kinh tế, góp phần tạo nên bộ mặt kiến trúc tổng thể. khi cuộc sống của người dân ngày càng đầy đủ thì nhu cầu về nhà ở lại ngày được nâng cao.  Khái niệm về nhà ở xã hội và nhà ở cho người thu nhập thấp Nhà ở xã hội (social housing) được xuất phát từ các nước Anh, Mỹ, Canada vào những năm 1970 và dần dần lan rộng ra các nước khác như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Nhà ở xã hội là một loại nhà cung cấp cho những người không có thu nhập, hoặc có nhưng không đáng kể. Họ là những người không thể nào và không bao giờ tự mình kiếm được một chỗ ở. Những người này thường là người vô gia cư, người già đơn thân, người tật nguyền, người đau yếu không nơi nương tựa, những người sau khi mãn hạn tù nhưng không còn sức lao động. Loại nhà này trong nhiều trường hợp được gọi là nhà từ thiện, các loại nhà này đa phần là của nhà nước, ngoài ra còn có các hiệp hội nhà ở, các tổ chức từ thiện tham gia từng phần để duy trì cuộc sống của những người sống trong nhà xã hội.

Tùy từng hoàn cảnh cụ thể mà người đăng ký ở nhà xã hội có người có thể được miễn phí hoàn toàn hoặc cho thuê với giá thấp. Phần tiền thuê này thường 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được các tổ chức từ thiện như nhà thờ, tổ chức phi chính phủ, các mạnh thường quân chi trả qua các quỹ mà không chi trả trực tiếp cho người sử dụng vì sợ họ tiêu phung phí. Đặc điểm chính của loại nhà này là người sử dụng không có quyền sở hữu, không được chuyển nhượng, không thừa kế mà chỉ có quyền sử dụng có thời hạn trong 10 - 15 năm. Những nhà này có thời hạn sử dụng không quá kiên cố, nhưng có đủ các tiện nghi tối thiểu như điện, nước, gas, nhà vệ sinh, nhà bếp, nhà tắm.

Vị trí của loại nhà này được đặt ở những mảnh đất mà chủ sở hữu chưa dùng đến, được đặt đặt ở ngoại thành, các khu vực xa. Những người sống trong nhà xã hội phải cam kết pháp lý, hết thời hạn sử dụng nếu chủ sở hữu cần lấy lại để đưa vào khai thác như xây các công trình mới thì phải chấp hành, không kiện cáo. Khi đó tùy tình hình mà nhà nước sẽ bố trí họ vào sống trong các khu nhà ở xã hội khác. Nhưng dù là của nhà nước hay các tổ chức từ thiện thì cũng được quy về một mối là một tổ chức Chính phủ đứng ra lo liệu để dễ bề quản lý về an ninh trật tự, vệ sinh môi trường.

Khái niệm nhà ở xã hội (NOXH) được xuất hiện lần đầu tiên trong Luật đất đai năm 2005. Tại điều 47 của bộ luật này khái niệm “nhà ở xã hội” được định nghĩa rằng “Nhà ở xã hội tại đô thị phải là nhà chung cư được thiết kế đảm bảo những điều kiện, tiêu chu n của pháp luật về xây dựng có số tầng đúng theo qu định của từng loại đô thị. Diện tích mỗi căn hộ không quá 70 m2 sàn và được hoàn thành theo cấp, hạng nhà ở; Nhà ở xã hội phải đảm bảo các tiêu chu n hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội theo qu định của từng loại đô thị”. Nhà nước rất chú trọng trong việc phát triển nhà ở xã hội.

Có rất nhiều ưu đãi để thúc đẩy sự phát triển của loại nhà này: miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, được miễn giảm các khoản thuế liên quan. Đối tượng được thuê nhà là những người thu nhập thấp, chưa có nhà ở, cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp. Luật Nhà ở đã ban hành từ năm 2005 nhưng 4 năm sau mới có một số văn bản pháp quy về nhà ở xã hội, còn tên gọi nhà ở xã hội trong các văn bản pháp quy dưới luật lại được đổi thành nhà ở cho người thu nhập thấp, khiến nhiều người lầm tưởng có hai loại nhà khác nhau. Sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược nhà 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ở quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030” sự nhầm lẫn này đã được loại bỏ khi quy định rõ 8 nhóm đối tượng chính sách xã hội gặp khó khăn về nhà ở, không đủ khả năng thanh toán theo cơ chế thị trường sẽ được tập trung, ưu tiên giải quyết chỗ ở, bao gồm: Người có công với Cách mạng; các hộ nghèo khu vực nông thôn; người có thu nhập thấp tại khu vực đô thị; nhà ở cho cán bộ, công chức, viên chức, nhân sỹ, trí thức, văn nghệ sỹ; nhà ở cho sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lượng vũ trang nhân dân; nhà ở cho công nhân lao động tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các cơ sở sản xuất, dịch vụ ngoài khu công nghiệp; nhà ở cho sinh viên, học sinh các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề; nhà ở cho các đối tượng chính sách xã hội đặc biệt khó khăn (người tàn tật, người già cô đơn, người nhiễm chất độc da cam.

Tại Nghị định số 71/2010/NĐ-CP quy định Nhà ở xã hội gồm có hai loại: Loại 1: xây dựng bằng vốn ngân sách nhà nước để cho thuê: Loại 2 xây dựng bằng vốn không phải từ ngân sách nhà nước để bán, cho thuê, cho thuê mua. Như vậy, loại nhà ở xã hội thứ 2 này chính là nhà ở thấp dành cho dân cư đô thị có thu nhập thấp được đầu tư bằng nguồn vốn thương mại của các doanh nghiệp cùng một số ưu đãi khuyến khích của nhà nước. Tuy nhiên trong điều kiện kinh tế hiện tại của đất nước hiện tại chúng ta từ nay cho đến năm 2020 chúng ta chỉ tập trung phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp. Vì vậy nhà ở cho người thu nhập thấp là loại hình nhà ở thương mại có sự điều tiết của nhà nước về diện tích, giá cả, điều kiện đối tượng được mua bán.

Về tiêu chuẩn, thiết kế hay kết cấu thì nhà ở xã hội và nhà ở cho người thu nhập thấp về cơ bản là giống nhau. Điểm khác biệt ở đây là đối tượng và cách thức giải quyết. Nhà ở cho người thu nhập thấp là thuật ngữ chỉ về những tòa nhà căn nhà được Chính phủ, nhà đầu tư â ựng trên quỹ nhà ở của Quốc gia, địa phương dành cho đa số ân cư và người có thu nhập ưới mức bình quân của của xã hội. Nhà ở cho người thu nhập thấp được xây dựng cho một nhóm xã hội chuyên biệt trong xã hội, dựa trên những thiết kế chung của pháp luật về xây dựng, đảm bảo 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các tiêu chuẩn hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

Nhà ở thu nhập thấp được Chính phủ quy định về giá bán, giá mua, giá thuê mua cũng như những ưu đãi dành cho chủ đầu tư xây dựng. Người hưởng chính sách nhà thu nhập thập chịu quản lý của nhà nước về quá trình mua, thuê, thuê mua và sử dụng nhà ở thu nhập thấp. Nhà ở thu nhập thấp được chia ra làm ba loại: nhà mua, cho thuê, thuê mua. Nhà thu cho người thu nhập thấp dạng mua: Là các dự án được xây dựng nhằm mục đích cho bán.

Chủ đầu tư được phép bán cho người hưởng chính sách theo hình thức thanh toán một lần hoặc nhiều lần. Nhà ở cho người thu nhập thấp dạng thuê: Là nhà ở xây dựng với mục đích chỉ để cho thuê với các đối tưởng hưởng chính sách. Nhà ở cho người thu nhập thấp dạng thuê mua. Là các dự án nhà ở thu nhập thấp xây dựng sau đó cho thuê dài hạn, sau đó được phép bán lại cho bên thuê trong bất kỳ thời gian nào, chậm nhất là sau khi kết thúc hợp đồng.Khái niệm người thu nhập thấp, hộ thu nhập thấp Cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa rõ ràng và chung nhất về người thu nhập thấp, nội hàm của khái niệm này liên tục thay đổi theo trình độ phát triển của các nước và khu vực.

Theo Ngân hàng Thế giới và Tổ chức chương trình định cư con người của Liên hợp quốc (Un – Habitat) thì “người thu nhập thấp là người mà thu nhập bình quân một tháng của họ phải chi cho kh u phần ăn uống để duy trì cuộc sống tối thiểu mất 2/3 thu nhập, 1/3 còn lại chi dùng cho các nhu cầu cơ ản hác như: nhà ở, văn h a, giáo ục, y tế, đi lại, giao tiếp và tiết kiệm, tích lũ ”. Khái niệm người thu nhập thấp ở Việt Nam xuất hiện chưa lâu và chưa có một định nghĩa thống nhất. Thế nào là người thu nhập thấp vẫn còn là vấn đề tranh cãi. Việc không định nghĩa rõ ràng gây hiểu lầm và khó khăn trong việc thực hiện chính sách.

Một số văn bản cũng đã đề cập đến khái niệm người thu nhập thấp nhưng chưa được đầy đủ, chính xác. Theo Thông tư số 03/TT-LĐTBXH ngày 09-01-199 của Bộ lao động – Thương binh và Xã hội sửa chuẩn về người có thu nhập thấp thì người lao động có mức thu nhập thấp là người có thu nhập bình quân cao nhất bằng 1/3 mức tiền 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.