Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐIỂM DU LỊCH VÀ SỨC HẤP DẪN CỦA ĐIỂM DU LỊCH DI TÍCH LỊCH SỬ, KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT VÀ KHẢO CỔ 1. Điểm du lịch 1. Những quan niệm về điểm du lịch Khái niệm du lịch không còn xa lạ đối với bất kỳ nhà nghiên cứu nào về du lịch. Ở mỗi góc độ tiếp cận khác nhau thì lại có nhiều quan điểm nghiên cứu khác nhau về du lịch.
Theo quan điểm của các nhà kinh tế du lịch thì du lịch là một hệ thống tinh thần và vật chất, là một hiện tượng kinh tế xã hội tổng hợp do ba yếu tố cơ bản cấu thành là chủ thể du lịch (khách du lịch), khách thể du lịch (tài nguyên du lịch) và hoạt động du lịch. Trong phạm vi nghiên cứu, luận văn sẽ đi sâu phân tích về phần khách thể của du lịch, đó là tài nguyên du lịch hay cụ thể là điểm đến du lịch và điểm du lịch. Các sách và tài liệu về du lịch của Tổ chức Du lịch thế giới (UN-WTO) và của nước ngoài thường sử dụng các khái niệm: Điểm đến du lịch (Tourism Destination); Điểm tham quan du lịch (Tourism Spot). Trong tiếng Anh, từ “Tourism Destination” được dịch sang tiếng Việt là “Điểm đến du lịch”.
Còn từ “Tourism spot” được dịch ra tiếng Việt với nhiều nghĩa khác nhau, nhưng với du lịch có nghĩa là nơi vui chơi, giải trí, thể thao, câu cá…v.v, như một điểm tham quan du lịch. Tác giả Giuseppe Marzano (2007) cho rằng: “Một điểm đến du lịch là một thành phố, thị xã, khu vực khác của nền kinh tế trong số đó phụ thuộc đến mức độ tích lũy đáng kể từ các khoản thu du lịch. Nó có thể chứa một hoặc nhiều điểm tham quan du lịch hấp dẫn”. Trên phương diện địa lý, điểm đến du lịch được xác định theo phạm vi không gian lãnh thổ.
Điểm đến du lịch là một vị trí địa lý mà du khách thực hiện hành trình đến đó nhằm thỏa mãn như cầu theo mục đích của chuyến đi. Có thể phân biệt hai loại điểm đến: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Điểm đến cuối cùng: (Final destination) thường là điểm xa nhất tính từ điểm xuất phát gốc của du khách và (hoặc) là địa điểm mà người đó dự định tiêu dùng phần lớn thời gian. + Điểm đến trung gian (Intermediate destination) hoặc nơi ghé thăm (enroute) là địa điểm mà du khách dành thời gian ngắn hơn để nghỉ ngơi qua đêm hoặc viếng thăm một điểm hấp dẫn. Một điểm đến du lịch có thể được định nghĩa, hay được hiểu theo nhiều cách khác nhau.
Khái niệm tổng quát đầu tiên về một điểm đến du lịch xem nó như một không gian vật chất mà trong đó diễn ra các hoạt động về du lịch. Từ quan điểm này, khách du lịch là người tích cực tham gia vào việc xây dựng các không gian du lịch, tích cực hoạt động trong không gian du lịch, tác động đến không gian du lịch và đóng góp để không gian du lịch được duy trì. Một điểm đến du lịch có thể được xem là một hỗn hợp của sản phẩm, tiện nghi và dịch vụ tạo nên sự trải nghiệm du lịch. Do đó, điểm đến du lịch chỉ là một phần của sản phẩm du lịch và bản thân nó không được xem là một sản phẩm.
Đơn giản nó chỉ là một khu vực địa lý trong đó các sản phẩm du lịch được mua và bán. Theo tác giả Bodlender1, đã đưa ra một định nghĩa về điểm đến du lịch là tập hợp các yếu tố vật chất và dịch vụ cùng với sự kết hợp các biểu tượng nhằm đáp ứng trọn vẹn nhu cầu của khách hàng. Các điểm đến du lịch vừa là các không gian giải trí dành cho khách, không gian ở và làm việc của các cơ sở cung ứng dịch vụ. Các cách tiếp cận khác nhau về khái niệm điểm đến du lịch được tóm tắt tại định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (UN-WTO) (2004): “Điểm đến du lịch là một không gian vật chất mà du khách ở lại ít nhất là một đêm.
Nó bao gồm các sản phẩm du lịch như các dịch vụ hỗ trợ, các điểm đến và tuyến điểm du lịch trong thời gian một ngày. Nó có các giới hạn vật chất và quản lý giới hạn hình ảnh, sự quản lý xác định tính cạnh tranh trong thị trường. Các điểm đến du lịch địa phương thường bao gồm nhiều bên hữu quan như một cộng đồng tổ chức và có thể kết nối lại với nhau để tạo thành một điểm đến du lịch lớn hơn.” 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở Việt Nam hai khái niệm về điểm du lịch và khu du lịch được Luật Du lịch 2005 xác định: “Khu du lịch là nơi có tài nguyên du lịch hấp dẫn với ưu thế về tài nguyên du lịch tự nhiên, được quy hoạch, đầu tư phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách du lịch, đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường. Điểm du lịch là nơi có tài nguyên du lịch hấp dẫn, phục vụ nhu cầu tham quan của khách du lịch.2] Theo nghĩa chung nhất, điểm du lịch là những địa điểm hoặc cơ sở mà khách du lịch hướng đến và lưu trú.
Điểm du lịch có thể là những nơi không có dân cư. Đó là nghĩa rộng của điểm du lịch. Tuy nhiên, trong kinh tế du lịch, điểm du lịch là một nơi, một vùng hay một đất nước có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách (không phải người dân địa phương) và có những thay đổi nhất định trong kinh tế do hoạt động du lịch tạo ra. Như vậy, theo quan điểm của tác giả thì điểm du lịch có thể là bất cứ điểm lớn hay nhỏ có tài nguyên du lịch (tài nguyên tự nhiên, nhân văn…) và có hoạt động du lịch phát triển.
Khái niệm Điểm du lịch của Việt Nam hay Điểm đến du lịch (Tourism Destination) của nước ngoài đều xuất phát từ tài nguyên du lịch, nhưng quan điểm về tài nguyên du lịch có sự khác nhau. Luật Du lịch Việt Nam (2005) xác định: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử - văn hoá, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch”.2] Có nhiều quan điểm khác nhau về tài nguyên du lịch, nhưng một quan điểm thực tiễn là “tất cả các nhân tố có thể kích thích được động cơ du lịch của con người được ngành du lịch tận dụng kinh doanh để sinh ra lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội đều gọi là tài nguyên du lịch”. Hoặc “Bất kỳ nhân tố thiên nhiên, nhân văn và xã hội có thể thu hút được khách du lịch đều gọi là tài nguyên du lịch”. Điều này có nghĩa 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com rằng không chỉ tài nguyên tự nhiên, tài nguyên nhân văn mà cả các sự kiện xã hội như: Kinh tế, chính trị, văn hoá, thể thao.
được tổ chức có khả năng thu hút khách du lịch được gọi là tài nguyên du lịch. Mặt khác, không phải tài nguyên du lịch nào cũng được khai thác và trở thành điểm du lịch. Điều này phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: Cơ sở hạ tầng kỹ thuật, cơ sở dịch vụ phục vụ khách, các cơ chế, chính sách, luật pháp cho sự phát triển điểm du lịch, thời gian khai thác điểm du lịch (thường xuyên, theo thời vụ, ngắn ngày.), số lượng khách đến tham quan du lịch trong đó có khách du lịch quốc tế và khách du lịch nội địa. có tính hấp dẫn và có sức thu hút khách du lịch càng cao thì lượng khách du lịch trong nước và quốc tế đến càng lớn.
Dịch vụ và hàng hoá phục vụ khách tiêu thụ càng nhiều về số lượng, đa dạng về cơ cấu và chủng loại, chất lượng cao thì doanh thu càng lớn và hiệu quả kinh tế - xã hội càng cao. Các yếu tố cấu thành điểm du lịch Để hình thành một điểm du lịch thì cần phải đáp ứng các yếu tố cơ bản sau: - Điểm đến phải có tài nguyên du lịch đa dạng, phong phú, độc đáo và có sức hấp dẫn với du khách. Các điểm hấp dẫn của điểm đến dù mang đặc điểm nhân tạo, đặc điểm tự nhiên hoặc là các sự kiện thì cũng tạo ra động lực ban đầu cho sự viếng thăm của du khách. - Giao thông đi lại (Khả năng tiếp cận điểm đến): Sự phát triển và duy trì giao thông có hiệu quả nối liền với các thị trường nguồn khách là điều kiện căn bản cho sự thành công của các điểm du lịch.
- Nơi ăn nghỉ: Các dịch vụ lưu trú và ăn uống của điểm đến không chỉ cung cấp nơi ăn nghỉ mang tính vật chất mà còn tạo được cảm giác chung về sự tiếp đãi nồng nhiệt, lưu lại ấn tượng khó quên về các món ăn hoặc đặc sản địa phương.- Các tiện nghi và dịch vụ hỗ trợ: Khả năng cung cấp các tiện nghi và dịch vụ hỗ trợ biểu lộ bản chất đa ngành của yếu tố cung trong du lịch và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các lĩnh vực kinh doanh trong ngành du lịch. Tài nguyên du lịch, giao thông đi lại, nơi ăn nghỉ, tiện nghi và dịch vụ hỗ trợ, các hoạt động bổ sung là những tiêu chuẩn cho sự tồn tại của một điểm du lịch. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thực tế, điểm du lịch được hình thành dưới tác động của ba nhóm nhân tố, những nhóm nhân tố này quyết định vai trò và sự phát triển của điểm du lịch. Những nhân tố đó là: Nhóm thứ nhất là các nhân tố liên quan đến sức hấp dẫn của điểm du lịch.
Nhóm này bao gồm vị trí địa lý, tài nguyên du lịch, các nhân tố kinh tế, xã hội và chính trị (không khí chính trị hòa bình, chính sách của Nhà nước, mức giá, chất lượng dịch vụ, các sự kiện có tính chất định kỳ, quảng cáo du lịch…) Nhóm thứ hai gồm những nhân tố đảm bảo giao thông cho khách đến điểm du lịch (bao gồm những điều kiện đã và có khả năng xây dựng, phát triển mạng lưới và phương tiện giao thông khác nhau). Nhóm thứ ba gồm những nhân tố liên quan đến việc đảm bảo cho khách lưu lại điểm du lịch.