Chương I: T×nh huèng và kết cấu trong truyÖn ng¾n S-¬ng NguyÖt Minh Chương II:Nghệ thuật xâydựng nhân vật truyÖn ng¾n S-¬ng NguyÖt Minh Chương III: Yếu tố kỳ ảo truyÖn ng¾n S-¬ng NguyÖt Minh Chương IV: Ngôn ngữ và giọng điệu truyÖn ng¾n S-¬ng NguyÖt Minh Luận văn thạc sĩ 7 Giang Thị Hà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Sương Nguyệt Minh NỘI DUNG Ch-¬ng I T×nh huèng vµ kÕt cÊu truyÖn ng¾n S-¬ng NguyÖt Minh 1.T×nh huèng truyện ngắn Sương Nguyệt Minh Đã từ lâu tình huống được xem là một yếu tố không thể thiếu trong tác phẩm tự sự. Riêng với thể loại truyện ngắn là một “lát cắt” của cuộc sống thì yếu tố tình huống càng được đề cao. C¸ch lùa chän t×nh huèng lµ mét trong nh÷ng kh©u then chèt t¹o nªn thµnh c«ng cho t¸c phÈm. §¸nh gi¸ vÒ vai trß cña t×nh huèng, nhµ nghiên cứu v¨n häc NguyÔn §¨ng M¹nh ®· kh¼ng ®Þnh : “Quan träng nhÊt cña truyÖn ng¾n lµ t¹o ra ®-îc mét t×nh huèng nµo ®ã.
Tõ t×nh huèng bËt næi mét tÝnh c¸ch nh©n vËt, béc lé mét t©m tr¹ng”. Cßn nhµ v¨n NguyÔn Minh Ch©u l¹i nhÊn m¹nh: “T×nh huèng ®ã lµ sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a con ng-êi vµ hoµn c¶nh. Nh÷ng nhµ v¨n cã tµi lµ nh÷ng nhµ v¨n giái t¹o ra nh÷ng t×nh thÕ x¶y ra truyÖn võa rÊt c¸ biÖt, võa mang tÝnh phæ biÕn hoÆc t-îng tr-ng”, dù thế nào thì tình huống truyện cũng “đặt nhân vật ở vào tình thế phải bộc lộ ra cái phần tâm can nhất cái phần ẩn náu sâu kín nhất, thậm chí có khi đó là khoảnh khắc chứa cả một đời người, một đời nhân loại” [ Dẫn theo Bùi Việt Thắng, 19,tr 98]. Trong thể loại truyện ngắn, mỗi truyện ngắn có thể có nhiều tình huống nhưng đa số xoay quanh một tình huống nào đó ( trường hợp một truyện ngắn có nhiều tình huống nhưng thực ra không có tính phổ biến, mặt khác trong những tình huống ấy thế nào cũng có một tình huống chính).
Nhà văn Nguyễn Kiên quan niệm: “Mỗi truyện ngắn chỉ chứa đựng một tình huống…nếu có đến hai tình huống trở lên, truyện ngắn có thể bị phá vỡ” [ 78,Tr 60]. Nói về vai trò của tình huống, nhà văn Nguyên Ngọc cho rằng: “Truyện ngắn dẫu sao cũng phải…ngắn do đó thủ thuật chủ yếu của truyện ngắn là điểm huyệt trên cơ thể con người cũng như trên cơ thể Luận văn thạc sĩ 8 Giang Thị Hà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Sương Nguyệt Minh cuộc sống, có những huyệt điểm vào đó làm rung động toàn thể…nhìn chung mỗi truyện ngắn bao giờ cũng được xây dựng trên một tình huống nhất định - nó như cái bản lề để các tình tiết, sự kiện diễn ra xung quanh đó” [26,Tr 56]. Cuộc sống vốn đa dạng nên cũng có vô vàn những tình huống khác nhau, mỗi nhà văn thường chọn cho mình những tình huống riêng phù hợp với dụng ý nghệ thuật của mình. Thạch Lam trong dòng văn học 1930- 1945 thường lựa chọn những tình huống nhẹ nhàng nhưng đầy trắc ẩn để bộc lộ những suy nghĩ của mình về cuộc sống, về con người từ đó bộc lộ những suy nghĩ của mình về con người, về thời đại.
Nhà văn Nguyễn Minh Châu lại đi sâu khai thác những tình huống độc đáo giữa cuộc sống thường nhật để từ đó đưa ra cái nhìn sâu sắc về nghệ thuật, về cuộc đời…Ở Sương Nguyệt Minh điều mà người đọc dễ nhận ra là nhà văn không chú tâm xây dựng chỉ một kiểu tình huống mà phản ánh cuộc sống thông qua việc tạo dựng nhiều kiểu tình huống khác nhau. Mỗi kiểu tình huống sẽ là một tính cách hay truyền tải đến bạn đọc một ý đồ tư tưởng nào đó.T×nh huèng hµnh ®éng Đây là kiểu tình huống thường thấy trong văn chương truyền thống khi nhà văn đặt nhân vật vào những tình huống đặc biệt khiến cho nhân vật tự bộc lộ tính cách thông qua hành động. Tình huống hành động là kiểu tình huống xuất hiện nhiều trong truyện ngắn của Sương Nguyệt Minh. Khảo sát qua 7 truyện ngắn mà có tới 5 truyện ngắn xuất hiện tình huống hành động.
Qua kiểu tình huống này, tính cách nhân vật trong truyện được bộc lộ một cách rõ ràng, nhất quán. Người ở Bến Sông Châu là một câu chuyện đầy cảm động về Mây - người lính đã từng tham gia chiến tranh. Được trở về quê hương, về với gia đình là niềm vui khôn xiết với những người lính từng vào sinh, ra tử với biết bao mất mát, thiệt thòi của đời người con gái. Tình yêu của Mây và San là một mối tình đẹp mà nhiều người hằng mong ước.
Về nhà với niềm hạnh phúc ấp ủ trong lòng là được Luận văn thạc sĩ 9 Giang Thị Hà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Sương Nguyệt Minh kết hôn với người mình yêu nhưng trớ trêu thay ngày Mây trở về làng cũng chính là ngày San - người yêu Mây đi lấy vợ. Một nỗi đau xé lòng, bao mong ước hạnh phúc của ngày trở về nay bỗng không còn. Mây khóc nức nở, tủi cho thân phận mình. Sau đó là lời đề nghị “làm lại từ đầu của tân chú rể”- San.
Là một người lính từng tham gia chiến trận, Mây sẵn sàng chấp nhận đau khổ về mình để người phụ nữ kia được hạnh phúc. Tiếp đến là việc Mây phải đỡ đẻ cho Thanh -vợ San trong tình trạng vô cùng nguy kịch. Những tình huống ấy được đặt vào trong tác phẩm giống như những bản lề then chốt sẽ làm nổi bật tính cách nhân vật. Với ngòi bút thẫm đẫm chất nhân văn, Sương Nguyệt Minh đã cho nhân vật lựa chọn những điều thua thiệt về mình sau những dằn vặt khôn nguôi.
Những hành động đầy tình thương và lòng nhân ái của Mây thể hiện một cách thống nhất bản chất của người lính: giàu tình thương, đức hi sinh và lòng vị tha. Từ đó nhà văn gửi gắm một niềm tin ấm áp vào những người lính, vào người phụ nữ, vào cuộc đời. Đàn bà đặt nhân vật vào trong một tình huống đầy éo le: người vợ bắt gặp ngay tình địch đang đến tìm chồng mình. Với sự đồng cảm là người phụ nữ từng trải qua những những khó khăn đầu đời, người vợ đã cưu mang cô gái trẻ - người tình của chồng mình đang trong lúc nguy kịch.
Bằng sự nhạy cảm của người đã qua thời kỳ sinh nở, bằng tình thương và sự bao dung, người vợ đã chăm sóc chu đáo “ tình địch” của mình : Giặt áo thun vàng, đưa đi nạo hút thai sót…trong lúc cô gái không có nơi trú ngụ thì người vợ lại nhân aí hết mức cho tình địch của mình ở trong nhà mình làm người giúp việc. Qua hành động đó, người đọc cảm nhận được tính nhân văn trong mỗi con người dù người đó chính là tình địch của mình nhưng trong hoàn cảnh khó khăn khốn cùng nhất vẫn sẵn sàng giúp đỡ. Đề cập vấn đề này Sương Nguyệt Minh muốn khẳng định tình thương và lòng nhân hậu sẽ không bao giờ mất đi mà luôn thường trực trong mỗi con người. Luận văn thạc sĩ 10 Giang Thị Hà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Sương Nguyệt Minh 1.T×nh huèng giàu kịch tính Ấn tượng sâu sắc trong mỗi tác phẩm nghệ thuật là tạo ra được tình huống truyện giàu kịch tính mà ở đó nhà văn phơi bày được nhiều thực trạng cuộc sống và rút ra bài học nhân sinh sâu sắc.
Với truyện Đàn bà ngay từ đầu tác phẩm nhà văn đã đặt nhân vật ở tình huống giàu kịch tính nhưng trong Bản kháng án bằng văn, tác giả lại để cho câu chuyện diễn biến từ từ theo lối kể thông thường. “Tôi” được sống trong một gia đình hạnh phúc, có một người cha mẫu mực, một người dì biết chăm lo cho gia đình. Cái làng quê quanh năm nghèo khó của “tôi” đã bắt đầu thay đổi kể từ khi Đê Vít Cung mở công ty may mặc liên doanh. Dì Hảo được tuyển vào làm ở công ty được trả với mức lương hậu hĩnh.
“Tôi” làm hướng dẫn viên cho một công ty du lịch. Cuộc đời của dì của tôi và em Quang đã bước sang một trang mới. Gia đình “tôi” sống sung túc. Những thành viên trong gia đình đều đổi thay, chạy đua theo lối sống thời thượng.
Tình cảm mọi người trong gia đình bắt đầu bị rạn nứt, mặc dù khi cha khoác ba lô trở về, cha đã làm mọi cách để gia đình trở lại như xưa nhưng mọi sự cố gắng đều vô ích. Dì Hảo đã không còn chăm lo đến gia đình nữa. “Tôi” tự thoả mãn với lối sống buông thả của mình. “Cuộc sống gia đình cứ thế trôi đi, lúc êm ả, lúc sóng gió.
Cho đến một ngày ĐêVít Can ấn tiền vào tay bắt tôi đi bỏ cái thai trong bụng…tôi đau đớn, tôi van nài khóc nóc nhưng hắn chỉ cười ruồi” [10;133]. Chua xót, bẽ bàng, tủi thân, xót xa, vì sự mất mát của đời người con gái với mối tình đầu chưa nguôi thì “tôi” lại đau đớn chứng kiến cảnh tượng dì Hảo và Đê Vít Can ân ái ngay trong ngôi nhà của mình. Đỉnh điểm của bi kịch đã xảy ra trong cơn cuồng nộ. “Tôi” cầm dao đâm chết tên “sở khanh” đốn mạt, dì Hảo sợ hãi lao ra cửa đâm sầm vào lan can cầu thang ngã xuống tầng một.
Tình huống truyện mỗi lúc một căng thẳng “tôi” đã giết chết một người và đẩy người khác đến cái chết. Sự xuất hiện người thứ ba là một bi kịch xảy ra không ít trong thời buổi kinh tế thị trường. Đây cũng chính là vấn đề nóng bỏng mà sách báo, Luận văn thạc sĩ 11 Giang Thị Hà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Sương Nguyệt Minh phim ảnh đã từng đề cập nhiều và Sương Nguyệt Minh cũng góp thêm vào mảng đề tài này một câu chuyện hấp dẫn mang tên Đàn bà. Mục đích của cô bé sinh viên là đến gặp anh Nam Lê - người tình của mình, nhưng trớ trêu thay lại gặp vợ của Nam Lê - tình địch của mình.
Sự việc làm cho người vợ hết sức hoang mang không biết sẽ xử trí như thế nào trong lúc cô gái cần sự giúp đỡ. Trong tâm lý của người vợ vừa có cái cay đắng tột cùng vì bị phụ bạc vừa có sự căm hận cô gái trẻ đang cướp chồng mình, lại vừa có sự đồng cảm vì dù sao chị cũng là đàn bà. Một màn kịch trơn tru đã diễn ra. Người vợ đóng vai là ô sin trong nhà và ra tay giúp đỡ người tình của chồng mình.