Chương 1: “Nguyên nhân của cuộc chiến tranh Nga - Gruzia năm 2008”. Chương 2: “Diễn biến, hậu quả của cuộc chiến Nga - Gruzia năm 2008”. Chương 3: “Tác động của cuộc chiến Nga - Gruzia đối với môi trường an ninh thế giới và bài học kinh nghiệm”. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: NGUYÊN NHÂN CỦA CUỘC CHIẾN TRANH NGA - GRUZIA NĂM 2008 1.
Tình hình thế giới và khu vực không gian hậu Xô-viết 1. Tình hình thế giới 1. Bối cảnh chung Trong những năm đầu của thế kỷ XXI, xu hướng nổi trội của môi trường an ninh - chính trị quốc tế là duy trì ổn định, thúc đẩy hợp tác, kiềm chế xung đột. Các nước lớn có nhiều nỗ lực tham gia giải quyết các vấn đề quốc tế; các khu vực và các nước nhỏ đẩy mạnh hợp tác và hội nhập.
Do vậy, chiến tranh, xung đột quân sự được kiềm chế, ngăn chặn; hoạt động khủng bố suy giảm; tiến trình giải quyết các điểm nóng trên thế giới bằng giải pháp hòa bình đạt được một số tiến bộ; hợp tác bảo vệ an ninh phi truyền thống tiếp tục được mở rộng. Tuy vậy, tình hình thế giới vẫn tiềm ẩn các nguy cơ mất ổn định, chủ yếu do các nước lớn, các trung tâm quyền lực đẩy mạnh cạnh tranh chiến lược, can thiệp vào công việc nội bộ của các nước khác. Trong khi Mỹ phát động cuộc chiến ở Nam Á và Trung Đông dưới chiêu bài “chống khủng bố” để thu hẹp không gian chiến lược của các đối thủ tiềm tàng, các nước lớn khác như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ tăng cường hợp tác chiến lược, đẩy mạnh tập hợp lực lượng nhằm thúc đẩy sự hình thành trật tự thế giới đa cực, phá vỡ mô hình thế giới đơn cực do Mỹ thiết lập sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Các cuộc “cách mạng màu sắc” liên tiếp nổ ra tại các nước cộng hòa thuộc không gian hậu Xô-viết là một điển hình cho sự can thiệp của phương Tây vào không gian hậu Xô-viết nhằm cô lập, làm suy yếu Nga.
Bên cạnh đó, xu 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hướng toàn cầu hóa tiếp tục tác động sâu sắc, toàn diện đến tình hình của các nước và khu vực. Sự chi phối của các cường quốc đối với quan hệ quốc tế a. Chính quyền Mỹ triển khai các biện pháp đơn phương và hiếu chiến nhằm củng cố vị thế “bá chủ toàn cầu”. Sau khi lên nắm quyền (2000), Tổng thống Mỹ G.
Bush đã đẩy mạnh các biện pháp quân sự, đối ngoại nhằm khẳng định địa vị siêu cường của Mỹ. Ngay sau khi xảy ra vụ khủng bố tấn công nước Mỹ ngày 11/09/2001, Chính quyền Bush lập tức sử dụng chiêu bài “chống chủ nghĩa khủng bố” phát động cuộc chiến trên phạm vi toàn cầu, toan tính với sức mạnh quân sự vượt trội sẽ giành được thắng lợi trong cuộc chiến này, qua đó gia tăng ảnh hưởng và lợi ích chiến lược, tăng cường kiềm chế các đối thủ của Mỹ tại các khu vực trọng điểm trên thế giới; đồng thời Mỹ triệt để lợi dụng vấn đề “dân chủ, nhân quyền”, ra sức thúc đẩy “diễn biến hòa bình, bạo loạn lật đổ” nhằm lật đổ chế độ ở các nước mà Mỹ kết tội là “thù địch” để phục vụ lợi ích của Mỹ. Sau khi tiến hành hai cuộc chiến ở Afghanistan (2001) và Iraq (2003), kích động một loạt cuộc “cách mạng màu sắc” ở không gian hậu Xô-viết như Gruzia, Ukraina, Kyrgyzstan, Uzbekistan, kích động phong trào “dân chủ hóa” ở khu vực Trung Đông với mục tiêu hàng đầu là lật đổ các chế độ chống Mỹ ở Iran và Syria, Tổng thống Bush tuyên bố “Nước Mỹ vẫn ở trong tình trạng chiến tranh”, nhấn mạnh “cuộc chiến này còn hơn cả xung đột vũ trang, vì nó là cuộc chiến mang tính quyết định về hệ tư tưởng và an ninh của nước Mỹ”1. Mỹ tăng mạnh ngân sách quốc phòng (năm 2007 là 448 tỷ USD; năm 2008 là 648 tỷ USD), thử nghiệm vũ khí mới, thúc đẩy chạy đua vũ trang, tìm cách mở rộng hiện diện quân sự trên 1 Thông điệp Liên bang năm 2007 của Tổng thống Mỹ G.
Bush 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com toàn thế giới…2 Mỹ đặt trọng tâm chính sách đối ngoại - quân sự vào khu vực Trung Đông. Đầu năm 2007, Tổng thống Bush huy động thêm 30.000 quân tới Iraq và các căn cứ quân sự tại khu vực, tiếp tục chi hàng trăm tỷ USD cho cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan; lôi kéo LHQ và các nước, kể cả Iran, Syria tham gia giải quyết vấn đề Iraq. Cùng với Israel và các nước phương Tây tổ chức các cuộc diễn tập quy mô lớn tại vùng Vịnh, sát lãnh hải Iran để gây sức ép với nước này. Ngày 30/07/2007, Chính quyền Mỹ đã công bố kế hoạch viện trợ quân sự và bán vũ khí cho các nước Trung Đông: Trong vòng 10 năm từ 2008 - 2018, Mỹ sẽ viện trợ bán vũ khí cho Israel 30 tỷ USD, Ai Cập 13 tỷ USD và cho 6 nước (Arap Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả-rập thống nhất, Kuwait, Qatar, Bahrain và Oman) 20 tỷ USD.
Tổng thống, Bộ trưởng Quốc phòng và Ngoại trưởng Mỹ đã liên tiếp tới Trung Đông để vận động các nước ủng hộ chính sách của Mỹ tại khu vực. Các hành động của Mỹ khiến cho tình hình bất ổn tại khu vực Trung Đông trở nên trầm trọng, đặc biệt, đẩy chính Mỹ lún sâu vào bãi lầy chiến tranh ở khu vực Trung Đông mở rộng3. Mỹ thúc đẩy các biện pháp nhằm tăng cường khả năng kiềm chế các nước đối thủ tiềm tàng, trước hết là Trung Quốc (TQ) và Nga. Mỹ xác định liên minh Mỹ - Nhật là yếu tố quan trọng hàng đầu trong chính sách kiềm chế, uy hiếp TQ.
Mỹ đã ký với Nhật Bản “Hiệp định Bảo mật tình báo quân sự”, đẩy nhanh tiến độ bố trí hệ thống phòng thủ tên lửa PC-3 tại Nhật, thông qua “Mục tiêu chiến lược chung năm 2007”, thúc đẩy “Quan hệ đối tác toàn cầu” giữa NATO với Nhật, nỗ lực đưa Úc vào liên minh tay ba Nhật - Mỹ - Úc; gia tăng hợp tác quân sự với Ấn Độ, bán vũ khí hiện đại cho Đài Loan; lôi kéo 2 Tổng Cục II, Bộ Quốc phòng, Thông báo lực lượng vũ trang nước ngoài 2008 3 http://vietbao.vn/The-gioi/Iran-chi-trich-ke-hoach-ban-vu-khi-cua-My/45248721/159/ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các nước Đông Nam Á vào hợp tác an ninh, quân sự; duy trì “mặt trận chống khủng bố thứ hai” để tạo vành đai bao vây, kiềm chế TQ. Mỹ đưa nhiều yêu cầu với TQ trong vấn đề thương mại; đưa TQ vào danh sách “Các quốc gia cần quan tâm đặc biệt về tôn giáo”; chỉ trích TQ tăng cường tiềm lực quốc phòng… Ngày 17/10/2007, Tổng thống G. Bush đã trao “Huy chương Vàng Quốc hội” cho Đạt Lai Lạt ma - “lãnh tụ tinh thần Tây Tạng” của lực lượng chống Chính phủ TQ, giữa lúc Đảng Cộng sản TQ tiến hành Đại hội 174. Mỹ thực hiện chính sách mới chống lại Nga, nhằm thu hẹp không gian chiến lược của Nga, tăng cường sức mạnh quân sự áp sát Nga, tạo điều kiện cho các lực lượng thân phương Tây tại Nga và các nước thuộc SNG thúc đẩy “cách mạng màu sắc”.
Mỹ đẩy mạnh triển khai các biện pháp chiến lược: Thúc đẩy ý đồ kết nạp các nước thành viên SNG vào NATO; cải tổ các cơ cấu, liên kết các lực lượng thân Mỹ và xây dựng các trục địa chính trị mới ở khu vực để chống Nga (hậu thuẫn cho các hoạt động của Tổ chức GUAAM, gồm Gruzia, Ukraina, Armenia, Azerbaijan và Moldova); đẩy nhanh kế hoạch xây dựng các căn cứ quân sự ở một số nước Đông Âu, Baltic (Latvia, Litva và Estonis) và Kavkaz; xúc tiến triển khai kế hoạch xây dựng hệ thống NMD tại một số nước Đông Nam châu Âu như Ba Lan và Cộng hòa Séc, nhằm hình thành thế gọng kìm Đông - Tây chế ngự các loại vũ khí hiện đại của Nga5. Đối với Mỹ La-tinh, để kiềm chế lực lượng cánh tả, tranh thủ lực lượng cánh hữu và mở rộng ảnh hưởng ở khu vực này, Mỹ tăng cường quan hệ với một số nước như Colombia, Peru, Panama, đồng thời thúc đẩy kế hoạch hình 4 Giải Huy Chương Vàng Quốc hội-DaiLaiLatMa http://www.vn/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&ved=0CCsQFjAA&url=http%3 A%2F%2Fwww.vietnalanda 5 Nguyễn Thị Bích Huyền (2008), Môi trường chiến lược toàn cầu và sự điều chỉnh chính sách của các nước lớn (10/2008). 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành khu vực mậu dịch tự do châu Mỹ, tuy nhiên, kế hoạch của Mỹ vấp phải sự phản đối của nhiều nước trong khu vự. Mỹ triển khai nhiều biện pháp bao vây, cô lập, đồng thời hậu thuẫn, chỉ đạo lực lượng phản động, đối lập chống phá cách mạng Cuba, Venezuela và các nước cánh tả khác.
Trung Quốc tiếp tục thực hiện sự nghiệp “đại chấn hưng Trung Hoa” với mục tiêu đưa Trung Quốc trở lại vị trí hàng đầu thế giới (như thời nhà Đường). Để thực hiện mục tiêu này, Trung Quốc tiếp tục gia tăng tiềm lực kinh tế, quân sự và thực hiện chính sách đối ngoại tích cực chủ động, tham gia rộng rãi vào các vấn đề quốc tế, khu vực. Đại hội lần thứ XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc (10/2007) thành công, đưa quan điểm “phát triển khoa học” vào Điều lệ Đảng; nâng mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả vào năm 2020 cao hơn so với Đại hội XVI. Đại hội nhấn mạnh phương châm “nước giàu, quân mạnh”, phát triển kinh tế đi đôi với tăng cường tiềm lực quân sự; lấy quan điểm “phát triển khoa học” làm phương châm chỉ đạo xây dựng quốc phòng và quân đội… Về đối ngoại, Trung Quốc đưa ra chủ trương “phát triển hòa bình”, “thế giới hài hòa”, khẳng định không thay đổi chiến lược mở cửa cùng có lợi, cùng thắng và tích cực tham gia các công việc quốc tế, nhằm thiết lập vị thế mới của Trung Quốc trên vũ đài quốc tế, gia tăng khả năng cạnh tranh chiến lược với Mỹ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Trung Quốc tích cực triển khai chiến lược biển, áp dụng nhiều biện pháp, thủ đoạn để từng bước hiện thực hóa chủ quyền của Trung Quốc đối với toàn bộ Biển Đông. Hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí được đẩy mạnh, trong đó khu vực Biển Đông được Trung Quốc coi là một trọng điểm tập trung khai thác. Trung Quốc đẩy mạnh yêu sách “đường chín đoạn” trên Biển Đông, khiến tình hình khu vực trở nên bất ổn, tranh chấp về chủ quyền, quyền chủ quyền giữa Trung Quốc với một số nước ASEAN ngày càng trở nên phức 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tạp và căng thẳng.