Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống Vladimir Putin

Khám phá chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin trong luận văn thạc sĩ từ USSH. Phân tích sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Hải Vân Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Quang Minh
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Chính sách đối ngoại của liên bang Nga dưới thời tổng thống V.Putin
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH THẾ GIỚI VÀ LIÊN BANG NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V.
• 1.1. Tình hình thế giới
• 1.2. Tình hình trong nước
• 1.3. Vài nét về con người V.Putin
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V.
• 2.1. Quá trình hình thành chính sách đối ngoại
• 2.2. Mục tiêu của chính sách đối ngoại
• 2.3. Những giai đoạn chính trong quá trình hình thành chính sách đối ngoại
• 2.4. Nội dung của chính sách đối ngoại
• 2.4.1. Chính sách đối ngoại “định hướng Âu- Á”
• 2.4.2. Chính sách đối ngoại của Nga với một số đối tác
• 2.4.2.1. Chính sách đối ngoại của Nga đối với SNG
• 2.4.2.2. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Châu Âu
• 2.4.2.3. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Mỹ
• 2.4.2.4. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Châu Á
• 2.4.3. Chính sách đối ngoại linh hoạt, thực dụng
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V.
• 3.1. Một số thành tựu
• 3.2. Một số thách thức
• 3.3. Tác động của chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin đối với thế giới và khu vực
• 3.4. Triển vọng chính sách đối ngoại của Liên bang Nga
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin đã trải qua nhiều biến động và thay đổi quan trọng. Từ khi nhậm chức, Putin đã xác định rõ ràng mục tiêu và phương hướng cho chính sách đối ngoại của Nga, nhằm khôi phục vị thế của quốc gia này trên trường quốc tế. Chính sách này không chỉ phản ánh sự cần thiết phải bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn thể hiện sự linh hoạt trong quan hệ với các cường quốc khác. Đặc biệt, chính sách 'Định hướng Âu - Á' đã được Putin áp dụng để tạo ra sự cân bằng giữa phương Đông và phương Tây.

1.1. Lịch sử hình thành chính sách đối ngoại của Nga

Chính sách đối ngoại của Nga dưới thời Putin được hình thành từ những năm đầu thế kỷ XXI, trong bối cảnh quốc tế đầy biến động. Sự sụp đổ của Liên Xô đã để lại nhiều thách thức cho Nga, buộc nước này phải tìm kiếm một hướng đi mới. Putin đã kế thừa và điều chỉnh các chính sách của người tiền nhiệm, nhằm phục hồi vị thế của Nga trên trường quốc tế.

1.2. Mục tiêu chính của chính sách đối ngoại Nga

Mục tiêu chính của chính sách đối ngoại Nga dưới thời Putin là bảo vệ lợi ích quốc gia và nâng cao vị thế của Nga trên trường quốc tế. Điều này bao gồm việc thiết lập mối quan hệ chiến lược với các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc và các nước châu Âu, đồng thời duy trì sự ổn định trong khu vực.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Nga hiện nay

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ. Sự cạnh tranh giữa các cường quốc, đặc biệt là Mỹ và EU, đã tạo ra nhiều áp lực cho Nga. Bên cạnh đó, các vấn đề như khủng hoảng Ukraine và các lệnh trừng phạt kinh tế đã làm gia tăng khó khăn cho chính sách đối ngoại của Nga.

2.1. Tác động của khủng hoảng Ukraine đến chính sách đối ngoại

Khủng hoảng Ukraine đã làm gia tăng căng thẳng giữa Nga và phương Tây, dẫn đến việc áp dụng các lệnh trừng phạt kinh tế. Điều này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế Nga và làm suy yếu vị thế của nước này trên trường quốc tế.

2.2. Sự cạnh tranh với các cường quốc khác

Sự trỗi dậy của các cường quốc như Trung Quốc và Ấn Độ đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Nga cần phải điều chỉnh chính sách đối ngoại để duy trì vị thế của mình trong bối cảnh này, đồng thời tìm kiếm các cơ hội hợp tác mới.

III. Phương pháp và chiến lược trong chính sách đối ngoại của Nga

Chính sách đối ngoại của Nga dưới thời Tổng thống V. Putin được xây dựng dựa trên các phương pháp và chiến lược linh hoạt. Nga đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để đạt được mục tiêu của mình, từ việc thiết lập các liên minh chiến lược đến việc tham gia vào các tổ chức quốc tế.

3.1. Chiến lược Định hướng Âu Á

Chiến lược 'Định hướng Âu - Á' của Putin nhằm tạo ra sự cân bằng giữa các mối quan hệ với phương Tây và phương Đông. Điều này giúp Nga duy trì sự linh hoạt trong chính sách đối ngoại và bảo vệ lợi ích quốc gia.

3.2. Tăng cường quan hệ với các đối tác chiến lược

Nga đã nỗ lực tăng cường quan hệ với các đối tác chiến lược như Trung Quốc và Ấn Độ. Những mối quan hệ này không chỉ giúp Nga mở rộng ảnh hưởng mà còn tạo ra các cơ hội hợp tác kinh tế và an ninh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chính sách đối ngoại của Nga

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin đã đạt được một số thành tựu nhất định. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận rằng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Việc nghiên cứu và đánh giá chính sách này là cần thiết để hiểu rõ hơn về vị thế của Nga trong bối cảnh quốc tế hiện nay.

4.1. Thành tựu trong quan hệ quốc tế

Nga đã đạt được một số thành tựu trong việc thiết lập các mối quan hệ chiến lược với các cường quốc. Điều này giúp Nga khôi phục một phần vị thế của mình trên trường quốc tế và tạo ra các cơ hội hợp tác mới.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách đối ngoại

Chính sách đối ngoại của Nga đã có tác động lớn đến tình hình khu vực và thế giới. Tuy nhiên, những thách thức từ bên ngoài và nội bộ vẫn đang đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng duy trì và phát triển chính sách này trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách đối ngoại Nga

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V. Putin đã trải qua nhiều giai đoạn và thay đổi. Trong bối cảnh hiện tại, việc duy trì và phát triển chính sách này là rất quan trọng để đảm bảo lợi ích quốc gia và vị thế của Nga trên trường quốc tế. Triển vọng tương lai của chính sách đối ngoại Nga sẽ phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh và thích ứng với những biến động của tình hình thế giới.

5.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại trong tương lai

Các yếu tố như sự thay đổi trong quan hệ quốc tế, tình hình kinh tế và chính trị trong nước sẽ ảnh hưởng lớn đến chính sách đối ngoại của Nga trong tương lai. Việc nắm bắt và điều chỉnh kịp thời sẽ giúp Nga duy trì vị thế của mình.

5.2. Tầm quan trọng của chính sách đối ngoại đối với sự phát triển của Nga

Chính sách đối ngoại không chỉ ảnh hưởng đến vị thế của Nga trên trường quốc tế mà còn có tác động lớn đến sự phát triển kinh tế và xã hội trong nước. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá chính sách này là rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự sụp đổ của Liên Xô vào ngày 31 tháng 12 năm 1991 đã đẩy Liên bang Nga vào một cuộc khủng hoảng toàn diện, với tổng thiệt hại kinh tế giai đoạn 1991-1998 lên tới 1.200 tỷ USD, cao gấp 3 lần tổn thất trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Bước sang thế kỷ XXI, sự kiện Tổng thống Vladimir Putin đắc cử nhiệm kỳ đầu tiên vào ngày 26 tháng 3 năm 2000 với 52,4% số phiếu và tái đắc cử nhiệm kỳ hai năm 2004 với trên 70% số phiếu đã tạo nên bước ngoặt lịch sử cho diện mạo ngoại giao của xứ sở bạch dương.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch mô hình đối ngoại của Nga từ lập trường đơn phương ngả về phương Tây sang chiến lược đối ngoại định hướng Âu - Á độc lập, linh hoạt và thực dụng. Mục tiêu cụ thể là phân tích cơ sở hoạch định chính sách, vai trò của người đứng đầu Điện Kremlin, tiến trình thực thi quan hệ song phương và đa phương với các đối tác then chốt trong không gian Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Phạm vi thời gian của đề tài tập trung vào hai nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Vladimir Putin (2000-2008), đặt trong bối cảnh không gian chính trị toàn cầu đầy biến động. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả đối ngoại thông qua các chỉ số phục hồi kinh tế vượt bậc: tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,1% vào năm 2007, đưa quy mô sức mua tương đương (PPP) của Nga vươn lên vị trí thứ 7 trên thế giới. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học giúp giải mã thành công của việc sử dụng ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế và chấn hưng vị thế cường quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Chủ nghĩa Hiện thực và Hiện thực Mới trong quan hệ quốc tế nhằm lý giải động lực tối đa hóa lợi ích quốc gia, bảo đảm an ninh và cân bằng quyền lực trong một trật tự thế giới vô chính phủ. Song song đó, lý thuyết Địa chính trị Á - Âu (Eurasianism) được sử dụng để phân tích vị thế đặc thù của Nga - quốc gia có diện tích rộng hơn 17 triệu km2, trong đó có tới 14 triệu km2 (chiếm khoảng 75% lãnh thổ) nằm tại châu Á.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh các khái niệm cốt lõi:

• Lợi ích quốc gia - dân tộc: Hạt nhân chi phối mọi quyết sách đối nội và đối ngoại.
• Ngoại giao định hướng Âu - Á: Chiến lược cân bằng hai cánh nhằm phân bổ nguồn lực đồng đều giữa phương Đông và phương Tây, tránh phụ thuộc vào một cực duy nhất.
• Ngoại giao kinh tế: Phương thức sử dụng các công cụ mậu dịch, năng lượng và xuất khẩu quân sự làm đòn bẩy phục vụ mục tiêu tăng gấp đôi quy mô GDP.
• Trật tự thế giới đa cực: Mô hình phân chia quyền lực bình đẳng dựa trên luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc, đối trọng với trật tự đơn cực do Hoa Kỳ chi phối.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ nguồn tư liệu sơ cấp gồm 12 văn kiện pháp lý chiến lược của Liên bang Nga (như Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2000, Ý tưởng Chính sách Ngoại giao năm 2000) cùng hơn 60 công trình nghiên cứu, báo cáo học thuật chuyên khảo trong và ngoài nước giai đoạn 1991-2008. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các hiệp ước quốc tế song phương, tuyên bố chung cấp cao và các chỉ số kinh tế vĩ mô liên quan trực tiếp đến quan hệ đối ngoại. Cỡ mẫu khảo sát bao quát toàn bộ 2 nhiệm kỳ tổng thống với dữ liệu định lượng tại các mốc thời gian then chốt.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo bao gồm phương pháp lịch sử kết hợp logic và phương pháp so sánh đa chiều. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này nhằm đặt chính sách đối ngoại của Nga trong dòng chảy tiến trình lịch sử biến động từ thời kỳ Boris Yeltsin sang thời kỳ Vladimir Putin, từ đó phát hiện tính kế thừa, tính đột phá và sự biến đổi biện chứng của các quyết sách đối ngoại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Luận văn chỉ ra bốn phát hiện mang tính then chốt trong đường lối đối ngoại của Nga giai đoạn 2000-2008:

Thứ nhất, việc xác lập chiến lược ngoại giao định hướng Âu - Á đã khắc phục thành công sự phiến diện của đường lối hướng Tây thập niên 1990. Nga tái định vị không gian SNG là ưu tiên số một, đóng vai trò vành đai đệm an ninh chiến lược và thúc đẩy các cấu trúc liên kết như Cộng đồng Kinh tế Á - Âu.

Thứ hai, chính sách đối ngoại thực dụng lấy phát triển kinh tế làm tiền đề đã tạo ra những kết quả cụ thể. Nga đã tái cấu trúc và giải quyết dứt điểm các khoản công nợ lịch sử, điển hình là việc xóa 85% khoản nợ cho Việt Nam và chuyển đổi 1,7 tỷ USD còn lại thành các dự án đầu tư liên doanh khai thác năng lượng. Đồng thời, công nghiệp quốc phòng trở thành mũi nhọn ngoại giao khi cung cấp từ 60% đến 70% tổng lượng vũ khí, trang thiết bị quân sự hiện đại cho thị trường Ấn Độ.

Thứ ba, quan hệ đối tác chiến lược Nga - Trung Quốc đạt bước phát triển cao chưa từng có thông qua việc ký kết Hiệp ước Láng giềng Thân thiện, Hữu nghị và Hợp tác năm 2001 gồm 25 điều khoản, giải quyết triệt để tranh chấp biên giới và tạo đối trọng thúc đẩy thế giới đa cực trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng trung bình 8-9% mỗi năm.

Thứ tư, Nga mở rộng can dự hiệu quả vào khu vực Đông Nam Á thông qua việc tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á (TAC) năm 2004 và tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Nga - ASEAN lần thứ nhất năm 2005, tiếp cận thị trường có quy mô thương mại 1.000 tỷ USD và mức tăng trưởng kinh tế khu vực đạt 6-7%/năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự chuyển biến này xuất phát từ bản lĩnh chính trị và nhãn quan thực tế của Tổng thống Vladimir Putin. Sau những nhượng bộ đơn phương không mang lại hiệu quả kinh tế trong thập niên 1990, nước Nga nhận thức rõ sự chèn ép từ việc NATO mở rộng sang phía Đông và Hoa Kỳ triển khai Hệ thống phòng thủ tên lửa (NMD). Do đó, việc xây dựng chính sách kiềm chế năng động và ngoại giao đa phương là yêu cầu sinh tồn.

Để minh họa trực quan cho các luận điểm, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua bảng so sánh đối chiếu hai giai đoạn cầm quyền: giai đoạn 1992-1998 (GDP suy thoái liên tục, lạm phát có năm lên tới 100%) và giai đoạn 2000-2008 (GDP tăng trưởng trung bình trên 6-8%/năm, thặng dư ngân sách ổn định). Đồng thời, biểu đồ cơ cấu kim ngạch xuất khẩu năng lượng và vũ khí sang khu vực châu Á giúp làm rõ mức độ đóng góp của thị trường phương Đông trong việc vực dậy nền kinh tế Nga. So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào quan hệ Nga - Mỹ hoặc Nga - EU, luận văn đã chứng minh một cách toàn diện rằng thành công của Nga bắt nguồn từ thế cân bằng chiến lược giữa hai đầu lục địa Á - Âu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu về chính sách đối ngoại Nga giai đoạn 2000-2008, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa quan hệ quốc tế và hợp tác phát triển:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế liên ngành giữa Bộ Ngoại giao và các tập đoàn kinh tế năng lượng, công nghiệp quốc phòng do Chính phủ Nga chủ trì. Mục tiêu là nâng tỷ trọng kim ngạch thương mại song phương với khu vực châu Á - Thái Bình Dương tăng trưởng từ 15% đến 20% mỗi năm trong giai đoạn tiếp theo, củng cố đòn bẩy địa - kinh tế toàn cầu.

Thứ hai, củng cố không gian kinh tế Á - Âu thông qua việc nâng cấp các thỏa thuận liên minh hải quan trong SNG. Hội đồng An ninh Quốc gia và Ủy ban Kinh tế Á - Âu cần đẩy mạnh lộ trình thanh toán thương mại bằng đồng nội tệ đạt tỷ lệ tối thiểu 30% trong vòng 5 năm, hạn chế tác động tiêu cực từ các cú sốc tài chính toàn cầu.

Thứ ba, đa dạng hóa các cơ chế tham vấn an ninh và kinh tế với ASEAN. Bộ Ngoại giao Nga cần phối hợp chặt chẽ với các nước thành viên ASEAN triển khai hiệu quả Chương trình hành động tổng thể giai đoạn 2005-2015, đặt mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch thương mại song phương và nâng cấp quan hệ đối thoại chiến lược định kỳ.

Thứ tư, duy trì tính linh hoạt và khả năng dự báo trong quan hệ với phương Tây. Nga cần kiên định nguyên tắc đối thoại bình đẳng, kiên quyết bác bỏ các can thiệp đơn phương, đồng thời duy trì các kênh kiểm soát vũ khí chiến lược với Hoa Kỳ nhằm bảo đảm mức cân bằng hạt nhân ổn định.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho bốn nhóm độc giả chính:

Nhà hoạch định chính sách đối ngoại và an ninh: Cung cấp bài học kinh nghiệm sâu sắc về nghệ thuật cân bằng nước lớn, phương thức đàm phán giải quyết tranh chấp biên giới và chiến thuật ngoại giao năng lượng để bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Quan hệ quốc tế: Là tài liệu tham khảo chuẩn xác về học thuyết đối ngoại Nga, cung cấp khung phương pháp luận so sánh chính sách ngoại giao qua các thời kỳ lịch sử.

Doanh nghiệp và tập đoàn kinh tế hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, năng lượng: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về thị trường Nga, các nước SNG và các cơ chế hợp tác song phương như mô hình liên doanh dầu khí Việt - Nga để xây dựng chiến lược đầu tư an toàn.

Chuyên gia phân tích địa chính trị và nghiên cứu chiến lược: Hỗ trợ dự báo xu hướng vận động của trật tự thế giới đa cực và cục diện an ninh khu vực Á - Âu dưới sự tương tác của các trung tâm quyền lực lớn.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất cốt lõi của chính sách đối ngoại định hướng Âu - Á dưới thời Tổng thống Vladimir Putin là gì? Đó là đường lối ngoại giao cân bằng, thực dụng và độc lập, xem phương Đông và phương Tây như hai cánh của nền ngoại giao Nga. Chính sách này xuất phát từ vị trí địa lý có 14 triệu km2 nằm ở châu Á, nhằm xóa bỏ thế phụ thuộc một chiều vào phương Tây và tối đa hóa lợi ích phát triển quốc gia.

Ngoại giao kinh tế thời kỳ 2000-2008 đã hỗ trợ nước Nga phục hồi vị thế cường quốc ra sao? Ngoại giao phục vụ trực tiếp cho mục tiêu đối nội, mở rộng thị trường xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và kỹ thuật quân sự. Nhờ đó, kinh tế Nga thoát khỏi khủng hoảng, đạt mức tăng trưởng GDP 8,1% vào năm 2007 và tích lũy nguồn lực tài chính hùng mạnh để xác lập lại vị thế siêu cường.

Hiệp ước hữu nghị Nga - Trung năm 2001 đóng vai trò như thế nào trong chiến lược đa cực hóa? Hiệp ước gồm 25 điều khoản đã tạo khung pháp lý vững chắc cho quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, giúp hai bên phối hợp lập trường chống lại chủ nghĩa bá quyền đơn phương và duy trì ổn định chiến lược toàn cầu.

Nga đã điều chỉnh chính sách đối ngoại với Việt Nam như thế nào trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Vladimir Putin? Năm 2001, hai nước đã ký Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược nhân chuyến thăm của Tổng thống Vladimir Putin. Nga đã xóa 85% nợ cũ và chuyển đổi 1,7 tỷ USD thành vốn đầu tư phát triển các dự án trọng điểm, đưa Việt Nam thành cầu nối chiến lược của Nga tại Đông Nam Á.

Thách thức lớn nhất đối với chính sách đối ngoại của Nga giai đoạn 2000-2008 là gì? Thách thức nổi cộm là làn sóng Đông tiến của khối quân sự NATO kết nạp các nước Đông Âu, các cuộc cách mạng màu tại một số nước thuộc không gian SNG và việc Mỹ đơn phương triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa, đe dọa trực tiếp đến không gian an ninh truyền thống của Nga.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện quá trình định hình và thực thi chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới hai nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Vladimir Putin (2000-2008).
• Công trình chứng minh sự chuyển đổi từ đường lối đơn phương hướng Tây sang chính sách định hướng Âu - Á là bước đi tất yếu, giúp nước Nga khôi phục tiềm lực kinh tế với mức tăng trưởng GDP đạt 8,1% năm 2007.
• Đề tài làm rõ nguyên tắc ngoại giao thực dụng, lấy lợi ích dân tộc làm trung tâm, biến năng lượng và hợp tác kỹ thuật quân sự thành đòn bẩy nâng cao vị thế cường quốc.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng đánh giá tác động của chính sách đối ngoại Nga trong giai đoạn sau năm 2008 trước những biến động phức tạp của cấu trúc an ninh châu Âu.
• Luận văn là nguồn tư liệu học thuật giá trị, cung cấp góc nhìn sâu sắc cho công tác nghiên cứu quan hệ quốc tế và hoạch định chính sách đối ngoại đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH THẾ GIỚI VÀ LIÊN BANG NGA DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG V. Tình hình thế giới Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước ở Đông Âu tan rã, một trật tự thế giới mới đang được hình thành. Ngày 31 tháng 12 năm 1991, Liên Xô - cường quốc hàng đầu trên thế giới trong hệ thống quốc tế hai cực đã sụp đổ. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử thế giới hiện đại.

Liên Xô sụp đổ đồng nghĩa với sự kết thúc của cuộc Chiến tranh lạnh kéo dài trong nhiều năm giữa hai siêu cường trên thế giới là Liên Xô và Mỹ - đại diện cho hai 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chế độ xã hội khác nhau, một bên là Tư bản chủ nghĩa và một bên là Xã hội chủ nghĩa. Thế giới chuyển từ trật tự hai cực sang một trật tự mới chưa xác định với sự nổi trội của Mỹ. Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ có cơ hội thực hiện chính sách đơn phương của mình. Tuy nhiên, trong những năm cuối của thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, thế giới được chứng kiến sự vươn lên mạnh mẽ của những nền kinh tế mới.

Giờ đây, sức mạnh của Mỹ đang bị cạnh tranh bởi Liên minh Châu Âu, Nhật Bản, Ấn Độ và Trung Quốc. EU đang được xem như là một trung tâm quyền lực kinh tế, chính trị thế giới, với GDP xấp xỉ Mỹ. Các chỉ số khác như tỷ trọng thương mại toàn cầu hay thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của EU cũng vượt trội các trung tâm khác. Năm 2004, EU chiếm tỷ trọng 40,6% xuất khẩu và 45,2% đầu tư trực tiếp nước ngoài [50, tr.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đang nổi lên như là một cường quốc mới. Mặc dù, hiện tại Trung Quốc chỉ chiếm 3,5% GDP và 4% thương mại thế giới, nhưng Trung Quốc đang có một tiềm năng sức mạnh khổng lồ. Các nhà nghiên cứu khẳng định: “Nếu tính theo PPP thì Trung Quốc đã chiếm 10% GDP thế giới, đứng thứ hai sau Mỹ. Nếu với tốc độ tăng trưởng 6-9% thì Trung Quốc sẽ vượt Nhật Bản và Châu Âu trong việc góp phần vào tăng trưởng kinh tế thế giới ngay năm 2008” [26, tr.

Bên cạnh Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang có những bước phát triển nhanh chóng trên tất cả các lĩnh vực. Vai trò của Ấn Độ liên quan nhiều tới phát triển dịch vụ trong lĩnh vực công nghệ thông tin và các dịch vụ hiện đại, tức là các nước đang phát triển [52, tr. Những trung tâm quyền lực này đang đe dọa tới vị trí đứng đầu của Mỹ trong nền kinh tế, chính trị thế giới, đồng thời cũng đang cạnh tranh với nhau để củng cố vị thế của mình. Từ sự vươn lên mạnh mẽ của những nền kinh tế mới trên thế giới đã chứng minh cho một xu thế mới hiện này là thế giới sẽ chuyển mạnh từ chạy đua về quân sự, tranh giành những khoảng trống quyền lực sang cạnh tranh về kinh tế chiếm lĩnh thị trường.

Vì sức mạnh kinh tế là nhân tố hàng đầu quyết định sức mạnh tổng hợp của mỗi quốc gia, đóng vai trò quyết định vị thế của mỗi nước trên trường quốc tế, nên Liên bang Nga sẽ càng khó khăn hơn trong việc lấy lại vị trí cường quốc của Liên Xô trước đây. Trong những thập niên gần đây, “toàn cầu hoá” đã trở thành một trong những thuật ngữ được nhắc đến nhiều nhất. Toàn cầu hoá được biết đến hiện nay với những đặc điểm nổi bật là sự lưu chuyển tự do các dòng hàng hoá, dịch vụ, vốn, công nghệ, lao động ngày càng tăng, là sự hình thành các mạng lưới sản xuất quốc tế với vai trò chi phối các công ty 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xuyên quốc gia, là sự cạnh tranh giữa các quốc gia và các khu vực. Tham gia toàn cầu hoá các quốc gia có thể nhanh chóng hội nhập và tiếp cận thị trường thế giới, qua đó hình thành đồng bộ các thể chế kinh tế thị trường trên quy mô toàn cầu.

Ngoài ra, các quốc gia khi tham gia vào quá trình toàn cầu hóa còn có khả năng tiếp cận được những thành quả sáng tạo về khoa học công nghệ, về tổ chức quản lý, về sản xuất và kinh doanh. Từ đó, thúc đẩy sự cải cách sâu rộng của nền kinh tế quốc gia và cả sự hợp tác khu vực để các quốc gia có thể nâng cao khả năng cạnh tranh trong nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, toàn cầu hoá cũng đặt ra hàng loạt nguy cơ và thách thức đối với các quốc gia, nhất là các quốc gia đang phát triển và kém phát triển. Do yêu cầu của toàn cầu hoá là đòi hỏi các nước phải dỡ bỏ các luật lệ bảo hộ kinh tế, các hàng rào thuế quan và phi thuế quan, cũng như các rào cản khác về đầu tư, tài chính, kỹ thuật, thể chế,.

nên những quốc gia này luôn luôn phải chịu sức ép nặng nề của các dòng hàng hoá, dịch vụ, công nghệ nhập khẩu và những chấn động khu vực và toàn cầu, trong đó, nguy cơ lớn nhất là những chấn động về tài chính tiền tệ. Từ đó, toàn cầu hóa làm trầm trọng thêm sự bất công xã hội, đào sâu hố ngăn cách giàu nghèo trong từng quốc gia và giữa các quốc gia với nhau. Hòa bình, hợp tác, phát triển được xem là xu hướng chính trong quan hệ quốc tế hiện nay. Một cuộc chiến tranh thế giới là khó xảy ra.

Nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng và khó dự đoán diễn biến trên quy mô toàn cầu. Cục diện thế giới là bất ổn, phức tạp, không thái bình, căng thẳng, luôn xáo trộn với sự bùng nổ của các cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ dưới nhiều hình thức, cả về an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống [51, tr. Đồng thời, thế giới cũng đang phải đối diện với những nguy cơ gây bất ổn như chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa ly khai, chủ nghĩa phát xít mới, nạn buôn lậu vũ khí, các tổ chức mafia và tội phạm quốc tế đang ngày càng gia tăng trên phạm vi toàn cầu. Những nguy cơ này hiện đang trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với hoà bình và an ninh của toàn nhân loại.

Đây là những đặc điểm nổi bật của tình hình quốc tế trong những năm cuối của thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI. Những thay đổi và biến động khó lường này của tình hình quốc tế đều có tác động đối với tất cả các quốc gia. Mỗi quốc gia phải có sự điều chỉnh trong chiến 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lược đối ngoại của mình cho phù hợp với tình hình mới. Liên bang Nga cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Nước Nga dưới thời V.Putin cần phải nhanh chóng đề ra được một chính sách đối ngoại giúp đất nước có thể ổn định được tình hình chính trị, khôi phục nền kinh tế đang bị suy thoái nghiêm trọng và đặc biệt là phải tìm được vị trí xứng đáng trong việc hình thành một trật tự thế giới mới. Tình hình trong nước Năm 2000, V.Elsin chọn làm người kế tục sự nghiệp, trở thành Tổng thống thứ hai của Liên bang Nga. Ngay từ khi mới nhậm chức, V.Putin đã phải đối diện với muôn vàn khó khăn và thách thức. * Về chính trị: Đặc điểm nổi bật của nền chính trị Nga trong thập niên 90 là sự mất ổn định và sự đối đầu tranh giành quyền lực giữa các thế lực.

Cuộc chính biến tháng 8 năm 1991 ở Liên Xô thất bại.Elsin thâu tóm mọi quyền lực, đẩy nhanh sự tan rã của Liên Xô. Tháng 12 năm 1991, Tổng thống ba nước Nga, Bêlarút, Ucraina ký Hiệp ước tại Bêlarút tuyên bố sự cáo chung của Liên Xô và sự ra đời của cộng đồng các quốc gia độc lập - SNG. Liên bang Nga trở thành người thừa kế Liên Xô cũ. Chính quyền Nga do B.Elsin làm Tổng thống chuyển nhanh sang nền kinh tế thị trường tự do, đẩy mạnh việc tư nhân hoá, tạo dựng chế độ dân chủ đa nguyên, đa đảng, cộng hoà tổng thống, tập trung nhiều quyền lực cho tổng thống.Elsin cũng đề ra chính sách đối ngoại “định hướng Đại Tây Dương” với mục tiêu đưa nước Nga nhanh chóng hội nhập với phương Tây và phục hồi vị thế cường quốc của Liên bang Nga trên trường thế giới.

Cuộc đấu tranh tranh giành quyền lực diễn ra gay gắt trong chính quyền mới của nước Nga, mâu thuẫn giữa B.Elsin, đại diện cho cơ quan hành pháp mới và Chủ tịch Xô viết tối cao Khasbulatov, đại diện cho hệ thống cơ quan lập pháp cũ, đẩy đến cao điểm thành cuộc xung đột vũ trang đẫm máu tháng 10 năm 1993. Kết quả là hệ thống Xô viết cũ từ Trung ương đến địa phương bị xoá bỏ. Đối thủ chính trị của B.Elsin đã bị loại bỏ và quyền lực của B.Elsin được củng cố. Ngày 12 tháng 12 năm 1993, B.Elsin tổ chức trưng cầu dân ý, thông qua Hiến pháp và bầu Quốc hội mới.

Nước Nga theo chế độ cộng hoà tổng thống với Quốc hội liên bang 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gồm hai viện là Thượng viện (Hội đồng liên bang) và Hạ viện (Duma quốc gia). Với chế độ này, quyền lực tập trung chủ yếu trong tay Tổng thống. Tổng thống đã dàn xếp với các lực lượng chính trị ký kết thoả ước cam kết không dùng vũ lực để giành chính quyền, thay đổi một số thành phần chính phủ, đưa một số người có quan điểm cải cách ôn hoà vào chính phủ để giảm bớt sức ép của phe đối lập đối với chính phủ và Tổng thống. Tổng thống trực tiếp chỉ huy các Bộ Quốc phòng, An ninh, Ngoại giao, Nội vụ.

Tuy nhiên, do ảnh hưởng của tình hình kinh tế và việc đưa quân vào Chechnya (12-1994), uy tín của Tổng thống và chính phủ sụt giảm nghiêm trọng. Trong nội bộ chính phủ và giữa các phe phái diễn ra sự phân hoá gay gắt. Tháng 6 năm 1995, Duma ra Nghị quyết bất tín nhiệm chính phủ Chernomyrdin. Để tránh đổ vỡ, hơn nữa tương quan lực lượng chưa đủ áp đảo, hai bên đã đi đến sự thoả hiệp với nhau.

Tổng thống phải cách chức Bộ trưởng An ninh, Nội vụ và Bộ trưởng phụ trách các vấn đề dân tộc và chính sách khu vực, còn chính phủ Chernomyrdin được tiếp tục duy trì.