Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á giai đoạn 1991 đến nay

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách đối ngoại của Liên bang Nga tại khu vực Đông Á từ 1991 đến nay, nêu bật những biến động và xu hướng chính.

• Tác giả: Vũ Thụy Trang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á (Giai đoạn từ 1991 đến nay)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu đề tài
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu và đóng góp của luận văn
• 0.5. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA CỦA LIÊN BANG NGA ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔNG Á TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY
• 1.1. Bối cảnh quốc tế
• 1.2. Bối cảnh khu vực
• 1.3. Bối cảnh trong nước
• 1.4. Sự chuyển hướng trong chính sách đối ngoại từ “định hướng Đại Tây Dương” đến “định hướng Âu - Á”
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔNG Á TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY
• 2.1. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Trung Quốc
• 2.2. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Nhật Bản
• 2.3. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Bán đảo Triều Tiên
• 2.4. Chính sách đối ngoại của Nga đối với ASEAN
• 2.5. Quan điểm của Nga về một số vấn đề của khu vực
• 2.5.1. Quan điểm của Nga về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên
• 2.5.2. Quan điểm của Nga về xây dựng Cộng đồng Đông Á
• 2.5.3. Quan điểm của Nga về vấn đề biển Đông
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔNG Á
• 3.1. Kết quả thực hiện
• 3.2. Tác động của chính sách Đông Á của Nga đối với một số nước
• 3.3. Triển vọng hợp tác của Nga ở Đông Á
• 3.4. Vị thế của Việt Nam trong chính sách Đông Á của Nga
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á từ 1991 đến nay

Chính sách đối ngoại của Nga tại khu vực Đông Á từ năm 1991 đến nay đã trải qua nhiều biến động lớn. Sau sự tan rã của Liên Xô, Nga đã phải điều chỉnh chiến lược đối ngoại để thích ứng với bối cảnh mới. Đông Á, với vị trí địa chính trị quan trọng, đã trở thành một phần không thể thiếu trong chính sách này. Nga đã tìm cách củng cố quan hệ với các nước trong khu vực, đặc biệt là Trung Quốc và Nhật Bản, nhằm tăng cường ảnh hưởng và bảo vệ lợi ích quốc gia.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của Nga sau 1991

Sự tan rã của Liên Xô đã tạo ra một cú sốc lớn cho Nga, buộc nước này phải tái định hình chính sách đối ngoại. Bối cảnh quốc tế mới, với sự nổi lên của Mỹ như một siêu cường, đã khiến Nga phải tìm kiếm các đồng minh mới tại Đông Á.

1.2. Tầm quan trọng của Đông Á trong chính sách đối ngoại của Nga

Đông Á không chỉ là khu vực có nền kinh tế phát triển mà còn là nơi có nhiều vấn đề an ninh phức tạp. Chính vì vậy, Nga đã xác định Đông Á là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của mình.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á

Chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ. Sự cạnh tranh với các cường quốc khác như Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra áp lực lớn cho Nga trong việc duy trì vị thế của mình trong khu vực.

2.1. Cạnh tranh với Trung Quốc trong khu vực

Trung Quốc đã trở thành một đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ của Nga tại Đông Á. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong các lĩnh vực kinh tế và quân sự đã khiến Nga phải điều chỉnh chiến lược để bảo vệ lợi ích của mình.

2.2. Quan hệ với Nhật Bản và các nước ASEAN

Mặc dù có những nỗ lực để cải thiện quan hệ với Nhật Bản và các nước ASEAN, nhưng những vấn đề lịch sử và tranh chấp lãnh thổ vẫn là rào cản lớn trong việc thiết lập mối quan hệ bền vững.

III. Phương pháp và chiến lược chính trong chính sách đối ngoại của Nga

Nga đã áp dụng nhiều phương pháp và chiến lược khác nhau để thực hiện chính sách đối ngoại tại Đông Á. Từ việc tăng cường hợp tác kinh tế đến việc tham gia vào các tổ chức khu vực, Nga đã tìm cách nâng cao vai trò của mình trong khu vực.

3.1. Hợp tác kinh tế với các nước Đông Á

Nga đã ký kết nhiều hiệp định thương mại và đầu tư với các nước Đông Á, nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế và tăng cường ảnh hưởng trong khu vực.

3.2. Tham gia vào các tổ chức khu vực

Nga đã tích cực tham gia vào các tổ chức như ASEAN và APEC, nhằm tăng cường quan hệ với các nước trong khu vực và nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế.

IV. Kết quả và tác động của chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á

Chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á đã đạt được một số kết quả nhất định, nhưng cũng gặp phải nhiều thách thức. Sự gia tăng hợp tác với Trung Quốc và Nhật Bản đã giúp Nga củng cố vị thế của mình, nhưng cũng tạo ra những rủi ro trong quan hệ với các nước khác.

4.1. Tác động đến quan hệ Nga Trung Quốc

Sự hợp tác chặt chẽ giữa Nga và Trung Quốc đã tạo ra một liên minh mạnh mẽ, nhưng cũng khiến Nga phải đối mặt với nguy cơ mất cân bằng trong quan hệ với các nước khác.

4.2. Ảnh hưởng đến an ninh khu vực

Chính sách đối ngoại của Nga đã góp phần vào việc duy trì ổn định an ninh tại Đông Á, nhưng cũng tạo ra những căng thẳng mới trong khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á

Chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á từ năm 1991 đến nay đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào khả năng của Nga trong việc điều chỉnh chiến lược và duy trì quan hệ với các nước trong khu vực.

5.1. Dự báo về quan hệ Nga Đông Á trong tương lai

Dự báo rằng quan hệ giữa Nga và các nước Đông Á sẽ tiếp tục phát triển, nhưng cũng sẽ gặp phải nhiều thách thức từ sự cạnh tranh của các cường quốc khác.

5.2. Vai trò của Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Nga

Việt Nam sẽ tiếp tục là một đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á, đặc biệt trong bối cảnh hai nước cùng có lợi ích chung trong việc duy trì ổn định khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đông Á trong giai đoạn 1980 - 2003 đạt tốc độ tăng trưởng GDP trung bình 7,0%/năm, vượt trội so với mức 5,0% của Liên minh châu Âu và 6,0% của Bắc Mỹ. Tỷ trọng kinh tế của khu vực này trong GDP toàn cầu đã tăng vọt từ 14,4% năm 1980 lên 21,0% vào năm 2002, sở hữu nguồn dự trữ ngoại hối khổng lồ lên tới 1.177 tỷ USD. Sự dịch chuyển trọng tâm quyền lực kinh tế toàn cầu sang bờ Tây Thái Bình Dương đã đặt ra yêu cầu cấp bách đối với Liên bang Nga sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự chuyển dịch và quá trình triển khai chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á từ năm 1991 đến năm 2007. Sau giai đoạn đầu thực thi chính sách "định hướng Đại Tây Dương" ngả hẳn về phương Tây nhưng không mang lại kết quả như kỳ vọng, nước Nga đứng trước yêu cầu tái định hình vị thế cường quốc thông qua "định hướng Âu - Á". Mục tiêu cụ thể của công trình là luận giải các yếu tố cấu thành chính sách Đông Á, đánh giá toàn diện mối quan hệ song phương giữa Nga với các chủ thể chủ chốt gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Bán đảo Triều Tiên, tổ chức ASEAN, cùng quan điểm của Moskva đối với các vấn đề an ninh khu vực.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc làm sáng tỏ quá trình nước Nga xác lập lại ảnh hưởng địa chính trị, phục vụ đắc lực cho công cuộc phục hưng kinh tế trong nước vốn suy giảm nghiêm trọng sau cải cách. Đồng thời, đề tài cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng giúp Việt Nam định vị vị thế chiến lược, vận dụng "nhân tố Nga" để cân bằng quan hệ nước lớn và thúc đẩy hội nhập quốc tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Hiện thực trong quan hệ quốc tế và lý thuyết Địa - Chính trị hiện đại làm nền tảng phân tích. Theo trường phái Hiện thực, lợi ích quốc gia - dân tộc và an ninh tự thân là điểm xuất phát tối thượng chi phối mọi quyết sách đối ngoại của các quốc gia. Khi tương quan quyền lực lưỡng cực sụp đổ, việc bảo đảm toàn vẹn lãnh thổ và duy trì thế cân bằng quyền lực buộc Nga phải tối ưu hóa mọi nguồn lực bên ngoài.

Bên cạnh đó, không gian địa lý trải dài trên hai lục địa cùng dân số khoảng 145 triệu người định hình bản sắc "lưỡng thể Âu - Á" của Liên bang Nga. Khung nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Lợi ích quốc gia - dân tộc: Thước đo cao nhất để huy động nguồn lực và bảo vệ vị thế cường quốc.
• Thế giới đa cực: Trật tự quốc tế cân bằng, không chấp nhận sự đơn cực bá quyền.
• Định hướng Đại Tây Dương: Chiến lược ưu tiên liên minh với Mỹ và Tây Âu trong giai đoạn 1991 - 1993.
• Định hướng Âu - Á: Chính sách cân bằng ngoại giao hướng Đông, coi trọng châu Á - Thái Bình Dương từ năm 1994.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 120 văn bản đối ngoại chính thức, 45 hiệp ước và tuyên bố chung song phương, đa phương, cùng hơn 90 công trình nghiên cứu chuyên khảo tiếng Việt và tiếng Nga giai đoạn 1991 - 2007. Phương pháp chọn mẫu theo mục đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm thu thập các dữ liệu pháp lý mang tính bước ngoặt như Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2000, Học thuyết Quân sự năm 2000 và Chiến lược Đối ngoại Liên bang Nga năm 2000.

Phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp lôgíc là trục nghiên cứu chính, cho phép tái hiện quá trình vận động của chính sách đối ngoại Nga theo dòng thời gian, đồng thời phát hiện bản chất thay đổi trong tư duy của giới lãnh đạo Moskva. Phương pháp thống kê so sánh và phân tích tổng hợp được lựa chọn nhằm lượng hóa các biến số kinh tế - thương mại, đo lường sự tăng trưởng kim ngạch và đầu tư, từ đó bảo đảm tính khách quan và chiều sâu khoa học cho các kết luận thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính sách đối ngoại của Nga đã hoàn thành cuộc chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ "định hướng Đại Tây Dương" sang "định hướng Âu - Á". Sự điều chỉnh này giúp Nga thoát khỏi tình trạng cô lập sau giai đoạn khủng hoảng thập niên 1990, khi nước Nga gánh khoản nợ nước ngoài hơn 150 tỷ USD và vay gần 20 tỷ USD từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Thứ hai, quan hệ đối tác chiến lược Nga - Trung đã trở thành trụ cột vững chắc nhất trong chính sách hướng Đông. Kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng vượt bậc từ mức 8,0 tỷ USD năm 2000 lên 28,0 tỷ USD năm 2004, và đạt con số kỷ lục 33,4 tỷ USD vào năm 2006, tăng gần 15% chỉ sau một năm. Hiệp ước Hợp tác Hữu nghị Láng giềng Thân thiện ký năm 2001 đã đặt nền móng cho sự phối hợp chặt chẽ về địa chính trị và công nghiệp quốc phòng.

Thứ ba, quan hệ Nga - Nhật ghi nhận sự phát triển kinh tế rõ rệt nhưng vẫn bế tắc về mặt chính trị do tranh chấp 4 đảo thuộc quần đảo Nam Kuril (Habomai, Shikotan, Etorofu, Kunashir). Thương mại hai nước tăng từ 3,1 tỷ USD năm 1992 lên 10,7 tỷ USD năm 2005, song trao đổi thương mại với Nga chỉ chiếm khoảng 0,8% tổng kim ngạch ngoại thương của Nhật Bản.

Thứ tư, nền tảng tăng trưởng kinh tế nội tại của Nga dưới sự điều hành của Tổng thống Vladimir Putin (GDP tăng 8,8% năm 2000, 7,3% năm 2003 và 6,9% năm 2004) đã tạo bệ phóng vững chắc để Moskva mở rộng hợp tác năng lượng, kỹ thuật quân sự với ASEAN và tham gia giải quyết vấn đề hạt nhân trên Bán đảo Triều Tiên.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện phản ánh rõ quy luật: nội lực kinh tế quyết định năng lực thực thi ngoại giao. Sự thất bại của "liệu pháp sốc" và việc phương Tây viện trợ nhỏ giọt đã thức tỉnh giới hoạch định chính sách Nga. Khi thị trường truyền thống khối SEV (từng chiếm 2/3 xuất nhập khẩu của Liên Xô) tan vỡ, thị trường Đông Á năng động với hơn 2 tỷ dân chính là không gian sinh tồn kinh tế mới của Nga.

       QUÁ TRÌNH TĂNG TRƯỞNG THƯƠNG MẠI NGA - TRUNG (2000 - 2006)
  Kim ngạch 
  (Tỷ USD)
    35 |                                                [33.4]
    30 |                                         [28.0]   *
    25 |                                           *
    20 |
    15 |
    10 |                          [10.0]  [11.0]
     5 |          [8.0]             *       *
     0 +------------*---------------+-------+-------+-------+--->
                  2000            2001    2002    2004    2006
                                                              Năm

Dữ liệu nghiên cứu được biểu đạt trực quan thông qua biểu đồ đường xu hướng thể hiện sự bứt phá thương mại Nga - Trung giai đoạn 2000 - 2006, cùng bảng đối chiếu các chỉ số kinh tế giữa ba trung tâm thế giới (Đông Á đạt GDP 7,5 nghìn tỷ USD, tỷ lệ tiết kiệm nội địa 28,8% GDP năm 2002). So với các nghiên cứu phương Tây thường xem chính sách hướng Đông của Nga là phản ứng tình thế, luận văn chứng minh đây là lựa chọn chiến lược tất yếu dựa trên bản sắc địa kinh tế và mục tiêu thiết lập cấu trúc an ninh đa cực.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế đối tác chiến lược song phương giữa Việt Nam và Liên bang Nga. Bộ Ngoại giao cùng các bộ, ngành liên quan cần chủ động rà soát, nâng cấp các thỏa thuận hợp tác thương mại, đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt tốc độ từ 15% đến 20%/năm trong giai đoạn 5 năm tới.

Thứ hai, mở rộng hợp tác năng lượng và công nghệ cao. Tập đoàn Dầu khí Quốc gia cần đẩy mạnh liên doanh thăm dò, khai thác dầu khí tại thềm lục địa thâm canh, duy trì tỷ trọng khai thác của các liên doanh năng lượng chiến lược đóng góp từ 30% đến 40% sản lượng dầu khí quốc gia, kết hợp chuyển giao công nghệ năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Thứ ba, phát huy vai trò cầu nối thúc đẩy quan hệ ASEAN - Nga. Trong lộ trình 3 năm, các cơ quan chức năng cần phối hợp triển khai hiệu quả Kế hoạch Hành động Toàn diện Nga - ASEAN, hướng đến việc ký kết các thỏa thuận thương mại tự do khu vực, phấn đấu đưa kim ngạch thương mại hai chiều Việt - Nga đạt mức 2,5 tỷ USD.

Thứ tư, duy trì thế cân bằng chiến lược linh hoạt giữa các nước lớn. Chính phủ cần kiên định nguyên tắc đa phương hóa, vận dụng "nhân tố Nga" một cách khéo léo để cân bằng tương quan lợi ích với Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản, đảm bảo môi trường hòa bình, ổn định và giữ vững chủ quyền biển đảo trong tầm nhìn 10 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách và cán bộ ngoại giao: Cung cấp nguồn tư liệu hệ thống về kinh nghiệm xử lý quan hệ nước lớn của Nga, hỗ trợ xây dựng kịch bản dự báo địa chính trị và đàm phán quốc tế.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quốc tế học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực với hơn 120 văn bản đối ngoại và hệ thống lý luận quan hệ quốc tế, phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy, viết tiểu luận và luận văn chuyên ngành.

Chuyên gia phân tích kinh tế quốc tế và doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Cung cấp dữ liệu chi tiết về dung lượng thị trường, tiềm năng trao đổi hàng hóa và cơ cấu ngành công nghiệp - năng lượng tại vùng Viễn Đông Nga và Đông Bắc Á.

Cơ quan nghiên cứu an ninh - quốc phòng: Giúp nắm bắt sâu sắc quan điểm của Nga đối với an ninh hàng hải Biển Đông, giải trừ vũ khí hạt nhân và kiến trúc an ninh khu vực, làm căn cứ tham mưu chiến lược quốc phòng bảo vệ Tổ quốc.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến chính sách "định hướng Đại Tây Dương" ban đầu của Nga thất bại là gì? Chính sách này thất bại do Nga không nhận được sự hỗ trợ kinh tế tương xứng như kỳ vọng từ phương Tây, trong khi nợ nước ngoài vượt 150 tỷ USD và an ninh chiến lược bị đe dọa bởi sự mở rộng của khối quân sự NATO về phía Đông.

Động lực nào thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược Nga - Trung phát triển vượt bậc? Động lực cốt lõi là sự tương đồng về quan điểm trật tự thế giới đa cực, nhu cầu bảo đảm an ninh biên giới dài hàng nghìn kilomet và sự bổ trợ kinh tế hoàn hảo khi Nga cung cấp năng lượng, kỹ thuật quân sự, còn Trung Quốc cung cấp hàng tiêu dùng và thị trường tiêu thụ đạt quy mô thương mại 33,4 tỷ USD năm 2006.

Trở ngại lớn nhất trong tiến trình bình thường hóa toàn diện quan hệ Nga - Nhật là gì? Trở ngại then chốt là tranh chấp chủ quyền đối với 4 hòn đảo phía Nam quần đảo Kuril (Habomai, Shikotan, Etorofu, Kunashir), khiến hai bên chưa thể ký kết Hiệp ước Hòa bình chính thức dù thương mại song phương đã vượt 10 tỷ USD vào năm 2005.

Đông Á giữ vai trò kinh tế như thế nào đối với công cuộc phục hưng nước Nga? Đông Á là trung tâm kinh tế năng động nhất thế giới với tốc độ tăng trưởng GDP 7,0%/năm giai đoạn 1980 - 2003, cung cấp nguồn vốn, công nghệ và thị trường xuất khẩu năng lượng quan trọng giúp Nga phát triển vùng Viễn Đông và hội nhập quốc tế.

Vị trí của Việt Nam trong chính sách Đông Á của Liên bang Nga được xác định ra sao? Việt Nam là đối tác chiến lược truyền thống và là đối tác quan trọng hàng đầu của Nga tại Đông Nam Á, giữ vai trò cầu nối tin cậy giúp Nga mở rộng hiện diện an ninh, kinh tế vào tổ chức ASEAN và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện quá trình chuyển dịch tất yếu từ "định hướng Đại Tây Dương" sang "định hướng Âu - Á" trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga từ năm 1991 đến năm 2007.
• Đề tài phân tích sâu sắc các mối quan hệ trụ cột với Trung Quốc, Nhật Bản, Bán đảo Triều Tiên và ASEAN, gắn liền với mục tiêu xác lập trật tự thế giới đa cực.
• Công trình chứng minh mối quan hệ hữu cơ giữa sự phục hồi kinh tế nội tại (GDP tăng 8,8% năm 2000) và sức mạnh ngoại giao hướng Đông của Moskva.
• Luận văn khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của "nhân tố Nga" đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và đa phương hóa quan hệ quốc tế của Việt Nam.
• Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học chuẩn xác, đặt nền tảng cho các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo trong lộ trình 3 năm tới về địa chính trị Á - Âu.

Độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chiến lược đối ngoại thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở hình thành chính sách Đông Á của Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay Chiến lược đối ngoại của các nước, trong đó có nước Nga, đều xuất phát từ những tiêu chí “chủ quan” nền tảng mang tính phổ biến sau: Có thể nói, lợi ích quốc gia, dân tộc là điểm xuất phát và là căn cứ chủ yếu nhất của chiến lược đối ngoại của tất cả các nước trên thế giới, trong đó có nước Nga. Chiến lược đối ngoại của Nga phải phản ánh được lợi ích của nước Nga trên trường quốc tế đồng thời là công cụ để bảo vệ lợi ích đó. Lợi ích dân tộc vừa là điểm xuất phát vừa là mục tiêu chiến lược của Nga. Mục tiêu cao nhất của đường lối đối ngoại của Nga là bảo vệ lợi ích của Nhà nước, xã hội và các cá nhân.

Bao trùm tất cả là bảo vệ vững chắc an ninh của đất nước, giữ gìn và củng cố chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, vị trí bền vững và có uy tín của nước Nga trong cộng đồng thế giới, đáp ứng lợi ích của Liên bang Nga với tư cách là một cường quốc, một trong những trung tâm có ảnh hưởng của thế giới hiện đại, cần thiết cho sự phát triển tiềm năng chính trị, kinh tế, trí tuệ và tinh thần của Liên bang Nga. Hình thành một vành đai láng giềng thân thiện xung quanh biên giới nước Nga, tác động để xoá bỏ và ngăn chặn việc nảy sinh những nguy cơ tiềm ẩn và các cuộc xung đột ở khu vực gần kề biên giới Nga. Nga cho rằng, chiến lược đối ngoại phải là huy động và phối hợp mọi nguồn lực quốc gia, mọi điều kiện khách quan bên trong và bên ngoài để bảo vệ lợi ích quốc gia. Liên bang Nga hướng tới việc bảo vệ địa vị nước lớn tương xứng với thế và lực của mình trên vũ đài chính trị thế giới.

Để nước Nga đạt được những mục tiêu trên, trong 10 năm qua, quốc gia này đã liên tục điều chỉnh chính sách đối ngoại cho phù hợp với diễn biến của tình hình quốc tế, dựa trên nền tảng tư tưởng quốc gia, yêu nước, đặt lợi ích quốc gia 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân tộc lên trên hết, bỏ qua những yếu tố hệ tư tưởng đóng vai trò quyết định trong giai đoạn chiến tranh lạnh trước đây. Chiến lược đối ngoại xuất phát trực tiếp từ tình hình quốc nội, thực lực quốc gia và đường lối đối nội của giới cầm quyền ở Nga. Xét một cách sâu xa, tình hình nội tại là cơ sở quan trọng hàng đầu có ý nghĩa đối với chiến lược đối ngoại của nước Nga. Chiến lược đối ngoại của Nga bao giờ cũng hướng vào việc giải quyết những vấn đề kinh tế, xã hội và chính trị trong nước, đặc biệt là những vấn đề cơ bản nhất, bức xúc nhất của quốc gia.

Có thể nói, chiến lược đối ngoại của Liên bang Nga có những nét chung với chiến lược đối ngoại của Liên Xô trước đây, song hai chiến lược có những khác biệt về chất. Hiện nay, trong lĩnh vực đối ngoại, nước Nga đang tìm mọi cách để tái phục hồi vai trò cường quốc của mình, tiến tới địa vị siêu cường như Liên Xô trước đây, nhất là phấn đấu cho một thế giới đa cực mà Nga là một cực quan trọng. Tóm lại, trên cơ sở xác định địa vị và lợi ích quốc gia làm trọng tâm, tình hình trong nước và thực lực quốc gia dân tộc làm điều kiện tiên quyết trong quá trình hoạch định chiến lược đối ngoại của mình, nước Nga đã dần hình thành cho mình hướng đi riêng nhằm tìm lại ảnh hưởng của mình trong các vấn đề quốc tế cũng như là nâng cao vị thế nước lớn trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động như hiện nay. Bên cạnh các tiêu chí chủ quan trên, chính sách đối ngoại của Nga đối với Đông Á từ 1991 đến nay còn được xây dựng dựa trên bối cảnh quốc tế, khu vực Đông Á, cũng như tình hình bên trong nước Nga, coi đó là những cơ sở quan trọng giúp nước này đề ra những phương hướng đối ngoại đúng đắn, đáp ứng lợi ích quốc gia và dân tộc.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bối cảnh quốc tế Tình hình thế giới những năm cuối thế kỷ XX có nhiều diễn biến phức tạp và chứa đựng nhiều yếu tố khó lường. Thế giới xuất hiện những đặc điểm mới đòi hỏi nước Nga trên con đường phát triển, hội nhập phải kịp thời nắm bắt để hoạch định chính sách đối ngoại đúng đắn của mình. Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, đặc biệt là sự kiện Liên Xô tan rã, đã tác động mạnh mẽ đến sự thay đổi cục diện thế giới và quan hệ quốc tế từ đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX.

Thế giới diễn ra những thay đổi có tính chất đan xen, phức tạp. Trước tiên, trên bình diện an ninh - chính trị, xu thế hoà bình, ổn định, đối thoại và hợp tác vì sự tiến bộ và phát triển vẫn chiếm ưu thế trong các quan hệ quốc tế. Khi chiến tranh lạnh kết thúc, thế giới không còn sự đối đầu giữa hai cực đối lập là Mỹ và Liên Xô. Cùng với sự chi phối của toàn cầu hoá (TCH), khu vực hoá (KVH) và sự hình thành thị trường thế giới thống nhất như một chỉnh thể dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ mới, kinh tế trở thành trọng tâm trong chiến lược phát triển của hầu hết các quốc gia trên thế giới.

Các nước nằm trong thế tương thuộc lẫn nhau, quy định và chi phối nhau cho nên sự phát triển của nền kinh tế nước này là điều kiện cho sự phát triển của nền kinh tế nước khác. Theo đó, sự bất ổn ở một nước nào đó về chính trị, kinh tế, an ninh, môi trường sẽ hiển nhiên là mối lo chung của toàn nhân loại. Chính bởi thế, hầu hết những nước lớn cũng như nước nhỏ đều có những điều chỉnh chiến lược trong các mối quan hệ quốc tế. Tuy rằng thế giới vẫn tồn tại những nguy cơ gây mất ổn định, song xu hướng hoà bình, hợp tác, phát triển vẫn là xu hướng chính, bởi nó đáp ứng nguyện vọng của tất thảy các quốc gia từ giàu có đến chậm phát triển trong cộng đồng thế giới, đặc biệt là đối với Liên bang Nga trong bối cảnh “hậu Xô Viết”.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cuộc đối đầu Đông - Tây bị triệt tiêu, chiến tranh lạnh và trật tự quốc tế hai cực không còn cơ sở để tồn tại. Tương quan lực lượng thế giới và cơ cấu địa chính trị toàn cầu hoàn toàn bị đảo lộn. Chủ nghĩa xã hội tạm thời lâm vào thoái trào. Chủ nghĩa tư bản đứng đầu là Mỹ lợi dụng ưu thế trong so sánh lực lượng đẩy mạnh âm mưu thao túng thế giới trong quỹ đạo của mình.

Thế giới từ trạng thái đối đầu lưỡng cực chuyển sang hình thành kết cấu đa trung tâm với sức mạnh vượt trội về mọi mặt của Mỹ. Là cực duy nhất còn lại, nên Mỹ ra sức củng cố vị trí siêu cường của mình nhằm mưu đồ chi phối và bá chủ thế giới. Mỹ không muốn thế giới phát triển theo chiều hướng đa cực, mà ra sức điều chỉnh chính sách đối nội và đặc biệt là chính sách đối ngoại: tăng cường năng lực cạnh tranh, xây dựng trật tự thế giới mới do Mỹ đứng đầu làm cho sự thay đổi của thế giới đi theo quỹ đạo có lợi cho Mỹ. Có thể nhận thấy chiến lược toàn cầu của Mỹ sau chiến tranh lạnh là một tổng thể liên kết nhiều trọng điểm, nó không tuyệt đối một khu vực ảnh hưởng nào trên thế giới, mà tham vọng mở rộng từ Âu sang Á với thế gọng kìm.

Sau sự kiện 11-9-2001, Mỹ đã phát động cuộc chiến tranh chống khủng bố do Mỹ đứng đầu, có nguy cơ lan rộng khắp thế giới - là cái cớ để Mỹ thực hiện, duy trì địa vị bá quyền duy nhất của mình trong thế kỷ XXI. Bên cạnh một siêu cường - nước Mỹ, là sự ổn định và đẩy mạnh liên kết của Liên minh châu Âu (EU), là một Đông Á đang nổi lên với một Nhật Bản phục hồi và trỗi dậy sau hơn hai thập kỷ suy thoái kéo dài, với một Trung Quốc, Hàn Quốc phát triển như vũ bão, với một ASEAN tương đối ổn định về chính trị và phát triển bền vững về kinh tế thời gian qua trên vũ đài chính trị quốc tế. Có thể nói, thế giới đang và sẽ phát triển theo hướng đa cực hoá, và xu hướng này sẽ vẫn có khả năng được duy trì trong những thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, nhưng vị trí của Mỹ sẽ dần yếu đi và vị trí của các cường quốc khác ngày càng tăng lên. Các trung tâm và cường quốc kinh tế khác sẽ tiếp tục tìm mọi cách 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] để phát huy các ưu thế của mình để đủ sức cạnh tranh với Mỹ.

Đây cũng chính là nhiệm vụ của nước Nga trước những biến đổi chung của thời đại. Trong khi trên thế giới có những đảo lộn về chính trị, chế độ xã hội, chế độ kinh tế thì lực lượng sản xuất của loài người vẫn không ngừng phát triển, cách mạng khoa học công nghệ vẫn diễn ra mạnh mẽ, liên tục. Thế kỷ XX chứng kiến sự ra đời của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, trong đó có những bước phát triển đột phá và nhảy vọt của điện tử, tin học mạng Internet trong lĩnh vực công nghệ thông tin, sự đột biến về gen trong công nghệ sinh học, thành tựu của công nghệ vật liệu mới, tạo tiền đề vật chất cho việc chuyển đổi nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Một làn sóng lớn về khoa học và công nghệ với những ứng dụng vô tận của nó đang chi phối hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội con người như năng lượng, môi trường, nông nghiệp và thực phẩm, truyền thông, các dịch vụ thông tin, chế tạo cơ khí, người máy, vật liệu, y học, giao thông vận tải.

Những tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đến toàn bộ đời sống xã hội loài người đã và đang khiến cho nhiều quốc gia trên thế giới khẩn trương hoạch định những chiến lược phát triển khoa học công nghệ, coi đây là chìa khoá cho sự phát triển và cạnh tranh của nền kinh tế trong tương lai. Và nước Nga không phải là ngoại lệ.