Chương 1: Cơ sở hình thành chính sách Đông Á của Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay Chiến lược đối ngoại của các nước, trong đó có nước Nga, đều xuất phát từ những tiêu chí “chủ quan” nền tảng mang tính phổ biến sau: Có thể nói, lợi ích quốc gia, dân tộc là điểm xuất phát và là căn cứ chủ yếu nhất của chiến lược đối ngoại của tất cả các nước trên thế giới, trong đó có nước Nga. Chiến lược đối ngoại của Nga phải phản ánh được lợi ích của nước Nga trên trường quốc tế đồng thời là công cụ để bảo vệ lợi ích đó. Lợi ích dân tộc vừa là điểm xuất phát vừa là mục tiêu chiến lược của Nga. Mục tiêu cao nhất của đường lối đối ngoại của Nga là bảo vệ lợi ích của Nhà nước, xã hội và các cá nhân.
Bao trùm tất cả là bảo vệ vững chắc an ninh của đất nước, giữ gìn và củng cố chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, vị trí bền vững và có uy tín của nước Nga trong cộng đồng thế giới, đáp ứng lợi ích của Liên bang Nga với tư cách là một cường quốc, một trong những trung tâm có ảnh hưởng của thế giới hiện đại, cần thiết cho sự phát triển tiềm năng chính trị, kinh tế, trí tuệ và tinh thần của Liên bang Nga. Hình thành một vành đai láng giềng thân thiện xung quanh biên giới nước Nga, tác động để xoá bỏ và ngăn chặn việc nảy sinh những nguy cơ tiềm ẩn và các cuộc xung đột ở khu vực gần kề biên giới Nga. Nga cho rằng, chiến lược đối ngoại phải là huy động và phối hợp mọi nguồn lực quốc gia, mọi điều kiện khách quan bên trong và bên ngoài để bảo vệ lợi ích quốc gia. Liên bang Nga hướng tới việc bảo vệ địa vị nước lớn tương xứng với thế và lực của mình trên vũ đài chính trị thế giới.
Để nước Nga đạt được những mục tiêu trên, trong 10 năm qua, quốc gia này đã liên tục điều chỉnh chính sách đối ngoại cho phù hợp với diễn biến của tình hình quốc tế, dựa trên nền tảng tư tưởng quốc gia, yêu nước, đặt lợi ích quốc gia 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân tộc lên trên hết, bỏ qua những yếu tố hệ tư tưởng đóng vai trò quyết định trong giai đoạn chiến tranh lạnh trước đây. Chiến lược đối ngoại xuất phát trực tiếp từ tình hình quốc nội, thực lực quốc gia và đường lối đối nội của giới cầm quyền ở Nga. Xét một cách sâu xa, tình hình nội tại là cơ sở quan trọng hàng đầu có ý nghĩa đối với chiến lược đối ngoại của nước Nga. Chiến lược đối ngoại của Nga bao giờ cũng hướng vào việc giải quyết những vấn đề kinh tế, xã hội và chính trị trong nước, đặc biệt là những vấn đề cơ bản nhất, bức xúc nhất của quốc gia.
Có thể nói, chiến lược đối ngoại của Liên bang Nga có những nét chung với chiến lược đối ngoại của Liên Xô trước đây, song hai chiến lược có những khác biệt về chất. Hiện nay, trong lĩnh vực đối ngoại, nước Nga đang tìm mọi cách để tái phục hồi vai trò cường quốc của mình, tiến tới địa vị siêu cường như Liên Xô trước đây, nhất là phấn đấu cho một thế giới đa cực mà Nga là một cực quan trọng. Tóm lại, trên cơ sở xác định địa vị và lợi ích quốc gia làm trọng tâm, tình hình trong nước và thực lực quốc gia dân tộc làm điều kiện tiên quyết trong quá trình hoạch định chiến lược đối ngoại của mình, nước Nga đã dần hình thành cho mình hướng đi riêng nhằm tìm lại ảnh hưởng của mình trong các vấn đề quốc tế cũng như là nâng cao vị thế nước lớn trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động như hiện nay. Bên cạnh các tiêu chí chủ quan trên, chính sách đối ngoại của Nga đối với Đông Á từ 1991 đến nay còn được xây dựng dựa trên bối cảnh quốc tế, khu vực Đông Á, cũng như tình hình bên trong nước Nga, coi đó là những cơ sở quan trọng giúp nước này đề ra những phương hướng đối ngoại đúng đắn, đáp ứng lợi ích quốc gia và dân tộc.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bối cảnh quốc tế Tình hình thế giới những năm cuối thế kỷ XX có nhiều diễn biến phức tạp và chứa đựng nhiều yếu tố khó lường. Thế giới xuất hiện những đặc điểm mới đòi hỏi nước Nga trên con đường phát triển, hội nhập phải kịp thời nắm bắt để hoạch định chính sách đối ngoại đúng đắn của mình. Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, đặc biệt là sự kiện Liên Xô tan rã, đã tác động mạnh mẽ đến sự thay đổi cục diện thế giới và quan hệ quốc tế từ đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX.
Thế giới diễn ra những thay đổi có tính chất đan xen, phức tạp. Trước tiên, trên bình diện an ninh - chính trị, xu thế hoà bình, ổn định, đối thoại và hợp tác vì sự tiến bộ và phát triển vẫn chiếm ưu thế trong các quan hệ quốc tế. Khi chiến tranh lạnh kết thúc, thế giới không còn sự đối đầu giữa hai cực đối lập là Mỹ và Liên Xô. Cùng với sự chi phối của toàn cầu hoá (TCH), khu vực hoá (KVH) và sự hình thành thị trường thế giới thống nhất như một chỉnh thể dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ mới, kinh tế trở thành trọng tâm trong chiến lược phát triển của hầu hết các quốc gia trên thế giới.
Các nước nằm trong thế tương thuộc lẫn nhau, quy định và chi phối nhau cho nên sự phát triển của nền kinh tế nước này là điều kiện cho sự phát triển của nền kinh tế nước khác. Theo đó, sự bất ổn ở một nước nào đó về chính trị, kinh tế, an ninh, môi trường sẽ hiển nhiên là mối lo chung của toàn nhân loại. Chính bởi thế, hầu hết những nước lớn cũng như nước nhỏ đều có những điều chỉnh chiến lược trong các mối quan hệ quốc tế. Tuy rằng thế giới vẫn tồn tại những nguy cơ gây mất ổn định, song xu hướng hoà bình, hợp tác, phát triển vẫn là xu hướng chính, bởi nó đáp ứng nguyện vọng của tất thảy các quốc gia từ giàu có đến chậm phát triển trong cộng đồng thế giới, đặc biệt là đối với Liên bang Nga trong bối cảnh “hậu Xô Viết”.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cuộc đối đầu Đông - Tây bị triệt tiêu, chiến tranh lạnh và trật tự quốc tế hai cực không còn cơ sở để tồn tại. Tương quan lực lượng thế giới và cơ cấu địa chính trị toàn cầu hoàn toàn bị đảo lộn. Chủ nghĩa xã hội tạm thời lâm vào thoái trào. Chủ nghĩa tư bản đứng đầu là Mỹ lợi dụng ưu thế trong so sánh lực lượng đẩy mạnh âm mưu thao túng thế giới trong quỹ đạo của mình.
Thế giới từ trạng thái đối đầu lưỡng cực chuyển sang hình thành kết cấu đa trung tâm với sức mạnh vượt trội về mọi mặt của Mỹ. Là cực duy nhất còn lại, nên Mỹ ra sức củng cố vị trí siêu cường của mình nhằm mưu đồ chi phối và bá chủ thế giới. Mỹ không muốn thế giới phát triển theo chiều hướng đa cực, mà ra sức điều chỉnh chính sách đối nội và đặc biệt là chính sách đối ngoại: tăng cường năng lực cạnh tranh, xây dựng trật tự thế giới mới do Mỹ đứng đầu làm cho sự thay đổi của thế giới đi theo quỹ đạo có lợi cho Mỹ. Có thể nhận thấy chiến lược toàn cầu của Mỹ sau chiến tranh lạnh là một tổng thể liên kết nhiều trọng điểm, nó không tuyệt đối một khu vực ảnh hưởng nào trên thế giới, mà tham vọng mở rộng từ Âu sang Á với thế gọng kìm.
Sau sự kiện 11-9-2001, Mỹ đã phát động cuộc chiến tranh chống khủng bố do Mỹ đứng đầu, có nguy cơ lan rộng khắp thế giới - là cái cớ để Mỹ thực hiện, duy trì địa vị bá quyền duy nhất của mình trong thế kỷ XXI. Bên cạnh một siêu cường - nước Mỹ, là sự ổn định và đẩy mạnh liên kết của Liên minh châu Âu (EU), là một Đông Á đang nổi lên với một Nhật Bản phục hồi và trỗi dậy sau hơn hai thập kỷ suy thoái kéo dài, với một Trung Quốc, Hàn Quốc phát triển như vũ bão, với một ASEAN tương đối ổn định về chính trị và phát triển bền vững về kinh tế thời gian qua trên vũ đài chính trị quốc tế. Có thể nói, thế giới đang và sẽ phát triển theo hướng đa cực hoá, và xu hướng này sẽ vẫn có khả năng được duy trì trong những thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, nhưng vị trí của Mỹ sẽ dần yếu đi và vị trí của các cường quốc khác ngày càng tăng lên. Các trung tâm và cường quốc kinh tế khác sẽ tiếp tục tìm mọi cách 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com để phát huy các ưu thế của mình để đủ sức cạnh tranh với Mỹ.
Đây cũng chính là nhiệm vụ của nước Nga trước những biến đổi chung của thời đại. Trong khi trên thế giới có những đảo lộn về chính trị, chế độ xã hội, chế độ kinh tế thì lực lượng sản xuất của loài người vẫn không ngừng phát triển, cách mạng khoa học công nghệ vẫn diễn ra mạnh mẽ, liên tục. Thế kỷ XX chứng kiến sự ra đời của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, trong đó có những bước phát triển đột phá và nhảy vọt của điện tử, tin học mạng Internet trong lĩnh vực công nghệ thông tin, sự đột biến về gen trong công nghệ sinh học, thành tựu của công nghệ vật liệu mới, tạo tiền đề vật chất cho việc chuyển đổi nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Một làn sóng lớn về khoa học và công nghệ với những ứng dụng vô tận của nó đang chi phối hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội con người như năng lượng, môi trường, nông nghiệp và thực phẩm, truyền thông, các dịch vụ thông tin, chế tạo cơ khí, người máy, vật liệu, y học, giao thông vận tải.
Những tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đến toàn bộ đời sống xã hội loài người đã và đang khiến cho nhiều quốc gia trên thế giới khẩn trương hoạch định những chiến lược phát triển khoa học công nghệ, coi đây là chìa khoá cho sự phát triển và cạnh tranh của nền kinh tế trong tương lai. Và nước Nga không phải là ngoại lệ.