Chương 1: Cảm hứng ngợi ca hùng tráng Chương 2: Hình tƣợng con ngƣời sử thi Chương 3: Không gian sử thi 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CẢM HỨNG NGỢI CA HÙNG TRÁNG Ở chương này, luận văn tập trung vào đặc trưng cơ bản của tính chất sử thi, đó là “cảm hứng ngợi ca”. Tính chất này quy định cái nhìn hoành tráng về thế giới và con người. Qua đó, nhà văn ngợi ca sức sống mãnh liệt và ý chí bất khuất của con người trong cuộc đối đầu với thiên nhiên hung dữ. Theo Từ điển Văn học do nhóm Đỗ Đức Hiểu chủ biên, sử thi: “Trong nghĩa rộng cũng gọi là tự sự, một trong ba thể loại văn học, phân biệt với trữ tình và kịch.
Trong nghĩa hẹp và chuyên biệt, sử thi chỉ một hoặc một nhóm trong thể loại tự sự, đó là sử thi anh hùng, tức là những thiên tự sự kể về quá khứ anh hùng, hàm những “bức tranh” rộng và hoàn chỉnh về đời sống nhân dân và về những anh hùng, dũng sĩ đại diện cho một thể giới sử thi nào đó, thống nhất, hài hoà. Sử thi anh hùng tồn tại cả dưới dạng truyền miệng lẫn dưới dạng được ghi chép thành sách; số đông những bản chép các thiên sử thi anh hùng tiêu biểu đều có ngọn nguồn dân gian; bản thân các đặc điểm của thể loại này cũng hình thành ở cấp độ dân gian. Trên cơ sở khái niệm này, chúng tôi tập trung khai thác các tính chất sử thi được thể hện trong truyện ngắn Jack London. Xung đột hoành tráng trong truyện ngắn Jack London Chất sử thi trước hết được thể hiện ở cảm hứng ngợi ca, đó là sự cảm phục, ca ngợi những con người anh hùng, những khí phách anh hùng cùng những công lao cao cả của người anh hùng.
Trong truyện ngắn của Jack London, trước hết đó là những xung đột hoàng tráng, để từ những xung đột đó, con người và cả thiên nhiên, đôi khi là cả những con vật thể hiện 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được hết cái hùng vĩ, dũng cảm, sự thông minh và khả năng thích ứng tuyệt vời của họ. Là một trong những đại biểu xuất sắc của nền văn học hiện thực Mỹ thế kỷ XIX, Jack London đã có rất nhiều cống hiến to lớn cho sự phát triển của nền văn học nước này. Đặc biệt, chất sử thi thể hiện một cách vô cùng độc đáo và phong phú trong các truyện ngắn của ông. Cảm hứng ngợi ca trở thành cảm hứng chủ đạo, xuyên suốt hầu hết các truyện ngắn của ông.
Theo Từ điển thuật ngữ văn học, “xung đột” là “sự đối lập, sự mâu thuẫn được dùng như một quy tắc để xây dựng các mối quan hệ tương tác giữa các hình tượng của tác phẩm nghệ thuật”. Trong văn học, các tác giả thường khai thác những tình huống xung đột nhằm đẩy nhân vật và tình huống truyện đến mức cao trào, từ đó, nhân vật tự thể hiện tính cách, bản chất sâu kín nhất trong con người họ. Xung đột có thể coi là biểu hiện cao nhất sự phát triển mâu thuẫn giữa các lực lượng, các tính cách trong một tác phẩm. Xung đột thường được đề cao trong các tác phẩm kịch, tuy nhiên, những thể loại như tiểu thuyết, truyện ngắn cũng không thể thiếu nghệ thuật này.
Đặc biệt trong các truyện ngắn, một hình thức tự sự hư cấu, dung lượng ngắn, có tính hàm súc cao, độ căng lớn, khả năng cập nhật và thích ứng uyển chuyển với mọi yêu cầu của xã hội, thường tái hiện và giải quyết một vấn đề, một sự kiện hoặc một vài sự kiện [12, tr.28] thì việc khai thác tình huống xung đột để tăng tính kịch tính, giải quyết nhanh một vấn đề trong một dung lượng có hạn là rất cần thiết. Có thể nói xung đột là một yếu tố thiết yếu của một tác phẩm văn học nói chung cũng như tiểu thuyết nói riêng. Nhờ có xung đột câu chuyện mới phát triển, tính cách nhân vật mới được bộc lộ. Và qua sự lựa chọn, giải quyết những xung đột trong tác phẩm sẽ thấy được tư tưởng nghệ thuật mà tác giả đã gửi gắm.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xung đột luôn luôn mang cả ý nghĩa xã hội và ý nghĩa thời đại. Trong tác phẩm văn học, xung đột có thể là những xung đột của cá nhân nhân vật, nhưng bản thân xung đột ấy đã mang một ý nghĩa xã hội sâu sắc. “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư đã sắp đặt sự tồn tại cạnh nhau cái cương ác với cái nhu thiện, khiến tấn bi kịch tâm trạng của các nhân vật có cơ cháy âm ỉ và từng lúc bùng lên dữ dội. Nó luôn kéo căng cực độ nhưng không tới mức làm gãy đứt mối ràng buộc giữa họ.
Tác giả khéo léo dựng lên hai cực đối chọi kề cặp nhau giữa hai nhóm nhân vật, với một bên có tâm trạng bất tín, tuyệt vọng dẫn tới ích kỷ ác độc của Út Võ; sự bê tha bất cần dẫn tới liều lĩnh của Sương; và bên kia có nỗi đau vô vọng cùng niềm khát khao hiểu biết và yêu thương của hai chị em Nương – Điền. Ngay trong bản thân Út Võ và Sương cũng tồn tại hai cực đối chọi nhau như thế giữa sự bạc nhẫn với tình thương, giữa thái độ bất cần với cử chỉ nhân ái, trách nhiệm. Phương pháp tạo đồng điệu trong tương phản ấ y thúc đẩy hình tượng nhân vật tới gần hơn đời sống hiện thực, đồng thời tạo điều kiện xoáy sâu và gây ấn tượng mạnh hơn. Xung đột ở mỗi thời đại khác nhau thì có sự khác nhau.
Ví dụ ở thời Hy Lạp cổ đại là xung đột giữa con người với thiên nhiên, con người với số mệnh, ngay cả vị thần tối cao như Zeus cũng bị số mệnh đe dọa; trong thời Phục Hưng là xung đột giữa chủ nghĩa nhân văn và chủ nghĩa cá nhân tư sản, các thế lực phong kiến, đồng tiền, tôn giáo; các xung đột hiện đại thường xoay quanh xung đột giữa cách mạng và phản cách mạng, giữa cái tốt và cái xấu, giữa cái thiện và cái ác. Xung đột có thể có nhiều phạm vi cấp độ khác nhau: xung đột nội tâm, xung đột tư tưởng, xung đột giữa các tính cách và hoàn cảnh, xung đột giữa các lực lượng xã hội,…Vì vậy, một tác phẩm văn học nói chung và truyện ngắn nói riêng nếu không có xung đột thì sẽ trở nên rất nhạt nhẽo. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Jack London có thể được xem là bậc thầy của những xung đột. Ông khéo léo dựng nên các xung đột có tính kịch tính đến nghẹt thở, khiến các nhân vật của ông bộc lộ một cách rõ nét và mãnh liệt nhất những bản tính của họ, đôi khi là những bản năng tồn tại của con người mà trong những lúc bình thường dường như không thể làm được.
Trong truyện ngắn của Jack London, thường gặp nhất là một không gian hoang sơ phủ trắng tuyết của vùng Bắc cực, những vùng sóng gió của các bờ biển, các hòn đảo ở phương Nam, hay thậm chí ở giữa cuộc sống đời thường cũng đầy rẫy những nguy hiểm. Ở những nơi đó, sự khắc nghiệt của tự nhiên dường như trở thành khắc tinh với con người, là những khó khăn, những gian khổ buộc con người phải đối mặt và phải vượt qua. Đó là cuộc đấu tranh sinh tồn một mất một còn với thiên nhiên mà con người không còn cách lựa chọn nào khác là chiến đấu đến cùng để sống, như người đàn ông được gọi là “hắn” trong Tình yêu cuộc sống (Love of Life); người đàn ông trong Chúc kẻ lên đường (To The Man On The Trail); người phụ nữ da đỏ trong Sự im lặng màu trắng (The White Silence); vợ chồng nhà Barton trong Sóng lớn Kanaka (The Kanaka Surf), người đàn ông da đen trong Miếng bít tết (A Piece of Steak). Xây dựng những con người kiên cường này, nhà văn đã muốn ca ngợi họ một cách hào hùng nhất, lý tưởng nhất, đẹp đẽ nhất, như những người hùng trong các sử thi.
Ở đây, cảm hứng ngợi ca nhằm hướng đến những con người ông coi là anh hùng để ca ngợi sức sống, sự hi sinh, bản năng sinh tồn và tình yêu mãnh liệt với cuộc sống đến vô hạn của họ. Như vậy, Jack London trong các tác phẩm truyện ngắn của mình đã hướng đến ca ngợi những người đàn ông, những người phụ nữ gặp rơi vào những hoàn cảnh trớ trêu, phải đối diện với một bên là sự sống, một bên là cái chết; đối diện với những phức tạp, những khó khăn của cuộc sống, nhưng họ vẫn vươn lên, vượt qua tất cả 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com để chiến thắng. Họ không sợ cái chết, họ kiên cường chiến đấu với khó khăn như bản lĩnh những anh hùng sử thi, và họ chiến thắng số phận cũng oai hùng như những người hùng sử thi thắng trận. Xung đột giữa con người với tự nhiên Bằng cách xây dựng những xung đột đặc thù trong các câu chuyện của mình, Jack London đã gợi ra trong các tác phẩm những cảm hứng sử thi hùng tráng.
Xung đột luôn là yếu tố xuất hiện thường xuyên, như sợi dây xuyên suốt các tác phẩm, đồng thời là mạch ngầm để tạo nên những bầu không khí hùng tráng trong hầu hết các truyện ngắn. Đó là sự xung đột mạnh mẽ giữa tự nhiên và con người, giữa thiên nhiên phương Bắc hoang vu, lạnh lẽo, quanh năm tuyết phủ trắng xoá và luôn chứa ẩn những cái chết cho con người bất kỳ lúc nào… với con người dường như bị bủa vây trong những xứ sở đó, hoàn toàn cô đơn, chỉ có một mình chống chọi lại thiên nhiên để tồn tại. Những xung đột này ta có thể tìm thấy trong Tình yêu cuộc sống, một trong những truyện hay và để lại tên tuổi cho Jack London, và cả trong Sự im lặng màu trắng, Nhóm lửa,… Hay đó là thiên nhiên của phương Nam tuy ấm ấp, ngập tràn ánh nắng nhưng quanh năm gió bão dữ dội, nên con người ở đây cũng trở nên gan góc lạ thường để chống chọi với những trận cuồng nộ của biển. Tiêu biểu cho kiểu thiên nhiên này là những quần đảo đầy sóng gió hãi hùng, những quần đảo hoang sơ, có khi là hòn đảo không một bóng người, không một tia hi vọng sống sót khi chẳng may lạc vào đó.
Vậy mà con người vẫn phải kiên trì tìm kiếm sự sống bằng tình yêu bất tử với nó, và chiến thắng cái chết một cách anh hùng như những nhân vật trong sử thi.