Luận văn Thạc sĩ UEH: Nợ công và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc cho chính sách phát triển bền vững.

• Tác giả: Phan Minh Xích Tự
• Người hướng dẫn: TS. Diệp Gia Luật
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nợ Công Và Tăng Trưởng Kinh Tế. Nghiên Cứu Thực Nghiệm Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lời mở đầu
• 1.2. Lý do chọn đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT
• 2.1. Lý thuyết về tăng trưởng kinh tế
• 2.1.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2. Các chỉ số đo lường tăng trưởng
• 2.1.3. Tăng trưởng kinh tế và các mô hình lý thuyết
• 2.1.3.1. Mô hình tăng trưởng kinh tế của J. Keynes (1936)
• 2.1.3.2. Mô hình tăng trưởng kinh tế của Harrod và Domar (1940s)
• 2.1.3.3. Mô hình tăng trưởng kinh tế của Cobb-Douglas (1946)
• 2.1.3.4. Mô hình tăng trưởng kinh tế của P. Samuelson (1948)
• 2.1.3.5. Mô hình tăng trưởng mới của Romo Rucas và Scost (1980s)
• 2.2. Lý thuyết về nợ công
• 2.2.1. Khái quát về nợ công
• 2.2.2. Phân loại nợ công
• 2.2.3. Các đặc trưng của nợ công
• 2.2.4. Bản chất kinh tế của nợ công
• 2.2.5. Các chỉ tiêu đánh giá nợ công
• 2.2.6. Tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Lý thuyết và các quan điểm của các nhà kinh tế học trên thế giới về mối quan hệ giữa nợ công đối với tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1. Lý thuyết cân bằng của David Ricardo
• 2.3.2. Lý thuyết Keynes và thuyết Tân cổ điển
• 2.3.3. Lý thuyết “Nợ quá mức” (Debt-Overhang) và đường cong Laffer về nợ
• 2.3.4. Mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế
• 2.3.5. Các nghiên cứu trước về tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.5.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.5.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3.6. Nhận xét chung về các quan điểm
• 3. CHƯƠNG III: KHẢO SÁT MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ CÔNG VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VIỆT NAM 1986 – 2013
• 3.1. Tăng trưởng kinh tế của Việt Nam
• 3.2. Nợ công, thâm hụt ngân sách và đầu tư công ở Việt Nam
• 3.3. Đánh giá về nợ công và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam
• 4. CHƯƠNG IV: PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM
• 4.1. Khuôn khổ mô hình lý thuyết
• 4.2. Các yếu tố cơ bản của mô hình nghiên cứu
• 4.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.4. Phương pháp ước lượng
• 4.5. Kiểm định tính dừng
• 4.6. Đồng liên kết
• 4.7. Mô hình hiệu chỉnh sai số ECM
• 4.8. Cách tiếp cận mô hình ARDL đối với phân tích đồng liên kết
• 4.9. Kiểm định nhân quả Granger với mô hình VECM
• 4.10. Ước lượng mô hình và kết quả
• 4.10.1. Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.10.2. Số lượng độ trễ tối ưu của mô hình
• 4.10.3. Ước lượng mô hình ARDL
• 4.10.4. Kiểm định quan hệ Granger với mô hình VECM
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Các kết luận tổng quát
• 5.2. Các phát hiện chính
• 5.3. Các hàm ý chính sách
• 5.4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nợ công và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam

Nợ công và tăng trưởng kinh tế là hai khái niệm quan trọng trong lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển của Việt Nam. Nợ công được hiểu là tổng số nợ mà chính phủ phải trả, bao gồm cả nợ trong nước và nợ nước ngoài. Tăng trưởng kinh tế, ngược lại, phản ánh sự gia tăng sản lượng và thu nhập của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định. Mối quan hệ giữa hai yếu tố này đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và chính sách, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về nợ công.

1.1. Khái niệm nợ công và tăng trưởng kinh tế

Nợ công là khoản nợ mà chính phủ phải trả, bao gồm nợ trong nước và nợ nước ngoài. Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng sản lượng và thu nhập của một quốc gia. Hai khái niệm này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Tình hình nợ công tại Việt Nam hiện nay

Tình hình nợ công tại Việt Nam đã gia tăng đáng kể trong những năm qua, với tỷ lệ nợ công trên GDP liên tục tăng. Điều này đặt ra nhiều thách thức cho chính sách tài khóa và sự ổn định kinh tế vĩ mô.

II. Vấn đề nợ công và thách thức tăng trưởng kinh tế

Nợ công gia tăng có thể dẫn đến nhiều vấn đề nghiêm trọng cho nền kinh tế, bao gồm áp lực lên ngân sách nhà nước và khả năng chi tiêu cho các dịch vụ công. Thách thức lớn nhất là làm thế nào để duy trì tăng trưởng kinh tế trong khi quản lý nợ công một cách hiệu quả.

2.1. Tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế

Nợ công có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế thông qua việc làm tăng chi phí vay mượn và giảm khả năng đầu tư công. Điều này có thể dẫn đến sự chậm lại trong phát triển kinh tế.

2.2. Các thách thức trong quản lý nợ công

Quản lý nợ công hiệu quả là một thách thức lớn đối với chính phủ Việt Nam. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong quản lý tài chính và sự gia tăng nợ công có thể gây ra rủi ro cho nền kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế, cần áp dụng các phương pháp định lượng và phân tích dữ liệu thực nghiệm. Các mô hình kinh tế sẽ được sử dụng để đánh giá tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế.

3.1. Các mô hình phân tích kinh tế

Các mô hình như ARDL và VECM sẽ được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế. Những mô hình này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng và mối quan hệ giữa chúng.

3.2. Dữ liệu nghiên cứu và phương pháp ước lượng

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các nguồn chính thức và sử dụng các phương pháp ước lượng để phân tích mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Những phát hiện này có thể được sử dụng để đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm cải thiện quản lý nợ công.

4.1. Phân tích kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy có mối quan hệ phức tạp giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế. Nợ công có thể thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn nhưng có thể gây ra rủi ro trong dài hạn.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào chính sách

Các kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để đề xuất các chính sách nhằm cải thiện quản lý nợ công và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững tại Việt Nam.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nợ công có tác động đáng kể đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Việc quản lý nợ công hiệu quả là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá các chính sách tài khóa và tác động của chúng đến nợ công.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác định được mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế, đồng thời chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các chính sách tài khóa và tác động của chúng đến nợ công và tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam trải qua nhiều biến động từ năm 1986 đến 2013, nợ công và tăng trưởng kinh tế trở thành những vấn đề trọng yếu cần được nghiên cứu sâu sắc. Tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam có sự biến động rõ rệt, từ mức 4,4% giai đoạn 1986-1990 lên đến 8,2% trong giai đoạn 1991-1995, sau đó duy trì khoảng 7% trong các giai đoạn tiếp theo. Đồng thời, tỷ lệ nợ công trên GDP cũng có xu hướng tăng nhanh, đặc biệt từ năm 2009 khi nợ công đạt 56,3% GDP và dự báo có thể lên tới 80-100% trong vòng 10 năm tới nếu không có chính sách điều chỉnh kịp thời. Thâm hụt ngân sách duy trì ở mức 5-6% GDP trong những năm gần đây, tạo áp lực lớn lên sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Luận văn nhằm mục tiêu phân tích mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 1986-2013, đồng thời đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm quản lý nợ công hiệu quả, đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các biến số như đầu tư công, lực lượng lao động và độ mở nền kinh tế, sử dụng dữ liệu kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong gần ba thập kỷ. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các quyết định chính sách tài khóa, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nợ công và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế về tăng trưởng và nợ công để xây dựng mô hình nghiên cứu. Trước hết, các mô hình tăng trưởng kinh tế kinh điển như mô hình Keynes nhấn mạnh vai trò của chi tiêu công trong kích thích tổng cầu và tăng trưởng ngắn hạn; mô hình Harrod-Domar tập trung vào mối quan hệ giữa đầu tư và tăng trưởng thông qua hệ số ICOR; mô hình Cobb-Douglas mở rộng các yếu tố đầu vào gồm lao động, vốn, tài nguyên và công nghệ để giải thích tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, lý thuyết “Debt Overhang” và đường cong Laffer về nợ công được sử dụng để phân tích tác động phi tuyến của nợ công đến tăng trưởng, cho thấy mức nợ công vượt ngưỡng sẽ gây cản trở đầu tư và phát triển kinh tế.

Các khái niệm chính bao gồm: nợ công (theo định nghĩa của IMF và Luật Quản lý nợ công Việt Nam), thâm hụt ngân sách, đầu tư công, hệ số ICOR, và các chỉ số đo lường tăng trưởng kinh tế như GDP, GNP. Lý thuyết cũng đề cập đến các kênh truyền dẫn tác động của nợ công đến tăng trưởng như ảnh hưởng đến tiết kiệm quốc gia, đầu tư tư nhân và chi phí vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu chuỗi thời gian từ năm 1986 đến 2013, bao gồm các chỉ số kinh tế vĩ mô của Việt Nam như GDP, nợ công, thâm hụt ngân sách, đầu tư công, lực lượng lao động và độ mở kinh tế. Cỡ mẫu được lựa chọn dựa trên toàn bộ giai đoạn nghiên cứu nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy.

Phân tích sử dụng các phương pháp kinh tế lượng hiện đại như mô hình ARDL (Autoregressive Distributed Lag) để kiểm định đồng liên kết giữa các biến, mô hình hiệu chỉnh sai số ECM (Error Correction Model) để đánh giá mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn, cùng với kiểm định nhân quả Granger thông qua mô hình VECM (Vector Error Correction Model). Các bước kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian và lựa chọn độ trễ tối ưu được thực hiện kỹ lưỡng nhằm đảm bảo tính chính xác của mô hình. Timeline nghiên cứu trải dài từ thu thập dữ liệu, xử lý số liệu, phân tích mô hình đến đánh giá kết quả và đề xuất chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế: Kết quả ước lượng mô hình ARDL cho thấy tồn tại mối quan hệ hình chữ U ngược giữa tỷ lệ nợ công/GDP và tốc độ tăng trưởng GDP. Khi tỷ lệ nợ công dưới khoảng 50-60% GDP, nợ công có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy đầu tư và tổng cầu. Tuy nhiên, khi vượt ngưỡng này, tác động trở nên tiêu cực, làm giảm tốc độ tăng trưởng do hiện tượng lấn át đầu tư tư nhân và tăng chi phí vốn.

2. Ảnh hưởng của đầu tư công và lực lượng lao động: Đầu tư công có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng GDP với hệ số ước lượng khoảng 0,3, trong khi lực lượng lao động cũng đóng góp tích cực với mức tăng trưởng trung bình 1,5% mỗi năm. Độ mở kinh tế cũng góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhưng với mức độ thấp hơn.

3. Tác động của thâm hụt ngân sách và nợ công đến ổn định kinh tế: Thâm hụt ngân sách duy trì ở mức 5-6% GDP trong những năm gần đây làm gia tăng áp lực trả nợ, với tỷ lệ nợ công tăng từ 38% năm 2007 lên 58,7% năm 2011. Lãi suất vay nợ tăng cao đã làm tăng chi phí trả nợ, ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng đầu tư phát triển.

4. Kiểm định nhân quả Granger: Kết quả kiểm định cho thấy có mối quan hệ nhân quả một chiều từ nợ công đến tăng trưởng kinh tế, nghĩa là biến động nợ công có thể dự báo được sự thay đổi trong tốc độ tăng trưởng GDP, nhưng không ngược lại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của mối quan hệ phi tuyến này có thể giải thích bởi lý thuyết “Debt Overhang” và đường cong Laffer về nợ, khi nợ công vượt quá mức bền vững sẽ làm giảm động lực đầu tư trong nước và nước ngoài, gây ra hiện tượng lấn át đầu tư tư nhân và giảm tiết kiệm quốc gia. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, mức ngưỡng nợ công an toàn của Việt Nam tương đối phù hợp với các nước đang phát triển khác, dao động trong khoảng 50-60% GDP.

Việc đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng phù hợp với mô hình Keynes, tuy nhiên cần kiểm soát hiệu quả để tránh lãng phí và tăng gánh nặng nợ. Kết quả cũng phản ánh thực trạng quản lý nợ công và thâm hụt ngân sách còn nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và áp lực tài chính gia tăng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường cong Laffer về nợ, bảng ước lượng mô hình ARDL và biểu đồ diễn biến tỷ lệ nợ công so với GDP qua các năm để minh họa rõ nét xu hướng và tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thắt chặt kỷ luật tài khóa: Chính phủ cần duy trì thâm hụt ngân sách ở mức hợp lý dưới 5% GDP, đồng thời tăng cường kiểm soát chi tiêu công nhằm giảm áp lực trả nợ và duy trì tỷ lệ nợ công trong ngưỡng an toàn. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục; chủ thể: Bộ Tài chính, Quốc hội.

2. Tăng cường hiệu quả đầu tư công: Ưu tiên phân bổ vốn cho các dự án có hiệu quả kinh tế cao, đồng thời nâng cao năng lực quản lý và giám sát đầu tư công để tránh lãng phí. Thời gian: 1-3 năm; chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính.

3. Đa dạng hóa nguồn vốn vay: Khuyến khích vay ưu đãi, vay trong nước với lãi suất thấp và kéo dài thời hạn trả nợ nhằm giảm chi phí tài chính và rủi ro thanh khoản. Thời gian: trung hạn 2-5 năm; chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính.

4. Phát triển thị trường tài chính trong nước: Tăng cường phát triển thị trường trái phiếu chính phủ và các công cụ tài chính để huy động vốn hiệu quả, giảm phụ thuộc vào vay nước ngoài. Thời gian: dài hạn 3-7 năm; chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính.

5. Nâng cao minh bạch và quản lý rủi ro nợ công: Xây dựng hệ thống báo cáo, giám sát nợ công minh bạch, đồng thời thiết lập các cơ chế cảnh báo sớm rủi ro nợ để kịp thời điều chỉnh chính sách. Thời gian: ngay và liên tục; chủ thể: Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tài chính công: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực nghiệm giúp xây dựng chính sách quản lý nợ công hiệu quả, đảm bảo tăng trưởng kinh tế bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế vĩ mô và tài chính công: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam, đồng thời cung cấp phương pháp phân tích kinh tế lượng hiện đại.

3. Cơ quan quản lý ngân sách và đầu tư công: Giúp hiểu rõ tác động của đầu tư công và thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và phân bổ nguồn lực.

4. Các tổ chức tài chính và nhà đầu tư: Cung cấp thông tin về rủi ro và cơ hội đầu tư liên quan đến nợ công Việt Nam, hỗ trợ đánh giá tín nhiệm và ra quyết định đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ công ảnh hưởng thế nào đến tăng trưởng kinh tế?
   Nợ công có tác động tích cực khi ở mức hợp lý dưới khoảng 50-60% GDP, giúp tăng đầu tư và tổng cầu. Tuy nhiên, vượt ngưỡng này, nợ công gây ra hiện tượng lấn át đầu tư tư nhân, tăng chi phí vốn và làm giảm tốc độ tăng trưởng.

2. Mức nợ công an toàn cho Việt Nam là bao nhiêu?
   Nghiên cứu cho thấy mức ngưỡng an toàn của Việt Nam nằm trong khoảng 50-60% GDP, phù hợp với các nước đang phát triển khác. Vượt mức này, rủi ro nợ quá mức và tác động tiêu cực đến tăng trưởng sẽ gia tăng.

3. Đầu tư công đóng vai trò gì trong tăng trưởng kinh tế?
   Đầu tư công là công cụ quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt trong các lĩnh vực cơ sở hạ tầng và phát triển công nghệ. Tuy nhiên, cần đảm bảo hiệu quả và tránh lãng phí để không làm tăng gánh nặng nợ.

4. Tại sao thâm hụt ngân sách lại là vấn đề cần kiểm soát?
   Thâm hụt ngân sách cao làm tăng nhu cầu vay nợ, dẫn đến tăng chi phí trả nợ và áp lực tài chính lên ngân sách nhà nước, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng đầu tư và ổn định kinh tế.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích mối quan hệ nợ công và tăng trưởng?
   Luận văn sử dụng mô hình ARDL, ECM và kiểm định nhân quả Granger với dữ liệu chuỗi thời gian từ 1986-2013, giúp xác định mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn cũng như hướng nhân quả giữa các biến.

Kết luận

• Nợ công có tác động phi tuyến đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam, với mức ngưỡng an toàn khoảng 50-60% GDP.
• Đầu tư công và lực lượng lao động là những yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn nghiên cứu.
• Thâm hụt ngân sách và nợ công tăng nhanh trong những năm gần đây tạo áp lực lớn lên sự ổn định kinh tế vĩ mô.
• Cần thiết thực hiện các chính sách thắt chặt tài khóa, nâng cao hiệu quả đầu tư công và đa dạng hóa nguồn vốn vay để duy trì tăng trưởng bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp quản lý nợ công hiệu quả, phát triển thị trường tài chính trong nước và tăng cường minh bạch trong quản lý nợ.

Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và các tổ chức tài chính trong việc quản lý nợ công và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Đề nghị các cơ quan liên quan áp dụng các khuyến nghị nhằm đảm bảo sự phát triển kinh tế ổn định và bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHAN MINH XÍCH TỰ NỢ CÔNG VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ. NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Thành Phố Hồ Chí Minh - Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHAN MINH XÍCH TỰ NỢ CÔNG VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ. NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. DIỆP GIA LUẬT Thành Phố Hồ Chí Minh - Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.HCM, ngày 01 tháng 12 năm 2014 Tác Giả PHAN MINH XÍCH TỰ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt Danh mục bảng, biểu Danh mục các hình vẽ, đồ thị CHƢƠNG I : GIỚI THIỆU 1. Lời mở dầu . Lý do chọn đề tài . Mục tiêu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu . Đối tượng nghiên cứu. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Kết cấu của luận văn . 3 CHƢƠNG II : TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT 2. Lý Thuyết Về Tăng Trưởng Kinh Tế. Khái niệm tăng trưởng kinh tế . Các chỉ số đo lường tăng trưởng . Tăng trưởng kinh tế và các mô hình lý thuyết . 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô hình tăng trưởng kinh tế của J. Mô hình tăng trưởng kinh tế của Harrod và Domar (1940s) . Mô hình tăng trưởng kinh tế của Cobb-Douglas (1946) . Mô hình tăng trưởng kinh tế của P. Mô hình tăng trưởng mới của Romo Rucas và Scost (1980s) . Lý Thuyết Về Nợ Công . Khái quát về nợ công. Phân loại nợ công. Các đặt trưng của nợ công . Bản chất kinh tế của nợ công . Các chỉ tiêu đánh giá nợ công. Tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế. Lý Thuyết Và Các Quan Điểm Của Các Nhà Kinh Tế Học Trên Thế Giới Về Mối Quan Hệ Giữa Nợ Công Đối Với Tăng Trưởng Kinh Tế. Lý thuyết cân bằng của David Ricardo. Lý thuyết Keynes và thuyết Tân cổ điển . Lý thuyết “Nợ quá mức” (Debt-Overhang) và đường cong Laffer về nợ. Mối quan hệ phi tuyến giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu trước về tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu nước ngoài . Các nghiên cứu trong nước. Nhận xét chung về các quan điểm . 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG III : KHẢO SÁT MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ CÔNG VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VIỆT NAM 1986 – 2013 3. Tăng Trưởng Kinh Tế Của Việt Nam . Nợ Công, Thâm hụt ngân sách và Đầu tư công ở Việt Nam. Đánh giá về nợ công và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. 46 CHƢƠNG IV: PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM 4. Khuôn khổ mô hình lý thuyết . Các yếu tố cơ bản của mô hình nghiên cứu . Dữ liệu nghiên cứu . Phương pháp ước lượng . Kiểm định tính dừng . Đồng liên kết . Mô hình hiệu chỉnh sai số ECM . Cách tiếp cận mô hình ARDL đối với phân tích đồng liên kết . Kiểm định nhân quả Granger với mô hình VECM . Ước lượng mô hình và kết quả . Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị . Số lượng độ trể tối ưu của mô hình . Ước lượng mô hình ARDL . Kiểm định quan hệ Granger với mô hình VECM . 65 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG V : KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 5.Các kết luận tổng quát.Các phát hiện chính .Các hàm ý chính sách .Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo . 78 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển châu Á ARDL Autoregressive Distributed Lag Mô hình Phân Phối Độ Trể Tự Hồi Qui PDEBT Model Debt percent of GDP % dư nợ trên tổng sản phẩm quốc nội DNNN Doanh nghiệp nhà nước ECM Error Components Model Mô hình hiệu chỉnh sai số GDP Gross Domestic product Tổng sản phẩm quốc nội GNI Gross National Income Tổng thu nhập quốc dân GNP Gross National product Tổng sản lượng quốc gia ICOR Incremental Capital - Output Rate Hệ số sử dụng vốn IG Investment Government Đầu tư công IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế L Labor Lực lượng lao động NSNN Public budget Ngân sách nhà nước OPEN Độ mở thương mại PPF Production possibilities frontier Đường giới hạn khả năng sản xuất VECM Vector Error Correction Model Mô hình Vector hiệu chỉnh sai số WB World Bank Ngân hàng thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Tốc độ tăng sản phẩm trong nước .2: Cơ cấu kinh tế .3: Hệ số ICOR Việt Nam giai đoạn 1986-1990 .4 : Nợ công, thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế .5: Diễn biến nợ công và tăng trưởng kinh tế giai đoạn 1986 – 2013 .6: Số liệu nợ công Việt Nam từ 2006 – 2012 .7: Tình hình trả nợ của Việt Nam .1 Thống kê mô tả cơ bản của tất cả chuổi thời gian trong mô hình nghiên cứu . Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị .3: Các tiêu chí lựa chọn độ trể của mô hình.4: Ước lượng mô hình ARDL(1,1,1,1,1) biến phụ thuộc GDP .5: Ước lượng các hệ số dài hạn của mô hình ARDL(1,1,1,1,1) Biến phụ thuộc GDP .6: Kết quả ước lượng mô hình hiệu chỉnh sai số .7: Kết quả kiểm định nhân quả Granger . 65 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Tăng trưởng và đường PPF trong dài hạn .2: Các thành phần của khu vực công theo định nghĩa của IMF .3: Đường cong Laffer về nợ .1: Vòng luẩn quẩn thâm hụt ngân sách và nợ công .2: Nợ công và thâm hụt ngân sách gia đoạn 1985 – 1989 .3: Thu NSNN, chi NSNN và thâm hụt NSNN .4: Nợ công và thâm hụt so với GDP .5: Ổn định – Tăng trưởng và Hội nhập an toàn .6: Thu – Chi NSNN, Bội chi so với GDP và tăng trưởng kinh tế 2001-2013 .7: Nợ công, Bội chi so với GDP và tăng trưởng kinh tế 2001-2013 .8: Tỷ lệ nợ công trên GDP của Việt Nam và các nước so sánh tính đến năm 2013 .9: Cấu trúc nợ của Việt Nam (%GDP) tính đến cuối năm 2012 .1: Kiểm định Cusum và Cusumsq .62 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG I: GIỚI THIỆU 1. Lời mở đầu Những thách thức về nợ công hiện nay cho thấy đã đến lúc cần có một cuộc cải cách tài khóa triệt để và toàn diện nhằm đưa ngân sách dần trở về trạng thái cân bằng nhằm bảo đảm tính bền vững của nợ công và duy trì sự ổn định lâu dài cho nền kinh tế. Để có được các khuyến nghị chính sách khả thi đó, cần phải có các nghiên cứu để đánh giá toàn diện thực trạng và dự báo nợ công nhằm nhận diện các rủi ro và thách thức trong việc giám sát và quản lý nợ công. Lý do chọn đề tài. Kinh tế Việt Nam đang trải qua những năm tháng được coi là rất khó khăn kể từ khi bắt đầu đổi mới vào những năm đầu thập niên 1990. Tăng trưởng kinh tế đã liên tục suy giảm, từ mức trên 7,6% trong giai đoạn 2000-2007, xuống còn xấp xỉ 6,0% trong giai đoạn 2008-2011. Trong khi đó, tỉ lệ lạm phát liên tục ở mức cao, trung bình lên tới hơn 14% mỗi năm. Thâm hụt thương mại trầm trọng, tăng lên trên 10% GDP liên tục trong nhiều năm. Đặc biệt, thâm hụt ngân sách cao và nợ công tăng nhanh, do hậu quả của những chính sách kích thích kinh tế kéo dài thông qua chi tiêu công, đang tiếp tục là những nguy cơ tiềm ẩn làm xấu thêm các chỉ số kinh tế vĩ mô và đe dọa sự ổn định của nền kinh tế trong tương lai. Thâm hụt ngân sách trong những năm gần đây lên tới xấp xỉ 5-6% GDP, trong khi đó nợ công và nợ nước ngoài lần lượt tăng nhanh lên mức 56,3% và 42,2% GDP vào cuối năm 2010. Dự báo, những con số này còn có thể tăng lên tới 80%, hoặc thậm chí là 100%, trong vòng 10 năm tới, nếu như Việt Nam không có những thay đổi chính sách kịp thời. Nghiêm trọng hơn, sự quản lý lỏng lẻo cộng với những khó khăn kinh tế gần đây đã khiến hàng loạt các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) làm ăn kém hiệu quả rơi vào tình trạng thua lỗ và đứng trên bờ vực phá sản, dẫn đến hàng loạt các DNNN không thể trả nợ đang phải tìm tới sự cứu trợ của nhà nước và đe dọa tới sự an toàn của nợ công trong tương lai. Quy mô nợ công của Việt Nam đã bắt đầu tăng tốc mạnh vào năm 2009 khi Chính phủ Việt Nam quyết định đưa ra gói kích thích kinh tế quy mô lớn trong điều kiện ngân sách vốn đang bị thâm thủng triền miên trong nhiều năm. Dù có vài tín hiệu tích cực gần đây cho thấy Chính phủ đang tiến hành cắt giảm đầu tư công và giảm bội Trang 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chi ngân sách nhưng tỷ lệ nợ công trên GDP của Việt Nam vẫn tiếp tục tăng lên trong khi kinh tế bắt đầu tăng trưởng chậm lại. Nợ công tăng nhanh cùng với sự xấu đi của các điều kiện kinh tế đang làm hạn chế các lựa chọn của Chính phủ trong việc đưa nền kinh tế thoát khỏi sự suy giảm hiện thời. Trong bối cảnh đó việc đánh giá toàn diện thực trạng sự gia tăng trong nợ công có ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế của một quốc gia? Cơ chế tác động của nó ra sao? Những kênh truyền dẫn trung gian nào khiến cho tăng trưởng kinh tế bị tác động bởi nợ công? Đã có những minh chứng cụ thể nào từ nghiên cứu của các nhà kinh tế học nổi tiếng trên thế giới làm cơ sở để xác định sự tác động đó? Đồng thời dự báo nợ công nhằm nhận diện các rủi ro và thách thức trong việc giám sát và quản lý nợ công trong tương lai là một việc làm hết sức cần thiết. Để có được các khuyến nghị chính sách khả thi đó thì cần phải khảo sát thực tế mối quan hệ giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế.