Luận văn thạc sĩ UEH: Nghiên cứu mức độ truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát tại Việt Nam

Nghiên cứu mức độ truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát tại Việt Nam trong luận văn thạc sĩ UEH, cung cấp cái nhìn sâu sắc về kinh tế.

• Tác giả: Vũ Thị Như Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Khoa Nguyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên cứu mức độ truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tổng quan bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ERPT VÀ CÁC BÀI NGHIÊN CỨU
• 2.1. Học thuyết ngang giá sức mua-The Purchasing Power Parity Theory (PPP)
• 2.2. Định giá theo thị trường (Pricing to market)
• 2.3. Năng lực định giá (Pricing power), môi trường lạm phát của quốc gia
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Mô tả dữ liệu
• 3.2.1. Giá dầu thế giới (OIL)
• 3.2.2. Chênh lệch sản lượng (GAP). Tỷ giá hiệu lực danh nghĩa (NEER)
• 3.2.3. Chỉ số giá nhập khẩu (IMP), Chỉ số giá nhà sản xuất (PPI), Chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Các bước thực hiện. Kiểm định tính dừng. Ước lượng các hệ số của mô hình và lựa chọn độ trễ. Phản ứng xung
• 3.2.4. Phân rã phương sai
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 4.1. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Ước lượng mô hình hồi quy VAR. Hàm phản ứng đẩy
• 4.3. Một cú sốc giá dầu
• 4.4. Một cú sốc về phía cầu. Cú sốc đến từ chính sách tiền tệ
• 4.5. Cú sốc từ biến đổi tỷ giá
• 4.6. Kiểm định Robustness
• 4.7. Phân rã phương sai
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1. KIỂM ĐỊNH TÍNH DỪNG
• PHỤ LỤC 2. KẾT QUẢ HỒI QUY VAR VÀ PHẢN ỨNG XUNG
• PHỤ LỤC 3: BẢNG TÍNH HỆ SỐ TRUYỀN DẪN
• PHỤ LỤC 4: KẾT QUẢ CHẠY HÀM PHẢN ỨNG XUNG VỚI TRẬT TỰ CÁC BIẾN THAY ĐỔI

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu mức độ truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích tác động của tỷ giá đến lạm phát tại Việt Nam, một vấn đề ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Tỷ giá không chỉ là công cụ điều tiết vĩ mô mà còn là yếu tố quyết định đến giá cả hàng hóa trong nước. Việc hiểu rõ cơ chế truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách có những quyết định đúng đắn nhằm kiểm soát lạm phát.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của tỷ giá trong kinh tế

Tỷ giá là tỷ lệ giữa hai loại tiền tệ, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả hàng hóa nhập khẩu và xuất khẩu. Sự biến động của tỷ giá có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong nền kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là xác định mức độ truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2012. Câu hỏi nghiên cứu chính là: Tỷ giá biến động như thế nào ảnh hưởng đến các chỉ số giá trong nước?

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tỷ giá và lạm phát

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc kiểm soát lạm phát, đặc biệt là khi tỷ giá biến động mạnh. Các yếu tố như chính sách tiền tệ, giá dầu thế giới và tình hình kinh tế toàn cầu đều có thể tác động đến tỷ giá và từ đó ảnh hưởng đến lạm phát. Việc phân tích các yếu tố này là cần thiết để hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa tỷ giá và lạm phát.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá tại Việt Nam

Tỷ giá tại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế vĩ mô, và các yếu tố bên ngoài như giá dầu và tình hình kinh tế toàn cầu. Sự biến động của các yếu tố này có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong tỷ giá.

2.2. Tác động của lạm phát đến nền kinh tế

Lạm phát cao có thể gây ra nhiều hệ lụy cho nền kinh tế, bao gồm giảm sức mua của người tiêu dùng, tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến đầu tư. Việc hiểu rõ tác động của lạm phát là rất quan trọng để xây dựng các chính sách kinh tế hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu mức độ truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát

Nghiên cứu sử dụng mô hình tự hồi quy vector (VAR) để phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá và lạm phát. Mô hình này cho phép đánh giá tác động của các biến số vĩ mô đến lạm phát trong một khoảng thời gian nhất định. Dữ liệu được thu thập từ năm 2000 đến 2012 để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Mô hình VAR và cách thức hoạt động

Mô hình VAR là một công cụ mạnh mẽ trong phân tích kinh tế, cho phép đánh giá mối quan hệ giữa nhiều biến số. Mô hình này giúp xác định mức độ và thời điểm tác động của tỷ giá đến lạm phát.

3.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thống như Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước. Phương pháp thu thập dữ liệu đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy, từ đó cung cấp cơ sở cho việc phân tích.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của tác động truyền dẫn từ tỷ giá đến lạm phát tại Việt Nam. Mức độ truyền dẫn này có thể thay đổi tùy thuộc vào các yếu tố kinh tế vĩ mô khác nhau. Những kết quả này có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách tiền tệ hiệu quả nhằm kiểm soát lạm phát.

4.1. Phân tích kết quả từ mô hình VAR

Kết quả từ mô hình VAR cho thấy rằng khi tỷ giá tăng 1%, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có xu hướng tăng theo. Mức độ tăng này cho thấy sự nhạy cảm của nền kinh tế Việt Nam đối với biến động tỷ giá.

4.2. Khuyến nghị chính sách dựa trên kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách nên xem xét điều chỉnh chính sách tiền tệ để kiểm soát lạm phát, đặc biệt là trong bối cảnh tỷ giá biến động mạnh. Việc này sẽ giúp ổn định nền kinh tế và bảo vệ sức mua của người tiêu dùng.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ giá có tác động đáng kể đến lạm phát tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu thêm, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phân tích tác động của các yếu tố bên ngoài đến tỷ giá và lạm phát.

5.1. Tóm tắt các kết quả chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ giá có tác động trực tiếp đến lạm phát, với mức độ truyền dẫn khác nhau tùy thuộc vào các yếu tố kinh tế vĩ mô. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi tỷ giá trong việc kiểm soát lạm phát.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích tác động của các yếu tố bên ngoài như giá dầu và tình hình kinh tế toàn cầu đến tỷ giá và lạm phát tại Việt Nam. Điều này sẽ giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa các biến số này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2000-2012 ghi nhận những biến động kinh tế vĩ mô sâu sắc tại Việt Nam, đặc biệt là các đợt bùng phát lạm phát với chỉ số giá tiêu dùng tăng vọt lên mức 19,89% vào năm 2008 và 18,13% vào năm 2011. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, tỷ giá hối đoái trở thành một kênh truyền dẫn quan trọng kết nối thị trường nội địa với các biến động kinh tế toàn cầu. Vấn đề cốt lõi đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách là xác định mức độ và tốc độ truyền dẫn của tỷ giá hối đoái vào mặt bằng giá cả trong nước, thường được biết đến là hiện tượng truyền dẫn tỷ giá (Exchange Rate Pass-Through - ERPT).

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn tập trung vào việc lượng hóa mức độ truyền dẫn của tỷ giá hiệu lực danh nghĩa (NEER) đến ba cấp độ giá trong nền kinh tế Việt Nam bao gồm: chỉ số giá nhập khẩu (IMP), chỉ số giá sản xuất (PPI) và chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Nghiên cứu giải quyết ba câu hỏi trọng tâm: cơ chế truyền dẫn diễn ra theo quy luật nào, mức độ thay đổi của lạm phát khi tỷ giá biến động 1%, và tỷ trọng đóng góp thực tế của tỷ giá trong cấu trúc phương sai của lạm phát.

Phạm vi nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu thứ cấp theo quý trong 13 năm liên tục, từ Quý 1 năm 2000 đến Quý 4 năm 2012 tại Việt Nam. Về mặt học thuật và thực tiễn, kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt khi cung cấp bằng chứng thực nghiệm định lượng chính xác, chứng minh hệ số truyền dẫn vào CPI tại Việt Nam ở mức xấp xỉ 0%. Đây là cơ sở thực nghiệm vững chắc giúp Ngân hàng Nhà nước tái định hình khung chính sách tiền tệ, cân nhắc nới lỏng biên độ tỷ giá mà không tạo ra rủi ro lạm phát vượt mục tiêu kiểm soát hàng năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng của các học thuyết kinh tế vĩ mô và vi mô kinh điển về cơ chế định giá quốc tế:

1. Học thuyết ngang giá sức mua (PPP - Purchasing Power Parity): Theo Rudiger Dornbusch (1985), trong điều kiện thị trường cạnh tranh hoàn hảo, tỷ giá phản ánh đầy đủ chênh lệch lạm phát giữa các quốc gia và mức độ truyền dẫn ERPT đạt trạng thái toàn phần bằng 1,0. Tuy nhiên, các rào cản thương mại và chi phí vận chuyển trong thực tế khiến mức độ truyền dẫn thường không hoàn toàn.
2. Lý thuyết định giá theo thị trường (Pricing-to-Market): Paul Krugman (1986) chỉ ra rằng các doanh nghiệp xuất khẩu có xu hướng điều chỉnh biên lợi nhuận để duy trì thị phần thay vì chuyển toàn bộ biến động tỷ giá vào giá bán bằng đồng nội tệ của nước nhập khẩu.
3. Mô hình môi trường lạm phát và năng lực định giá của John B. Taylor (2000): Môi trường lạm phát thấp và ổn định làm giảm năng lực định giá của doanh nghiệp, từ đó làm suy giảm đáng kể hệ số ERPT.
4. Mô hình chuỗi phân phối giá của Jonathan McCarthy (2000): Tác động của cú sốc tỷ giá được phân tầng truyền dẫn dọc theo chuỗi cung ứng từ giá nhập khẩu (IMP) sang giá sản xuất (PPI) và cuối cùng lan tỏa tới giá tiêu dùng (CPI).

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: Tác động truyền dẫn tỷ giá (ERPT), Tỷ giá hiệu lực danh nghĩa (NEER - tính toán dựa trên rổ tiền tệ của 15 đối tác thương mại hàng đầu chiếm trên 80% kim ngạch như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Eurozone), Chênh lệch sản lượng (GAP), và các chỉ số lạm phát (IMP, PPI, CPI).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập đồng bộ từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) và hệ thống Datastream. Dữ liệu giá dầu thế giới Brent (OIL), cung tiền (M2), lãi suất ngắn hạn 3 tháng (R), chỉ số CPI và NEER được lấy từ IMF; dữ liệu GDP thực, IMP và PPI lấy từ GSO. Tất cả các chuỗi dữ liệu chuỗi thời gian đều được đưa về năm gốc 2000 và khử yếu tố mùa vụ thông qua thuật toán Census X12.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 52 quan sát quý liên tục từ Quý 1/2000 đến Quý 4/2012. Phương pháp chọn mẫu là thu thập toàn bộ chuỗi dữ liệu vĩ mô chính thức có sẵn, đảm bảo tính liên tục và bao quát trọn vẹn chu kỳ kinh tế từ trước khi Việt Nam gia nhập WTO cho đến giai đoạn tái cơ cấu kinh tế sau khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Lý do lựa chọn mô hình Tự hồi quy Vector (VAR) dạng rút gọn từ mô hình SVAR vì phương pháp này xem xét tất cả 8 biến số đều là biến nội sinh, cho phép nắm bắt trọn vẹn các mối quan hệ tác động qua lại phức tạp và cấu trúc trễ của chuỗi thời gian mà không cần áp đặt các giả định cấu trúc quá cứng nhắc. Quy trình phân tích gồm 5 bước chặt chẽ trên phần mềm EViews 6.0:

1. Kiểm định tính dừng ADF (Augmented Dickey-Fuller): Biến GAP dừng ở bậc 0 [I(0)], các biến còn lại gồm OIL, M2, R, NEER, IMP, PPI, CPI đều dừng ở sai phân bậc 1 [I(1)].
2. Lựa chọn độ trễ tối ưu: Tiêu chuẩn AIC và SC xác định độ trễ tối ưu cho mô hình là 4 quý (với 47 quan sát hiệu dụng).
3. Ước lượng mô hình VAR và phân tích hàm phản ứng xung (IRF): Sử dụng phép phân rã Cholesky với trật tự sắp xếp: DOIL → GAP → DM2 → DR → DNEER → DIMP → DPPI → DCPI.
4. Phân rã phương sai (Variance Decomposition): Xác định tỷ trọng giải thích của từng cú sốc đối với biến động của chỉ số giá tiêu dùng CPI.
5. Kiểm định độ bền vững (Robustness Test): Thay đổi 5 trật tự sắp xếp Cholesky khác nhau để kiểm tra tính nhất quán của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình định lượng mang lại những phát hiện quan trọng về cơ chế lan tỏa giá cả tại Việt Nam:

1. Mức độ truyền dẫn tỷ giá vào lạm phát rất thấp và triệt tiêu nhanh: Khi tỷ giá NEER tăng 1% (đồng VND giảm giá 1%), chỉ số giá nhập khẩu (IMP) tăng khoảng 0,15% trong năm đầu tiên (quý 1 tăng 0,0191%, bình quân cả năm đạt 0,0887%), chỉ số giá sản xuất (PPI) tăng khoảng 0,07%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) biến động không đáng kể (xấp xỉ 0%). Tác động lên giá nhập khẩu đạt đỉnh ở các quý đầu và biến mất hoàn toàn sau 4 quý (12 tháng).
2. Quy luật truyền dẫn suy giảm phân tầng: Cú sốc tỷ giá lan tỏa theo cấp độ giảm dần rõ rệt: tác động mạnh nhất lên IMP, giảm dần khi qua PPI và gần như bị triệt tiêu khi đến CPI. Đến năm thứ hai sau cú sốc, tác động của tỷ giá chỉ còn ghi nhận một phần rất nhỏ ở PPI.
3. Cú sốc giá dầu thế giới và cung tiền tác động mạnh mẽ và kéo dài: Cú sốc giá dầu 1 độ lệch chuẩn lập tức đẩy toàn bộ các chỉ số giá IMP, PPI và CPI tăng ngay từ quý đầu tiên và đạt đỉnh tại quý thứ 3. Trong khi đó, cú sốc cung tiền M2 tạo ra áp lực gia tăng lạm phát kéo dài đến tận quý thứ 7 (quý 3 của năm thứ hai).
4. Cấu trúc phân rã phương sai khẳng định vai trò chi phối của các yếu tố nội tại: Tại quý đầu tiên, biến động của CPI được giải thích 46% bởi chỉ số giá sản xuất nội địa (PPI), 20% do quán tính tự thân của lạm phát quá khứ, 15% do biến động giá dầu thế giới (DOIL), 8% do chênh lệch sản lượng (GAP), gần 4% do lãi suất (DR), trong khi tỷ giá NEER đóng góp tỷ lệ không đáng kể (dưới 1%).

Thảo luận kết quả

Các kết quả thực nghiệm phản ánh trung thực đặc thù kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000-2012. Nguyên nhân cốt lõi khiến ERPT vào CPI ở mức rất thấp bắt nguồn từ cơ cấu thương mại: nhóm hàng nguyên vật liệu và máy móc thiết bị chiếm tỷ trọng áp đảo tới 58% trong tổng kim ngạch nhập khẩu. Việt Nam đóng vai trò mắt xích gia công xuất khẩu với lợi thế nhân công giá rẻ; hàng hóa sau khi nhập khẩu vật tư được gia công rồi xuất khẩu ra thị trường quốc tế chứ không tiêu thụ trực tiếp trong nước. Do đó, biến động giá nhập khẩu không trực tiếp đẩy CPI nội địa tăng nhanh.

Mặt khác, trong giai đoạn nghiên cứu, Nhà nước duy trì cơ chế quản lý ngoại hối chặt chẽ và áp dụng chính sách trợ giá, bình ổn giá trực tiếp đối với các mặt hàng chiến lược như xăng dầu, điện, nước và dịch vụ vận tải. Điều này tạo ra một tấm đệm hấp thụ các cú sốc tỷ giá từ bên ngoài.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, phát hiện này tương đồng với kết luận của Michele Ca' Zorzi và cộng sự (2007) tại 12 thị trường mới nổi khu vực châu Á về đặc tính ERPT vào CPI rất thấp. Tuy nhiên, hệ số truyền dẫn vào giá nhập khẩu (0,15) thấp hơn đáng kể so với mức 0,61 trong nghiên cứu của Võ Văn Minh (2009) và mức gần 1,0 tại các quốc gia Đông Âu, do sự khác biệt về độ mở thị trường ngoại hối và phương pháp sử dụng tỷ giá liên ngân hàng.

Trong các báo cáo phân tích kinh tế, dữ liệu này có thể được biểu diễn trực quan thông qua đồ thị đường phản ứng xung lũy kế (Accumulated Impulse Response) mô tả quỹ đạo phân kỳ rõ rệt giữa biên độ tăng của IMP và đường đi gần như nằm ngang của CPI sau 8 quý. Đồng thời, một bảng ma trận phân rã phương sai 8 thời kỳ sẽ minh họa trực quan sự gia tăng tỷ trọng đóng góp của giá dầu và cung tiền theo thời gian, đối lập với sự mờ nhạt của tỷ giá.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả định lượng, bốn nhóm giải pháp chính sách vĩ mô được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế:

1. Chuyển đổi sang cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt có quản lý: Ngân hàng Nhà nước cần chủ động nới rộng biên độ dao động tỷ giá (định hướng linh hoạt trong khoảng +/-3% đến +/-5%), để tỷ giá phản ánh sát hơn cung cầu thị trường thực tế thay vì duy trì trạng thái ghìm giữ cứng nhắc. Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2014-2018 giúp giảm áp lực tiêu tốn dự trữ ngoại hối can thiệp thị trường, tiết kiệm hàng tỷ USD ngân sách quốc gia.
2. Kiểm soát chặt chẽ cung tiền và neo giữ kỳ vọng lạm phát: Ngân hàng Nhà nước cần đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng cung tiền M2 ổn định quanh mức 14-16%/năm, sử dụng linh hoạt công cụ thị trường mở (OMO) và lãi suất tái chiết khấu nhằm triệt tiêu tâm lý kỳ vọng lạm phát vốn đang giải thích tới 20% quán tính lạm phát trong mô hình.
3. Đẩy mạnh tái cơ cấu ngành công nghiệp hỗ trợ và giảm phụ thuộc nhập khẩu: Bộ Công Thương chủ trì xây dựng các gói ưu đãi tín dụng nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa nguyên vật liệu sản xuất từ mức 30-35% lên trên 55% trong tầm nhìn 2015-2025. Giải pháp này giúp cắt đứt kênh truyền dẫn chi phí nhập khẩu sang giá sản xuất PPI (yếu tố đang chi phối 46% biến động CPI).
4. Hoàn thiện cơ chế thị trường đối với giá hàng hóa thiết yếu: Bộ Tài chính phối hợp Bộ Công Thương tiếp tục lộ trình điều hành giá năng lượng (xăng dầu, than, điện) theo cơ chế thị trường có sự kiểm soát của Nhà nước, minh bạch hóa việc trích lập và sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu trong chu kỳ điều hành 15 ngày, hạn chế tối đa các cú sốc giá dầu thế giới lan tỏa vào mặt bằng giá sản xuất trong nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Luận văn cung cấp khung định lượng chuẩn xác về độ trễ 4 quý của chính sách tỷ giá, giúp các nhà điều hành có căn cứ khoa học để thiết lập các kịch bản can thiệp tiền tệ và quản lý quỹ dự trữ ngoại hối hiệu quả.
2. Giám đốc tài chính (CFO) và chuyên viên quản trị rủi ro tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Cung cấp bức tranh thực tế về độ trễ và mức độ biến động giá theo chu kỳ hợp đồng ngoại thương (từ 4 đến 12 tháng), giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chiến lược phòng ngừa rủi ro tỷ giá (Hedging) thông qua các công đồng kỳ hạn và quyền chọn.
3. Chuyên viên phân tích kinh tế vĩ mô tại các quỹ đầu tư và công ty chứng khoán: Sử dụng kết quả phân rã phương sai và hệ số phản ứng xung để dự báo chu kỳ lạm phát, định giá tài sản tài chính và đưa ra khuyến nghị phân bổ danh mục đầu tư chuẩn xác.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình ứng dụng mô hình VAR, phương pháp xử lý dữ liệu mùa vụ Census X12, bộ lọc Hodrick-Prescott và kỹ thuật phân rã Cholesky trên phần mềm kinh tế lượng EViews.

Câu hỏi thường gặp

Hiện tượng truyền dẫn tỷ giá (ERPT) tại Việt Nam có diễn ra toàn phần theo học thuyết PPP không?

Không. Kết quả thực nghiệm giai đoạn 2000-2012 chứng minh mức truyền dẫn tỷ giá tại Việt Nam diễn ra không hoàn toàn và ở mức rất thấp. Khi tỷ giá NEER tăng 1%, giá nhập khẩu chỉ tăng tối đa 0,15% trong năm đầu tiên và tác động lên chỉ số CPI gần như bằng 0%, trái ngược hoàn toàn với giả định truyền dẫn toàn phần (bằng 1,0) của thuyết ngang giá sức mua PPP.

Vì sao tỷ giá tác động đáng kể đến giá nhập khẩu nhưng gần như không ảnh hưởng đến chỉ số CPI?

Nguyên nhân chủ yếu do 58% tỷ trọng hàng nhập khẩu của Việt Nam là máy móc, nguyên vật liệu phục vụ gia công tái xuất khẩu chứ không tiêu dùng nội địa. Thêm vào đó, chính sách bình ổn giá năng lượng và sự chia sẻ biên lợi nhuận của doanh nghiệp phân phối đã triệt tiêu cú sốc tỷ giá trước khi lan tới rổ hàng hóa tính CPI.

Yếu tố nào đóng vai trò chi phối lớn nhất đến sự biến động của lạm phát tại Việt Nam?

Chỉ số giá sản xuất nội địa (PPI) là nguyên nhân hàng đầu, giải thích tới 46% biến động của CPI ở quý đầu tiên, tiếp theo là quán tính tự thân của lạm phát quá khứ (20%) và giá dầu thế giới (15%). Điều này khẳng định lạm phát Việt Nam chịu tác động cốt lõi từ chi phí sản xuất trong nước và tâm lý kỳ vọng hơn là do tỷ giá.

Thời gian truyền dẫn của cú sốc tỷ giá vào các chỉ số giá kéo dài trong bao lâu?

Cú sốc tỷ giá tác động tức thời lên giá nhập khẩu trong quý đầu tiên, suy giảm dần và biến mất hoàn toàn sau 4 quý (12 tháng). Đối với giá sản xuất, tác động duy trì nhẹ sang năm thứ hai do độ trễ trong việc tái ký kết các hợp đồng ngoại thương và điều chỉnh chi phí đầu vào của doanh nghiệp.

Việc sử dụng tỷ giá hiệu lực danh nghĩa (NEER) thay cho tỷ giá song phương USD/VND mang lại ưu điểm gì?

Tỷ giá NEER được tính toán dựa trên trọng số thương mại của 15 đối tác lớn nhất (chiếm hơn 80% kim ngạch ngoại thương), giúp phản ánh toàn diện sức cạnh tranh và biến động đa phương của đồng nội tệ, tránh được sự sai lệch cục bộ khi chỉ quan sát biến động đơn lẻ giữa VND và đồng USD.

Kết luận

• Hệ số truyền dẫn của tỷ giá vào lạm phát tại Việt Nam giai đoạn 2000-2012 ở mức rất thấp, chỉ đạt 0,15 đối với giá nhập khẩu trong năm đầu tiên và tiệm cận mức 0% đối với chỉ số giá tiêu dùng CPI.
• Tác động của tỷ giá tuân theo quy luật suy giảm phân tầng rõ nét: Giá nhập khẩu (IMP) chịu tác động mạnh nhất, tiếp đến là Giá sản xuất (PPI), và triệt tiêu hoàn toàn khi tới Giá tiêu dùng (CPI).
• Biến động của chỉ số CPI bắt nguồn chủ yếu từ giá sản xuất nội địa (chiếm 46%), quán tính lạm phát tâm lý (20%) và cú sốc giá dầu thế giới (15%), trong khi tỷ giá chỉ đóng góp dưới 1% phương sai.
• Cơ cấu nhập khẩu 58% phục vụ gia công tái xuất khẩu và các biện pháp can thiệp giá năng lượng của Nhà nước đóng vai trò bộ đệm giảm xóc hiệu quả cho mặt bằng giá trong nước.
• Ngân hàng Nhà nước hoàn toàn có đủ dư địa để thực thi chính sách điều hành tỷ giá linh hoạt hơn nhằm hỗ trợ năng lực cạnh tranh thương mại mà không tạo áp lực bùng phát lạm phát.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa thành công cơ chế truyền dẫn tỷ giá đa tầng và chứng minh bằng thực nghiệm sự suy giảm của ERPT tại Việt Nam thông qua mô hình VAR 8 biến số. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2014 trở đi, các nghiên cứu mở rộng nên ứng dụng mô hình phi tuyến tính (NVAR hoặc Threshold VAR) để kiểm tra tính bất cân xứng của tỷ giá và đưa biến số kỳ vọng lạm phát trực tiếp vào hệ thống hồi quy. Các nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu để tham khảo chi tiết hệ thống ma trận hệ số và bộ lệnh phân tích trên EViews.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu sơ nét về ERPT và những vấn đề có liên quan. Cung cấp cái nhìn ban đầu về ERPT. Chương 2: Khái quát một số nghiên cứu có liên quan. Nêu lên các vấn đề đã được xem xét và các mô hình được sử dụng để phân tích.

Chương 3: Giới thiệu mô hình sử dụng và cơ chế hoạt động của nó. Mô tả các biến được sử dụng và cách thức xử lý cho phù hợp với mô hình. Chương 4: Trình bày các kết quả thu thập được từ ứng dụng mô hình VAR. Thông qua các hệ số để giải đáp các câu hỏi được nêu ra sau đây.

Chương 5: Tổng kết các kết quả nghiên cứu. Nhận xét, đánh giá và đưa một số khuyến nghị phù hợp. Đồng thời chỉ ra những giới hạn của bài nghiên cứu và đưa ra hướng nghiên cứu tiếp theo. Nhìn chung, trên cơ sở tìm hiểu tác động truyền dẫn ở Việt Nam ở mức độ nào bài nghiên cứu của chúng tôi cố gắng trả lời các câu hỏi sau.

Cơ chế truyền dẫn của tỷ giá đến lạm phát tại Việt Nam như thế nào? 2. Khi tỷ giá biến động 1% thì các chỉ số giá tại Việt Nam, đặc biệt là lạm phát thay đổi bao nhiêu? So với các nước trong khu vực và so với các bài nghiên cứu khác tại Việt Nam thì mức này là cao hay thấp? 3. Với 1% biến động của lạm phát thì tác động của tỷ giá chiếm bao nhiêu phần trăm trong đó? 1. Giới thiệu vấn đề nghiên cứu.

Tùy theo đối tượng nghiên cứu mà các nhà nghiên cứu đưa ra các khái niệm khác nhau về ERPT. Theo nghiên cứu của Goldberg và Knetter năm 1996 thì ERPT được hiểu là phần trăm thay đổi của giá nhập khẩu tính bằng đồng tiền nước sở tại do 1% LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 thay đổi của tỷ giá giữa các nước xuất khẩu và nhập nhẩu. Goldberg và Knetter (1996) đã chỉ ra rằng có 2 kênh truyền dẫn tỷ giá: trực tiếp và gián tiếp. Bài nghiên cứu này tập trung theo hướng trực tiếp, tức là khi tỷ giá tăng (hay đồng tiền nước sở tại mất giá) sẽ trực tiếp khiến giá nhập khẩu tính bằng đồng nội tệ tăng.

Kênh truyền dẫn gián tiếp liên quan tới tính cạnh tranh của hàng hóa trong nước trên thị trường quốc tế. Cụ thể là khi tỷ giá tăng, hàng trong nước rẻ tương đối hơn so với hàng nước ngoài dẫn đến xuất khẩu tăng kéo theo cầu lao động và tiền lương tăng, từ đó giá tiêu dùng tăng theo. Mặt khác, hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn thì cầu mặt hàng thay thế cho nó cũng có thể tăng cả về số lượng lẫn giá cả đẩy giá tiêu dùng tăng. Còn McCarthy (2000) dưới góc độ vĩ mô hơn thì ERPT là tác động của tỷ giá và giá nhập khẩu đến lạm phát.

Theo chúng tôi, ERPT là tác động truyền dẫn của tỷ giá đến các chỉ số giá trong nước, bao gồm chỉ số giá nhập khẩu IMP, chỉ số giá sản xuất PPI và chỉ số giá tiêu dùng CPI, trong đó bao gồm cả tác động trực tiếp đến từng các mức chỉ số giá và tác động gián tiếp theo chu trình giá. Có nghĩa là tác động trực tiếp của tỷ giá đến IMP, đến PPI và đến CPI. Còn về mặt gián tiếp, khi tỷ giá biến đổi thì IMP sẽ chịu tác động trước tiên, biến động trong IMP sẽ kéo theo biến động đến PPI và cuối cùng là tác động của PPI lên chỉ số giá tiêu dùng CPI. Cơ chế này có thể được tóm tắt theo mô hình sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Mô hình cơ chế truyền dẫn của tỷ giá. Tỷ giá tăng (VND giảm giá) Tác động trực Tác động gián Đầu vào nhập Hàng hóa nhập Cầu nội địa Cầu xuất khẩu khẩu đắt hơn khẩu đắt hơn hàng Việt thay tăng Cầu lao động Chi phí sản tăng xuất tăng Hàng Việt thay thế và xuất Lương tăng Giá tiêu dùng tăng Nguồn: Laflèche (1996) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Chương 2: ERPT VÀ CÁC BÀI NGHIÊN CỨU 2. Học thuyết ngang giá sức mua-The Purchasing Power Parity Theory (PPP). Học thuyết ngang giá sức mua đóng vai trò quan trọng trong việc xác định tỷ giá và dự báo xu hướng biến động của tỷ giá.

Thuyết ngang giá sức mua-PPP chỉ ra rằng: Tỷ giá hối đoái giữa hai loại tiền tệ sẽ được điều chỉnh sao cho giá của cùng một rổ hàng hoá ở thị trường nội địa của hai nước đó có mức giá tương đương nhau. Theo học thuyết này thì tỷ giá phản ánh mức lạm phát trong nước. Tỷ giá tăng kéo theo xu hướng tăng lạm phát. Do đó, trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo thì tác động truyền dẫn của tỷ giá đến giá trong nước (ERPT) là toàn phần.

Tức là tỷ lệ tăng của lạm phát bằng với tỷ lệ tăng của tỷ giá. Năm 1985, Rudiger Dornbusch đã có bài nghiên cứu về đề tài này “Purchasing Power Parity”, trên cở sở các nghiên cứu trước đó để đưa đến một khái niệm và cách hiểu toàn vẹn hơn về ngang giá sức mua thông qua việc so sánh giá cả và đường đi của nó. Tuy nhiên các giả thiết của PPP khó xảy ra trong thực tế nên xuất hiện giả thiết ERPT không toàn phần và khác nhau ở các quốc gia khác nhau, ở các ngành khác nhau và ở các mặt hàng khác nhau. Vì vậy cùng năm đó Dornbusch xem xét việc tăng giá của đồng USD trình bày trong bài “Exchange rates and prices”, nghiên cứu về tác động khác nhau của tỷ giá lên các ngành công nghiệp khác nhau, đến các sản phẩm và thị trường khác nhau trong khoảng thời gian từ 1980-1984 tại nước Mỹ.

Bài viết đã đạt được một số vấn đề sau: Thứ nhất, nó phát triển giả thuyết rằng có một số lĩnh vực mà một sự biến đổi về tỷ giá có thể dẫn đến sự biến đổi lớn ở các mức giá có liên quan và một số lĩnh vực khác có biến đổi của các mức giá đó là không đáng kể. Thứ hai, Dornbusch sử dụng các mô hình tổ chức công nghiệp để giải thích cho việc điều chỉnh giá theo mức độ tập trung của thị trường, mức độ đồng nhất và có thể thay thế của hàng hóa và thị phần của các doanh nghiệp trong và ngoài nước có liên quan. Nếu thị trường càng tập trung nhiều hàng hoá và nhiều doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh cùng 1 mặt hàng thì giá sẽ phản ứng càng nhạy với sự thay đổi của tỷ giá nên với cùng một mức tăng của đồng USD thì giá sẽ giảm càng lớn. Trường hợp hàng hóa có tính đồng nhất thì các doanh nghiệp trong nước sẽ giảm giá hoàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nếu sản phẩm có tính riêng biệt, khi tỷ giá tăng thì hàng nhập khẩu sẽ chịu tác động trước và giảm nhiều hơn so với hàng trong nước. Mức độ giảm sẽ phụ thuộc vào mức độ cạnh tranh và số lượng các doanh nghiệp nước ngoài và trong nước trong ngành. Nếu thị trường càng cạnh tranh và càng nhiều doanh nghiệp tham gia thì mức độ giảm càng tăng và càng nhanh hơn. Tuy nhiên, do nghiên cứu trong khoảng thời gian ngắn nên các giả định có vẻ là phù hợp.

Nhưng trong dài hạn thì các giả định này có thể không còn phù hợp nữa. Giả định đó là mức lương là không phản ứng lại với những biến đổi trong đầu ra và lợi nhuận, và số lượng và vị trí của doanh nghiệp trong 1 ngành không bị ảnh hưởng. Nhưng trong dài hạn thì doanh nghiệp sẽ tìm cách giảm chi phí nhân công bằng cách chuyển sang các lĩnh vực có chi phí này rẻ hơn và do đó vị thế của doanh nghiệp trong ngành đó cũng thay đổi. Kết luận là ERPT là có tồn tại và mức độ ERPT sẽ khác nhau ở các thị trường khác nhau.

Các bài nghiên cứu sau đây sẽ giải thích rõ hơn nguyên nhân hay các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về ERPT này. Định giá theo thị trường (Pricing to market). “Pricing to market when the exchange rate changes”-Paul Krugman (1986) là một bài nghiên cứu tìm hiểu sơ lược về mức độ thực tế của việc định giá theo thị trường (Pricing to market) và nguyên nhân của hiện tượng này bằng một số mô hình ở thị trường Mỹ, các nước Châu Âu. Định giá theo thị trường ở đây được hiểu là việc các doanh nghiệp xuất khẩu phản ứng với biến động tỷ giá thông qua việc điều chỉnh giá cả hàng hóa của mình.

Krugman kết luận định giá theo thị trường là một trong những nhân tố tác động đến mức độ ERPT với một số đặc điểm sau: Thứ nhất, định giá theo thị trường khi tỷ giá biến đổi là không hoàn toàn. Hơn 30% mức tăng giá của đồng đô Mỹ so với đồng Mark Đức được phản ánh bởi chênh lệch giá nhập khẩu của cùng một mặt hàng ở Mỹ với ở các thị trường khác. Và định giá theo thị trường không phổ biến. Bằng chứng ở giao thương với Đức chỉ giới hạn trong sản phẩm máy móc thiết bị vận tải.

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này là do thị trường không hoàn hảo và các yếu tố năng động của thị trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Cuối cùng là kỳ vọng của các doanh nghiệp về 1 biến động tỷ giá. Nếu họ kỳ vọng biến động này chỉ là tạm thời thì họ sẽ ít xem xét đến việc điều chỉnh giá cả, tuy nhiên nếu ngược lại thì khả năng điều chỉnh giá là rất cao, tức ERPT sẽ cao. Tuy nhiên đấy chỉ là quan điểm trên góc độ của một doanh nghiệp.

Năng lực định giá (Pricing power), môi trường lạm phát của quốc gia. Ở mức độ nghiên cứu 1 quốc gia, bài viết “Low inflation, pass-through, and the pricing power of firms” của John B. Bài nghiên cứu này đưa ra quan điểm về sự sụt giảm trong tác động truyền dẫn hay năng lực định giá là do môi trường lạm phát thấp mà nhiều quốc gia đang hướng tới. Và đạt được các kết quả sau: Truyền dẫn thấp là do kỳ vọng của doanh nghiệp về chi phí trong tương lai.

Mặc dù đồng USD tăng giá về mặt lý thuyết thì giá cả hàng hoá dịch vụ sẽ giảm giúp cho chi phí giảm nhưng chi phí có sức ì của nó. Đó là kỳ vọng của doanh nghiệp về chi phí trong tương lai, họ không mong đợi chi phí sẽ giảm liền nên chưa giảm giá bán sản phẩm của họ khiến cho mức truyền dẫn của tỷ giá cũng bị giảm bớt. Tiếp theo là quán tính của lạm phát.