Luận văn Thạc sĩ UEH: Nâng cao khả năng cạnh tranh cho DNNVV Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh nâng cao khả năng cạnh tranh cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của việt nam trong tiến trình hội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Dương Văn Bôn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Hội
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nâng cao khả năng cạnh tranh cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam trong tiến trình hội nhập vào WTO
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KHẢ NĂNG CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1.1. Quan niệm về khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp
• 1.1.2. Nguồn gốc tạo nên lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG CẠNH TRANH CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP VÀO WTO
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc nâng cao khả năng cạnh tranh cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) của Việt Nam trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. DNNVV đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, góp phần tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì và phát triển khả năng cạnh tranh. Đặc biệt, khi Việt Nam gia nhập WTO, các DNNVV phải đối mặt với nhiều thách thức từ thị trường quốc tế. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh cho DNNVV là rất cần thiết.

1.1. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế

DNNVV chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng góp đáng kể vào GDP và tạo ra nhiều việc làm. Sự phát triển của DNNVV không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo và cải thiện chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường, điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của họ.

1.2. Tình hình cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay

Nhiều DNNVV hiện nay vẫn chưa có chiến lược cạnh tranh rõ ràng. Họ thường thiếu thông tin về thị trường và đối thủ, dẫn đến việc không thể đưa ra quyết định đúng đắn. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp lớn và các sản phẩm nhập khẩu cũng tạo ra áp lực lớn cho DNNVV. Việc nâng cao khả năng cạnh tranh là một yêu cầu cấp thiết để tồn tại và phát triển.

II. Thách thức cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong hội nhập WTO

Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho DNNVV. Các doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các sản phẩm ngoại nhập, yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn ngày càng cao. Ngoài ra, việc thay đổi chính sách và quy định cũng tạo ra những khó khăn cho DNNVV trong việc thích ứng và phát triển.

2.1. Cạnh tranh từ sản phẩm nhập khẩu

Sự gia tăng sản phẩm nhập khẩu với giá cả cạnh tranh và chất lượng cao đã tạo ra áp lực lớn cho DNNVV. Nhiều doanh nghiệp không thể cạnh tranh về giá và chất lượng, dẫn đến việc mất thị phần. Để tồn tại, DNNVV cần phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ của mình.

2.2. Thay đổi trong chính sách và quy định

Việc thay đổi chính sách và quy định trong quá trình hội nhập cũng gây khó khăn cho DNNVV. Nhiều doanh nghiệp không kịp thời nắm bắt thông tin và điều chỉnh hoạt động của mình, dẫn đến việc không thể tận dụng được các cơ hội từ hội nhập. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ để giúp DNNVV thích ứng với những thay đổi này.

III. Phương pháp nâng cao khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Để nâng cao khả năng cạnh tranh, DNNVV cần áp dụng một số phương pháp và chiến lược cụ thể. Việc cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, và phát triển thương hiệu là những yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó, việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực cũng đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Cải tiến quy trình sản xuất

Cải tiến quy trình sản xuất giúp giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. DNNVV cần áp dụng các công nghệ mới và cải tiến quy trình làm việc để tối ưu hóa hiệu suất. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó tăng khả năng cạnh tranh.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực

Đầu tư vào công nghệ hiện đại và đào tạo nhân lực là yếu tố quan trọng giúp DNNVV nâng cao khả năng cạnh tranh. Việc sử dụng công nghệ mới không chỉ giúp cải thiện quy trình sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm. Đào tạo nhân lực cũng giúp nâng cao kỹ năng và năng lực làm việc của nhân viên, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp nâng cao khả năng cạnh tranh đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho DNNVV. Nhiều doanh nghiệp đã cải thiện được chất lượng sản phẩm và dịch vụ, từ đó tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp DNNVV phát triển.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp điển hình

Nhiều DNNVV đã áp dụng thành công các phương pháp nâng cao khả năng cạnh tranh và đạt được kết quả tích cực. Họ không chỉ cải thiện được chất lượng sản phẩm mà còn mở rộng được thị trường tiêu thụ. Những doanh nghiệp này đã trở thành hình mẫu cho các DNNVV khác học hỏi.

4.2. Chính sách hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ DNNVV trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh. Các chương trình đào tạo, hỗ trợ tài chính và thông tin thị trường đã giúp DNNVV cải thiện năng lực và phát triển bền vững. Sự hỗ trợ này là rất cần thiết để DNNVV có thể tồn tại và phát triển trong bối cảnh hội nhập.

V. Kết luận và tương lai của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Việc nâng cao khả năng cạnh tranh cho DNNVV là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các doanh nghiệp cần chủ động áp dụng các phương pháp và chiến lược phù hợp để tồn tại và phát triển. Tương lai của DNNVV phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới sáng tạo của họ trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong hội nhập

DNNVV cần phải tiếp tục đổi mới và cải tiến để thích ứng với những thay đổi trong môi trường kinh doanh. Việc áp dụng công nghệ mới và phát triển nguồn nhân lực sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của DNNVV trong tương lai.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chính phủ cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ DNNVV, tạo điều kiện thuận lợi cho họ trong việc tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường. Sự hỗ trợ này sẽ giúp DNNVV nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò xương sống trong nền kinh tế Việt Nam với 109.338 doanh nghiệp, chiếm tỷ trọng áp đảo 96,80% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước. Giai đoạn 2002–2006, khu vực kinh tế ngoài Nhà nước với nòng cốt là các DNNVV đã đóng góp tới 46,12% vào tổng GDP quốc gia, vượt trội hơn khu vực kinh tế Nhà nước (38,36%) và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (15,51%).

Tuy nhiên, khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), lộ trình thực thi các cam kết mở cửa thị trường hàng hóa và dịch vụ trong thời hạn từ 3 đến 7 năm đã đặt khối doanh nghiệp này trước sức ép cạnh tranh khốc liệt ngay trên "sân nhà". Phần lớn DNNVV Việt Nam bộc lộ những điểm nghẽn nghiêm trọng về quy mô vốn khi mức vốn bình quân chỉ đạt 2,21 tỷ đồng mỗi doanh nghiệp, trình độ công nghệ lạc hậu từ 3 đến 4 thế hệ so với khu vực, cùng năng lực quản trị chiến lược còn hạn chế.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích toàn diện thực trạng phát triển và khả năng cạnh tranh của khối DNNVV tại Việt Nam, nhận diện các rào cản nội tại và môi trường kinh doanh bên ngoài, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính chiến lược và đồng bộ nhằm gia tăng sức cạnh tranh trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô trên phạm vi 64 tỉnh thành từ năm 2000 đến năm 2006, định hướng lộ trình hội nhập WTO sau năm 2007. Công trình có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp luận cứ khoa học giúp tối ưu hóa việc làm cho 72,42% lực lượng lao động toàn ngành doanh nghiệp và thúc đẩy tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư khu vực dân doanh đạt trên 31,32% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng phân tích dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai lý thuyết kinh điển trong quản trị chiến lược:

Mô hình chuỗi giá trị (Value Chain) của Michael E. Porter phân tích doanh nghiệp thành một chuỗi liên hoàn gồm 5 hoạt động chính (hậu cần đầu vào, sản xuất, hậu cần đầu ra, marketing - bán hàng, dịch vụ sau bán hàng) và 4 hoạt động hỗ trợ (nền tảng hạ tầng, quản trị nguồn nhân lực, phát triển công nghệ R&D, mua sắm vật tư). Theo mô hình này, lợi thế cạnh tranh xuất hiện khi doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí hoặc tạo ra sự khác biệt hóa vượt trội để gia tăng biên lợi nhuận.

Lý thuyết dựa trên nguồn lực (Resource-Based View - RBV) giải thích năng lực cạnh tranh bắt nguồn từ các nguồn lực độc đáo, có giá trị và khó sao chép. Nguồn lực được chia thành tài sản hữu hình (vốn đăng ký bình quân 2,21 tỷ đồng, nhà xưởng, máy móc) và tài sản vô hình (uy tín thương hiệu, tri thức quản trị, kỹ năng lao động). Lợi thế cạnh tranh sẽ bền vững nhất khi doanh nghiệp sở hữu năng lực tổ chức để phối hợp hiệu quả cả hai nhóm tài nguyên này.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Năng lực cạnh tranh (Competitiveness): Khả năng tạo dựng, duy trì và sáng tạo các lợi thế để thỏa mãn khách hàng và mở rộng thị phần.
• Lợi thế cạnh tranh và vị thế cạnh tranh: Mối quan hệ giữa "điều kiện cần" (ưu thế vượt trội) và "điều kiện đủ" (thực lực thị phần tại một thời điểm).
• Dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh doanh (BDS): Hệ thống 7 nhóm dịch vụ cốt lõi theo tiêu chuẩn của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) nhằm nâng đỡ doanh nghiệp yếu thế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích - tổng hợp và so sánh chuỗi thời gian kinh tế lượng giai đoạn 2000–2006. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê, các báo cáo khảo sát quốc gia của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Công ty Tài chính Quốc tế (IFC) và Dự án Nâng cao Năng lực Cạnh tranh Việt Nam (VNCI).

Cỡ mẫu phân tích bao gồm toàn bộ 112.952 doanh nghiệp đăng ký hoạt động trên toàn quốc tính đến ngày 31/12/2005. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp dữ liệu điều tra thực địa từ Bộ Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) thực hiện tại 42 tỉnh năm 2005 và mở rộng đầy đủ trên 64 tỉnh thành trong năm 2006 theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê gia quyền và so sánh giá trị tuyệt đối của 1% tăng trưởng là nhằm loại bỏ sai số trượt giá, phản ánh khách quan tương quan đóng góp thực tế giữa các thành phần kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, DNNVV chiếm số lượng áp đảo tuyệt đối nhưng quy mô siêu nhỏ và phân bổ thiếu cân đối. Trong tổng số 112.952 doanh nghiệp năm 2005, khối DNNVV chiếm 109.338 đơn vị (tỷ lệ 96,80%). Về mặt lao động, 67,30% doanh nghiệp chỉ có quy mô từ 5 đến 49 nhân sự, trong khi doanh nghiệp có từ 200 đến 299 lao động chỉ chiếm 1,49%, quy mô lao động bình quân là 35 người/doanh nghiệp. Về quy mô vốn, nhóm doanh nghiệp có vốn từ 1 đến dưới 5 tỷ đồng chiếm 42,61%, nhóm dưới 0,5 tỷ đồng chiếm 27,17%, đưa mức vốn bình quân của mỗi DNNVV về mức rất thấp là 2,21 tỷ đồng.

Thứ hai, khu vực DNNVV là động lực tăng trưởng GDP, việc làm và thu hút vốn đầu tư dân doanh lớn nhất nền kinh tế. Giai đoạn 2002–2006, khu vực kinh tế ngoài Nhà nước đóng góp 1.444.186 tỷ đồng vào tổng GDP theo giá thực tế (chiếm 46,12%), tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư đạt bình quân 31,32%/năm, cao gấp 1,7 lần mức bình quân chung cả nước (18,82%). Riêng năm 2005, khu vực này tạo ra thêm 1.057.000 việc làm mới, dung nạp 72,42% tổng lực lượng lao động của khối doanh nghiệp, trong khi các doanh nghiệp FDI chỉ tạo thêm khoảng 169.765 việc làm (chiếm 10,32%).

Thứ ba, trình độ nhân lực và năng lực quản trị doanh nghiệp còn ở mức rất thấp. Thống kê từ cuộc Tổng điều tra cơ sở kinh tế cho thấy 85,19% lao động trong các doanh nghiệp ngoài Nhà nước là lao động phổ thông, tỷ lệ có trình độ đại học chỉ đạt 3,83% và sau đại học là 0,07%. Đáng chú ý, 43,11% giám đốc hoặc người phụ trách DNNVV chỉ có trình độ học vấn từ phổ thông trung học trở xuống, 9,78% là công nhân kỹ thuật (tổng cộng gần 53% chưa qua đào tạo chuyên môn cao đẳng/đại học trở lên), chỉ 1,34% có bằng sau đại học. Tại hơn 3 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể, tỷ lệ chủ cơ sở có trình độ phổ thông trở xuống lên tới 90,14%.

Thứ tư, rào cản nghiêm trọng về tiếp cận đất đai, vốn tín dụng và công nghệ lạc hậu. Khảo sát của IFC chỉ ra rằng 75% DNNVV xem việc thiếu mặt bằng sản xuất là rào cản lớn nhất, chỉ có 1 trên 4 doanh nghiệp tiếp cận được kênh thuê đất trực tiếp từ Nhà nước. Theo PCI 2006, có 31,25% số tỉnh thành ghi nhận trên 50% DNNVV chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 98,4% số tỉnh thành có trên 50% doanh nghiệp khẳng định sẽ mở rộng sản xuất nếu dễ dàng có mặt bằng. Về công nghệ, thiết bị của các ngành công nghiệp chế biến lạc hậu từ 20 đến 30 năm so với thế giới; ngành may mặc có tới 45% máy móc cần nâng cấp và 30–40% cần thay thế khẩn cấp.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ cơ cấu ngành nghề lệch pha khi 42,66% DNNVV tập trung vào lĩnh vực thương nghiệp và sửa chữa (vốn quay vòng nhanh nhưng giá trị gia tăng thấp), công nghiệp chế biến chỉ chiếm 19,98% và hoạt động khoa học công nghệ chỉ chiếm vỏn vẹn 0,02%. Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cơ cấu lao động và bảng tổng hợp vốn, bức tranh mất cân đối giữa số lượng đông đảo và thực lực tài chính mỏng manh hiện lên rất rõ ràng.

Nguyên nhân cốt lõi khiến DNNVV khó tiếp cận vốn ngân hàng xuất phát từ hệ thống kế toán thiếu minh bạch, tỷ lệ sở hữu tài sản thế chấp hợp pháp thấp (do 31,25% địa phương có tỷ lệ cấp sổ đỏ dưới 50%) và sự vận hành kém hiệu quả của Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC). So sánh với chuẩn mực phân loại của World Bank (vốn tối đa 15 triệu USD) và Liên minh Châu Âu EU (vốn tối đa 50 triệu EUR), định mức trần 10 tỷ đồng theo Nghị định 90/2001/NĐ-CP của Việt Nam (tương đương khoảng 600.000 USD) khiến doanh nghiệp Việt Nam chịu bất lợi ngay từ quy mô xuất phát điểm.

Dẫu vậy, nghiên cứu chỉ ra một điểm sáng nổi bật là mô hình chuỗi cung ứng vệ tinh: điển hình như tập đoàn đa quốc gia Unilever đã liên kết thành công với khoảng 500 DNNVV Việt Nam để nội địa hóa nguyên liệu đầu vào. Case study này chứng minh rằng việc tham gia vào mạng lưới thầu phụ của các tập đoàn lớn là con đường ngắn nhất giúp DNNVV tiếp nhận chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản trị quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao toàn diện khả năng cạnh tranh của DNNVV Việt Nam trong tiến trình thực thi cam kết WTO, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới cơ chế tiếp cận nguồn vốn tín dụng: Ngân hàng Nhà nước cần chỉ đạo các ngân hàng thương mại đa dạng hóa sản phẩm cho vay tín chấp dựa trên dòng tiền và tính khả thi của phương án kinh doanh thay vì phụ thuộc 100% vào tài sản thế chấp. Nâng cấp hệ thống CIC nhằm cung cấp thông tin xếp hạng tín nhiệm minh bạch. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ dư nợ tín dụng cho khối DNNVV tăng thêm 25% đến 30% trong lộ trình 2008–2012. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, hệ thống Ngân hàng Thương mại và Quỹ Bảo lãnh Tín dụng.

2. Hoàn thiện chính sách quy hoạch đất đai và mặt bằng kinh doanh: Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần khẩn trương quy hoạch các cụm công nghiệp vừa và nhỏ, công khai minh bạch thông tin quy hoạch, đơn giản hóa thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Phấn đấu đạt mục tiêu 90% DNNVV có mặt bằng sản xuất ổn định và được cấp chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp đến năm 2011. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng UBND các địa phương.

3. Đẩy mạnh đổi mới công nghệ và phát triển dịch vụ hỗ trợ kinh doanh (BDS): Thành lập Quỹ Hỗ trợ Đổi mới Công nghệ Quốc gia, thực hiện trợ cấp 30% đến 40% chi phí kiểm định chất lượng và chuyển giao công nghệ tiên tiến cho các ngành xuất khẩu mũi nhọn như dệt may, cơ khí chế tạo giai đoạn 2008–2015. Phát triển mạng lưới 7 nhóm dịch vụ BDS theo chuẩn ILO nhằm hỗ trợ xúc tiến thương mại quốc tế. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương phối hợp VCCI.

4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa năng lực quản trị: Triển khai chương trình đào tạo bắt buộc và trợ giá học phí cho 50.000 giám đốc điều hành DNNVV về quản trị chiến lược, quản trị tài chính minh bạch và pháp luật thương mại WTO. Tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề trong các DNNVV từ mức 14,81% lên 35% trong giai đoạn 2008–2013. Chủ thể thực hiện: Cục Phát triển Doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các Hiệp hội Doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban lãnh đạo và Giám đốc điều hành DNNVV: Cung cấp khung phân tích chuỗi giá trị và mô hình RBV để tái cấu trúc tổ chức, khắc phục điểm nghẽn quy mô nhỏ (bình quân 35 lao động/DN) và xây dựng chiến lược khác biệt hóa sản phẩm.
• Cơ quan quản lý Nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Sử dụng cơ sở dữ liệu thực chứng về 109.338 doanh nghiệp và 64 bộ chỉ số PCI để hoàn thiện cơ chế giao đất, minh bạch hóa thủ tục hành chính và sửa đổi chính sách trợ giúp DNNVV phù hợp chuẩn mực WTO.
• Cán bộ thẩm định tín dụng tại các định chế tài chính, ngân hàng: Nắm bắt đặc điểm dòng vốn (69,78% doanh nghiệp có vốn dưới 1 tỷ đồng) để thiết kế các gói sản phẩm cấp vốn lưu động và quản trị rủi ro nợ xấu hiệu quả.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản trị Kinh doanh và Kinh tế học: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu liên ngành, kỹ thuật xử lý số liệu thống kê vĩ mô và phân tích năng lực cạnh tranh doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu được quy định như thế nào? Theo Điều 3 Nghị định 90/2001/NĐ-CP, DNNVV tại Việt Nam là cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập đã đăng ký kinh doanh, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng (tương đương khoảng 600.000 USD) hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người.

Khu vực kinh tế ngoài Nhà nước đóng góp thế nào vào nền kinh tế quốc dân? Giai đoạn 2002–2006, khu vực kinh tế ngoài Nhà nước đóng góp 46,12% vào tổng GDP thực tế của cả nước, tạo ra 72,42% tổng số việc làm trong khối doanh nghiệp (với hơn 1 triệu việc làm mới năm 2005) và có tốc độ tăng vốn đầu tư thực hiện bình quân đạt 31,32%/năm.

Rào cản lớn nhất của DNNVV khi tiếp cận nguồn vốn ngân hàng là gì? Rào cản lớn nhất gồm 2 yếu tố: báo cáo tài chính thiếu minh bạch và thiếu tài sản bảo đảm hợp pháp do 31,25% số tỉnh thành có trên 50% DNNVV chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, khiến ngân hàng khó đánh giá độ tín nhiệm.

Thực trạng trình độ công nghệ của khối doanh nghiệp sản xuất Việt Nam ra sao? Theo các báo cáo ngành, phần lớn máy móc thiết bị của doanh nghiệp công nghiệp chỉ còn 30% giá trị ban đầu, lạc hậu 20–30 năm so với thế giới và đi sau 3–4 thế hệ công nghệ so với các quốc gia trong khu vực.

Mô hình hợp tác giữa DNNVV với các tập đoàn đa quốc gia đem lại lợi ích gì? Mô hình này tạo ra chuỗi giá trị cộng hưởng: điển hình như 500 DNNVV hợp tác cùng Unilever đã giúp tập đoàn nội địa hóa nguyên liệu, đồng thời giúp các DNNVV nhận hỗ trợ về vốn, tiếp nhận chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực quản trị chuẩn quốc tế.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết quả then chốt:

• Khẳng định vị thế rường cột của 109.338 DNNVV (chiếm 96,80% tổng số doanh nghiệp) trong việc bảo đảm an sinh xã hội và duy trì 46,12% GDP quốc gia.
• Nhận diện toàn diện 4 điểm nghẽn nội tại: quy mô vốn mỏng (2,21 tỷ đồng/DN), công nghệ lạc hậu 20–30 năm, 85,19% lao động phổ thông và gần 53% lãnh đạo chưa qua đào tạo chuyên môn cao.
• Xác lập khung lý thuyết chuẩn tắc tích hợp giữa Chuỗi giá trị Porter và Lý thuyết nguồn lực RBV trong việc định vị năng lực cạnh tranh.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, phân định rõ mục tiêu định lượng và chủ thể triển khai trong lộ trình 2008–2015.
• Cảnh báo kịp thời những áp lực đào thải thị trường khi các hàng rào bảo hộ thuế quan chính thức được dỡ bỏ sau 3 đến 7 năm gia nhập WTO.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về sức khỏe của khối doanh nghiệp tư nhân trên phạm vi 64 tỉnh thành. Trong các giai đoạn tiếp theo sau năm 2010, các hướng nghiên cứu mở rộng cần tập trung đánh giá tác động sâu của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và đo lường hiệu quả thích ứng thực tế của các liên minh chuỗi cung ứng. Hãy áp dụng ngay các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại để biến thách thức hội nhập thành động lực bứt phá bền vững trên thị trường toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP. HOÀ CHÍ MINH X ± W DÖÔNG VAÊN BOÂN NAÂNG CAO KHAÛ NAÊNG CAÏNH TRANH CHO CAÙC DOANH NGHIEÄP NHOÛ VAØ VÖØA CUÛA VIEÄT NAM TRONG TIEÁN TRÌNH HOÄI NHAÄP VAØO WTO Chuyeân ngaønh : QUAÛN TRÒ KINH DOANH Maõ soá : 60.05 LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. NGUYEÃN THANH HOÄI TP.Hoà Chí Minh – Naêm 2008  LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu ñoäc laäp cuûa toâi. Caùc soá lieäu söû duïng cho nghieân cöùu laø trung thöïc vaø ñöôïc trích daãn nguoàn.

Keát quaû nghieân cöùu trong luaän vaên naøy laø trung thöïc vaø chöa ñöôïc coâng boá trong baát cöù coâng trình nghieân cöùu naøo khaùc. Taùc giaû kyù teân Döông Vaên Boân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MUÏC CAÙC CHÖÕ VIEÁT TAÉT CHÖÕ VIEÁT TAÉT NGUYEÂN VAÊN BDS Dòch vuï hoã trôï phaùt trieån kinh doanh Bq Bình quaân CIC Trung taâm thoâng tin tín duïng ngaân haøng CIEM Vieän nghieân cöùu Quaûn lyù kinh teá Trung öông Cty Coâng ty DN Doanh nghieäp DNNN Doanh nghieäp Nhaø nöôùc DNNVV Doanh nghieäp nhoû vaø vöøa Dv Dòch vuï GDP Toång saûn phaåm trong nöôùc IFC Coâng ty Taøi chính Quoác teá Kd Kinh doanh Lñ Lao ñoäng MPDF Chöông trình Phaùt trieån Döï aùn Meâ Koâng ÑTNN Ñaàu tö nöôùc ngoaøi ÑVT Ñôn vò tính PCI Chæ soá naêng löïc caïnh tranh caáp tænh veà moâi tröôøng kinh doanh SXKD Saûn xuaát kinh doanh TNHH Traùch nhieäm höõu haïn UBND Uûy ban nhaân daân VCCI Phoøng Thöông maïi vaø Coâng nghieäp Vieät Nam VNCI Döï aùn naâng cao naêng löïc caïnh tranh Vieät Nam WTO Toå chöùc thöông maïi theá giôùi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MUÏC CAÙC BAÛNG Thöù töï Teân baûng Trang Baûng 1.1 Caùc nguoàn löïc vaø khaû naêng cuûa doanh nghieäp 9 Baûng 1.2 Caùc loaïi dòch vuï hoã trôï phaùt trieån kinh doanh 14 Baûng 1.3 Chæ tieâu phaân loaïi DNNVV theo World Bank 16 Baûng 1.4 Chæ tieâu phaân loaïi DNNVV theo EU 16 Baûng 1.5 Chæ tieâu phaân loaïi DNNVV ôû Nhaät Baûn 16 Baûng 1.6 Tyû troïng DNNVV trong toång soá löôïng doanh nghieäp cuûa Vieät 17 Nam taïi thôøi ñieåm 31/12/2005 Baûng 2.1 Toång GDP theo giaù thöïc teá cuûa caùc thaønh phaàn kinh teá 21 Baûng 2.2 Moät soá chæ tieâu veà GDP theo giaù coá ñònh naêm 1994 cuûa caùc 23 thaønh phaàn kinh teá Baûng 2.3 Soá löôïng DNNVV cuûa caùc vuøng mieàn taïi thôøi ñieåm 31/12/2005 25 Baûng 2.4 Moät soá chæ tieâu veà soá lao ñoäng laøm vieäc trong caùc loaïi hình 26 doanh nghieäp taïi thôøi ñieåm 31/12 haøng naêm Baûng 2.5 Voán ñaàu tö thöïc hieän theo giaù thöïc teá cuûa caùc thaønh phaàn kinh 28 teá Baûng 2.6 Soá löôïng doanh nghieäp hoaït ñoäng SXKD taïi thôøi ñieåm 31/12 31 haøng naêm Baûng 2.7 Tyû troïng caùc loaïi hình doanh nghieäp trong toång soá DNNVV 32 ngaøy 31/12/2005 Baûng 2.8 Tyû troïng DNNVV ngaøy 31/12/2005 phaân theo ngaønh kinh teá 33 Baûng 2.9 Cô caáu DNNVV xeùt theo quy moâ lao ñoäng ngaøy 31/12/2005 36 Baûng 2.10 Cô caáu DNNVV xeùt theo quy moâ voán ngaøy 31/12/2005 36 Baûng 2.11 Trình ñoä chuyeân moân ñaøo taïo cuûa ngöôøi lao ñoäng trong caùc 38 doanh nghieäp Baûng 2.12 Trình ñoä chuyeân moân ñaøo taïo cuûa ngöôøi phuï traùch doanh 38 nghieäp Baûng 2.13 Trình ñoä chuyeân moân ñaøo taïo cuûa ngöôøi phuï traùch caùc cô sôû 39 SXKD caù theå Baûng 3.1 Söï khaùc bieät giöõa ba chieán löôïc kinh doanh toång quaùt 59 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MUÏC CAÙC HÌNH Thöù töï Teân hình Trang Hình 1.1 Moâ hình chuoãi giaù trò cuûa M.2 Tyû troïng DNNVV trong toång soá löôïng doanh nghieäp cuûa Vieät 17 Nam Hình 2.1 Tyû troïng ñoùng goùp vaøo GDP cuûa caùc thaønh phaàn kinh teá 22 Hình 2.2 Cô caáu lao ñoäng laøm vieäc trong caùc khu vöïc doanh nghieäp naêm 27 2005 Hình 2.3 Soá löôïng doanh nghieäp taïi Vieät Nam töø naêm 2000 ñeán naêm 31 2005 Hình 2.4 Tyû troïng caùc loaïi hình doanh nghieäp trong toång soá löôïng 33 DNNVV naêm 2005 Hình 2.5 Cô caáu ngaønh ngheà cuûa caùc DNNVV naêm 2005 34 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Trong neàn kinh teá thò tröôøng, doanh nghieäp nhoû vaø vöøa toàn taïi nhö moät söï ñöông nhieân vaø coù moät vai troø raát quan troïng trong vieäc thöïc hieän caùc muïc tieâu kinh teá - xaõ hoäi cuûa moät quoác gia. Doanh nghieäp nhoû vaø vöøa ñöôïc ñaùnh giaù laø hình thöùc toå chöùc kinh doanh thích hôïp ôû trong nhöõng tröôøng hôïp cuï theå, lónh vöïc cuï theå naøo ñoù vì coù nhöõng öu theá veà tính naêng ñoäng, linh hoaït, thích öùng nhanh vôùi yeâu caàu cuûa thò tröôøng treân nhieàu maët.

ÔÛ nöôùc ta xu höôùng aáy cuõng khoâng ngoaïi leä. Vieäc khuyeán khích phaùt trieån caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa, taïo moïi ñieàu kieän ñeå ñoái töôïng doanh nghieäp naøy toàn taïi vaø cuøng phaùt trieån vôùi caùc doanh nghieäp lôùn laø heát söùc caàn thieát, phuø hôïp vôùi chuû tröông chính saùch cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc. Tuy nhieân khaû naêng caïnh tranh cuûa caùc doanh nghieäp naøy coøn coù nhöõng haïn cheá, do vaäy ñeå goùp phaàn naâng cao khaû naêng caïnh tranh, thuùc ñaåy söï phaùt trieån cuûa caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa, ñaëc bieät trong boái caûnh nöôùc ta ñaõ gia nhaäp vaø nay ñang trong tieán trình thöïc hieän caùc cam keát gia nhaäp Toå chöùc Thöông maïi Theá giôùi (WTO), toâi ñaõ choïn ñeà taøi "Naâng cao khaû naêng caïnh tranh cho caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp vaøo WTO" cho luaän vaên Thaïc syõ cuûa mình. Muïc ñích nghieân cöùu Muïc ñích nghieân cöùu cuûa ñeà taøi laø qua phaân tích thöïc traïng cuûa caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa nöôùc ta ñeå neâu leân ñöôïc nhöõng toàn taïi, haïn cheá gaây caûn trôû ñeán khaû naêng caïnh tranh cuõng nhö nhöõng theá maïnh caàn phaùt huy maø caùc doanh nghieäp lôùn khoâng theå coù ñöôïc; tìm nguyeân nhaân, kieán nghò nhöõng bieän phaùp khaéc phuïc nhöõng khoù khaên haïn cheá vaø goùp phaàn naâng cao khaû naêng caïnh tranh cho caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa.

Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Ñeà taøi giôùi haïn nghieân cöùu khaû naêng caïnh tranh caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam moät caùch toång quaùt, khoâng ñi saâu nghieân cöùu doanh nghieäp nhoû vaø vöøa ôû moät lónh vöïc hoaït ñoäng cuï theå naøo caû. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phöông phaùp nghieân cöùu - Luaän vaên söû duïng moät soá phöông phaùp nghieân cöùu khoa hoïc nhö : phöông phaùp lòch söû, phöông phaùp thoáng keâ, phaân tích vaø toång hôïp, … thu thaäp caùc soá lieäu lieân quan ñeå phaân tích söï vaän ñoäng cuûa hieän töôïng nghieân cöùu. - Soá lieäu ñònh löôïng cuûa ñeà taøi ñöôïc thu thaäp vaø phaân tích töø nguoàn soá lieäu cuûa Toång cuïc Thoáng keâ, töø nguoàn soá lieäu caùc cuoäc ñieàu tra nghieân cöùu veà doanh nghieäp nhoû vaø vöøa treân phaïm vi toaøn quoác cuûa Döï aùn naâng cao Naêng löïc Caïnh tranh Vieät Nam (VNCI), Phoøng Thöông maïi vaø Coâng nghieäp Vieät Nam (VCCI), soá lieäu ñieàu tra cuûa Vieän nghieân cöùu Quaûn lyù kinh teá Trung öông (CIEM) phoái hôïp vôùi Coâng ty Taøi chính Quoác teá (IFC) vaø Chöông trình Phaùt trieån Döï aùn Meâ Koâng (MPDF).

Ngoaøi ra, taùc giaû coøn tham khaûo theâm moät soá taøi lieäu töø caùc Websites cuûa Chính phuû, Boä Coâng thöông, Boä Keá hoaïch vaø Ñaàu tö, Cuïc phaùt trieån doanh nghieäp nhoû vaø vöøa (ASMED), … 5. Keát caáu luaän vaên Noäi dung chính cuûa luaän vaên ñöôïc chia laøm ba chöông nhö sau: Chöông 1: Cô sôû lyù luaän cuûa ñeà taøi. Chöông 2: Thöïc traïng veà doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam. Chöông 3: Moät soá giaûi phaùp nhaèm naâng cao khaû naêng caïnh tranh cho caùc doanh nghieäp nhoû vaø vöøa cuûa Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp vaøo WTO.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 CHÖÔNG 1: CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN CUÛA ÑEÀ TAØI 1.1 MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ LYÙ LUAÄN CÔ BAÛN VEÀ KHAÛ NAÊNG CAÏNH TRANH CUÛA DOANH NGHIEÄP 1.1 Quan nieäm veà khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp Coù moät soá quan nieäm khaùc nhau veà khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp nhö sau: - Khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp chính laø khaû naêng duy trì vaø môû roäng thò phaàn, thu lôïi nhuaän cuûa doanh nghieäp trong moâi tröôøng caïnh tranh trong nöôùc vaø ngoaøi nöôùc. - Khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp theå hieän thöïc löïc vaø lôïi theá cuûa noù so vôùi caùc ñoái thuû khaùc trong vieäc thoûa maõn toát nhaát caùc ñoøi hoûi cuûa khaùch haøng ñeå thu lôïi ích ngaøy caøng cao cho doanh nghieäp mình. - Khaû naêng caïnh tranh mang tính chieán löôïc, theå hieän ôû vieäc xaây döïng vaø thöïc hieän thaønh coâng chieán löôïc kinh doanh cuûa doanh nghieäp maø caùc ñoái thuû caïnh tranh khoâng theå hoaëc raát khoù coù theå baét chöôùc hay sao cheùp ñöôïc. Khi nhöõng ñieàu kieän ñoù xuaát hieän, doanh nghieäp seõ coù lôïi theá caïnh tranh “beàn vöõng”.

Tính chaát “beàn vöõng” cuûa lôïi theá caïnh tranh phuï thuoäc vaøo caùc nhaân toá noäi taïi cuûa doanh nghieäp vaø caùc nhaân toá thuoäc moâi tröôøng kinh doanh beân ngoaøi, do ñoù lôïi theá caïnh tranh beàn vöõng seõ khoâng toàn taïi maõi vôùi doanh nghieäp. Doanh nghieäp chæ duy trì ñöôïc lôïi theá ñoù trong moät khoaûng thôøi gian nhaát ñònh, ñoái thuû caïnh tranh seõ coù khaû naêng baét chöôùc ñöôïc chieán löôïc vaø caùch laøm cuûa doanh nghieäp ñeå gaët haùi ñöôïc thaønh coâng. Lôïi theá caïnh tranh cuûa doanh nghieäp toàn taïi nhanh choùng hay laâu daøi tuøy thuoäc vaøo toác ñoä “sao cheùp” chieán löôïc kinh doanh cuûa ñoái thuû caïnh tranh cuûa doanh nghieäp. Töø nhöõng quan ñieåm neâu treân, coù theå ñöa ra moät quan nieäm toång quaùt veà khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp nhö sau: Khaû naêng caïnh tranh cuûa doanh nghieäp theå hieän ôû khaû naêng taïo döïng, duy trì, söû duïng vaø saùng taïo môùi caùc lôïi theá caïnh tranh cuûa doanh nghieäp nhaèm ñaùp öùng toát hôn nhu caàu khaùch haøng (so vôùi caùc ñoái LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 thuû caïnh tranh) vaø ñaït ñöôïc caùc muïc tieâu cuûa doanh nghieäp trong moâi tröôøng caïnh tranh trong nöôùc vaø quoác teá.

1 Quan nieäm naøy cho thaáy neáu doanh nghieäp coù khaû naêng duy trì vaø saùng taïo lieân tuïc caùc lôïi theá caïnh tranh cuûa mình, noù seõ luoân ñi tröôùc caùc ñoái thuû vaø giaønh phaàn thaéng trong cuoäc caïnh tranh ñeå ñaït muïc ñích duy trì vaø môû roäng thò phaàn, gia taêng lôïi nhuaän. Doanh nghieäp coù khaû naêng caïnh tranh maïnh laø doanh nghieäp coù khaû naêng taïo döïng, duy trì vaø phaùt trieån caùc lôïi theá caïnh tranh “beàn vöõng”. Neáu lôïi theá caïnh tranh cuûa doanh nghieäp ñöôïc xaây döïng döïa treân nhöõng yeáu toá deã sao cheùp vaø khoâng ñöôïc ñoåi môùi, saùng taïo thì lôïi theá ñoù seõ nhanh choùng bò “bieán maát” tröôùc caùc aùp löïc caïnh tranh ngaøy caøng gay gaét.