CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÍNH LINH HOẠT TỶ GIÁ VÀ TỰ DO HÓA TÀI KHOẢN VỐN. Trước khi đi sâu vào tìm hiểu tính linh hoạt về tỷ giá và tự do hóa tài khoản vốn ở Việt Nam như thế nào thì ta sơ lược lại phần lý thuyết về linh hoạt tỷ giá và tự do hóa tài khoản vốn, mối liên hệ giữa chúng.1 Linh hoạt tỷ giá 1.1 Khái niệm Nói về các chế độ tỷ giá, thì hiện nay ta có 3 chế độ tỷ giá chính là: chế độ cố định tỷ giá, chế độ thả nổi tự do, và chế độ tỷ giá giữa cố định và thả nổi. Linh hoạt tỷ giá là việc điều hành tỷ giá một cách linh hoạt sao cho phù hợp với hoàn cảnh kinh tế của đất nước. Ngoài chế độ tỷ giá cố định ra thì các chế độ còn lại đều được coi là linh hoạt tỷ giá.1 : Linh hoạt tỷ giá Chế độ trung gian Chế độ Chế độ tỷ giá tỷ giá cố định Linh hoạt tỷ giá thả nổi Nguồn: Tác giả tổng hợp từ giáo trình Tài Chính Quốc Tế 1.2 Ưu và nhược điểm của linh hoạt tỷ giá 1.1 Ưu điểm Ngăn cản sự lây lan của căn bệnh kinh tế, giúp duy trì sự ổn định chung của thị trường quốc tế.
Giảm bớt áp lực can thiệp cho ngân hàng trung ương. Nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường tài chính. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nhược điểm Mặc dù linh hoạt tỷ giá có nhiều ưu điểm nhưng đi kèm theo đó cũng là những nhược điểm mà không ít các quốc gia gặp phải. Đối với các quốc gia có nền kinh tế phát triển không mạnh thì linh hoạt tỷ giá sẽ thường làm trầm trọng thêm các vấn đề của quốc gia đó.
Các quốc gia có nền kinh tế đang phát triển thì vốn rất dễ bị tác động bởi xu hướng bầy đàn nếu như đồng nội tệ rớt giá mạnh do thả nổi tỷ giá.2 Tự do hóa tài khoản vốn 1.1 Khái niệm Tự do hóa tài chính được thực hiện trong nội địa cũng như trong quan hệ với nước ngoài. Tự do hóa tài chính nội địa trong điều kiện thâm hụt ngân sách vẫn tồn tại buộc chính phủ phải dựa vào thị trường tài chính quốc tế để huy động tiết kiệm nước ngoài tài trợ cho thâm hụt. Do vậy, việc xóa bỏ các biện pháp áp chế tài chính nội địa thường đi liền với việc nới lỏng kiểm soát tài khoản vốn. Gỡ bỏ các kiểm soát đối với dòng vốn chảy vào cũng như chảy ra khỏi nền kinh tế được gọi là tự do hóa tài khoản vốn.2 Lợi ích và rủi ro của tự do hóa tài khoản vốn 1.1 Lợi ích Tái phân bổ vốn đầu tư từ nước giàu về vốn nhưng có suất sinh lợi thấp sang nước nghèo về vốn nhưng có suất sinh lợi cao.
Tạo ra cơ hội đa dạng hóa rủi ro (tài sản trong nước có thể được kết hợp trong một danh mục đầu tư quốc tế rộng lớn), từ đó giảm chi phí vốn cho các doanh nghiệp trong nước. Ngoài ra, tự do hóa tài khoản vốn thường đi kèm với việc nhập khẩu các dịch vụ tài chính nước ngoài và tăng hiệu quả của hệ thống tài chính trong nước. Hình thành sự bình đẳng trong hoạt động đầu tư tài chính, các luồng vốn luân chuyển linh hoạt và hiệu quả, tạo điều kiện tiếp cận các luồng vốn quốc tế tăng vốn đầu tư trong nước, chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường tài chính. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn vốn, giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trong và ngoài nước với chi phí thấp, nâng cao tính tự chủ của nhà đầu tư và khả năng phản ứng của thị trường, góp phần hoàn thiện thể chế.
Việc mở cửa thị trường tín dụng làm tăng tính linh hoạt của các doanh nghiệp trước những biến động về hàng hóa và lợi nhuận.2 Rủi ro Cho đến nay, các công trình nghiên cứu vẫn chưa đưa ra được bằng chứng thực tiễn nhất quán về tác động của tự do hóa tài khoản vốn hoàn toàn tới tăng trưởng, giảm nghèo và sự bất ổn định kinh tế là tích cực hay tiêu cực. Nhưng rõ ràng hoạch định chính sách để giảm thiểu phí tổn và phát huy lợi ích của tự do hóa tài chính quốc tế có tầm quan trọng đặc biệt và cũng đầy thách thức. Những lĩnh vực cần chú trọng là chính sách kinh tế vĩ mô, quy định về hoạt động thận trọng áp dụng cho ngân hàng cũng như các tổ chức tài chính phi ngân hàng, thông lệ kế toán – kiểm toán và luật phá sản. Lý do là tự do hóa tài khoản vốn đặc biệt nguy hiểm khi: Kinh tế bất ổn định do không có chính sách quản lý vĩ mô vững mạnh.
Các thông lệ kế toán, kiểm toán và công bố thông tin yếu kém trong khu vực tài chính và doanh nghiệp từ đó làm suy yếu kỷ luật thị trường; Cơ chế giám sát không hữu hiệu, không có quy định về kinh doanh thận trọng và luật phá sản không hoạt động , từ đó dẫn tới hành vi đầu tư rủi ro để hưởng lợi nếu thắng cuộc, cho vay dựa vào quan hệ và tham nhũng. Thêm vào đó, tự do hóa vẫn tạo ra nhiều rủi ro ngay cả cho các hệ thống tài chính được quản lý tốt nếu chỉ bó hẹp trong dòng vốn vay nợ thông qua ngân hàng. Do vậy, tự do hóa dòng vốn cần được tiến hành trên diện rộng bắt đầu tư đầu tư trực tiếp nước ngoài, đầu tư chứng khoán (trái phiếu và cổ phiếu) và vay thương mại dài hạn.3 Mối liên hệ giữa linh hoạt tỷ giá và tự do hóa tài khoản vốn. Linh hoạt tỷ giá và tự do hóa tài khoản vốn là hai mục tiêu trong ba mục tiêu của bộ ba bất khả thi.
Bộ ba bất khả thi là lý thuyết được phát triển bởi Robert Mundell LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 và Marcus Fleming vào thập niên 1960. Bộ ba bất khả thi được phát biểu như sau: một quốc gia không thể đồng thời đạt được tỷ giá cố định, độc lập tiền tệ và hội nhập tài chính.2: Bộ ba bất khả thi Thị trường vốn đóng Chính sách tiền Ổn định tệ độc lập tỷ giá Tỷ giá Tỷ giá cố định thả nổi Hội nhập tài chính Nguồn: Từ giáo trình Tài Chính Quốc Tế(2011) Lý thuyết bộ ba bất khả thi được minh họa như một hình tam giác, một quốc gia không thể đồng thời thực hiên được cả ba mục tiêu đề ra là độc lập tiền tệ, ổn định tỷ giá và hội nhập tài chính. Mỗi quốc gia chỉ có thể chọn cho mình hai trong ba mục tiêu này và từ bỏ mục tiêu còn lại. Linh hoạt tỷ giá và tự do hóa tài khoản vốn là quốc gia đó đang thực hiện hai mục tiêu là độc lập tiền tệ và hội nhập tài chính và buộc phải từ bỏ mục tiêu ổn định tỷ giá.
Với sự lựa chọn này chính phủ quốc gia đó được quyền tự do ấn định lãi suất nhưng đổi lại tỷ giá phải vận hành theo những nguyên tắc của thị trường.4 Các nghiên cứu thực nghiệm về linh hoạt tỷ giá và tự do hóa tài khoản vốn. Trong chương này, chúng ta sẽ đi ngược thời gian để xem các tác giả đi trước trên thế giới đã nhận xét về linh hoạt tỷ giá, tự do hóa tài khoản vốn như thế nào. Việc linh hoạt tỷ giá, tự do hóa tài khoản vốn này có lợi hơn hay tiêu cực hơn cho nền kinh tế của một đất nước, mối quan hệ giữa linh hoạt tỷ giá và tự do hóa tài khoản vốn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Linh hoạt tỷ giá Trong các nghiên cứu trước đây về linh hoạt tỷ giá, có nhiều ý kiến xung quanh vấn đề là nên hay không nên linh họat tỷ giá, linh hoạt tỷ giá có ảnh hưởng tiêu cực hay tích cực đến nền kinh tế của các quốc gia.1 Trường phái ủng hộ linh hoạt tỷ giá có ảnh hưởng tích cực đến nền kinh tế.1: Trường phái ủng hộ linh hoạt tỷ giá có ảnh hưởng tích cực đến nền kinh tế Tác giả Quan điểm Bài trích Sebastian Edwards & Linh hoạt tỷ giá làm tăng “Flexible exchange rates Eduardo Levy Yeyati thêm tăng trưởng cho nền as shock absorbers.” (July 2003) kinh tế của các quốc gia đồng thời có thể hạn chế được các cú sốc kinh tế.
José Manuel Campa , Tỷ giá ảnh hưởng thấp “Exchange rate pass- Linda S. Goldberg (May đến giá nhập khẩu đối với through into import 2002) các quốc gia có tỷ lệ trao prices: a macro or micro đổi hối đoái thấp phenomenon?” Yin-wong Cheung, ( May Không có bằng chứng cho “Nominal Exchange Rate 2007) thấy hệ thống tỷ giá hối Flexibility and real đoái linh hoạt làm nhanh Exchange Rate hơn hoặc chậm hơn việc adjustment: New Evidence điều chỉnh tỷ giá hối đoái from Dual Exchange Rates thực tế. in Developing Countries” Ashima Goyal* and Linh hoạt tỷ giá làm giảm “Risk and Asian Ankita Agarwal, (March rủi ro trong lĩnh vực ngân Exchange Rate 2005) hàng. Đối với các EMEs Regimes” Châu Á thì linh hoạt tỷ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 giá là cần thiết.
Jeffrey Frankel (August Trung quốc nên chọn cơ “On the Renminbi: The 2004) chế linh hoạt tỷ giá hơn là Choice between tỷ giá cố định hiện nay, Adjustment under a Fixed mặc dù đã rất hiệu quả Exchange Rate and đối với kinh tế Trung Adjustment under a Quốc trong thời gian qua, Flexible Rate” trước khi tự do hóa tài chính hơn nữa. Devereux, Chính sách linh hoạt tỷ “Monetary Policy, 2001 giá ổn định đầu ra và có Exchange Rate Flexibility, thể không làm biến động and Exchange Rate Pass- lạm phát cao. Through” Nguồn: Tác giả tổng hợp từ các bài trích của các tác giả Edwards, Campa, Agarwal,… Các tác giả này cho rằng nên linh hoạt tỷ giá vì các lợi ích mà nó đem lại như làm giảm rủi ro cho các ngân hàng thương mại, tăng trưởng kinh tế đồng thời có thể giúp quốc gia đó tránh được các cú sốc kinh tế từ bên ngoài, bên cạnh đó khi linh hoạt tỷ giá đất nước đó sẽ ổn định được đầu ra mà kèm theo đó là không làm biến động lạm phát cao.2 Trường phái ủng hộ linh hoạt tỷ giá có ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế.2: Trường phái ủng hộ linh hoạt tỷ giá có ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế Tác giả Quan điểm Bài trích Michael B.