BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---oOo --- NGUYỄN THỊ ÁI HIỆU ỨNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH, THÁNG 10/2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---oOo --- NGUYỄN THỊ ÁI HIỆU ỨNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 Người hướng dẫn khoa học TS. NGUYỄN TẤN HOÀNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH, THÁNG 10/2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN ---oOo --- Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự hỗ trợ của Thầy hướng dẫn là TS.
Nguyễn Tấn Hoàng. Các nội dung nghiên cứu trong đề tài này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau được ghi trong phần tài liệu tham khảo. Ngoải ra trong luận văn cũng sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu từ các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác và đều được chú thích nguồn gốc để dễ tra cứu, kiểm chứng.
Nếu phát hiện có bất kỳ gian lận nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả luận văn của mình. HCM ngày 10 tháng 10 năm 2012 Tác giả Nguyễn Thị Ái LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN ---oOo --- Đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy hướng dẫn là TS. Nguyễn Tấn Hoàng đã tận tình hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể quý thầy cô đã truyền đạt kiến thức quý báu cho tôi trong suốt khóa học.
Nhân đây tôi cũng xin cảm ơn đến Ban Lãnh Đạo, các anh chị em đồng nghiệp CN Công ty CP TM & ĐT Barotex Việt Nam đã hỗ trợ, động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt khóa học và thực hiện tốt luận văn này. Sau cùng tôi xin cảm ơn ba mẹ, anh em và bạn bè đã luôn quan tâm, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học và làm luận văn. Tác giả Nguyễn Thị Ái LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC TÓM TẮT. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY .1 Các nghiên cứu về hiệu ứng đường cong J .2 Một số nghiên cứu về điều kiện Marshall – Lerner .3 Phân tích cụ thể một số nghiên cứu gần đây.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Lựa chọn mô hình, giải thích các biến số .2 Dữ liệu nghiên cứu. CHẠY MÔ HÌNH VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Kiểm định tính dừng của của chuỗi dữ liệu thời gian (Unit root test) .2 Kiểm định đồng liên kết Johansen (Johansen Cointegration Test) .1 Chạy kiểm định .2 Hiệu ứng dài hạn dựa trên phân tích đồng kết hợp .3 Hiệu ứng ngắn hạn thông qua mô hình ECM – Cơ chế hiệu chỉnh sai số (Error – Correction Mechnism). 38 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT NHTW Ngân hàng Trung Ương NHTM Ngân hàng Thương Mại NHNN Ngân hàng Nhà Nước TTCK Thị trường chứng khoán CSTT Chính sách tiền tệ TGHĐ Tỷ giá hối đoái XNK Xuất nhập khẩu CCTM Cán cân thương mại GSO Tổng cục thống kê IMF Quỹ tiền tệ quốc tế ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á EU Liên minh Châu Âu GDP Tổng sản phẩm quốc nội ML Điều kiện Marshall – Lerner THB Đồng Bath Thái Lan AUD Đô la Úc TWD Đài tệ CNY Đồng Nhân dân tệ USD Đô la Mỹ EUR Đồng Euro VND Đồng Việt Nam GBP Đồng Bảng Anh HKD Đô la Hồng Kông JPY Đồng Yên Nhật MYR Đồng Ringit Malaysia PHP Đồng Peso Philippines KRW Đồng Won của Hàn Quốc RUB Đồng Rúp của Nga REER Tỷ giá hối đoái thực đa phương FRF Đồng franc Pháp RER Tỷ giá hối đoái thực song phương NER Tỷ giá hối đoái danh nghĩa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Hiệu ứng đường cong J Hình 2.2: Phản ứng của cán cân thương mại Maylaysia đối với tỷ giá thực song phương Hình 2.3: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Inđônêxia – Nhật Bản Hình 2.4: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Inđônêxia – Mỹ Hình 2.5: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Malaysia – Nhật Bản Hình 2.6: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER Malaysia – Mỹ Hình 2.7: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Thái Lan – Nhật Bản Hình 2.8: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Thái Lan – Mỹ Hình 2.9: Phản ứng của cán cân thương mại Paskistan đối với REER DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Tỷ trọng xuất/nhập khẩu theo quý của Việt Nam giai đoạn 2001- 2011 Bảng 3.2: Tốc độ tăng trưởng thu nhập của Việt Nam (năm trước =100) Bảng 3.3: Tốc độ tăng trưởng thu nhập của Việt Nam (năm trước =100) Bảng 3.4: Kết quả tính toán tỷ giá hối đoái thực đa phương Bảng 4.1: Kết quả kiểm định tính dừng các biến số TB, Ln(REER), Ln(GDPvn), Ln(GDPw) Bảng 4.2: Kết quả kiểm định đồng liên kết Johasen theo thống kê Trace Bảng 4.3: Kết quả kiểm định đồng liên kết Johasen theo thống kê Max-Eigen Bảng 4.4 : Kết quả mô hình hồi quy đồng liên kết Bảng 4.5: Giá trị Akaike Information Creation tại các độ trễ khác nhau Bảng 4.6: Hiệu ứng ngắn hạn của REER lên X/M qua mô hình ECM Phụ lục 1: Xuất nhập khẩu và tỷ giá theo quý giai đoạn 2001 – 2011 Phụ lục 2: Chỉ số GDP trung bình của các nước và GDP của Việt Nam giai đoạn 2001-2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 TÓM TẮT Trong bài nghiên cứu, mục tiêu của tác giá là đo lường hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương REER lên hoạt động thương mại của Việt Nam. Số liệu được sử dụng trong nghiên cứu nằm trong giai đoạn 2001-2011.
Rổ tiền tệ tác giả sử dụng để tính tỷ giá thực đa phương bao gồm đồng tiền của 15 đối tác thương mại có khả năng đại diện cao, đồng tiền mạnh, và có hoạt động thương mại với Việt Nam lớn, có nhiều tiềm năng kinh tế trong tương lai. Đó là các nước: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Úc, Singapore, Đức, Hàn Quốc, Malaysia, Đài Loan, Pháp, Thái Lan, Hồng Kông, Anh, Nga, Philippines. Riêng hai nước Pháp và Đức, tác giả sử dụng đồng tiền chung Euro. Kế thừa mô hình trong nghiên cứu của một số tác giả về hiệu ứng của tỷ giá thực đa phương lên cán cân thương mại, như tác giả Sulaiman D.
Mohammad (2010) nghiên cứu trong trường hợp của Pakistan, Ng Yuen-Ling, Har Wai-Mun, Tan Geoi-Mei (2008) về trường hợp của Malaysia và tác giả Bahmani Oskooee và Kantipong (2001) về trường hợp của Thái Lan, kết quả nghiên cứu cho thấy tồn tại hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương lên cán cân thương mại của Việt Nam trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn. Khi có một sự phá giá thực của đồng nội tệ, cán cân thương mại của Việt Nam đã được cải thiện. Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của điều kiện hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshell – Lerner trong trường hợp của Việt Nam. Trong bài tác giả sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị unit root test pháp Augmented Dickey – Fuller (ADF) để kiểm định tính dừng của các biến, kết quả cho thấy các biến đều dừng ở mức sai phân bậc 1 (1st difference).
Bước tiếp theo tác giả kiểm định đồng liên kết giữa chuỗi các biến trong mô hình (cointergration test) bằng phương pháp Jonhansen, kết quả cho thấy có sự tồn tại đồng liên kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 giữa các biến trong dài hạn, từ đó phân tích hệ số tác động của tỷ giá hối đoái thực đa phương lên cán cân thương mại trong dài hạn. Do các biến có tồn tại đồng liên kết nên tác giả lựa chọn mô hình chữa lỗi vector ECM để phân tích hiệu ứng ngắn hạn của tỷ giá hối đối lên cán cân thương mại. Kết quả cho thấy trong ngắn hạn, một sự phá giá trong tỷ giá hối đoái thực đa phương làm xấu đi cán cân thương mại, sau đó mới được cải thiện trong dài hạn. Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của cả hiệu ứng đường cong J và điều kiện Mashell Lerner trong trường hợp nghiên cứu của Việt Nam.
GIỚI THIỆU Sự mất cân đối của cán cân thương mại là đề tài thường được rất nhiều nhà nghiên cứu chú trọng. Nếu cán cân thương mại thâm hụt kéo dài sẽ kéo theo tình trạng khan hiếm ngoại tệ, khủng hoảng ngoại tệ, khiến một nước mất khả năng thanh toán trong các giao dịch ngoài quốc gia, và để lại nhiều hệ quả nghiêm trọng cho nền kinh tế. Do đó làm thế nào để cải thiện cán cân thương mại là một vấn đề vô cùng nan giải cho những nhà hoạch định chính sách của Việt Nam. Giữa các yếu tố tác động lên các cân thương mại như GDP trong nước, GDP nước ngoài, giá cả hàng hóa và tỷ giá hối đoái thì tỷ giá hối đoái được coi là một yếu tố vô cùng quan trọng do bởi những ảnh hưởng to lớn của nó đến hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia.
Từ 2001-2011, Việt Nam đã trải qua rất nhiều đợt phá giá, liên tiếp thay đổi biên độ dao động tỷ giá (8 lần điều chỉnh biên độ dao động), kết quả là tỷ giá hối đoái danh nghĩa tăng lên rất cao. Tuy nhiên song song đó, thâm hụt cán cân thương mại của Việt Nam lại không giảm tương ứng mà ngược lại còn có chiều hướng gia tăng, mức thâm hụt đạt tới mức kỷ lục 14,1 tỷ USD và 18 tỷ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 USD trong các năm 2007 và 2008. Vấn đề đặt ra là liệu tỷ giá hối đoái và hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam có quan hệ với nhau không, phá giá liệu có làm giảm thâm hụt cán cân thương mại của Việt Nam không? Căn cứ vào ngang giá sức mua dựa trên mức chênh lệch lạm phát giữa các nước, tác giả sử dụng tỷ giá hối đoái thực đa phương để nghiên cứu hiệu ứng lên cán cân thương mại. Trong bài nghiên cứu tác giả tiến hành đo lường hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương giữa Việt Nam với 15 đối tác thương mại lên cán cân thương mại của Việt Nam trong ngắn hạn và dài hạn.