Luận văn Thạc sĩ UEH: Hiệu ứng của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích hiệu ứng của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề này.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ái
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tấn Hoàng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Hiệu Ứng Của Tỷ Giá Hối Đoái Lên Cán Cân Thương Mại Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. TÓM TẮT
• 2. GIỚI THIỆU
• 3. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 3.1. Các nghiên cứu về hiệu ứng đường cong J
• 3.2. Một số nghiên cứu về điều kiện Marshall – Lerner
• 3.3. Phân tích cụ thể một số nghiên cứu gần đây
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Lựa chọn mô hình, giải thích các biến số
• 4.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 5. CHẠY MÔ HÌNH VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Kiểm định tính dừng của của chuỗi dữ liệu thời gian (Unit root test)
• 5.2. Kiểm định đồng liên kết Johansen (Johansen Cointegration Test)
• 5.2.1. Chạy kiểm định
• 5.2.2. Hiệu ứng dài hạn dựa trên phân tích đồng kết hợp
• 5.3. Hiệu ứng ngắn hạn thông qua mô hình ECM – Cơ chế hiệu chỉnh sai số (Error – Correction Mechnism)
• PHỤ LỤC 1: Xuất nhập khẩu và tỷ giá theo quý giai đoạn 2001 – 2011
• PHỤ LỤC 2: Chỉ số GDP trung bình của các nước và GDP của Việt Nam giai đoạn 2001-2010

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu ứng của tỷ giá hối đoái lên cán cân thương mại Việt Nam

Cán cân thương mại là một chỉ số quan trọng trong kinh tế, phản ánh sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia. Tỷ giá hối đoái có tác động lớn đến cán cân thương mại, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa. Nghiên cứu này sẽ phân tích hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương lên cán cân thương mại của Việt Nam trong giai đoạn 2001-2011.

1.1. Tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại Khái niệm cơ bản

Tỷ giá hối đoái là giá trị của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Cán cân thương mại là sự chênh lệch giữa giá trị hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu. Sự thay đổi của tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa, từ đó tác động đến hoạt động xuất nhập khẩu.

1.2. Tình hình kinh tế Việt Nam giai đoạn 2001 2011

Trong giai đoạn này, Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế trong nước mà còn tác động đến các mối quan hệ thương mại quốc tế.

II. Vấn đề và thách thức trong việc cải thiện cán cân thương mại

Cán cân thương mại thâm hụt kéo dài có thể dẫn đến khủng hoảng ngoại tệ và mất khả năng thanh toán. Các nhà hoạch định chính sách cần phải tìm ra giải pháp hiệu quả để cải thiện tình hình này. Vấn đề đặt ra là liệu tỷ giá hối đoái có thể là một công cụ hữu hiệu trong việc cải thiện cán cân thương mại hay không.

2.1. Nguyên nhân gây thâm hụt cán cân thương mại

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thâm hụt cán cân thương mại, bao gồm sự gia tăng nhập khẩu, giảm xuất khẩu, và sự biến động của tỷ giá hối đoái. Việc phân tích các nguyên nhân này là cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục.

2.2. Tác động của chính sách tiền tệ đến cán cân thương mại

Chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái, từ đó tác động đến cán cân thương mại. Việc điều chỉnh chính sách tiền tệ cần phải được thực hiện một cách thận trọng để tránh gây ra những tác động tiêu cực.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu ứng của tỷ giá hối đoái

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích định lượng để đo lường hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương lên cán cân thương mại. Các mô hình hồi quy và kiểm định đồng liên kết sẽ được áp dụng để xác định mối quan hệ giữa các biến.

3.1. Mô hình hồi quy và kiểm định đồng liên kết

Mô hình hồi quy sẽ giúp xác định mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Kiểm định đồng liên kết sẽ được sử dụng để xác định sự tồn tại của mối quan hệ dài hạn giữa các biến.

3.2. Dữ liệu nghiên cứu và nguồn gốc

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các nguồn chính thức như Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước. Thời gian nghiên cứu từ năm 2001 đến 2011, với các biến số được lựa chọn phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshall-Lerner trong trường hợp của Việt Nam. Sự phá giá thực của đồng nội tệ có thể cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn, nhưng có thể gây ra tác động tiêu cực trong ngắn hạn.

4.1. Hiệu ứng đường cong J trong cán cân thương mại

Hiệu ứng đường cong J mô tả hiện tượng cán cân thương mại xấu đi trong ngắn hạn và cải thiện trong dài hạn. Nghiên cứu cho thấy Việt Nam cũng tuân theo hiện tượng này, với sự cải thiện rõ rệt sau một thời gian.

4.2. Ứng dụng chính sách tỷ giá hối đoái

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh tỷ giá hối đoái một cách hợp lý, nhằm cải thiện cán cân thương mại và ổn định nền kinh tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ giá hối đoái có tác động quan trọng đến cán cân thương mại của Việt Nam. Việc điều chỉnh tỷ giá hối đoái cần được thực hiện một cách thận trọng để đảm bảo sự ổn định kinh tế. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ này để có những chính sách phù hợp.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ giá hối đoái thực đa phương có ảnh hưởng đến cán cân thương mại của Việt Nam, với sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshall-Lerner.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu thêm về các yếu tố khác ảnh hưởng đến cán cân thương mại, cũng như tác động của các chính sách kinh tế vĩ mô đến tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2001-2011, nền kinh tế Việt Nam chứng kiến những biến động sâu sắc trong chính sách tỷ giá khi Ngân hàng Nhà nước tiến hành tới 8 lần điều chỉnh nới rộng biên độ dao động và nhiều đợt phá giá danh nghĩa tiền tệ. Tuy nhiên, thay vì thu hẹp, thâm hụt thương mại liên tục leo thang và lập các mức kỷ lục lần lượt là 14,1 tỷ USD năm 2007 và 18,0 tỷ USD năm 2008. Thực trạng nan giải này đặt ra câu hỏi cốt lõi cho các nhà hoạch định chính sách: Liệu việc điều chỉnh tỷ giá hối đoái có thực sự tạo đòn bẩy cải thiện cán cân ngoại thương của Việt Nam hay không?

Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế Tài chính – Ngân hàng của tác giả Nguyễn Thị Ái tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh tập trung giải quyết bài toán trên thông qua việc đo lường lượng hóa hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương (REER) lên cán cân thương mại Việt Nam. Nghiên cứu xác lập mục tiêu đánh giá toàn diện tác động ngắn hạn và dài hạn của việc phá giá thực, đồng thời kiểm định sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshall-Lerner. Phạm vi nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu theo quý trong 11 năm (từ quý 1/2001 đến quý 4/2011) với rổ tiền tệ đại diện từ 15 đối tác thương mại trọng điểm. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm vững chắc, giúp định lượng chính xác độ trễ chính sách từ 2 đến 3 quý và mức cải thiện thương mại dài hạn đạt 0,88% tương ứng với 1% phá giá thực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết cán cân thương mại truyền thống và hiện đại, trọng tâm là điều kiện Marshall-Lerner và lý thuyết hiệu ứng đường cong J do nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Paul Krugman phát triển từ năm 1991. Điều kiện Marshall-Lerner phát biểu rằng việc phá giá đồng nội tệ chỉ cải thiện cán cân thương mại khi và chỉ khi tổng giá trị tuyệt đối của độ co giãn của cầu xuất khẩu và độ co giãn của cầu nhập khẩu theo giá lớn hơn 1. Khi điều kiện này được thỏa mãn trong dài hạn, sự sụt giảm giá trị thực của đồng nội tệ sẽ thúc đẩy sản lượng xuất khẩu và giảm khối lượng nhập khẩu.

Bên cạnh đó, mô hình tiếp thu các phát triển thực nghiệm từ các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu như nghiên cứu của Bahmani-Oskooee và Kantipong (2001) tại Thái Lan, Olugbenga Onafowora (2003) tại các nước ASEAN và Mohammad (2010) tại Pakistan. Các khái niệm trung tâm được chuẩn hóa bao gồm: tỷ giá hối đoái thực đa phương (REER) được tính toán theo trọng số thương mại và mức chênh lệch chỉ số giá tiêu dùng CPI; cán cân thương mại (TB) đo lường bằng tỷ số kim ngạch xuất khẩu trên nhập khẩu (X/M); cùng các chỉ số thu nhập thực tế trong nước (GDPvn) và thu nhập bình quân của 15 đối tác thương mại đối tác (GDPw).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tập dữ liệu chuỗi thời gian theo quý gồm 44 quan sát liên tục từ quý 1/2001 đến quý 4/2011. Nguồn dữ liệu được trích xuất từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB). Năm 2001 được chọn làm năm gốc chuẩn do tính ổn định kinh tế vĩ mô và cân bằng ngoại thương. Rổ tiền tệ tính REER bao gồm 15 quốc gia và vùng lãnh thổ chiếm tỷ trọng giao thương áp đảo với Việt Nam: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Úc, Singapore, Đức, Hàn Quốc, Malaysia, Đài Loan, Pháp, Thái Lan, Hồng Kông, Anh, Nga và Philippines.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích chuỗi thời gian đa biến bắt nguồn từ việc loại trừ hiện tượng hồi quy giả mạo (spurious regression). Tác giả áp dụng quy trình kiểm định ba bước chặt chẽ:

• Kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) nhằm xác định bậc tích hợp của chuỗi dữ liệu.
• Kiểm định đồng liên kết Johansen đa biến dựa trên thống kê Trace và Max-Eigen để tìm mối quan hệ cân bằng dài hạn.
• Mô hình hiệu chỉnh sai số dạng vector (ECM) với độ trễ tối ưu bằng 5 quý được lựa chọn theo tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC = -17,80036) nhằm mô hình hóa chính xác các biến động và độ co giãn trong ngắn hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm kinh tế lượng đem lại các kết quả có ý nghĩa thống kê vượt trội:

• Tính dừng đồng bậc của dữ liệu: Kiểm định ADF cho thấy toàn bộ 4 chuỗi dữ liệu ln(TB), ln(REER), ln(GDPvn), ln(GDPw) đều không dừng ở chuỗi gốc nhưng đạt trạng thái dừng vững chắc ở sai phân bậc 1 với mức ý nghĩa 5% (tất cả các biến đều tích hợp bậc 1, I(1)).
• Tồn tại 2 mối liên kết dài hạn: Kiểm định Johansen xác nhận sự tồn tại của 2 vector đồng liên kết với thống kê Trace đạt 69,98 (vượt trội so với giá trị tới hạn 47,86) và thống kê Max-Eigen đạt 32,41 (lớn hơn giá trị tới hạn 27,58) tại mức ý nghĩa p-value bằng 0,0110.
• Thỏa mãn điều kiện Marshall-Lerner trong dài hạn: Phương trình đồng liên kết cho thấy hệ số hồi quy của ln(REER) mang dấu dương đạt mức +0,877892 ở mức ý nghĩa 5%. Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, một sự phá giá thực 1% của đồng Việt Nam sẽ giúp tỷ số xuất nhập khẩu tăng 0,88% trong dài hạn.
• Xác nhận sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J: Mô hình ECM chỉ ra rằng trong ngắn hạn, hệ số tác động trễ của REER mang dấu âm rõ nét: quý 1 trễ đạt hệ số -0,578764 và quý 2 trễ đạt -0,830431, tiếp tục kéo dài ở quý 3 với -0,498417. Điều này chứng minh sự mất giá tiền tệ ban đầu khiến cán cân thương mại suy giảm trong 3 quý đầu tiên trước khi bắt đầu chuyển hướng phục hồi tích cực.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thực tế của cán cân thương mại Việt Nam giai đoạn 2001-2011 hoàn toàn tương thích với mô hình lý thuyết đường cong J cổ điển. Hiện tượng thâm hụt ngoại thương gia tăng ngay sau các đợt điều chỉnh tỷ giá xuất phát từ việc hiệu ứng giá cả (Price Effect) lấn át hiệu ứng số lượng (Volume Effect) trong ngắn hạn. Do hợp đồng ngoại thương đã ký kết từ trước và thói quen tiêu dùng chưa kịp thích nghi, chi phí nhập khẩu nguyên nhiên liệu tính bằng nội tệ tăng vọt ngay lập tức. Trong khi đó, khối lượng hàng hóa xuất khẩu cần một khoảng thời gian trễ nhất định để mở rộng công suất sản xuất và tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới.

Dữ liệu thực nghiệm của mô hình có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Function), biểu diễn đường phản ứng của tỷ số xuất nhập khẩu tụt dốc hình chữ V/J trong 3 quý đầu và vươn lên mạnh mẽ qua trục cân bằng từ quý thứ 4 trở đi. Mặt khác, bảng hồi quy đồng liên kết đa biến cho thấy thu nhập trong nước tăng 1% giúp cán cân thương mại cải thiện 2,41%, phản ánh năng lực sản xuất hàng hóa thay thế nhập khẩu ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, chỉ số giải thích R-square của mô hình đạt 35,47% trong dài hạn và 25,74% trong ngắn hạn, cho thấy cán cân thương mại Việt Nam còn chịu sự chi phối mạnh mẽ từ quá trình hội nhập WTO và nhu cầu nhập khẩu máy móc thiết bị phục vụ công nghiệp hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng từ mô hình kinh tế lượng, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm khuyến nghị chính sách có tính thực tiễn cao:

• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Chuyển dịch cơ chế điều hành tỷ giá từ neo cố định danh nghĩa sang quản lý tỷ giá thực đa phương thả nổi có kiểm soát dựa trên rổ 15 đồng tiền chủ chốt. Mục tiêu duy trì chỉ số REER dao động quanh ngưỡng cân bằng 100 điểm với biên độ sai lệch không quá 2% đến 3% trong giai đoạn 2013-2015, tránh tình trạng định giá đồng nội tệ quá cao gây tổn hại năng lực cạnh tranh xuất khẩu.
• Bộ Công Thương phối hợp các hiệp hội ngành hàng: Đẩy mạnh chiến lược công nghiệp hỗ trợ nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa của các mặt hàng gia công chủ lực như dệt may, da giày, linh kiện điện tử từ mức 30% lên tối thiểu 55% trong lộ trình 5 năm. Động thái này giúp giảm bớt tỷ trọng nhập khẩu nguyên phụ liệu trung gian, từ đó triệt tiêu tác động tiêu cực của hiệu ứng giá cả trong ngắn hạn khi phá giá nội tệ.
• Bộ Tài chính và hệ thống các Ngân hàng Thương mại: Khẩn trương xây dựng và chuẩn hóa thị trường công cụ phái sinh tiền tệ (hợp đồng kỳ hạn Forward, hợp đồng hoán đổi Swap, hợp đồng quyền chọn Option). Đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 65% đến 70% doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô vừa và lớn tiếp cận các công cụ phòng hộ rủi ro tỷ giá trước năm 2015, giúp ổn định dòng tiền trong các giai đoạn tỷ giá biến động mạnh.
• Cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Chủ động tái cơ cấu chuỗi cung ứng, mở rộng khai thác các thị trường đối tác tiềm năng có tính bù trừ thương mại cao, phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bền vững từ 10% đến 12%/năm, giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn nguyên liệu định giá bằng ngoại tệ đơn lẻ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật đa chiều cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Cung cấp cơ sở thực nghiệm định lượng về độ trễ chính sách từ 2 đến 3 quý của tỷ giá, hỗ trợ tính toán thời điểm và liều lượng can thiệp thị trường ngoại hối một cách khoa học.
• Chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô và thị trường tài chính: Sử dụng khung phân tích Johansen và mô hình ECM cùng bộ dữ liệu 44 quý làm mô hình tham chiếu để dự báo xu hướng cán cân thanh toán quốc tế và biến động tỷ giá hối đoái.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Nguồn tài liệu học thuật giá trị để tham khảo phương pháp tính toán chỉ số REER đa phương 15 đồng tiền, kỹ thuật xử lý dữ liệu chuỗi thời gian và cách kiểm định điều kiện Marshall-Lerner.
• Ban lãnh đạo và giám đốc tài chính tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Nắm bắt quy luật phản ứng của dòng chảy thương mại để xây dựng kế hoạch quản trị rủi ro hối đoái, định giá sản phẩm xuất khẩu và tối ưu hóa hợp đồng mua bán nguyên liệu quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ giá hối đoái thực đa phương (REER) phản ánh điều gì khác biệt so với tỷ giá danh nghĩa?

Tỷ giá danh nghĩa chỉ biểu thị mức quy đổi đơn thuần giữa hai đồng tiền, trong khi REER đo lường sức mua tương đối của đồng nội tệ so với rổ 15 đồng tiền đối tác thương mại sau khi đã điều chỉnh chênh lệch lạm phát CPI. REER phản ánh chính xác năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế thực tế của một quốc gia.

Tại sao việc phá giá tiền tệ lại làm cán cân thương mại Việt Nam suy giảm trong 3 quý đầu?

Hiện tượng này xảy ra do độ trễ thích nghi của thị trường theo hiệu ứng đường cong J. Khi phá giá, giá hàng nhập khẩu tính bằng nội tệ tăng ngay lập tức trong khi khối lượng nhập khẩu chưa kịp giảm và khối lượng xuất khẩu chưa thể tăng ngay do các hợp đồng thương mại đã chốt sẵn từ trước.

Điều kiện Marshall-Lerner có được thỏa mãn tại Việt Nam trong dài hạn không?

Kết quả kiểm định đồng liên kết Johansen khẳng định điều kiện Marshall-Lerner hoàn toàn được thỏa mãn tại Việt Nam trong dài hạn. Hệ số ước lượng của REER đạt giá trị dương +0,877892, chứng minh rằng sự mất giá thực của đồng nội tệ có tác động tích cực thúc đẩy tỷ số xuất nhập khẩu tăng trưởng bền vững.

Tại sao thu nhập trung bình của 15 đối tác thương mại lại có hệ số âm đối với cán cân thương mại dài hạn?

Hệ số âm -3,328926 của thu nhập nước ngoài phản ánh tính chất thương mại đặc thù của Việt Nam. Khi thu nhập đối tác tăng, họ có xu hướng gia tăng đầu tư hoặc đẩy mạnh sản xuất các mặt hàng thay thế tự cung cấp, đồng thời nhập khẩu các mặt hàng công nghệ cao thay vì các mặt hàng sơ chế và gia công từ Việt Nam.

Độ trễ tối ưu 5 quý trong mô hình ECM có ý nghĩa kinh tế lượng như thế nào?

Độ trễ 5 quý được xác định theo tiêu chuẩn thông tin Akaike tối ưu (AIC = -17,80036). Giá trị này cho thấy các quyết định tỷ giá và biến động vĩ mô cần khoảng thời gian hơn 1 năm để phát huy và truyền dẫn đầy đủ toàn bộ tác động lan tỏa vào mọi mắt xích của hoạt động ngoại thương.

Kết luận

• Luận văn lượng hóa thành công tác động của tỷ giá hối đoái thực đa phương (REER) lên cán cân thương mại Việt Nam giai đoạn 2001-2011 với chuỗi số liệu 44 quý và rổ 15 đồng tiền.
• Bằng chứng thực nghiệm xác nhận sự tồn tại đồng thời của hiệu ứng đường cong J trong ngắn hạn (thâm hụt kéo dài từ quý 1 đến quý 3) và điều kiện Marshall-Lerner trong dài hạn (hệ số co giãn đạt +0,877892).
• Tốc độ tăng trưởng thu nhập quốc nội đóng góp tích cực vào việc cải thiện tỷ lệ xuất nhập khẩu với hệ số tác động dài hạn đạt +2,410960.
• Lộ trình chính sách tiếp theo cần ưu tiên quản phối hợp linh hoạt giữa tỷ giá thực cân bằng, kiểm soát lạm phát và phát triển công nghiệp phụ trợ trong giai đoạn trung hạn 3 đến 5 năm.
• Công trình là tài liệu tham khảo học thuật nền tảng dành cho các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và doanh nghiệp quan tâm đến chính sách tỷ giá và ngoại thương Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---oOo --- NGUYỄN THỊ ÁI HIỆU ỨNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH, THÁNG 10/2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---oOo --- NGUYỄN THỊ ÁI HIỆU ỨNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 Người hướng dẫn khoa học TS. NGUYỄN TẤN HOÀNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH, THÁNG 10/2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN ---oOo --- Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự hỗ trợ của Thầy hướng dẫn là TS.

Nguyễn Tấn Hoàng. Các nội dung nghiên cứu trong đề tài này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau được ghi trong phần tài liệu tham khảo. Ngoải ra trong luận văn cũng sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu từ các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác và đều được chú thích nguồn gốc để dễ tra cứu, kiểm chứng.

Nếu phát hiện có bất kỳ gian lận nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả luận văn của mình. HCM ngày 10 tháng 10 năm 2012 Tác giả Nguyễn Thị Ái LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN ---oOo --- Đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy hướng dẫn là TS. Nguyễn Tấn Hoàng đã tận tình hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể quý thầy cô đã truyền đạt kiến thức quý báu cho tôi trong suốt khóa học.

Nhân đây tôi cũng xin cảm ơn đến Ban Lãnh Đạo, các anh chị em đồng nghiệp CN Công ty CP TM & ĐT Barotex Việt Nam đã hỗ trợ, động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt khóa học và thực hiện tốt luận văn này. Sau cùng tôi xin cảm ơn ba mẹ, anh em và bạn bè đã luôn quan tâm, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học và làm luận văn. Tác giả Nguyễn Thị Ái LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TÓM TẮT. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY .1 Các nghiên cứu về hiệu ứng đường cong J .2 Một số nghiên cứu về điều kiện Marshall – Lerner .3 Phân tích cụ thể một số nghiên cứu gần đây.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Lựa chọn mô hình, giải thích các biến số .2 Dữ liệu nghiên cứu. CHẠY MÔ HÌNH VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Kiểm định tính dừng của của chuỗi dữ liệu thời gian (Unit root test) .2 Kiểm định đồng liên kết Johansen (Johansen Cointegration Test) .1 Chạy kiểm định .2 Hiệu ứng dài hạn dựa trên phân tích đồng kết hợp .3 Hiệu ứng ngắn hạn thông qua mô hình ECM – Cơ chế hiệu chỉnh sai số (Error – Correction Mechnism). 38 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT NHTW Ngân hàng Trung Ương NHTM Ngân hàng Thương Mại NHNN Ngân hàng Nhà Nước TTCK Thị trường chứng khoán CSTT Chính sách tiền tệ TGHĐ Tỷ giá hối đoái XNK Xuất nhập khẩu CCTM Cán cân thương mại GSO Tổng cục thống kê IMF Quỹ tiền tệ quốc tế ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á EU Liên minh Châu Âu GDP Tổng sản phẩm quốc nội ML Điều kiện Marshall – Lerner THB Đồng Bath Thái Lan AUD Đô la Úc TWD Đài tệ CNY Đồng Nhân dân tệ USD Đô la Mỹ EUR Đồng Euro VND Đồng Việt Nam GBP Đồng Bảng Anh HKD Đô la Hồng Kông JPY Đồng Yên Nhật MYR Đồng Ringit Malaysia PHP Đồng Peso Philippines KRW Đồng Won của Hàn Quốc RUB Đồng Rúp của Nga REER Tỷ giá hối đoái thực đa phương FRF Đồng franc Pháp RER Tỷ giá hối đoái thực song phương NER Tỷ giá hối đoái danh nghĩa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Hiệu ứng đường cong J Hình 2.2: Phản ứng của cán cân thương mại Maylaysia đối với tỷ giá thực song phương Hình 2.3: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Inđônêxia – Nhật Bản Hình 2.4: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Inđônêxia – Mỹ Hình 2.5: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Malaysia – Nhật Bản Hình 2.6: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER Malaysia – Mỹ Hình 2.7: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Thái Lan – Nhật Bản Hình 2.8: Phản ứng của X/M Inđônêxia vởi RER, Thái Lan – Mỹ Hình 2.9: Phản ứng của cán cân thương mại Paskistan đối với REER DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Tỷ trọng xuất/nhập khẩu theo quý của Việt Nam giai đoạn 2001- 2011 Bảng 3.2: Tốc độ tăng trưởng thu nhập của Việt Nam (năm trước =100) Bảng 3.3: Tốc độ tăng trưởng thu nhập của Việt Nam (năm trước =100) Bảng 3.4: Kết quả tính toán tỷ giá hối đoái thực đa phương Bảng 4.1: Kết quả kiểm định tính dừng các biến số TB, Ln(REER), Ln(GDPvn), Ln(GDPw) Bảng 4.2: Kết quả kiểm định đồng liên kết Johasen theo thống kê Trace Bảng 4.3: Kết quả kiểm định đồng liên kết Johasen theo thống kê Max-Eigen Bảng 4.4 : Kết quả mô hình hồi quy đồng liên kết Bảng 4.5: Giá trị Akaike Information Creation tại các độ trễ khác nhau Bảng 4.6: Hiệu ứng ngắn hạn của REER lên X/M qua mô hình ECM Phụ lục 1: Xuất nhập khẩu và tỷ giá theo quý giai đoạn 2001 – 2011 Phụ lục 2: Chỉ số GDP trung bình của các nước và GDP của Việt Nam giai đoạn 2001-2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 TÓM TẮT Trong bài nghiên cứu, mục tiêu của tác giá là đo lường hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương REER lên hoạt động thương mại của Việt Nam. Số liệu được sử dụng trong nghiên cứu nằm trong giai đoạn 2001-2011.

Rổ tiền tệ tác giả sử dụng để tính tỷ giá thực đa phương bao gồm đồng tiền của 15 đối tác thương mại có khả năng đại diện cao, đồng tiền mạnh, và có hoạt động thương mại với Việt Nam lớn, có nhiều tiềm năng kinh tế trong tương lai. Đó là các nước: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Úc, Singapore, Đức, Hàn Quốc, Malaysia, Đài Loan, Pháp, Thái Lan, Hồng Kông, Anh, Nga, Philippines. Riêng hai nước Pháp và Đức, tác giả sử dụng đồng tiền chung Euro. Kế thừa mô hình trong nghiên cứu của một số tác giả về hiệu ứng của tỷ giá thực đa phương lên cán cân thương mại, như tác giả Sulaiman D.

Mohammad (2010) nghiên cứu trong trường hợp của Pakistan, Ng Yuen-Ling, Har Wai-Mun, Tan Geoi-Mei (2008) về trường hợp của Malaysia và tác giả Bahmani Oskooee và Kantipong (2001) về trường hợp của Thái Lan, kết quả nghiên cứu cho thấy tồn tại hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương lên cán cân thương mại của Việt Nam trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn. Khi có một sự phá giá thực của đồng nội tệ, cán cân thương mại của Việt Nam đã được cải thiện. Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của điều kiện hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshell – Lerner trong trường hợp của Việt Nam. Trong bài tác giả sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị unit root test pháp Augmented Dickey – Fuller (ADF) để kiểm định tính dừng của các biến, kết quả cho thấy các biến đều dừng ở mức sai phân bậc 1 (1st difference).

Bước tiếp theo tác giả kiểm định đồng liên kết giữa chuỗi các biến trong mô hình (cointergration test) bằng phương pháp Jonhansen, kết quả cho thấy có sự tồn tại đồng liên kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 giữa các biến trong dài hạn, từ đó phân tích hệ số tác động của tỷ giá hối đoái thực đa phương lên cán cân thương mại trong dài hạn. Do các biến có tồn tại đồng liên kết nên tác giả lựa chọn mô hình chữa lỗi vector ECM để phân tích hiệu ứng ngắn hạn của tỷ giá hối đối lên cán cân thương mại. Kết quả cho thấy trong ngắn hạn, một sự phá giá trong tỷ giá hối đoái thực đa phương làm xấu đi cán cân thương mại, sau đó mới được cải thiện trong dài hạn. Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của cả hiệu ứng đường cong J và điều kiện Mashell Lerner trong trường hợp nghiên cứu của Việt Nam.

GIỚI THIỆU Sự mất cân đối của cán cân thương mại là đề tài thường được rất nhiều nhà nghiên cứu chú trọng. Nếu cán cân thương mại thâm hụt kéo dài sẽ kéo theo tình trạng khan hiếm ngoại tệ, khủng hoảng ngoại tệ, khiến một nước mất khả năng thanh toán trong các giao dịch ngoài quốc gia, và để lại nhiều hệ quả nghiêm trọng cho nền kinh tế. Do đó làm thế nào để cải thiện cán cân thương mại là một vấn đề vô cùng nan giải cho những nhà hoạch định chính sách của Việt Nam. Giữa các yếu tố tác động lên các cân thương mại như GDP trong nước, GDP nước ngoài, giá cả hàng hóa và tỷ giá hối đoái thì tỷ giá hối đoái được coi là một yếu tố vô cùng quan trọng do bởi những ảnh hưởng to lớn của nó đến hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia.

Từ 2001-2011, Việt Nam đã trải qua rất nhiều đợt phá giá, liên tiếp thay đổi biên độ dao động tỷ giá (8 lần điều chỉnh biên độ dao động), kết quả là tỷ giá hối đoái danh nghĩa tăng lên rất cao. Tuy nhiên song song đó, thâm hụt cán cân thương mại của Việt Nam lại không giảm tương ứng mà ngược lại còn có chiều hướng gia tăng, mức thâm hụt đạt tới mức kỷ lục 14,1 tỷ USD và 18 tỷ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 USD trong các năm 2007 và 2008. Vấn đề đặt ra là liệu tỷ giá hối đoái và hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam có quan hệ với nhau không, phá giá liệu có làm giảm thâm hụt cán cân thương mại của Việt Nam không? Căn cứ vào ngang giá sức mua dựa trên mức chênh lệch lạm phát giữa các nước, tác giả sử dụng tỷ giá hối đoái thực đa phương để nghiên cứu hiệu ứng lên cán cân thương mại. Trong bài nghiên cứu tác giả tiến hành đo lường hiệu ứng của tỷ giá hối đoái thực đa phương giữa Việt Nam với 15 đối tác thương mại lên cán cân thương mại của Việt Nam trong ngắn hạn và dài hạn.