Luận văn thạc sĩ: Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông, góp phần phát triển kinh tế.

• Tác giả: Phạm Hà Anh Thư
• Người hướng dẫn: Ts. Triệu Hồng Cẩm
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Giải Pháp Đẩy Mạnh Xuất Khẩu Các Sản Phẩm Dừa Bến Tre Sang Thị Trường Trung Đông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ KHẲNG ĐỊNH CẦN ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA
• 1.1. Các học thuyết về thương mại quốc tế
• 1.2. Thuyết trọng thương
• 1.3. Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith
• 1.4. Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo
• 1.5. Lý thuyết về chi phí cơ hội của Haberler
• 1.6. Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế của Heckscher – Ohlin
• 1.7. Tổng quan về ngành dừa
• 1.7.1. Dừa, sản phẩm dừa và vai trò của nó
• 1.7.2. Thị trường các sản phẩm dừa trên thế giới
• 1.7.3. Bài học kinh nghiệm về quản lý sản xuất và xuất khẩu sản phẩm dừa trên thế giới
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG
• 2.1. Giới thiệu về ngành dừa tỉnh Bến Tre
• 2.1.1. Diện tích, năng suất, sản lượng
• 2.2. Kim ngạch xuất khẩu
• 2.3. Cơ cấu sản phẩm dừa xuất khẩu
• 2.4. Thị trường xuất khẩu
• 2.4.1. Khái quát chung về Trung Đông và thị trường dừa của Trung Đông
• 2.4.1.1. Khái quát chung về Trung Đông
• 2.4.1.2. Tổng quan về Trung Đông
• 2.4.1.3. Quy chế quản lý đối với hàng hóa nhập khẩu vào Trung Đông
• 2.4.1.4. Quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Đông
• 2.4.2. Nghiên cứu thị trường dừa Trung Đông
• 2.4.2.1. Quy mô và tiềm năng của thị trường
• 2.4.2.2. Thị hiếu tiêu dùng sản phẩm dừa tại Trung Đông
• 2.4.2.3. Hệ thống phân phối sản phẩm dừa ở Trung Đông
• 2.4.2.4. Đối thủ cạnh tranh
• 2.5. Phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 2.5.1. Thực trạng xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông
• 2.5.1.1. Sản lượng xuất khẩu
• 2.5.1.2. Kim ngạch xuất khẩu
• 2.5.1.3. Giá xuất khẩu
• 2.5.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông thời gian qua
• 2.5.2.1. Giới thiệu về mẫu khảo sát
• 2.5.2.2. Cơ cấu sản phẩm và chất lượng sản phẩm
• 2.5.2.3. Nguồn nguyên liệu
• 2.5.2.4. Trình độ công nghệ sản xuất chế biến
• 2.5.2.5. Đặc điểm hoạt động xuất khẩu với khách hàng Trung Đông
• 2.5.2.5.1. Phương thức xuất khẩu
• 2.5.2.5.2. Điều kiện thương mại Incoterms
• 2.5.2.5.3. Phương thức thanh toán
• 2.5.3. Hoạt động Marketing của doanh nghiệp
• 2.5.4. Đánh giá chung về hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG
• 3.1. Căn cứ đề xuất giải pháp xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 3.2. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông
• 3.2.1. Giải pháp về ổn định nguồn nguyên liệu
• 3.2.1.1. Mục tiêu đề ra giải pháp
• 3.2.1.2. Nội dung giải pháp
• 3.2.1.3. Các bước thực hiện
• 3.2.1.4. Lợi ích dự kiến
• 3.2.1.5. Khó khăn khi thực hiện
• 3.2.2. Giải pháp về hoạt động Marketing và xây dựng thương hiệu, đặc biệt chú trọng hình thức thương mại điện tử
• 3.2.2.1. Mục tiêu đề ra giải pháp
• 3.2.2.2. Nội dung giải pháp
• 3.2.2.3. Các bước thực hiện
• 3.2.2.4. Lợi ích dự kiến
• 3.2.2.5. Khó khăn khi thực hiện
• 3.2.3. Giải pháp về thiết lập sự hiện diện sản phẩm mang thương hiệu doanh nghiệp dừa Bến Tre tại Trung Đông
• 3.2.3.1. Mục tiêu đề ra giải pháp
• 3.2.3.2. Nội dung giải pháp
• 3.2.3.3. Các bước thực hiện
• 3.2.3.4. Lợi ích dự kiến
• 3.2.3.5. Khó khăn khi thực hiện
• 3.2.4. Đối với Nhà nước
• 3.2.5. Đối với các cơ quan Nhà nước tại địa phương
• 3.2.6. Đối với Hiệp hội Dừa
• 3.2.6.1. Hiệp hội Dừa Việt Nam
• 3.2.6.2. Hiệp hội Dừa Bến Tre
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất khẩu dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông

Xuất khẩu dừa Bến Tre đã trở thành một trong những ngành hàng chủ lực của tỉnh, với nhiều sản phẩm đa dạng như cơm dừa sấy và sữa dừa. Thị trường Trung Đông được đánh giá là một trong những thị trường tiềm năng nhất cho sản phẩm dừa, nhờ vào nhu cầu cao và sự phù hợp với văn hóa tiêu dùng địa phương. Việc nắm bắt thông tin về thị trường này là rất quan trọng để phát triển xuất khẩu.

1.1. Tình hình xuất khẩu dừa Bến Tre hiện nay

Trong những năm qua, sản phẩm dừa Bến Tre đã xuất khẩu sang hơn 50 quốc gia, trong đó có thị trường Trung Đông. Kim ngạch xuất khẩu dừa Bến Tre đã tăng trưởng ổn định, với cơm dừa sấy và sữa dừa là hai sản phẩm chủ lực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để gia tăng thị phần tại thị trường này.

1.2. Đặc điểm thị trường Trung Đông và nhu cầu sản phẩm dừa

Thị trường Trung Đông có nhu cầu cao về sản phẩm dừa, đặc biệt là trong các dịp lễ hội. Người tiêu dùng tại đây ưa chuộng các sản phẩm dừa do tính chất tự nhiên và phù hợp với chế độ ăn uống của họ. Tuy nhiên, các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng cũng cần được chú trọng.

II. Thách thức trong xuất khẩu dừa Bến Tre sang Trung Đông

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng việc xuất khẩu dừa Bến Tre sang Trung Đông cũng đối mặt với nhiều thách thức. Những yếu tố như rào cản thương mại, sự cạnh tranh từ các quốc gia khác và các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Rào cản thương mại và chính sách nhập khẩu

Các quy định về nhập khẩu tại thị trường Trung Đông có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu. Việc hiểu rõ các quy định này là rất cần thiết để tránh những rủi ro không đáng có.

2.2. Cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất dừa khác

Các quốc gia như Philippines và Sri Lanka cũng là những đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ trong lĩnh vực xuất khẩu dừa. Việc phân tích và học hỏi từ các chiến lược của họ sẽ giúp Bến Tre nâng cao khả năng cạnh tranh.

III. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu dừa Bến Tre sang Trung Đông

Để tăng cường xuất khẩu dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn cần chú trọng đến hoạt động marketing và xây dựng thương hiệu.

3.1. Cải thiện chất lượng sản phẩm dừa

Để đáp ứng nhu cầu của thị trường Trung Đông, việc nâng cao chất lượng sản phẩm dừa là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến và kiểm soát chất lượng sản phẩm.

3.2. Chiến lược marketing hiệu quả cho sản phẩm dừa

Xây dựng một chiến lược marketing mạnh mẽ sẽ giúp nâng cao nhận thức về thương hiệu dừa Bến Tre tại thị trường Trung Đông. Sử dụng các kênh truyền thông hiện đại và tham gia các hội chợ thương mại quốc tế là những cách hiệu quả để quảng bá sản phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp đề xuất có thể mang lại nhiều lợi ích cho ngành xuất khẩu dừa Bến Tre. Các doanh nghiệp cần thực hiện các bước cụ thể để hiện thực hóa những giải pháp này.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp xuất khẩu dừa

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các giải pháp marketing và cải thiện chất lượng sản phẩm, từ đó gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Những kết quả này cho thấy tiềm năng lớn của thị trường Trung Đông.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia thành công trong xuất khẩu dừa sẽ giúp Bến Tre có những chiến lược phù hợp hơn. Việc áp dụng các mô hình thành công từ Philippines hay Sri Lanka có thể mang lại hiệu quả cao.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho xuất khẩu dừa Bến Tre

Xuất khẩu dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để đạt được thành công bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các doanh nghiệp và cơ quan nhà nước.

5.1. Tương lai của ngành xuất khẩu dừa Bến Tre

Với những giải pháp đã được đề xuất, ngành xuất khẩu dừa Bến Tre có thể mở rộng thị trường và gia tăng kim ngạch xuất khẩu trong tương lai. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao giá trị thương hiệu dừa Bến Tre.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ nhà nước

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành dừa, từ việc cải thiện cơ sở hạ tầng đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bến Tre là thủ phủ dừa của Việt Nam với diện tích canh tác đạt 58.441 ha, chiếm 43,6% diện tích dừa khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và 35% diện tích dừa cả nước. Năng suất dừa của tỉnh đạt mức bình quân 7.700 trái/ha/năm, đưa sản lượng thu hoạch năm 2012 lên 428.000 tấn, tăng 1,65 lần so với mức 259.000 tấn năm 2005. Mặc dù các sản phẩm dừa Bến Tre đã vươn tới hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, khu vực Trung Đông nổi lên như một thị trường trọng điểm, đóng góp trung bình 15% đến 19% tổng kim ngạch xuất khẩu dừa của địa phương.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là phần lớn sản phẩm dừa Bến Tre tiêu thụ tại khu vực này vẫn phải thông qua các nhà phân phối trung gian, mang nhãn mác của các thương hiệu quốc tế và chưa tạo lập được độ nhận diện trực tiếp. Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá toàn diện thực trạng xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang 16 quốc gia Trung Đông trong giai đoạn 2010 đến 2013, phân tích chuỗi giá trị và các rào cản thương mại đặc thù, từ đó xây dựng hệ sinh thái giải pháp đẩy mạnh kim ngạch xuất khẩu bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu dừa trên địa bàn tỉnh Bến Tre cùng các đối tác thương mại tại vùng Vịnh. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi mở ra hướng đi tối ưu hóa giá trị kinh tế: dịch chuyển từ xuất khẩu dừa trái thô (chỉ tạo 13,7% giá trị gia tăng cho xã hội) sang các dòng sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng đạt 27,4%, khai thác triệt để chỉ số doanh thu trên chi phí trung gian (P/IC) đạt 4,12 và hạ mức chi phí sản xuất trung bình xuống 21,73 triệu đồng/tấn nguyên liệu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống các học thuyết kinh tế quốc tế kinh điển làm nền tảng luận giải:

• Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith: Nhấn mạnh sự phân công lao động chuyên môn hóa quốc tế dựa trên lợi thế vượt trội về điều kiện tự nhiên và năng suất.
• Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo và Lý thuyết chi phí cơ hội của Gottfried von Haberler: Khẳng định quốc gia sẽ tối đa hóa phúc lợi khi tập trung sản xuất mặt hàng có chi phí cơ hội tương đối thấp nhất.
• Lý thuyết hiện đại Heckscher - Ohlin (H-O): Giải thích lợi thế thương mại dựa trên mức độ thâm dụng các yếu tố sản xuất dồi dào, chứng minh ngành dừa Bến Tre có ưu thế tuyệt đối về nguồn nguyên liệu và chi phí nhân công.
• Mô hình phân tích chuỗi giá trị nông sản: Đánh giá sự tương tác giữa các tác nhân từ nông dân, thương lái, cơ sở sơ chế đến nhà máy chế biến xuất khẩu.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Lợi thế so sánh nông sản, Chuỗi giá trị dừa (Value Chain), Chỉ số doanh thu trên chi phí trung gian (P/IC), Rào cản kỹ thuật phi thuế quan (TBT), và Hệ thống tiêu chuẩn thực phẩm Hồi giáo (Halal Certification).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Bến Tre, Báo cáo tổng kết của Sở Công Thương Bến Tre giai đoạn 2010 - 2012, cơ sở dữ liệu của Hiệp hội Dừa Châu Á - Thái Bình Dương (APCC), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAOSTAT), và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
• Dữ liệu sơ cấp và Cỡ mẫu: Khảo sát toàn diện 17 doanh nghiệp chuyên sản xuất, chế biến và xuất khẩu sản phẩm dừa của tỉnh Bến Tre có hoạt động giao thương sang Trung Đông. Đồng thời thực hiện phỏng vấn sâu 3 chuyên gia kỳ cựu thuộc Hiệp hội Dừa Bến Tre để thu thập đánh giá đa chiều.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) bao phủ 100% doanh nghiệp xuất khẩu trọng điểm sang Trung Đông, đảm bảo tính đại diện và phản ánh đúng bản chất ngành hàng.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính, thống kê mô tả và phân tích so sánh trên phần mềm Excel. Cách tiếp cận này giúp xử lý sâu sắc dữ liệu ngành hàng chuyên biệt, phân tích rõ ràng cấu trúc chi phí, tập quán kinh doanh và các rào cản thể chế mà mô hình kinh tế lượng khó lượng hóa toàn diện.
• Thời gian nghiên cứu: Khảo sát thực tế diễn ra từ năm 2010 đến tháng 6 năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, sản lượng xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc nhưng phân bổ thị trường thiếu cân bằng. Giai đoạn 2008 - 2012, cơm dừa sấy là sản phẩm dừa duy nhất của Bến Tre thâm nhập vào 13 trên tổng số 16 quốc gia Trung Đông. Sản lượng năm 2009 tăng 29% so với năm 2008, năm 2011 tăng 19,56% và năm 2012 đạt mức kỷ lục trên 13.000 tấn, tăng 28,82% so với năm 2011. Tuy nhiên, Ai Cập chiếm tỷ trọng áp đảo từ 70% đến 80% tổng sản lượng nhập khẩu của toàn khu vực, tạo nên sự phụ thuộc thị trường lớn.

Thứ hai, kim ngạch xuất khẩu chịu tác động dữ dội từ biến động giá thế giới. Năm 2011, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông đạt đỉnh 24,35 triệu USD, tăng vọt 141% so với năm 2010 nhờ cơn sốt giá hàng hóa toàn cầu. Đến năm 2012, mặc dù sản lượng tăng hơn 28%, kim ngạch lại giảm 31,1% xuống còn 16,77 triệu USD do giá xuất khẩu bình quân lao dốc 47%, từ mức 2.435 USD/tấn năm 2011 xuống 1.288 USD/tấn năm 2012.

Thứ ba, vị thế giá xuất khẩu và sự đột phá của sản phẩm mới. Giá xuất khẩu cơm dừa sấy trung bình năm 2012 của Bến Tre đạt 1.224 USD/tấn (giá FOB TP. Hồ Chí Minh), thấp hơn Philippines 67%, thấp hơn Indonesia 18,8% và thấp hơn Sri Lanka 10,7%. Đáng chú ý, 6 tháng đầu năm 2013 ghi nhận bước tiến mang tính chiến lược khi xuất khẩu thành công 31,56 tấn sữa dừa đóng lon đầu tiên sang thị trường Ả Rập Saudi, mở màn cho xu hướng đa dạng hóa sản phẩm tinh chế.

Thảo luận kết quả

Thực trạng giá xuất khẩu dừa Bến Tre thấp hơn các đối thủ phản ánh việc sản phẩm chưa xây dựng được thương hiệu độc lập, 100% doanh nghiệp phải bán qua môi giới trung gian. Trung Đông sở hữu dân số hơn 380 triệu người với 90% theo đạo Hồi. Tín ngưỡng Hồi giáo kiêng kỵ mỡ động vật khiến nhu cầu chất béo thực vật từ cơm dừa sấy và sữa dừa tăng rất cao. Đặc biệt vào tháng lễ Ramadan, nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm dừa phục vụ ẩm thực truyền thống tăng vọt gấp 4 đến 5 lần so với các tháng bình thường.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với công trình phân tích chuỗi giá trị dừa của TS. Trần Tiến Khai (2011), tái khẳng định kênh chế biến sâu mang lại 27,4% giá trị gia tăng xã hội. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung thực chứng cho luận điểm của ThS. Nguyễn Văn Niệm (2012) về năng lực cạnh tranh ngành dừa (chỉ số P/IC đạt 4,12), làm rõ điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu tiếp thị quốc tế và phương thức thâm nhập thị trường.

Để minh họa trực quan, dữ liệu biến động kim ngạch và sản lượng có thể được trình bày thông qua biểu đồ kết hợp (combo chart) với trục cột biểu thị sản lượng xuất khẩu (tấn) và trục đường biểu thị kim ngạch (ngàn USD) giai đoạn 2008 - 2013. Bên cạnh đó, bảng ma trận so sánh giá FOB giữa 4 quốc gia cung ứng dừa hàng đầu tại các cảng Manila, Jakarta, Colombo và TP. Hồ Chí Minh sẽ làm nổi bật khoảng cách giá trị và tiềm năng gia tăng biên lợi nhuận của dừa Bến Tre.

Đề xuất và khuyến nghị

Hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông bao gồm 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Quy hoạch và ổn định vùng nguyên liệu dừa hữu cơ tập trung:

   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bến Tre phối hợp Hiệp hội Dừa Bến Tre.
   • Hành động: Thay thế các vườn dừa già cỗi bằng giống dừa mới năng suất cao, đẩy mạnh mô hình liên kết bao tiêu với 58.441 ha đất dừa, hạn chế tối đa việc xuất khẩu dừa trái thô tiểu ngạch.
   • Chỉ số mục tiêu: Nâng năng suất dừa lên trên 8.000 trái/ha/năm, kiểm soát 100% nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy chế biến trong giai đoạn 2014 - 2016.

2. Đầu tư công nghệ chế biến sâu và đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm:

   • Chủ thể thực hiện: Các doanh nghiệp chế biến dừa Bến Tre.
   • Hành động: Nhập khẩu dây chuyền công nghệ hiện đại từ Thái Lan để sản xuất sữa dừa đóng lon, bột sữa dừa và than hoạt tính cao cấp thay vì chỉ tập trung vào cơm dừa sấy.
   • Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ trọng các sản phẩm dừa tinh chế lên mức trên 40% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Trung Đông vào năm 2016.

3. Xây dựng thương hiệu và mở văn phòng đại diện tại Trung Đông:

   • Chủ thể thực hiện: Liên minh các doanh nghiệp dừa Bến Tre với sự bảo trợ của Bộ Công Thương.
   • Hành động: Thành lập văn phòng đại diện thương mại và showroom trưng bày diện tích 50m2 tại Dubai (UAE) để tiếp cận trực tiếp mạng lưới phân phối bản địa theo tập quán "thấy mới tin".
   • Chỉ số mục tiêu: Cắt giảm từ 15% đến 20% chi phí trung gian môi giới, tăng độ nhận diện thương hiệu dừa Bến Tre lên 30% tại các kệ hàng bán lẻ vùng Vịnh giai đoạn 2014 - 2015.

4. Hoàn thiện chứng nhận Halal quốc tế và chuẩn hóa nhãn mác tiếng Ả Rập:

   • Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp xuất khẩu cùng các tổ chức chứng nhận Halal tại Việt Nam.
   • Hành động: Chuẩn hóa 100% quy trình sản xuất đạt chứng nhận Halal và Kosher, in bao bì bắt buộc bằng tiếng Ả Rập với đầy đủ thông tin xuất xứ và hạn sử dụng trên 50%.
   • Chỉ số mục tiêu: 100% lô hàng thông quan thuận lợi, tận dụng triệt để mức thuế nhập khẩu ưu đãi 5% của khối Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) từ năm 2014.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban lãnh đạo và phòng kinh doanh doanh nghiệp xuất khẩu nông sản: Nắm bắt toàn diện các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms), phương thức thanh toán an toàn, quy chế nhãn mác tiếng Ả Rập và kinh nghiệm tiếp cận người mua vùng Vịnh.
• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn cho Bộ Công Thương, Sở Công Thương và Sở Nông nghiệp & PTNT Bến Tre xây dựng quy hoạch chuỗi giá trị dừa, kiểm soát xuất khẩu dừa thô và triển khai các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thương mại quốc tế: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng các học thuyết thương mại kinh điển (H-O, Ricardo) vào giải quyết bài toán thị trường ngách cụ thể của nông sản Việt Nam.
• Hiệp hội ngành hàng và chuyên gia phát triển chuỗi cung ứng: Sử dụng dữ liệu so sánh năng lực cạnh tranh với các cường quốc dừa (Philippines, Sri Lanka) để xây dựng chiến lược liên kết ngành và nâng cấp chuỗi giá trị nông sản nhiệt đới.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao thị trường Trung Đông có nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm dừa rất cao? Khu vực Trung Đông có địa hình 70% sa mạc, khí hậu khô nóng không thể canh tác dừa, buộc phải nhập khẩu 100%. Dân số hơn 380 triệu người với 90% theo đạo Hồi kiêng mỡ động vật nên sử dụng cơm dừa sấy để bổ sung chất béo thực vật. Trong tháng lễ Ramadan, lượng tiêu thụ dừa phục vụ ẩm thực tăng gấp 4 đến 5 lần ngày thường.

Doanh nghiệp xuất khẩu dừa sang khối GCC cần đáp ứng rào cản kỹ thuật nào? Mặc dù thuế nhập khẩu khối GCC chỉ ở mức 5%, các doanh nghiệp bắt buộc phải có chứng nhận thực phẩm Halal, chứng nhận kiểm dịch nông sản và nhãn mác in hoàn toàn bằng tiếng Ả Rập. Hàng thực phẩm nhập khẩu chỉ được chấp nhận khi còn trên 50% thời hạn sử dụng tính từ ngày sản xuất.

Vì sao giá xuất khẩu cơm dừa sấy Bến Tre thấp hơn Philippines và Sri Lanka? Năm 2012, giá xuất khẩu cơm dừa sấy Bến Tre đạt 1.224 USD/tấn, thấp hơn Philippines 67% và Sri Lanka 10,7%. Nguyên nhân do sản phẩm Bến Tre chưa có thương hiệu riêng, 100% qua môi giới trung gian và chủ yếu ở dạng sơ chế thô, trong khi đối thủ có lịch sử ngành hàng từ năm 1970 và định vị phân khúc cao cấp.

Phương pháp chọn mẫu trong nghiên cứu có đảm bảo độ tin cậy khoa học không? Nghiên cứu khảo sát toàn bộ 17 doanh nghiệp chuyên chế biến, xuất khẩu dừa sang Trung Đông của tỉnh Bến Tre, kết hợp phỏng vấn sâu 3 chuyên gia từ Hiệp hội Dừa Bến Tre. Cỡ mẫu này bao phủ 100% doanh nghiệp xuất khẩu trọng điểm của địa phương, đảm bảo tính đại diện và độ chính xác thực chứng cao.

Triển vọng của sản phẩm sữa dừa đóng lon tại thị trường Trung Đông ra sao? Sữa dừa đóng lon là mặt hàng chế biến sâu có giá trị gia tăng cao và tiện dụng. Việc Bến Tre xuất khẩu thành công lô hàng đầu tiên 31,56 tấn sang Ả Rập Saudi trong 6 tháng đầu năm 2013 mở ra tiềm năng lớn để thay thế dần cơm dừa sấy tại các chuỗi siêu thị hiện đại vùng Vịnh.

Kết luận

• Khẳng định ngành dừa Bến Tre sở hữu lợi thế so sánh tự nhiên vượt trội với diện tích 58.441 ha, năng suất 7.700 trái/ha/năm và hệ số cạnh tranh P/IC đạt 4,12.
• Nhận diện Trung Đông là thị trường xuất khẩu chiến lược với sức mua khổng lồ, trong đó Ai Cập giữ vai trò đầu tàu chiếm 70% đến 80% sản lượng cơm dừa sấy của tỉnh.
• Nút thắt lớn nhất được chỉ ra là sự phụ thuộc hoàn toàn vào kênh môi giới trung gian và rủi ro sụt giảm kim ngạch khi giá thế giới biến động sâu (như đợt giảm 31,1% năm 2012).
• Đóng góp trọng tâm của luận văn là thiết lập hệ giải pháp khả thi gồm quy hoạch nguyên liệu, chuyển dịch sang sữa dừa đóng lon và thành lập văn phòng đại diện thương mại tại Dubai.
• Lộ trình triển khai giai đoạn 2014 - 2016 đặt mục tiêu nâng tỷ trọng sản phẩm dừa chế biến sâu lên trên 40% và đạt chuẩn Halal cho 100% lô hàng xuất khẩu.

Các doanh nghiệp xuất khẩu và cơ quan quản lý cần bắt tay liên kết chặt chẽ, nhanh chóng hiện thực hóa các giải pháp để khẳng định thương hiệu dừa Bến Tre vững chắc trên bản đồ thương mại Trung Đông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học để khẳng định cần đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Chương 2: Thực trạng hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ KHẲNG ĐỊNH CẦN ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA 1. Các học thuyết về thƣơng mại quốc tế Vào cuối thế kỷ 15, các nhà kinh tế học cổ điển đã phát hiện ra vai trò quan trọng của thương mại quốc tế đối với hoạt động phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Từ đó cho đến nay nhiều thế hệ các nhà kinh tế học trên thế giới đã kế thừa, bổ sung và phát triển các học thuyết về thương mại quốc tế. Sau đây là nội dung cơ bản của một số học thuyết thương mại quốc tế.

Thuyết trọng thƣơng Chủ nghĩa trọng thương là tư tưởng kinh tế đầu tiên của giai cấp tư sản, ra đời trước hết ở Anh, Pháp và sau đó lan rộng sang các nước châu Âu vào khoảng cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVII. Thuyết trọng thương bao gồm một số nội dung cơ bản: coi trọng xuất nhập khẩu, cho rằng xuất siêu là con đường mang lại sự phồn thịnh cho đất nước. Bên cạnh việc đánh giá cao vai trò của thương mại quốc tế, thuyết còn đề cao sự can thiệp sâu của Chính phủ vào các hoạt động kinh tế và ngoại thương thông qua việc lập ra hàng rào thuế quan, khuếch trương xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu. Các học giả trọng thương được gọi là “những nhà kinh tế dân tộc chủ nghĩa” vì họ cho rằng một quốc gia có thể có lợi nhờ mậu dịch trên sự hy sinh của một quốc gia khác.

Điều đó có nghĩa là mậu dịch quốc tế là một trò chơi có tổng bằng không2. Mặc dù còn những hạn chế về lý luận song hệ thống quan điểm của chủ nghĩa trọng thương đã tạo ra những tiền đề kinh tế cho các lý thuyết kinh tế thị trường sau này, đặc biệt là những quan điểm về vai trò kinh tế của nhà nước. Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith Adam Smith (1723 – 1790) là nhà lý luận kinh tế chính trị học nổi tiếng người Anh. Ông được xem là cha đẻ của lý thuyết kinh tế thị trường, đưa ra ý tưởng về lợi thế tuyệt đối để giải thích nguồn gốc và lợi ích của thương mại quốc tế.

2 Theo Hoàng Thị Chỉnh, Nguyễn Hữu Lộc và Nguyễn Phú Tụ, 2007. Giáo Trình Kinh Tế Quốc Tế. Nhà xuất bản Thống kê. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith đề cao vai trò của cá nhân và các doanh nghiệp, ủng hộ cho nền thương mại tự do mà không có sự can thiệp của Chính phủ.

Theo đó sẽ có một bàn tay vô hình dẫn dắt mỗi cá nhân hướng đến lợi ích chung ngoài mong đợi của cá nhân đó. Theo ông, hai quốc gia mậu dịch với nhau là tự nguyện và cả hai đều cùng phải có lợi, khác hẳn với thuyết trọng thương khi cho rằng một quốc gia chỉ có lợi trên sự hy sinh của quốc gia khác. Ông khẳng định nguyên tắc phân công lao động để tạo ra nhiều lợi nhuận làm cơ sở cho sự ra đời của lý thuyết lợi thế tuyệt đối. Tuy nhiên lợi thế tuyệt đối chỉ có thể giải thích được một phần trong mậu dịch thế giới ngày nay ví dụ như giữa nước phát triển với nước đang phát triển, còn các trường hợp khác thì chưa thể giải thích hợp lý được.

Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo David Ricardo (1772 – 1823) là nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh. Ông cho rằng nếu mỗi quốc gia chuyên môn hóa vào sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm mà mình có lợi thế so sánh và nhập khẩu những sản phẩm mà mình không có lợi thế so sánh thì tất cả các quốc gia đều có lợi. Lợi thế so sánh ở đây là dựa vào trình độ phát triển yếu tố sản xuất của mỗi quốc gia và sẽ thay đổi theo thời gian cũng như theo trình độ phát triển của mỗi địa phương, quốc gia nhất định. Nếu như lợi thế tuyệt đối của Adam Smith được xây dựng dựa trên cơ sở khác biệt về số lượng lao động thực tế được sử dụng ở các quốc gia khác nhau, thì lợi thế so sánh lại xuất phát từ hiệu quả sản xuất tương đối.

Nhờ đó có cách lý giải cho các trường hợp giao thương mà lý thuyết về lợi thế tuyệt đối không giải thích được. Đó là cho một quốc gia không có lợi thế tuyệt đối so với quốc gia khác ở cả hai sản phẩm nhưng vẫn có lợi khi trao đổi với nhau trừ trường hợp một quốc gia có cùng một tỷ lệ về năng suất lao động hay chi phí sản xuất đối với quốc gia kia ở cả hai sản phẩm. Lý thuyết về chi phí cơ hội của Haberler Gottfried von Haberler (1900 – 1995) là một nhà kinh tế học nổi tiếng người Hoa Kỳ gốc Áo. Theo ông, chi phí cơ hội của một sản phẩm là số lượng của một LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 sản phẩm khác mà người ta phải hy sinh để có đủ tài nguyên làm tăng thêm một đơn vị sản phẩm thứ nhất.

Nội dung của lý thuyết về chi phí cơ hội đó là nếu mỗi quốc gia chuyên môn hoá sản xuất và xuất khẩu sản phẩm mà mình có chi phí cơ hội thấp hơn và nhập khẩu sản phẩm mà mình có chi phí cơ hội cao hơn thì tất cả các quốc gia đều có lợi. Như vậy lý thuyết chi phí cơ hội vẫn sử dụng quy luật lợi thế so sánh để giải thích mậu dịch quốc tế. Tuy nhiên lý thuyết chi phí cơ hội đã khắc phục được khiếm khuyết trong lý thuyết của David Ricardo khi giả thiết rằng lao động không phải là yếu tố sản xuất duy nhất hay đồng nhất để tạo ra sản phẩm như quy luật lợi thế so sánh. Lý thuyết hiện đại về thƣơng mại quốc tế của Heckscher – Ohlin Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế của Heckscher – Ohlin hay còn gọi là lý thuyết yếu tố thâm dụng được phát biểu như sau: Một quốc gia sẽ xuất khẩu sản phẩm thâm dụng yếu tố mà quốc gia đó dư thừa tương đối và nhập khẩu sản phẩm thâm dụng yếu tố mà quốc gia khan hiếm tương đối.

Lý thuyết H – O giải thích được sự khác nhau trong giá cả sản phẩm so sánh hay lợi thế so sánh giữa các quốc gia là sự khác nhau giữa các yếu tố thừa tương đối hoặc khan hiếm tương đối hay nguồn lực sản xuất vốn có của mỗi quốc gia. Vận dụng các lý thuyết này tác giả nhận thấy ngành dừa của tỉnh Bến Tre có nhiều lợi thế và tiềm năng để phát triển. Dừa Bến Tre có những lợi thế như năng suất dừa cao nhất thế giới vào khoảng 7.700 trái/ha, trọng lượng mỗi trái đạt 1.500 gram cao hơn mức bình quân thế giới là 1.300 gram, chất lượng dừa hàng đầu thế giới, chỉ số P/IC của ngành dừa đạt 4,12 tức chỉ cần đầu tư 1 đồng chi phí hàng hóa trung gian để tạo ra 4,12 đồng doanh thu, như vậy chỉ số này đã chứng minh chuỗi giá trị dừa hiện nay đang có khả năng cạnh tranh cao. Thêm vào đó, so với các ngành hàng đặc trưng và thế mạnh khác của tỉnh thì ngành dừa có lợi thế về chi phí sản xuất hơn hẳn.

Cụ thể, chi phí sản xuất 1 tấn dừa là 21,73 triệu đồng 3, thấp 3 Trần Tiến Khai và cộng sự, 2011. Báo cáo nghiên cứu Phân tích chuỗi giá trị dừa Bến Tre. Khoa Kinh tế phát triển, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 hơn so với chi phí sản xuất của mặt hàng cá tra là vào khoảng 23 – 24 triệu đồng/ tấn cá4. Như vậy, vận dụng cơ sở lý thuyết về thương mại quốc tế vào thực tế hoạt động của ngành dừa Bến Tre, ta có thể nhận thấy việc đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre là hướng đi hết sức đúng đắn của ngành dừa Bến Tre.

Tổng quan về ngành dừa 1. Dừa, sản phẩm dừa và vai trò của nó Cây dừa có tên khoa học là cocos nucifera, là một trong những loại cây lấy dầu quan trọng nhất thế giới hiện nay. Cây dừa phân bố rộng rãi từ vĩ độ 20 o Bắc xuống vĩ độ 20o Nam của đường xích đạo, với tổng diện tích 12,47 triệu ha được trồng tại 93 quốc gia, trong đó các quốc gia thuộc Hiệp hội dừa Châu Á – Thái Bình Dương (APCC) chiếm tới 10,76 triệu ha. Cây dừa sau khi được trồng khoảng 4 - 5 năm thì bắt đầu cho trái với sản lượng mỗi năm là khoảng 75 trái/cây/năm.

Sau khi được thu hoạch, trái dừa khô sẽ trải qua công đoạn sơ chế để bóc tách ra các thành phần khác nhau là vỏ dừa, gáo dừa, cơm dừa và nước dừa. Các sản phẩm thô này sẽ trở thành nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất chế biến các sản phẩm dừa. Cụ thể có thể chia ra 4 nhóm sản phẩm chính từ dừa:  Nhóm 1: các sản phẩm được chế biến từ vỏ dừa, bao gồm xơ dừa và mụn dừa. Từ xơ dừa sản xuất ra chỉ xơ dừa, thảm xơ dừa, đệm xơ dừa, dây thừng và lưới xơ dừa.

Mụn dừa được phơi hoặc sấy và gia công ép bánh với nhiều kích cỡ khác nhau.  Nhóm 2: các sản phẩm được chế biến từ gáo dừa. Gáo dừa được sản xuất thành than thiêu kết, sau đó được xay nghiền với nhiều kích cỡ khác nhau và xuất khẩu. Ngoài ra còn có than hoạt tính.

Một phần nhỏ gáo dừa được sản xuất thành các mặt hàng thủ công mỹ nghệ.  Nhóm 3: các sản phẩm được chế biến từ cơm dừa như: cơm dừa sấy, dầu dừa, sữa dừa, bột sữa dừa và một phần được dùng để chế biến bánh kẹo. 4 Võ Thị Thanh Lộc, 2009. Phân phối lợi ích và chi phí trong chuỗi giá trị cá tra ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Tạp chí Quản lý Kinh tế, Số 26. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10  Nhóm 4: các sản phẩm được chế biến từ nước dừa, như là: thạch dừa thô, thạch dừa thành phẩm, thạch dừa dưỡng da và một phần nhỏ sản xuất nước màu dừa. Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu của các quốc gia có thế mạnh về dừa thường bao gồm dừa trái và các sản phẩm dừa.