Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam

Việt Nam là cường quốc xuất khẩu cà phê, đặc biệt là cà phê Robusta, đứng thứ hai thế giới chỉ sau Brazil. 96 trang.

• Đề tài: Quy Trình Xuất Khẩu Cà Phê Việt Nam: Từ Sản Xuất Đến Thị Trường Quốc Tế

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÀ PHÊ
• 1.1. Khái niệm về xuất khẩu
• 1.2. Một số thuật ngữ quan trọng khi tham gia xuất khẩu cà phê
• 1.3. Tổng quan về thị trường cà phê tại Việt Nam
• 1.3.1. Quá trình phát triển và thực trạng ngành cà phê xuất khẩu tại Việt Nam
• 1.3.2. Thị trường và nhu cầu tiêu thụ cà phê ở Việt Nam
• 1.3.3. Tình hình xuất khẩu cà phê của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CÔNG TY SOCADEC
• 2.1. Lịch sử hình thành
• 3. CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH XUẤT KHẨU THỰC TẾ CỦA CÔNG TY
• 3.1. Đàm phán ký kết hợp đồng
• 3.2. Thực hiện thanh toán
• 3.2.1. Thanh toán qua L/C
• 3.2.2. Thanh toán qua CAD
• 3.3. Thực hiện giám định hàng hóa
• 3.3.1. Giấy chứng nhận kiểm định chất lượng
• 3.3.2. Giấy chứng nhận kiểm định trọng lượng
• 3.3.3. Chứng nhận hun trùng
• 3.3.4. Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật
• 3.3.5. Đề nghị cấp chứng nhận nguồn gốc
• 3.4. Chuẩn bị hàng hóa
• 3.4.1. Thuê phương tiện vận tải
• 3.4.2. Đóng hàng vào container
• 3.5. Quy trình giao hàng
• 3.5.1. Giao hàng lên tàu — FOB — Free On Board
• 3.5.2. Giao hàng vào kho ngoại quan — FDW — Free Delivered Warehouse
• 3.6. Thanh lý hợp đồng
• 4. CHƯƠNG 4: TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam hiện nay

Việt Nam là cường quốc xuất khẩu cà phê, đặc biệt là cà phê Robusta, đứng thứ hai thế giới chỉ sau Brazil. Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam không chỉ là một hoạt động thương mại đơn thuần mà là một chuỗi cung ứng phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng từ khâu sản xuất tại nông trại đến khi sản phẩm cập bến thị trường quốc tế. Quy trình này bắt đầu từ việc trồng trọt, thu hoạch, sơ chế, sau đó là các bước chuẩn bị pháp lý, đàm phán hợp đồng, thực hiện các thủ tục hải quan xuất khẩu cà phê, và cuối cùng là vận chuyển. Theo tài liệu nghiên cứu của Đại học Hoa Sen, chuỗi cung ứng cà phê bao gồm nhiều bên tham gia: nông dân, đại lý thu mua, nhà chế biến, công ty xuất khẩu, công ty môi giới, và nhà rang xay quốc tế. Mỗi mắt xích trong chuỗi đều đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng và giá trị cho hạt cà phê Việt. Việc hiểu rõ từng bước trong quy trình không chỉ giúp các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê uy tín tối ưu hóa hoạt động mà còn giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam.

1.1. Chuỗi cung ứng và các bên liên quan trong ngành cà phê

Chuỗi cung ứng cà phê Việt Nam là một hệ thống đa tầng. Khởi đầu là hơn 540,000 hộ gia đình nông dân, những người trực tiếp trồng trọt và thu hoạch. Sản phẩm sau đó được bán cho các đại lý địa phương hoặc hợp tác xã. Tiếp theo, các nhà máy sơ chế và chế biến sâu sẽ tiến hành phân loại, làm sạch, sấy khô và đánh bóng cà phê nhân xanh. Các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê đóng vai trò trung tâm, kết nối nguồn cung trong nước với các nhà nhập khẩu, nhà rang xay quốc tế. Bên cạnh đó, các công ty giám định như Cafecontrol, Vinacontrol đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng cà phê xuất khẩu. Các công ty logistics cho hàng nông sản và hãng tàu chịu trách nhiệm vận chuyển. Cuối cùng, các nhà môi giới trên sàn giao dịch tương lai như LIFFE (London) và ICE (New York) ảnh hưởng trực tiếp đến giá cà phê xuất khẩu.

1.2. Các thị trường xuất khẩu cà phê trọng điểm của Việt Nam

Thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam rất đa dạng, bao phủ khắp các châu lục. Theo số liệu thống kê, Đức và Hoa Kỳ là hai nhà nhập khẩu cà phê nhân lớn nhất của Việt Nam. Các thị trường quan trọng khác bao gồm Ý, Tây Ban Nha, Nhật Bản, Bỉ và Nga. Đặc biệt, thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang khối EU chiếm tỷ trọng lớn, đòi hỏi sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm. Mỗi thị trường có những yêu cầu riêng; ví dụ, thị trường châu Âu rất chú trọng đến các chứng nhận Fair Trade và chứng nhận Rainforest Alliance, trong khi thị trường châu Á lại quan tâm nhiều đến giá cả cạnh tranh. Việc nắm bắt đặc điểm của từng thị trường giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược tiếp cận phù hợp, từ việc lựa chọn loại cà phê (cà phê Robusta Việt Nam hay cà phê Arabica) đến việc chuẩn bị bộ chứng từ tương ứng.

II. Thách thức pháp lý trong quy trình xuất khẩu cà phê là gì

Mặc dù sở hữu tiềm năng lớn, các doanh nghiệp khi thực hiện quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam phải đối mặt với không ít rào cản, đặc biệt là về mặt pháp lý và tiêu chuẩn chất lượng. Thách thức lớn nhất là việc đáp ứng một hệ thống chứng từ phức tạp và các quy định khác nhau từ mỗi quốc gia nhập khẩu. Một sai sót nhỏ trong việc chuẩn bị giấy phép xuất khẩu cà phê hay chứng nhận xuất xứ (C/O) có thể dẫn đến việc lô hàng bị giữ lại tại cảng, gây thiệt hại lớn về tài chính và uy tín. Bên cạnh đó, sự không đồng nhất về tiêu chuẩn chất lượng giữa thị trường nội địa và quốc tế cũng là một vấn đề. Tài liệu nghiên cứu cho thấy, trong khi Việt Nam vẫn quen dùng tiêu chuẩn đen-vỡ, thị trường quốc tế lại áp dụng tiêu chuẩn đếm lỗi theo ISO. Điều này từng khiến nhiều lô hàng cà phê Việt Nam bị từ chối giao dịch trên sàn LIFFE. Ngoài ra, việc cập nhật liên tục các quy định về thuế xuất khẩu cà phê và các hàng rào kỹ thuật thương mại (TBT) cũng là một thách thức không nhỏ.

2.1. Mê cung các loại giấy phép và chứng nhận xuất khẩu cà phê

Để một lô hàng cà phê có thể thông quan, doanh nghiệp cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đồ sộ. Các giấy tờ cơ bản bao gồm hợp đồng ngoại thương, hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói. Tuy nhiên, điểm phức tạp nằm ở các chứng nhận chuyên ngành. Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate) là bắt buộc để chứng minh hàng hóa không mang mầm bệnh. Chứng nhận hun trùng (Fumigation Certificate) cần thiết để xử lý côn trùng, mối mọt. Quan trọng nhất là Chứng nhận xuất xứ (C/O), giúp người mua được hưởng các ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại. Ngoài ra, các giấy chứng nhận về chất lượng và số lượng do một bên thứ ba độc lập cấp cũng thường được yêu cầu trong hợp đồng xuất khẩu cà phê.

2.2. Vượt qua rào cản về tiêu chuẩn chất lượng cà phê quốc tế

Chất lượng là yếu tố sống còn. Tiêu chuẩn chất lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam được quy định trong TCVN 4193:2014, phân loại dựa trên độ ẩm, tỷ lệ tạp chất, hạt đen, vỡ và kích thước sàng. Tuy nhiên, các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản còn yêu cầu các chứng nhận sản xuất bền vững. Các chứng nhận VietGAP, chứng nhận Rainforest Alliance, UTZ hay chứng nhận Fair Trade không chỉ chứng minh sản phẩm sạch, an toàn mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội và môi trường của nhà sản xuất. Việc đầu tư vào các chứng nhận này giúp nâng cao giá trị hạt cà phê, tăng khả năng tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp và xây dựng thương hiệu bền vững cho cà phê Robusta Việt Nam.

III. Hướng dẫn chi tiết thủ tục xuất khẩu cà phê cho người mới

Để đơn giản hóa quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam, doanh nghiệp cần tiếp cận một cách có hệ thống, chia quy trình thành các giai đoạn rõ ràng. Giai đoạn đầu tiên và quan trọng nhất là chuẩn bị bộ chứng từ. Một bộ chứng từ đầy đủ và chính xác là chìa khóa để thông quan nhanh chóng và nhận thanh toán đúng hạn. Các chứng từ này không chỉ là yêu cầu của cơ quan hải quan mà còn là một phần không thể thiếu trong các phương thức thanh toán quốc tế như L/C (Thư tín dụng). Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến các thông tin trên vận đơn (Bill of Lading), hóa đơn (Invoice), và chứng nhận xuất xứ (C/O) phải trùng khớp tuyệt đối với các điều khoản trong hợp đồng và L/C. Việc nắm vững mã HS code cà phê (thường là 0901.11 cho cà phê chưa rang) cũng giúp quá trình khai báo hải quan diễn ra thuận lợi hơn, tránh các sai sót không đáng có.

3.1. Ký kết hợp đồng ngoại thương và các điều khoản Incoterms

Nền tảng của mọi giao dịch là hợp đồng xuất khẩu cà phê. Hợp đồng phải quy định rõ ràng các điều khoản về tên hàng, quy cách chất lượng, số lượng, giá cả, phương thức thanh toán, và đặc biệt là điều kiện giao hàng. Các điều kiện giao hàng theo Incoterms 2020 (như FOB, CIF) sẽ xác định trách nhiệm, chi phí và rủi ro được chuyển giao từ người bán sang người mua tại thời điểm nào. Ví dụ, với điều kiện FOB (Free On Board), trách nhiệm của người bán kết thúc khi hàng hóa đã được giao qua lan can tàu tại cảng đi. Việc lựa chọn điều khoản Incoterms phù hợp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí logistics và bảo hiểm của doanh nghiệp.

3.2. Quy trình làm thủ tục hải quan xuất khẩu cà phê điện tử

Hiện nay, thủ tục hải quan xuất khẩu cà phê phần lớn được thực hiện qua hệ thống khai báo điện tử VNACCS/VCIS. Quy trình bao gồm các bước: đăng ký tài khoản, khai thông tin tờ khai xuất khẩu, nộp các chứng từ đính kèm (hợp đồng, hóa đơn), và chờ kết quả phân luồng từ hệ thống. Hàng hóa sẽ được phân vào luồng Xanh (miễn kiểm tra), luồng Vàng (kiểm tra hồ sơ), hoặc luồng Đỏ (kiểm tra thực tế hàng hóa). Để quá trình này suôn sẻ, việc khai báo chính xác mã HS code cà phê và các thông tin khác là cực kỳ quan trọng. Sau khi tờ khai được thông quan, doanh nghiệp có thể tiến hành các bước tiếp theo trong chuỗi cung ứng cà phê như đưa hàng ra cảng và thực hiện thủ tục giám sát hải quan.

IV. Bí quyết tối ưu logistics trong quy trình xuất khẩu cà phê

Logistics là xương sống của quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam. Tối ưu hóa khâu này giúp giảm chi phí, đảm bảo thời gian giao hàng và giữ vững chất lượng sản phẩm. Hoạt động logistics cho hàng nông sản bắt đầu từ việc thuê phương tiện vận tải nội địa để đưa cà phê từ kho ra cảng, sau đó là đặt chỗ với hãng tàu và thực hiện đóng hàng vào container. Theo tài liệu nghiên cứu, cà phê nhân là mặt hàng nặng, do đó luôn được đóng trong container 20 feet (20ft) để đảm bảo không vượt quá tải trọng cho phép. Quá trình đóng gói phải tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt để bảo vệ cà phê khỏi độ ẩm và các tác nhân bên ngoài. Việc lựa chọn một đối tác logistics uy tín, có kinh nghiệm xử lý mặt hàng nông sản sẽ là một lợi thế lớn, giúp doanh nghiệp điều phối vận chuyển cà phê bằng đường biển một cách hiệu quả.

4.1. Kỹ thuật đóng gói và bảo quản cà phê nhân trong container

Chất lượng cà phê rất nhạy cảm với độ ẩm và nhiệt độ. Do đó, việc đóng gói đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Container trước khi đóng hàng phải được kiểm tra kỹ lưỡng, đảm bảo khô, sạch, không có mùi lạ và không có lỗ thủng. Bên trong container thường được lót một lớp carton hoặc vật liệu cách nhiệt. Cà phê nhân có thể được đóng theo nhiều cách: trong bao đay (jute bags) 60kg, trong bao lớn (big bags) 1 tấn, hoặc đóng rời (shipment in bulk) bằng cách thổi trực tiếp vào một lớp lót chuyên dụng bên trong container. Túi hút ẩm thường được đặt kèm để kiểm soát độ ẩm trong suốt quá trình vận chuyển cà phê bằng đường biển. Trong một số trường hợp đặc biệt, container lạnh có thể được sử dụng để duy trì nhiệt độ ổn định cho các loại cà phê đặc sản có giá trị cao.

4.2. Cách làm việc hiệu quả với hãng tàu và công ty giao nhận

Làm việc với hãng tàu bắt đầu bằng việc gửi yêu cầu đặt chỗ (booking request). Sau khi được xác nhận, hãng tàu sẽ cấp Lệnh cấp container rỗng và Booking Confirmation, trong đó ghi rõ thông tin về tên tàu, số chuyến, thời gian cắt máng (closing time) và cảng đi/cảng đến. Doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cắt máng để tránh tình trạng rớt tàu. Sau khi hàng đã lên tàu, hãng tàu sẽ phát hành Vận đơn đường biển (Bill of Lading - B/L), đây là chứng từ sở hữu hàng hóa quan trọng nhất. Làm việc qua các công ty giao nhận (forwarder) uy tín có thể giúp doanh nghiệp có được giá cước tốt hơn và được hỗ trợ xử lý các thủ tục phức tạp, giúp quy trình xuất khẩu cà phê trở nên trôi chảy hơn.

V. Phân tích thực tiễn quy trình xuất khẩu cà phê và thanh toán

Lý thuyết và thực tiễn luôn có khoảng cách. Việc phân tích một case study cụ thể sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam. Nghiên cứu điển hình về công ty Socadec S.A trong tài liệu gốc cho thấy, quá trình đàm phán hợp đồng cà phê có đặc thù riêng, giá thường được chốt dựa trên giá của sàn giao dịch tương lai (LIFFE cho Robusta) cộng hoặc trừ một mức chênh lệch (differential). Một điểm quan trọng khác là phương thức thanh toán. Trong ngành cà phê, hai phương thức phổ biến nhất là Thư tín dụng (L/C) và Nhờ thu trả tiền đổi chứng từ (CAD - Cash Against Documents). Mỗi phương thức đều có ưu và nhược điểm riêng, việc lựa chọn phụ thuộc vào mức độ tin cậy giữa người bán và người mua. Hiểu rõ các quy trình này giúp các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê uy tín giảm thiểu rủi ro và tối ưu dòng tiền.

5.1. So sánh phương thức thanh toán L C và CAD trong xuất khẩu

Thanh toán qua L/C được xem là an toàn nhất cho cả hai bên, vì có sự bảo lãnh của ngân hàng. Người bán sẽ chỉ được thanh toán khi xuất trình bộ chứng từ hoàn toàn phù hợp với các điều khoản của L/C. Tuy nhiên, quy trình này khá phức tạp và tốn nhiều chi phí. Ngược lại, phương thức CAD đơn giản và chi phí thấp hơn, nhưng rủi ro cao hơn cho người bán, vì người bán chỉ gửi chứng từ sau khi giao hàng và nhờ ngân hàng thu hộ tiền. Nếu người mua không thanh toán, người bán sẽ gặp khó khăn trong việc lấy lại hàng. Do đó, CAD thường chỉ được áp dụng khi hai bên đã có mối quan hệ làm ăn lâu dài và tin tưởng lẫn nhau, đây là một kinh nghiệm quan trọng trong quy trình xuất khẩu cà phê.

5.2. Bài học kinh nghiệm từ các doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu

Các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê hàng đầu Việt Nam như Tập đoàn Intimex hay Tổng Công ty Tín Nghĩa thành công nhờ việc xây dựng một chuỗi cung ứng cà phê hiệu quả, từ vùng nguyên liệu đến khâu chế biến và xuất khẩu. Bài học rút ra là tầm quan trọng của việc kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào. Họ đầu tư vào các nhà máy chế biến hiện đại, tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng cà phê xuất khẩu và xây dựng mối quan hệ bền vững với nông dân. Ngoài ra, việc am hiểu thị trường, nhạy bén với sự biến động của giá cà phê xuất khẩu, và khả năng quản trị rủi ro trong thanh toán quốc tế là những yếu tố then chốt tạo nên vị thế của các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê uy tín trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành cà phê giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu nông sản xuất khẩu của Việt Nam, đóng góp nguồn thu ngoại tệ lớn và tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ nông dân tại các vùng chuyên canh, đặc biệt là khu vực Tây Nguyên. Tính đến niên vụ nghiên cứu, Việt Nam duy trì vị thế quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới (sau Brazil) và đứng đầu về sản lượng cà phê vối (Robusta). Tuy nhiên, hoạt động thương mại quốc tế đối với mặt hàng cà phê nhân mang tính đặc thù cao do chịu sự chi phối trực tiếp từ các sàn giao dịch kỳ hạn toàn cầu, biến động tỷ giá, hệ thống tiêu chuẩn chất lượng khắt khe và chuỗi thủ tục logistics chuyên biệt.

Đề tài "Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam" được nhóm sinh viên Khoa Kinh tế - Thương mại thuộc Trường Đại học Hoa Sen thực hiện vào tháng 06/2016 dưới sự hướng dẫn của Th.S Nguyễn Trung Thành, nhằm giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa các đặc điểm sinh học, phân loại chủng loại, tiêu chuẩn chất lượng (TCVN 4193:2014) và các chứng nhận phát triển bền vững của ngành cà phê Việt Nam trong bối cảnh cung cầu thị trường nội địa và quốc tế.
2. Phân tích chi tiết quy trình nghiệp vụ thực tế để thực hiện một lô hàng xuất khẩu cà phê nhân thông qua case study tại Công ty Socadec S.A, làm rõ sự khác biệt của hệ thống chứng từ, phương thức thanh toán, cơ chế định giá phái sinh và các phương thức giao nhận hàng hóa chuyên ngành.

Đối tượng nghiên cứu là quy trình xuất khẩu cà phê nhân thương phẩm và hệ thống chứng từ ngoại thương liên quan. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào thực tiễn xuất khẩu cà phê của Việt Nam, mạng lưới giao dịch của Công ty Socadec S.A (văn phòng đại diện tại TP. Hồ Chí Minh) kết nối với các sàn giao dịch hàng hóa quốc tế (London, New York); phạm vi thời gian tập trung vào số liệu thực tế giai đoạn 2010 - 2015 và các dự báo mùa vụ 2015/2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và thông lệ quốc tế:

• Khung pháp lý: Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại năm 2005 (quy định về xuất khẩu hàng hóa và các hình thức xuất khẩu: trực tiếp, ủy thác, theo hiệp định, tại chỗ, gia công quốc tế, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập); Điều 3 Chương II Nghị định số 187/2013/NĐ-CP (quy định quyền kinh doanh xuất nhập khẩu của thương nhân trong nước và thương nhân có vốn đầu tư nước ngoài); Điều 4 Luật Hải quan 2014 (quy chế hoạt động của kho ngoại quan); Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP 600) của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC).
• Cơ chế định giá và thị trường kỳ hạn: Lý thuyết về giao dịch hàng hóa tương lai trên Sàn giao dịch kỳ hạn London (LIFFE - London International Financial Futures and Options Exchange, mã RC, đơn vị USD/tấn cho cà phê Robusta) và Sàn New York (ICE - Intercontinental Exchange, mã KC, đơn vị Cent/lb cho cà phê Arabica); cơ chế hợp đồng chốt giá sau (price to be fixed), biên độ chênh lệch (Differential), giá tạm tính (Provisional price), mức chặn lỗ (Stop-loss), ký quỹ duy trì (Top-up) và ngày thông báo đầu tiên (First Notice Day).
• Tiêu chuẩn kỹ thuật và chứng nhận: Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4193:2014 cho cà phê nhân; bộ 4 chứng nhận phát triển bền vững quốc tế (4C, UTZ Certified, Rainforest Alliance, Fair Trade).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp giữa:

• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), Global Trade Atlas (GTA) và Trung tâm Xúc tiến Đầu tư Thương mại Du lịch Đắk Lắk.
• Phương pháp nghiên cứu điển hình (Case Study): Tiếp cận, trích xuất và phân tích toàn bộ hồ sơ nghiệp vụ, hợp đồng ngoại thương, vận đơn, lệnh giao hàng và chứng từ thực tế của Công ty Socadec S.A tại Việt Nam.
• Phương pháp so sánh và mô hình hóa quy trình: Lập sơ đồ phân tích các bước thanh toán (L/C vs. CAD), phương thức vận hành giao nhận (FOB cảng biển vs. FDW kho ngoại quan).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về hoạt động xuất khẩu cà phê

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại quốc tế, các thuật ngữ phái sinh và bức tranh toàn cảnh ngành cà phê Việt Nam:

Provisional price = (LIFFE/ICE ± Differential) × 70%
Stop-loss = (Giá tạm tính loại trừ Differential) + (75% - 70%) × (Giá tạm tính loại trừ Differential)

Thị trường kỳ hạn quy định các mốc tháng giao dịch chuẩn (kỳ hạn F, H, K, N, U, X, Z). Trong hợp đồng chốt giá sau, người bán lập hóa đơn tạm tính theo tỷ lệ thỏa thuận (thông thường 70% giá thị trường sàn giao dịch tại thời điểm giao hàng, một số trường hợp đặc biệt đạt 75% - 80%). Mức chặn lỗ (Stop-loss) được thiết lập cao hơn giá tạm tính 5% để bảo toàn vốn cho người mua nếu giá sàn sụt giảm mạnh. Trường hợp người bán muốn duy trì vị thế không chốt giá khi thị trường chạm ngưỡng Stop-loss, họ phải thực hiện lệnh nộp tiền ký quỹ (Top-up) trong vòng 24 giờ.

Về lịch sử và quy mô phát triển, diện tích trồng cà phê tại Việt Nam tăng trưởng từ mức thử nghiệm ban đầu năm 1857 tại Quảng Bình, Ninh Bình lên 4.700 ha (năm 1930), 119.314 ha (năm 1990) và đạt 640.000 ha vào năm 2013 với sản lượng trên 1,6 triệu tấn cà phê nhân/năm, nuôi sống khoảng 540.000 hộ nông dân và tạo việc làm cho hơn 1,6 triệu lao động. Năng suất bình quân đạt 1,3 – 2,0 tấn/ha (vượt trội so với mức bình quân 0,55 tạ/ha của thế giới). Chủng loại sản xuất gồm 3 nhóm chính: cà phê vối (Robusta/Canephora), cà phê chè (Arabica), và cà phê mít (Excelsa).

Tiêu chí / Chứng nhận	4C (Common Code for the Coffee Community)	UTZ Certified	Rainforest Alliance	Fair Trade
Mục tiêu trọng tâm	Bộ quy tắc căn bản về canh tác bền vững, giảm thuốc trừ sâu và nước tưới	Khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm đến người nông dân	Bảo vệ môi trường, cấm độc canh, duy trì đa dạng sinh học rừng	Công bằng thương mại, bảo vệ giá và lợi ích kinh tế cho nông dân
Độ phủ tại Việt Nam	Chiếm 60% sản lượng cà phê cả nước	Cấp độ cao hơn, áp dụng tem mã quét truy xuất	Khắt khe về bảo vệ nguồn nước và hóa chất cấm	Đảm bảo minh bạch giá, cấm lao động trẻ em, bình đẳng giới

Về tiêu chuẩn kỹ thuật, TCVN 4193:2014 quy định các chỉ tiêu phân hạng chất lượng hạt nhân, tỷ lệ tạp chất, thủy phần và tỷ lệ lỗi (nhân đen, nhân vỡ, nhân sáp, nhân bị côn trùng hại, mảnh vỏ trấu). Đề án chỉ rõ sự bất cập khi nhiều thương lái nội địa vẫn duy trì thói quen mua bán theo tỷ lệ "đen, vỡ" truyền thống thay vì tiêu chuẩn đếm lỗi quốc tế, dẫn đến nguy cơ các lô hàng bị từ chối khớp lệnh trên sàn LIFFE.

Về thị trường tiêu thụ nội địa, năm 2014 mức tiêu thụ trong nước đạt 2.025 nghìn bao (121.500 tấn), chỉ chiếm khoảng 7% - 8% tổng sản lượng (thấp hơn nhiều so với mức 51% của Brazil và 62,5% của Colombia). Khảo sát sơ bộ của Viện Quản lý Việt Nam chỉ ra 3 nguyên nhân: rào cản khẩu vị đối với chuỗi ngoại, thói quen uống cà phê quán thay vì tiêu dùng tại nhà, và những hiểu lầm về hàm lượng caffeine.

Nhóm doanh nghiệp	Tên doanh nghiệp tiêu biểu	Thị phần / Sản lượng niên vụ 2011/2012	Kim ngạch xuất khẩu
Khối Doanh nghiệp FDI	- Nestlé (Thụy Sỹ) - Nedcoffee (Hà Lan) - Neumann Kaffee Gruppe (Đức)	- Nestlé: 15% (253.148 tấn) - Nedcoffee: 9% (152.148 tấn) - Neumann: 8% (130.272 tấn)	- Nestlé: 309 triệu USD - Neumann: 39 triệu USD
Khối Doanh nghiệp nội địa	- Tập đoàn Intimex - Tổng Công ty Tín Nghĩa - Simexco Đắk Lắk - Cty CP Cà phê PETEC	- Intimex: 21% (360.000 tấn) - Tín Nghĩa: 7% (127.000 tấn) - Simexco Đắk Lắk: 65.100 tấn - PETEC: 1% (20.000 tấn)	- Intimex: 550 triệu USD - Tín Nghĩa: 260 triệu USD - PETEC: 40 triệu USD

Về cơ cấu thị trường xuất khẩu 6 tháng đầu niên vụ 2014/2015, Việt Nam xuất khẩu 657 nghìn tấn cà phê nhân (10,95 triệu bao 60kg) đến 82 quốc gia. 10 thị trường nhập khẩu lớn nhất gồm: Đức (2.093 nghìn bao), Hoa Kỳ (1.820 nghìn bao), Tây Ban Nha (1.736 nghìn bao), Ý (1.455 nghìn bao), Nhật Bản (975 nghìn bao), Bỉ (854 nghìn bao), Algeria (773 nghìn bao), Nga (741 nghìn bao), Philippines (544 nghìn bao) và Ấn Độ (493 nghìn bao). Giá Robusta nguyên liệu trong nước dao động từ 34.200 đến 40.000 VNĐ/kg tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Nông; giá xuất khẩu bình quân FOB TP.HCM 6 tháng đầu vụ 2014/2015 đạt 1.910 USD/tấn.

Chương 2: Công ty Socadec S.A

Chương 2 trình bày tổng quan về tổ chức thương mại quốc tế Socadec S.A:

• Lịch sử hình thành và phát triển: Thành lập năm 1991 tại Geneva (Thụy Sĩ), ban đầu có sự tham gia sở hữu của các tập đoàn Renault và Aerospatiale (Pháp), dưới sự điều hành của CEO Timothy Espir. Công ty đóng vai trò trung gian phân phối cà phê nhân từ các vùng nguyên liệu sang thị trường chế biến Châu Âu.
• Mạng lưới hoạt động: Khởi đầu từ mạng lưới thu mua tại các quốc gia Châu Phi (Uganda, Kenya, Tanzania, Burundi). Tháng 11/2000, Socadec S.A mở rộng mạng lưới sang Châu Á thông qua việc thành lập các văn phòng đại diện và chi nhánh tại Việt Nam, Indonesia và Lào.

Chương 3: Quy trình xuất khẩu thực tế của công ty

Chương 3 là phần trọng tâm nghiệp vụ, mô tả chi tiết từng bước thực thi đơn hàng xuất khẩu cà phê thông qua hồ sơ thực tế:

1. Đàm phán và thiết lập hợp đồng ngoại thương: Hợp đồng cà phê được chuẩn hóa thông qua điều khoản khớp lệnh sàn giao dịch:

   • Điều khoản giá mẫu: PRICE TO BE FIXED AT 10.00 US DOLLAR OVER LIFFE MAY 2015 PER METRIC TON AT SELLER’S OPTION AS PER ATTACHED ADDENDUM. THC FOR SELLER’S ACCOUNT. FIXATION TIME LATEST PRIOR TO FIRST NOTICE DAY.
   • Cơ chế phụ lục: Người bán được quyền chốt giá trước First Notice Day (khoảng thời gian 3 ngày trước ngày làm việc đầu tiên của tháng giao hàng). Hóa đơn tạm tính lập ở mức 70% giá trị thị trường kèm điều khoản bù trừ sai lệch giá và cơ chế Stop-loss/Top-up.

2. Nghiệp vụ thanh toán quốc tế: So sánh và phân tích quy trình xử lý của hai phương thức thanh toán chủ lực:

Tiêu chí	Phương thức L/C (Letter of Credit)	Phương thức CAD (Cash Against Documents)
Cơ chế vận hành	Ngân hàng người mua phát hành cam kết thanh toán (điện MT202/MT700); ngân hàng kiểm tra bộ chứng từ trong vòng tối đa 5 ngày làm việc theo UCP 600 trước khi thanh toán.	Ngân hàng người bán gửi điện MT103 và bộ chứng từ nhờ thu (Collection Instruction); người mua thanh toán tiền mặt/chuyển khoản để nhận chứng từ đi nhận hàng.
Ưu điểm	Đảm bảo an toàn cao nhất cho người bán về khả năng thu tiền.	Thủ tục nhanh gọn, giảm thiểu tối đa chi phí giao dịch ngân hàng.
Nhược điểm	Quy trình nhiều thủ tục, thời gian xử lý kéo dài, chi phí cao.	Rủi ro cao nếu người mua từ chối nhận hàng hoặc không thanh toán.
Biến thể nghiệp vụ	L/C xác nhận, L/C chuyển nhượng.	- Document in trust: Cho phép người mua lấy hàng trước khi thanh toán (dùng cho công ty mẹ - con). - Payment upon arrival: Thanh toán khi có thông báo hàng đến cảng.

3. Giám định và cấp chứng nhận chuyên ngành: Thực hiện thông qua các tổ chức giám định độc lập tại Việt Nam (Cafecontrol, Vinacontrol, VCC&C). Hồ sơ pháp lý bao gồm:

   • Giấy chứng nhận chất lượng (Quality Certificate) và Trọng lượng (Weight Certificate).
   • Chứng nhận hun trùng (Fumigation Certificate) và Giấy kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate).
   • Chứng nhận xuất xứ C/O Form A (thực hiện nộp qua hệ thống điện tử ECOSYS của Bộ Công Thương / VCCI).
   • Chứng nhận nguồn gốc cà phê quốc tế C/O Form ICO (International Coffee Organization): Là mẫu C/O đặc thù áp dụng bắt buộc cho cà phê xuất khẩu, do VCCI cấp kèm 4 bản (1 bản gốc màu trắng, 1 bản sao màu xanh gửi về ICO London, 2 bản sao màu trắng lưu hành trong nước). Miễn trừ đối với các lô hàng tiêu dùng trực tiếp trên tàu/máy bay hoặc lô hàng cà phê nhân có trọng lượng tịnh không quá 60kg (hoặc quy đổi tương ứng: 120kg quả khô, 75kg cà phê thóc, 50,4kg rang xay, 23kg hòa tan/lỏng). Hồ sơ ICO phải lưu trữ tối thiểu 4 năm.

4. Chuẩn bị hàng hóa và thuê tàu:

   • Phân tích Booking Confirmation của hãng tàu Mitsui O.S.K. Lines (MOL) thông qua đơn vị forwarder Kuehne + Nagel cho tàu NYK VESTA (chuyến 04ZW04, bốc tại TCIT Cái Mép, dỡ tại Cảng Hamburg, Đức).
   • Quy định thời gian đóng hàng và hạn chứng từ: Giờ cắt máng bãi container (CY Cut) và giờ cắt chứng từ (Doc Cut), quy định biểu phí phạt lưu container (Detention) và lưu bãi (Demurrage).
   • Phân tích Vận đơn đường biển (Bill of Lading - B/L) của hãng Blue Anchor Line cho lô hàng 6 container 20ft (tổng khối lượng tịnh 129,278 tấn cà phê Robusta Grade 2, Screen 13, 5% BB, mã HS 090111).

5. Quy cách đóng hàng vào container 20 feet: Do tỷ trọng cà phê nặng, 100% cà phê nhân xuất khẩu sử dụng container 20ft (Dry 8'6") có lót giấy carton và túi hút ẩm xung quanh theo 4 hình thức:

   • Shipment in Big Bags: Đóng bao lớn 1 tấn/bao (20 bao/container 20ft) theo kiểu Hot Dog style (pallet gỗ kẹp giữa 2 lớp bao) hoặc Pizza style (pallet gỗ đặt dưới đáy container).
   • Shipment in Jute Bags: Đóng bao đay tiêu chuẩn 60 kg/bao (tương đương 320 bao đay/container 20ft).
   • Shipment in Bulk: Đóng thổi trực tiếp vào 1 bao lót lớn (Bulk bag trọng lượng 10kg mắc 4 góc container) chứa khoảng 21 tấn cà phê nhân/container 20ft.

6. Quy trình giao nhận ngoại thương:

   • Quy trình giao hàng lên tàu (FOB - Free On Board): Gồm 13 bước khép kín từ khâu tiếp nhận Shipping Instruction (S/I), thông quan xuất khẩu, đưa hàng qua lan can tàu, nhận B/L gốc, tập hợp chứng từ giám định/C/O gửi cho đối tác và nhận thanh toán CAD.
   • Quy trình giao hàng vào kho ngoại quan (FDW - Free Delivered Warehouse): Gồm 17 bước thực hiện tại Kho ngoại quan C. Steinweg Logistics (KCN Sóng Thần 1, Dĩ An, Bình Dương). Người bán mở tờ khai nhập kho ngoại quan, nhận Phiếu nhập kho, nhận thanh toán đợt 1 từ Trader. Khi nhà rang xay có lệnh xuất hàng, người bán làm thủ tục hải quan xuất kho, cấp Phiếu xuất kho, giao hàng lên tàu và phát hành Thư cam kết (Letter of Guarantee) để Trader ủy quyền nhận B/L gốc. Thời hạn hàng lưu kho ngoại quan tối đa là 12 tháng theo Luật Hải quan.

7. Thanh lý hợp đồng: Trong thương mại cà phê quốc tế, các bên không lập biên bản thanh lý hợp đồng truyền thống. Sau khi hoàn tất giao hàng và chứng từ, hai bên thực hiện quyết toán dứt điểm khoản tiền chênh lệch còn lại giữa giá tạm tính và giá chốt hợp đồng cuối cùng, hoặc xử lý các khiếu nại chất lượng/trọng lượng phát sinh bằng hình thức bồi thường tài chính.

Kết quả và đóng góp

Đề tài đã đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể dựa trên số liệu thực chứng:

• Phân tích chi tiết quy cách của một lô hàng xuất khẩu 6 container 20ft đạt tổng trọng lượng Gross Weight 129,338 tấn (Net Weight 129,278 tấn cà phê Robusta loại 2, sàng 13, độ ẩm tối đa, 5% hạt đen vỡ, 1% tạp chất, trọng lượng vỏ bao 0,060 tấn).
• Mô hình hóa đầy đủ 2 luồng vận hành giao nhận ngoại thương phức tạp: Quy trình FOB (13 bước) và Quy trình FDW qua kho ngoại quan C. Steinweg (17 bước) kèm các mẫu biểu Phiếu nhập kho số 29/NK-CSW/2015 và Thư cam kết Letter of Guarantee.
• Làm rõ cấu trúc 4 chứng nhận phát triển bền vững (4C, UTZ, Rainforest Alliance, Fair Trade) cùng các điều kiện cấp phát và quản lý bộ chứng từ C/O ICO do VCCI phê duyệt.

Về giải pháp và đề xuất, nhóm tác giả nêu bật:

• Cần tổ chức đào tạo nông dân chuyển đổi từ tập quán thu hái quả xanh sang thu hái chọn lọc quả chín, áp dụng đồng bộ quy trình sơ chế ướt và bảo quản để đáp ứng các tiêu chuẩn TCVN 4193:2014 và tiêu chuẩn đếm lỗi trên các sàn LIFFE/ICE.
• Quy hoạch vùng trồng bền vững, giảm thiểu tình trạng siêu thâm canh lạm dụng phân bón hóa học và tưới nước quá mức; khuyến khích mô hình trồng xen canh cây che bóng nhằm bảo vệ kết cấu đất và ngăn ngừa dịch bệnh tuyến trùng rễ.
• Thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư sâu vào chế biến cà phê hòa tan và cà phê rang xay để gia tăng giá trị thặng dư thay vì chỉ tập trung xuất khẩu thô cà phê nhân loại 2.

Đóng góp của đề án nằm ở việc hệ thống hóa toàn diện các nghiệp vụ phái sinh hàng hóa gắn liền với hoạt động logistics và hải quan thực tế, cung cấp cái nhìn trực quan về bộ chứng từ xuất khẩu cà phê chuyên ngành mà các tài liệu lý thuyết chung chưa phân tích chi tiết.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Các phân tích quy trình nghiệp vụ và hồ sơ chứng từ tập trung chủ yếu vào mô hình hoạt động của một doanh nghiệp thương mại trung gian nước ngoài (Socadec S.A) với dòng sản phẩm Robusta xuất khẩu thô (Grade 2, Screen 13) sang thị trường Châu Âu.
• Hạn chế về thời gian: Dữ liệu thị trường và biểu phí logistics phản ánh giai đoạn 2014 - 2016, chưa cập nhật các quy định sửa đổi về thủ tục hải quan điện tử và các biểu mẫu chứng từ trong giai đoạn sau.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quy trình xuất khẩu cho các sản phẩm cà phê chế biến sâu (cà phê hòa tan, cà phê đặc sản rang xay) và đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với chuỗi cung ứng cà phê Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Đề án là tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và giảng viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế, Logistics và Quản trị chuỗi cung ứng khi học tập và giảng dạy các học phần Nghiệp vụ Ngoại thương, Thanh toán quốc tế và Vận tải giao nhận.
• Nhân sự thực hành xuất nhập khẩu: Các chuyên viên chứng từ, logistics tại các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản có thể tham khảo trực tiếp cách đọc hiểu Vận đơn đường biển (B/L), Booking Confirmation, quy trình khai báo C/O mẫu ICO tại VCCI và thủ tục kiểm soát hàng hóa qua kho ngoại quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Hợp đồng chốt giá sau (Price to be fixed) trong xuất khẩu cà phê hoạt động như thế nào? Người bán và người mua ký hợp đồng thỏa thuận loại hàng, số lượng và thời điểm giao hàng nhưng chưa chốt giá chính thức. Giá sẽ được neo theo giá niêm yết trên sàn LIFFE (Robusta) hoặc ICE (Arabica) cộng/trừ mức chênh lệch (Differential). Tại thời điểm giao hàng, người bán phát hành hóa đơn tạm tính (thường bằng 70% giá sàn) để nhận thanh toán tạm tính; người bán có quyền chọn thời điểm thị trường thuận lợi để chốt giá chính thức trước ngày First Notice Day.

2. Chứng nhận xuất xứ C/O mẫu ICO có những yêu cầu quản lý đặc thù nào? C/O form ICO do VCCI cấp theo quy định của Tổ chức Cà phê Quốc tế, áp dụng cho mọi lô hàng cà phê xuất khẩu ra nước ngoài (trừ lô hàng dưới 60kg cà phê nhân hoặc định mức quy đổi tương đương). Một bộ C/O ICO gồm ít nhất 4 bản: 1 bản gốc màu trắng, 1 bản sao màu xanh (gửi về ICO London) và 2 bản sao màu trắng (sử dụng nội địa). Sau khi hoàn tất thủ tục hải quan, doanh nghiệp phải nộp lại bản sao màu xanh cho VCCI và có nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ tối thiểu 4 năm.

3. Sự khác biệt cơ bản giữa quy trình giao hàng FOB và FDW (giao vào kho ngoại quan) là gì? Trong quy trình FOB, người bán giao hàng trực tiếp lên tàu tại cảng biển chỉ định, nhận B/L gốc từ hãng tàu và chuyển bộ chứng từ cho Trader để nhận thanh toán. Trong quy trình FDW, người bán đưa hàng vào lưu trữ tại kho ngoại quan nội địa (như C. Steinweg), nhận Phiếu nhập kho và nhận thanh toán CAD đợt 1 từ Trader; hàng hóa chỉ được xuất kho bốc lên tàu khi có chỉ định giao hàng (S/I) từ nhà rang xay quốc tế, với thời gian lưu kho không quá 12 tháng.

4. Tại sao cà phê nhân xuất khẩu bắt buộc phải đóng trong container 20 feet và có những cách đóng gói nào? Cà phê nhân là mặt hàng có tỷ trọng nặng nên luôn sử dụng container 20ft để tối ưu tải trọng cho phép mà không bị quá tải. Có 4 hình thức đóng gói chính: Big Bags đóng bao lớn 1 tấn (xếp kiểu Hot Dog hoặc Pizza style, 20 bao/container); Jute Bags đóng bao đay 60kg (320 bao/container); và Shipment in Bulk (thổi trực tiếp vào 1 bao lót lớn 10kg mắc 4 góc container, chứa khoảng 21 tấn cà phê nhân).

5. Tại sao các bên không lập biên bản thanh lý hợp đồng sau khi kết thúc lô hàng cà phê? Trong tập quán thương mại cà phê quốc tế, hợp đồng không áp dụng thủ tục thanh lý biên bản như hàng hóa thông thường. Sau khi giao hàng, các bên tự động đối chiếu số tiền tạm tính đã thanh toán với giá chốt thực tế cuối cùng để thực hiện quyết toán bổ sung (trả thêm hoặc hoàn lại) hoặc tiến hành bồi thường tài chính trực tiếp nếu có phát sinh sai lệch về khối lượng và phẩm cấp giám định.

Kết luận

Đề án "Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam" của nhóm sinh viên Trường Đại học Hoa Sen đã phản ánh toàn diện và có chiều sâu cấu trúc chuỗi giá trị xuất khẩu cà phê nhân từ khâu canh tác đến khâu giao nhận ngoại thương. Thông qua việc phân tích thực tế hoạt động của Công ty Socadec S.A, công trình đã làm sáng tỏ các nghiệp vụ phức tạp về hợp đồng kỳ hạn, cơ chế định giá phái sinh trên sàn LIFFE/ICE, phương thức thanh toán CAD/LC và quy trình thủ tục kho ngoại quan FDW. Kết quả nghiên cứu cung cấp tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho việc đào tạo chuyên ngành thương mại quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành cà phê Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu Từ nhiều năm qua, cà phê đã trở thành một phần không thể thiểu trong cuộc sống hằng ngày của con người. Cà phê đem lại giá trị cao về kinh tẾ và là một trong những nông phẩm góp phân thu ngoại tệ lớn cho nhiều nước. Cà phê không chỉ là một loại đồ uống mà còn là nguyên liệu sản xuất quan trọng cho ngành công nghiệp. Nhu cầu về cà phê ngày càng tăng về số lượng và chất lượng đòi hỏi nhà xuất khẩu phải đáp ứng linh hoạt và nhanh chóng cho các nhị cầu khác nhau của từng thị trường.

Ở Việt Nam, cà phê được trồng với số lượng lớn và là mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của nước ta. Nhận thấy được tâm quan trọng của cây cà phê trong hoạt động sản xuất, xuất khẩu nên chúng tôi đã chọn phân tích đề tài “quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam” với 2 mục tiêu chính là: giới thiệu những đặc điểm, tính chất, tiêu chuẩn của cà phê Việt Nam và tìm hiểu quy trình thực tẾ đề thực hiện xuất khẩu một lô hàng cà phê. Về kết quad nghiên cứu của đề án, chúng tôi nhận thấy cà phê là mặt hàng mang lại giá trị xuất khẩu cao của Việt Nam. Nhà nước đã và đang tạo mọi điều kiện để tiếp tục phát triển mặt hàng này.

Bên cạnh đó, việc phát triển cà phê theo hướng bền vững vẫn còn là thách thức lớn đối với toàn bộ hệ thông cung ứng cà phê trên toàn thể giới và đặc biệt là tại Việt Nam. ĐỀ tăng tính cạnh tranh trên trường quốc tế thì cà phê Việt Nam cân được phát triển để đạt những tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài ra, thông qua việc phân tích các chứng từ cần thiết trong xuất khẩu cà phê, chúng tôi muốn nêu ra những điểm khác biệt trong việc xuất khẩu mặt hàng cà phê và những chứng từ có liên quan so với những mặt hàng khác. Nhóm thực hiện ĐẠI HỌC HOA SEN - Đề án chuyên ngành 2 trang viii Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam Lời cảm ơn Nhóm chúng tôi đã nhận được sự hỗ trợ rất nhiệt tình từ giảng viên hướng dân Nguyễn Trung Thành và từ các giảng viên dạy lớp Nghiệp vụ kinh doanh cà phê gỗm: Thay Tran Ngoc Han, Thay Pham Anh Tudn và Thầy Lưu Văn Hoàng đã tận tình giảng đạy và cung cấp cho chúng tôi những kiến thức cũng như các chứng từ bám sát thực tế đề hoàn thiện đề án này tốt hon.

Xin chân thành cảm ơn các thây! Nhóm thực hiện ĐẠI HỌC HOA SEN - Đề án chuyên ngành 2 trang ix Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam NỘI DUNG 1 Cơ sở lý thuyết về hoạt động xuất khẩu cà phê 1.1 Khái niệm về xuất khẩu Xuất khâu là hoạt động trao đôi thương mại xuất hiện từ rất lâu trước đây, ngay cả khi tiền tệ chưa xuất hiện, có thê hình dung rằng hàng hóa của một nước vượt qua biên giới đi vào thị trường của một nước khác nhằm các mục đích nhự trao đổi và mua bán, hay nói chính xác và đây đủ hơn đó là hoạt động nhằm mang lại lợi nhuận từ việc kinh doanh hàng hóa ngoài biên giới quốc gia. ie Người bán snide Hải Quan Hải Quan đa he Người mua Viet Nam oe. hàng Việt Nam aehàng nước ngoài Đến cảng nước ngoài Ta cảng Ta nước ngoài lấy hàng Biểu đồ I- Sơ đồ mô tả quá trình hàng hóa xuất khẩu Nguồn: Thực hiện boi SV Theo khoán 1, điều 28 Luật thương mại năm 2005 thì: “Xuất khâu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thô Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thé Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Theo nghị định số 187/2013/NĐ-CP, tại chương II, điều 3, các đối tượng được quyền kinh doanh xuất khâu, nhập khâu bao gồm: 1. Thương nhân Việt Nam không có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài, hàng hóa không thuộc Danh mục cắm hoặc tạm dừng Xuất — Nhập khẩu được Nhà nước quy ĐẠI HỌC HOA SEN - Đề án chuyên ngành 2 trang 1 Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam định tại các văn bản pháp luật còn thời hạn, thì thương nhân được phép xuất — nhập khẩu hàng hóa không phụ thuộc vào ngành nghề đăng kí kinh doanh.

Các chỉ nhánh của thương nhân chỉ được phép xuất — nhập khâu theo ủy quyền của thương nhân. Đối với thương nhân có vốn đầu tư nước ngoài, công ty và chỉ nhánh công ty nước ngoài tại Việt Nam, ngoài việc đáp ứng các yêu cầu của pháp luật Việt Nam như thương nhân không có vốn đầu tư nước ngoài, còn phải thực hiện các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đối với hàng hóa xuất — nhập khâu có điều kiện thì thương nhân phải thực hiện đúng các chỉ dẫn của pháp luật có liên quan Luật thương mại, 2005 chỉ ra các loại hoạt động xuất khẩu như sau: 1. Xuất khẩu trực tiếp.

Xuất khâu ủy thác. Xuất khâu theo Hiệp định. Xuất khẩu tại chỗ. Gia công quốc tế.

Tam nhập, tái xuất. Tạm xuất, tái nhập 1.2 Một số thuật ngữ quan trọng khi tham gia xuất khẩu cà phê 1. Thị trường tương lai Thị trường tương lai: là nơi mà tại đó người tham gia có thê mua và bán hàng hóa với hợp đồng giao tương lai. Thị trường tương lai cung cấp phương tiện cho các hoạt động bổ ĐẠI HỌC HOA SEN - Đề án chuyên ngành 2 trang 2 Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam trợ nhằm ngăn ngừa rủi ro và đầu cơ, cần thiết cho việc làm giảm biến động tự nhiên về giá do dư thừa hoặc thiếu hụt trong nguồn cung.

Sự biến động của giá cà phê có thể xảy ra từng tháng, từng tuân hoặc mỗi ngày hay thâm chí có thể thay đổi từng giờ trong một ngày giao dịch. Các điều kiện tự nhiên bất khả kháng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cà phê, như: hạn hán, sương muối và bệnh dịch, thúc đây sự biến động giá cà phê nhân trên thị trường. Bên cạnh đó, khi giá cà phê cao sẽ làm tăng diện tích trồng cà phê, tuy nhiên, khi thị trường đạt giá cao nhất cũng là thời điểm sự tăng trưởng chững lại và khả năng rơi vào khủng hoảng — giá cà phê lao đốc, nông dân có xu hướng từ bỏ cây cà phê. Từ đó, ta thấy được nếu không cân bằng mối quan hệ cung — cầu thì xu hướng giá sẽ có nhiều bất ôn và điều đó gây rủi ro cho tất cả các cá thê tham gia trong chuỗi cung ứng cà phê.

Ya Biéu dé 2 - Chuỗi cung ứng cà phê Thị trường cà phê tương lai được thành lập với mục đích mang lại trật tự cho quá trình định giá và kinh doanh, đồng thời để giảm bớt các nguy cơ liên quan với điều kiện thị trường tiền tệ bất ôn mạnh. Giá trên thị trường tương lai phục vụ như một thang đo cho các ngành công nghiệp cà phê được công khai đàm phán trên các sản giao dịch cà phê tương lai. Hiện nay có 02 sàn cà phê thế giới chính được sử dụng làm căn cứ xác định giá và giao dịch, gồm: ĐẠI HỌC HOA SEN - Đề án chuyên ngành 2 trang 3 Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam ® New York, sàn ICE cho cà phê Arabica tính theo đơn vị cent/Ib, kí hiệu: KC ¢ London, san LIFFE cho cà phê Robusta tính theo đơn vị usd/ton, kí hiệu: RC Bang 1 - Lịch hoạt động trong năm của 92 sàn cà phê F > Thang 1 N > Thang 7 H > Thang 3 U > Thang 9 H > Thang 3 U > Thang 9 K > Thang 5 Z > Thang 12 K > Thang 5 X > Thang 11 N > Thang 7 Ví dụ nếu lệnh giao hàng yêu cầu rơi vào một théi diém giita tir thang 1 đến tháng 3, người tham gia mua bán sẽ tham chiều giá trên thị trường như sau: s Tir dau thang | cho dén giữa tháng 2 sẽ tham chiếu giá thang 3 được niêm yết trên sản giao dịch. Công ty xuất khấu cà phê Người mua Việt Nam Công ty môi giới hoa hồng Refco LIFFE của người mua Môi giới của (Singapore Pte., Ldt) (Thanh vién cua sở giao dịch người mua „ Công Công tyty thanh t ' toántoát H Công ig tyty thanh thanh toántoá hài = eas giới [orem fe thành viên của nhà môi giới nị in cho người mua Biểu đồ 3 - Sơ đồ tông quát về giao dịch trên sàn LIFFE » _ Từ giữa sau tháng 2 đến tháng 3 sẽ tham chiếu giá tháng 5 được niêm yết trên san giao dich.

ĐẠI HỌC HOA SEN - Đề án chuyên ngành 2 trang 4 Quy trình xuất khẩu cà phê Việt Nam *® Người bán (công ty xuất khâu cà phê) yêu câu môi giới của người bán (Techcombank) quan lí giao dịch tương lai. tương tự với người mua và mô giới của người mua ® Môi giới của người bán (Techcombank) yêu cầu công ty môi giới hoa hồng của người bản (Refeo) làm các thủ tục pháp lý trên sàn giao dịch © - Các công ty môi giới gặp nhau trên LIFEE và thống nhất gia ban se Thông tin sẽ được chuyên từ LIFFEE xuống trung tâm thanh toán bù trừ (LCH Clearnet) * - Sau đó Refo sẽ thông báo cho Techcombank về mức giá s -_ Techcombank sẽ thông báo với người bán về mức giá ® Người ban (nha xuất khẩu) sẽ dat coc cho Techcombank ® Techcombank đặt cọc cho công ty thanh toán thành viên của LCH Clearnet ® Công ty thanh toán thành viên của LCH Clearnet sẽ đặt cọc cho LCH Clearnet s _ Tương tự hoạt động bên người mua (nhà nhập khâu) ® - Giao dịch sẽ hoàn tất khi 2 bên đã đặt cọc ký quỹ cho LCH Clearnet và thanh toán bù trừ bởi LCH Clearnet Đây là sơ đồ tông quát về giao dịch trên sàn LIEFE của người mua, người bán và các bên liên quan. Ngoài ra công ty có thể giao dịch trực tiếp với sàn LIFEE hoặc giao dịch trực tiếp với người bán. Tóm lại, thị trường tương lai là một thị trường có tô chức thông qua các sàn giao dịch: s - Cung cấp và vận hành các cơ sở phục vụ các giao dịch liên quan trong thương mại s _ Thiếp lập, giám sát và thực thi các quy tắc thương mại của một ngành hàng cụ thê © Luu tri và công bố các đữ liệu giao dich 2.