Luận văn thạc sĩ: Đánh giá tăng trưởng doanh nghiệp FDI và trong nước ngành cà phê

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích sự khác biệt về tăng trưởng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước trong ngành hàng cà phê.

• Tác giả: Hoàng Minh Quốc Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thành Tự Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Đánh giá sự khác biệt về tăng trưởng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước: Tình huống ngành hàng cà phê
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Tình hình tăng trưởng chung của các doanh nghiệp
• 1.3. Bối cảnh ngành hàng cà phê. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp mới kỳ vọng của luận văn
• 1.8. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
• 2.1. Lý thuyết tăng trưởng doanh nghiệp
• 2.2. Thông tin bất cân xứng
• 2.3. Khung phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ NGUỒN SỐ LIỆU
• 3.1. Tổng quan các bài nghiên cứu trước
• 3.2. Nghiên cứu “Informality and the playing field in Vietnam’s business sector”
• 3.3. Nghiên cứu “Các nhân tố tác động đến tăng trưởng của DN khu vực tư nhân ở một số tỉnh phía bắc và phía nam” - đề tài nghiên cứu cấp bộ
• 3.4. Nghiên cứu “Foreign Investment in Developing Countries: Does it Crowd in Domestic Investment?” (Manuel R. Agosin and Ricardo Mayer, 2000)
• 3.5. Nguồn số liệu
• 3.5.1. Thông tin thứ cấp
• 3.5.2. Thông tin sơ cấp
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH VÀ NHỮNG PHÁT HIỆN
• 4.1. Thực trạng lấn át của doanh nghiệp FDI đối với doanh nghiệp trong nước
• 4.2. Doanh nghiệp FDI lấn át doanh nghiệp trong nước về thị trường xuất khẩu
• 4.3. Doanh nghiệp trong nước khó khăn, nợ xấu tăng cao. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng DN FDI lấn át DN trong nước trong ngành cà phê
• 4.4. FDI có lợi thế về kinh nghiệm trong ngành cà phê
• 4.5. Bất cân xứng thông tin trên thị trường cà phê
• 4.6. Tác động yếu tố vĩ mô
• 4.6.1. Khung khổ pháp lý nhiều bất ổn và nhiều yếu kém
• 4.6.2. DN trong nước có chi phí vốn cao nhưng chi phí quản lý thấp hơn DN FDI
• 4.6.3. FDI có lợi thế về thị trường hơn DN trong nước
• 4.6.4. FDI có phương thức kinh doanh tốt hơn
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN & KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Khuyến nghị chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 01: Tốc độ tăng trưởng của các thành phần kinh tế giai đoạn 2010-2012
• Phụ lục 02: Diện tích, năng suất, sản lượng cà phê Việt Nam 1980-2011
• Phụ lục 03: Khối lượng, kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam 1996 - 2012
• Phụ lục 04: Danh sách doanh nghiệp được khảo sát
• Phụ lục 05: Bản câu hỏi khảo sát doanh nghiệp cà phê FDI
• Phụ lục 06: Bản câu hỏi khảo sát doanh nghiệp cà phê trong nước
• Phụ lục 07: Danh sách các công ty/tập đoàn FDI kinh doanh cà phê VN
• Phụ lục 08: Phương thức giao ngay
• Phụ lục 09: Phương thức trừ lùi chốt giá sau

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự khác biệt tăng trưởng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước

Nghiên cứu về sự khác biệt trong tăng trưởng giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp trong nước trong ngành hàng cà phê là một chủ đề quan trọng. Ngành cà phê Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các doanh nghiệp FDI, trong khi doanh nghiệp trong nước gặp nhiều khó khăn. Sự khác biệt này không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế mà còn đến sự phát triển bền vững của ngành hàng cà phê.

1.1. Tình hình tăng trưởng của doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước

Theo số liệu thống kê, doanh nghiệp FDI đã có sự tăng trưởng vượt bậc so với doanh nghiệp trong nước trong giai đoạn 2010-2012. Cụ thể, doanh nghiệp FDI chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu cà phê, trong khi doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với nhiều thách thức như nợ xấu và chi phí sản xuất cao.

1.2. Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong tăng trưởng

Sự khác biệt trong tăng trưởng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước có thể được giải thích bởi nhiều yếu tố như điều kiện vĩ mô, năng lực quản lý, và khả năng tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp FDI thường có lợi thế về vốn và kinh nghiệm, trong khi doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn trong việc cạnh tranh.

II. Vấn đề và thách thức của doanh nghiệp trong nước trong ngành cà phê

Doanh nghiệp trong nước đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong ngành cà phê, từ việc cạnh tranh với doanh nghiệp FDI đến việc quản lý chi phí và chất lượng sản phẩm. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp mà còn đến toàn bộ ngành hàng cà phê.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn

Nhiều doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn để đầu tư vào sản xuất và mở rộng quy mô. Điều này dẫn đến việc họ không thể nâng cao năng lực cạnh tranh so với doanh nghiệp FDI.

2.2. Tình trạng nợ xấu và quản lý tài chính

Tình trạng nợ xấu gia tăng trong các doanh nghiệp cà phê trong nước đã gây ra nhiều khó khăn trong việc duy trì hoạt động kinh doanh. Việc quản lý tài chính kém cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại của nhiều doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu đánh giá sự khác biệt tăng trưởng

Để đánh giá sự khác biệt trong tăng trưởng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, nghiên cứu đã áp dụng các phương pháp định tính và định lượng. Việc phân tích dữ liệu từ các nguồn khác nhau giúp làm rõ nguyên nhân và hệ quả của sự khác biệt này.

3.1. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu và khảo sát để thu thập thông tin từ các doanh nghiệp trong ngành cà phê. Phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về những thách thức mà doanh nghiệp trong nước đang phải đối mặt.

3.2. Phân tích dữ liệu định lượng

Dữ liệu định lượng được thu thập từ các báo cáo tài chính và thống kê ngành giúp đánh giá chính xác hơn về sự khác biệt trong tăng trưởng giữa hai loại hình doanh nghiệp. Phân tích này cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình kinh tế của ngành cà phê.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp FDI có nhiều lợi thế hơn so với doanh nghiệp trong nước trong việc thu mua cà phê nguyên liệu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp mà còn đến toàn bộ ngành hàng cà phê tại Việt Nam.

4.1. Lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp FDI

Doanh nghiệp FDI thường có khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn, nhờ vào mạng lưới quan hệ và kinh nghiệm trong ngành. Họ cũng có thể thương lượng giá tốt hơn với nông dân, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn.

4.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp trong nước

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp trong nước cần cải thiện quản lý tài chính, tối ưu hóa quy trình sản xuất và tìm kiếm các cơ hội hợp tác với doanh nghiệp FDI. Điều này sẽ giúp họ tồn tại và phát triển trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự khác biệt trong tăng trưởng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước trong ngành hàng cà phê là một vấn đề cần được giải quyết. Để phát triển bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước và tạo điều kiện cho họ cạnh tranh công bằng.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, từ việc tiếp cận vốn đến việc cải thiện môi trường kinh doanh. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

5.2. Triển vọng phát triển ngành hàng cà phê

Ngành hàng cà phê Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn, nhưng cần phải có sự hợp tác giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Sự hợp tác này sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành hàng cà phê giữ vị thế trụ cột trong nền nông nghiệp Việt Nam, đưa quốc gia trở thành nhà cung cấp cà phê Robusta hàng đầu thế giới với sản lượng xuất khẩu đạt hơn 1,7 triệu tấn và mang lại kim ngạch gần 3,7 tỷ USD vào năm 2012. Khoảng 95% diện tích và sản lượng trên tổng số 622.000 ha cả nước tập trung tại vùng Tây Nguyên, tạo nguồn sinh kế cốt lõi cho hàng triệu hộ gia đình. Tuy nhiên, giai đoạn 2008–2013 chứng kiến cuộc khủng hoảng tài chính sâu rộng trong khối doanh nghiệp nội địa khi tổng nợ xấu toàn ngành chạm mốc 8.000 tỷ đồng, chiếm 60% tổng dư nợ. Đỉnh điểm trong năm 2012, chỉ riêng tỉnh Đắk Lắk đã ghi nhận 43 doanh nghiệp vỡ nợ với khoản nợ không có khả năng thanh toán lên tới 300 tỷ đồng, làm thất thoát hơn 3.000 tấn cà phê ký gửi của nông dân và khiến 56 trên tổng số 127 doanh nghiệp xuất nhập khẩu nội địa phải dừng hoạt động.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách công của tác giả Hoàng Minh Quốc Tiến (người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Thành Tự Anh, Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright) tập trung giải quyết vấn đề phân hóa tăng trưởng gay gắt giữa khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khối doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng doanh nghiệp nước ngoài lấn át thị phần thu mua nguyên liệu từ mức 20% niên vụ 2008/2009 lên 50%–65% niên vụ 2012/2013, nhận diện các nguyên nhân cốt lõi từ môi trường thể chế, cấu trúc thị trường đến năng lực quản trị, và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nội địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tăng trưởng doanh nghiệp của Edith Penrose và mô hình mở rộng của Geroski (1999), phân tích tác động tương hỗ giữa nhóm nhân tố bên trong (năng lực quản lý, kinh nghiệm thị trường, cấu trúc chi phí, nguồn nhân lực) và nhóm nhân tố bên ngoài (khung khổ pháp lý, thị trường yếu tố sản xuất, biến động kinh tế vĩ mô).

Bên cạnh đó, lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information) được sử dụng để lý giải hiện tượng thất bại thị trường, rủi ro đạo đức và lựa chọn ngược trong các giao dịch xuất khẩu cà phê phái sinh. Nghiên cứu cũng tích hợp lý thuyết về hiệu ứng lấn át đầu tư (Crowding-out Effect) của Agosin và Mayer (2000) cùng các phân tích về chi phí phi chính thức của Tenev và cộng sự, làm rõ cơ chế mà doanh nghiệp nước ngoài làm suy giảm thị phần và quy mô hoạt động của doanh nghiệp bản địa. Các khái niệm trung tâm bao gồm: hợp đồng giao ngay (Outright), hợp đồng trừ lùi chốt giá sau (PTBF - Price To Be Fixed), thị trường kỳ hạn LIFFE London và năng lực thanh khoản tín dụng xuất khẩu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp bàn giấy, phân tích định tính đa chiều, nghiên cứu tình huống sâu và thống kê mô tả so sánh chéo. Dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), hệ thống phân tích dữ liệu Reuters trên sàn LIFFE và số liệu thuế từ Cục Thuế các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2008–2013.

Về dữ liệu sơ cấp, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có mục đích (Purposive Sampling) với tổng cỡ mẫu 20 doanh nghiệp xuất nhập khẩu cà phê nguyên liệu. Mẫu khảo sát bao gồm 7 trên tổng số 12 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (chiếm tỷ lệ 58%) và 13 trên tổng số 71 doanh nghiệp trong nước đang hoạt động (chiếm tỷ lệ 18%). Khảo sát được thực hiện qua ba kênh: phỏng vấn bán cấu trúc trực tiếp lãnh đạo cấp cao, phỏng vấn điện thoại chuyên sâu và biểu mẫu khảo sát trực tuyến. Việc lựa chọn phương pháp định tính và nghiên cứu tình huống giúp bóc tách chi tiết các rào cản thông tin thương quyền, cơ chế định giá phái sinh phức tạp và tác động thực tế của chính sách tài khóa mà các mô hình kinh lượng thuần túy khó phản ánh trọn vẹn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ lấn át thị phần xuất khẩu diễn ra nhanh chóng. Tỷ trọng xuất khẩu của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tăng vọt từ 20% trong niên vụ 2008/2009 lên 38% niên vụ 2009/2010, chạm mức 50% niên vụ 2010/2011 và đạt 62% vào niên vụ 2011/2012. Chỉ riêng 12 doanh nghiệp nước ngoài đã kiểm soát hơn 60% sản lượng cà phê tỉnh Đắk Lắk trong 4 tháng đầu năm 2012, 60% sản lượng tỉnh Lâm Đồng, và riêng tập đoàn Louis Dreyfus thu mua tới 40% sản lượng toàn tỉnh Gia Lai.

Thứ hai, doanh nghiệp nội địa đối mặt với khủng hoảng nợ xấu và kiệt quệ tài chính. Tổng nợ xấu của khối nội địa lên tới 8.000 tỷ đồng vào tháng 8/2013. Nhiều tên tuổi lớn rơi vào tình trạng mất thanh khoản nghiêm trọng như Công ty Cổ phần Đầu tư & Xuất nhập khẩu Cà phê Tây Nguyên (nợ xấu 1.600 tỷ đồng), Tập đoàn Thái Hòa (1.126 tỷ đồng), Công ty Trường Ngân (600 tỷ đồng), Inexim Đắk Lắk (365 tỷ đồng). Gần 44% số doanh nghiệp trong nước (56/127 doanh nghiệp) phải rời bỏ thị trường.

Thứ ba, sự phân hóa sâu sắc về chi phí vốn dù cả hai khối đều phụ thuộc 70%–90% vào vốn vay. Khối doanh nghiệp nước ngoài tiếp cận nguồn vốn ngoại tệ từ công ty mẹ và ngân hàng quốc tế với lãi suất chỉ 3%–4,5%/năm, đưa chi phí vốn chỉ chiếm 0,3%–0,5% trong giá thành 1 tấn cà phê xuất khẩu. Ngược lại, doanh nghiệp trong nước vay vốn ngoại tệ với lãi suất 5%–7%/năm và vay nội tệ chịu lãi suất 15%–20%/năm trong các đợt biến động vĩ mô, khiến chi phí vốn chiếm 0,9%–1,5%/tấn. Dẫu vậy, doanh nghiệp trong nước có ưu thế về chi phí quản lý thấp hơn, trong khi doanh nghiệp nước ngoài chi trả mức lương quản lý cao gấp đôi (vị trí phó/trưởng phòng từ 1.100 USD/tháng, kế toán trưởng 3.500 USD/tháng).

Thứ tư, bất cân xứng thông tin và điểm nghẽn chuỗi giá trị. Khoảng 90%–95% sản lượng của doanh nghiệp nội địa chỉ bán lại cho các văn phòng đại diện thương mại quốc tế tại Việt Nam với mức lợi nhuận gần như bằng 0%, chỉ có 5% bán trực tiếp cho các nhà rang xay thế giới. Ngược lại, khối doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu trực tiếp 61% sản lượng cho các nhà nhập khẩu toàn cầu và 32% cho các tập đoàn rang xay quốc tế.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của khối doanh nghiệp nước ngoài bắt nguồn từ vị thế của các tập đoàn nông sản đa quốc gia hàng đầu (như nhóm ABCD gồm ADM, Bunge, Cargill, Louis Dreyfus và nhóm NOW gồm Noble, Olam, Wilmar) với lịch sử kinh doanh hàng thế kỷ. Khối này đầu tư bài bản cho hoạt động khảo sát thực địa: ví dụ công ty Louis Dreyfus duy trì đội ngũ điều tra thực địa 6 tháng/năm, ứng dụng định vị GPS để theo dõi từng vườn cây của nông hộ.

Ngược lại, doanh nghiệp nội địa phụ thuộc nặng nề vào phương thức trừ lùi chốt giá sau (PTBF) trên sàn LIFFE London nhưng thiếu công cụ phân tích phái sinh. Biên độ trừ lùi biến động phức tạp từ âm 160 USD/tấn đến dương 124 USD/tấn khiến doanh nghiệp trong nước thường xuyên bị ép giá. Điển hình vào tháng 1/2007, mức trừ lùi hợp đồng kỳ hạn của Simexco Đắk Lắk là 70 USD/tấn trong khi Vinacafe Buôn Ma Thuột chịu mức trừ lùi lên tới 120 USD/tấn.

Thêm vào đó, hành lang pháp lý còn nhiều kẽ hở. Sự xuất hiện của các doanh nghiệp trung gian chiếm dụng thuế giá trị gia tăng (VAT) trục lợi hàng trăm tỷ đồng đã dẫn đến việc Tổng cục Thuế ban hành Công văn 2149/TCT-KK tạm dừng hoàn thuế và truy thu hồi tố, đóng băng dòng vốn lưu động của các đơn vị làm ăn chân chính. Các văn bản hành chính như Nghị định 23/2007/NĐ-CP và Thông tư 08/2013/TT-BCT nhằm hạn chế doanh nghiệp nước ngoài thu mua trực tiếp từ nông dân đều bị vô hiệu hóa khi các đơn vị này linh hoạt lách luật thông qua đại lý nội địa.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa rõ nét qua sơ đồ cấu trúc chuỗi giá trị 4 cấp độ từ nông hộ đến nhà rang xay, biểu đồ dao động giá phiên LIFFE (chênh lệch đỉnh điểm 313 USD/tấn trong ngày 12/03/2009) và bảng so sánh cấu trúc chi phí sản xuất giữa hai khối kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, cải cách căn bản cơ chế quản lý và hoàn thuế giá trị gia tăng. Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế cần chấm dứt việc ban hành các văn bản tạm dừng hoàn thuế diện rộng thiếu căn cứ pháp lý, thay thế bằng quy trình hậu kiểm có ứng dụng quản trị rủi ro. Mục tiêu đặt ra là rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ hoàn thuế điện tử xuống dưới 15 ngày làm việc, giải phóng hàng trăm tỷ đồng vốn đọng cho doanh nghiệp xuất khẩu trong vòng 6 tháng tới.

Thứ hai, tái cấu trúc chính sách tín dụng xuất khẩu và xử lý nợ xấu. Ngân hàng Nhà nước cần phối hợp với các cơ quan hữu quan sửa đổi Nghị định 54/2013/NĐ-CP, cho phép giãn thời hạn vay tín dụng xuất khẩu mặt hàng cà phê từ 12 tháng lên 36 tháng. Thiết lập gói hỗ trợ trần lãi suất vay ngoại tệ ở mức 4%–5%/năm cho các đơn vị có phương án kinh doanh khả thi, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu ngành cà phê xuống dưới 20% trong lộ trình 24 tháng.

Thứ ba, thành lập trung tâm thông tin dữ liệu ngành và quản trị rủi ro phái sinh. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Hiệp hội VICOFA cần xây dựng cổng dữ liệu kết nối trực tiếp với sàn LIFFE và ICO, cung cấp báo cáo dự báo cung cầu và thời tiết theo thời gian thực. Tổ chức đào tạo nghiệp vụ phòng vệ giá (Hedging) và giao dịch tương lai cho 100% doanh nghiệp hội viên trong thời gian 12 tháng.

Thứ tư, đổi mới mô hình chuỗi cung ứng và xúc tiến xuất khẩu trực tiếp. Các doanh nghiệp nội địa cần chuyển dịch mạnh mẽ sang liên kết trực tiếp với các hợp tác xã nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế. Đặt mục tiêu nâng tỷ trọng xuất khẩu trực tiếp cho các nhà rang xay quốc tế từ mức 5% hiện nay lên tối thiểu 25%–30% trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách công (Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Tài chính, Ủy ban Nhân dân các tỉnh Tây Nguyên). Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc để rà soát, bãi bỏ các quy định hành chính kém khả thi và xây dựng khung thể chế hỗ trợ nông sản phù hợp với cam kết quốc tế.

Thứ hai, ban lãnh đạo và chuyên viên chiến lược tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông sản. Tài liệu mang lại góc nhìn sâu sắc về quản trị rủi ro giá trên các sàn giao dịch hàng hóa quốc tế, kinh nghiệm đàm phán mức trừ lùi hợp đồng và phương thức tối ưu hóa chi phí vận hành.

Thứ ba, các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại tài trợ thương mại. Luận văn giúp các định chế tài chính nhận diện cấu trúc dòng tiền, đánh giá đúng chu kỳ vốn và rủi ro thanh khoản của ngành hàng cà phê, từ đó thiết kế các gói tín dụng phù hợp với đặc thù mùa vụ.

Thứ tư, các viện nghiên cứu, giảng viên và học viên sau đại học khối ngành Kinh tế, Chính sách công và Quản trị kinh doanh. Công trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu tình huống và phân tích tác động chính sách đối với năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao doanh nghiệp FDI chiếm lĩnh tới hơn 60% thị phần xuất khẩu cà phê Việt Nam? Khối doanh nghiệp nước ngoài sở hữu lợi thế vượt trội về chi phí vốn vay rẻ (3%–4,5%/năm), bề dày kinh nghiệm từ các tập đoàn toàn cầu, hệ thống điều tra thực địa ứng dụng công nghệ hiện đại và mạng lưới phân phối trực tiếp tới các tập đoàn rang xay quốc tế. Trong khi đó, doanh nghiệp nội địa thiếu vốn dài hạn và hạn chế thông tin thị trường.

Hợp đồng trừ lùi chốt giá sau (PTBF) tiềm ẩn những rủi ro gì cho doanh nghiệp nội địa? Phương thức PTBF gắn liền với biến động giá không biên độ trên sàn LIFFE (chênh lệch giá trong một phiên có thể lên đến 313 USD/tấn). Do không nắm bắt được thông tin thị trường quốc tế, doanh nghiệp trong nước thường chịu mức trừ lùi bất lợi (biến động từ -160 USD đến +124 USD/tấn), dẫn đến nguy cơ thua lỗ nặng khi tiến hành chốt giá xuất khẩu.

Quy định cấm doanh nghiệp nước ngoài mua trực tiếp từ nông dân có đạt hiệu quả mong đợi? Nghị định 23/2007/NĐ-CP và Thông tư 08/2013/TT-BCT không đạt hiệu quả trên thực tế. Các tập đoàn nước ngoài dễ dàng lách quy định bằng cách thiết lập mạng lưới đại lý và doanh nghiệp thương mại tư nhân trong nước do họ kiểm soát để thu mua gom nguồn hàng, làm suy giảm tác dụng bảo hộ của chính sách.

Hệ lụy lớn nhất từ sự can thiệp chính sách thuế VAT giai đoạn 2010–2013 là gì? Để đối phó với hiện tượng doanh nghiệp bất hợp pháp trốn thuế, cơ quan quản lý đã ban hành văn bản tạm dừng hoàn thuế và truy thu thuế VAT diện rộng. Quyết định này đã phong tỏa dòng vốn lưu động của các doanh nghiệp xuất khẩu làm ăn chân chính, đẩy nhiều đơn vị vào tình trạng mất khả năng thanh khoản và nợ xấu gia tăng.

Doanh nghiệp cà phê trong nước cần làm gì để cạnh tranh sòng phẳng trên sân nhà? Doanh nghiệp nội địa cần cấp bách nâng cao năng lực quản trị rủi ro phái sinh, chủ động liên kết bao tiêu với nông dân để kiểm soát chất lượng, đồng thời chuyển hướng chiến lược từ việc bán trung gian cho các thương nhân nước ngoài sang đàm phán xuất khẩu trực tiếp cho các nhà rang xay quốc tế.

Kết luận

• Luận văn phân tích rõ nét thực trạng lấn át thị phần gay gắt của khối doanh nghiệp nước ngoài (từ 20% lên 62% sản lượng xuất khẩu) đối với doanh nghiệp nội địa trong ngành cà phê giai đoạn 2008–2013.
• Nhận diện 4 nhóm nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự suy giảm của khối nội địa: chênh lệch chi phí vốn (3%–4,5% so với 15%–20%), bất cân xứng thông tin trên sàn phái sinh, bất cập trong chính sách hoàn thuế VAT và mạng lưới thị trường quốc tế hạn chế.
• Khẳng định nghịch lý: doanh nghiệp trong nước có lợi thế về chi phí quản lý thấp nhưng bị triệt tiêu hoàn toàn bởi gánh nặng lãi suất vay và năng lực kiểm soát rủi ro thị trường yếu kém.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn, đề xuất chuyển đổi từ tư duy can thiệp hành chính bảo hộ thụ động sang chính sách nâng cao năng lực nội sinh và tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch.
• Xác lập khung lộ trình thực thi chính sách đồng bộ từ 12 đến 36 tháng cho các cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng.

Để bảo vệ và phát triển bền vững ngành nông sản chiến lược của quốc gia, các cơ quan ban ngành cần nhanh chóng tháo gỡ điểm nghẽn chính sách thuế, hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi và cung cấp hạ tầng thông tin minh bạch. Bản thân các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước cần chủ động đổi mới phương thức kinh doanh, mở rộng liên kết chuỗi giá trị nhằm khẳng định vị thế vững chắc của thương hiệu cà phê Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề  Chương 2: Cơ sở lý thuyết và khung phân tích  Chương 3: Tổng quan nghiên cứu trước và nguồn số liệu  Chương 4: Kết quả nghiên cứu và những phát hiện  Chương 5: Kết luận & khuyến nghị chính sách LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 2. Lý thuyết tăng trưởng doanh nghiệp Đề tài sử dụng lý thuyết tăng trưởng DN của Geroski, lý thuyết này dựa trên nền tảng nghiên cứu của Edith Penrose - người từ những năm 1950 đã đi tiên phong trong việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng của DN. Edith Penrose nghiên cứu các vấn đề về (i) nhận dạng các nguồn lực cho tăng trưởng, trong đó bà nghiên cứu khả năng phối hợp các nguồn lực và thúc đẩy các nguồn lực hoạt động hiệu quả. (ii) Vai trò của năng lực quản lý nói chung đến tăng trưởng, trong đó bà nghiên cứu về năng lực quản lý (bao gồm kiến thức, kinh nghiệm,.) và những giới hạn của quản lý đối với tăng trưởng.

Nghiên cứu của Edith Penrose là nền tảng cho nhiều nghiên cứu sau này. Một trong những người kế thừa và phát triển nghiên cứu của Edith Penrose là Geroski. Geroski (1999) đã phân loại các yếu tố tác động đến tăng trưởng của DN thành hai nhóm sau: (i) Nhóm nhân tố bên trong o Chất lượng sản phẩm o Đa dạng hóa sản phẩm o Năng lực quản lý o Các yếu tố về lao động o Quy mô DN o Số năm hoạt động của DN o Loại hình DN o Đổi mới công nghệ o Tổ chức DN (ii) Nhóm nhân tố bên ngoài o Khung khổ pháp lý, chính sách o Thị trường các yếu tố sản xuất o Năng lực cạnh tranh quốc gia o Yếu tố vĩ mô. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Luận văn sẽ sử dụng một số các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng DN trong hai nhóm nhân tố trên để làm khung phân tích cho toàn bộ luận văn.

Dựa trên việc phân tích về thực trạng của từng nhân tố này trên hai khối DN trong nước và DN FDI, luận văn sẽ tìm ra nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong tăng trưởng giữa hai khối DN này. Thông tin bất cân xứng Theo định nghĩa, thông tin bất cân xứng xảy ra trong giao dịch khi một bên có thông tin tốt hơn các bên còn lại. Đối với mỗi bên giao dịch: (i) Không có thông tin khi thông tin không tồn tại, hoặc thông tin tồn tại nhưng không được thu thập; (ii) Có thông tin nhưng thông tin không đầy đủ và/hoặc thông tin không chính xác và/hoặc thông tin không kịp thời và/hoặc thông tin không tiếp cận được do chi phí lớn hoặc bị che giấu. Khi tình trạng bất cân xứng thông tin diễn ra trong giao dịch, sẽ dẫn đến ba tác động đó là: (i) Lựa chọn ngược; (ii) Rủi ro đạo đức; (iii) Vấn đề người ủy quyền người thừa hành.

Bất cân xứng thông tin gây ra thất bại thị trường, vì vậy cần phải có chính sách phù hợp để giảm thiếu tình trạng bất cân xứng thông tin. Cơ sở lý thuyết về thông tin bất cân xứng sẽ được sử dụng trong việc phân tích tình trạng bất cân xứng thông tin diễn ra trong các giao dịch giữa DN trong nước và các nhà nhập khẩu nước ngoài và các tập đoàn rang xay; giữa DN trong nước và DN FDI. Dựa trên việc phân tích các trạng thái thông tin và tác động của tình trạng bất cân xứng thông tin đến các hành động của DN trong nước, DN FDI và nhà nhập khẩu cà phê trên thế giới. Từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với từng tình huống cụ thể nhằm giảm bớt tình trạng bất cân xứng thông tin trên thị trường xuất khẩu cà phê nguyên liệu tại VN.

Khung phân tích (i) Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ nhất LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Đề tài sử dụng số liệu thống kê mô tả để so sánh các chỉ tiêu về tăng trưởng thị phần, và khả năng thanh khoản các khoản vay tín dụng cho hai khối DN FDI và DN trong nước trong ngành hàng cà phê. Vì chỉ tiêu tăng trưởng thị phần có thể đại diện cho tăng trưởng doanh thu. Còn chỉ tiêu khả năng thanh khoản các khoản vay tín dụng thể hiện được tình trạng kinh doanh tốt hay xấu của DN. (ii) Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ hai Trên cơ sở lý thuyết tăng trưởng, đề tài sẽ tập trung nghiên cứu phân tích các nhóm nhân tố sau đối với các DN ngành hàng cà phê.

 Các yếu tố về lao động  Năng lực quản lý  Số năm hoạt động của DN  Hình thức pháp lý  Khung khổ pháp lý, chính sách  Thị trường các yếu tố sản xuất (chủ yếu là vốn và lao động)  Yếu tố vĩ mô Cơ chế dẫn đến sự lấn át của khối DN này đối với một khối DN khác là khi một khối DN có lợi thế cạnh tranh về các yếu tố tác động đến tăng trưởng hơn khối DN khác. Bằng phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp với phương pháp nghiên cứu tình huống, luận văn tập trung phân tích từng nhân tố, trên cơ sở sử dụng các thông tin số liệu sơ cấp do tác giả tự điều tra và nguồn số liệu thứ cấp khác để làm rõ tác động của từng nhân tố đến tăng trưởng của DN, từ đó cho thấy từng yếu tố cụ thể đang gây bất lợi hay tạo thuận lợi cho sự tăng trưởng của DN FDI và DN trong nước. Thông qua những tình huống thực tế của DN trên thị trường cà phê, luận văn sẽ phân tích khả năng cạnh tranh của các DN trên thị trường cà phê, đồng thời phân tích những ưu điểm và nhược điểm của DN đối với từng nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng. (iii) Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ ba Các khuyến nghị chính sách là kết quả của các phân tích trong quá trình nghiên cứu những nguyên nhân tạo nên sự khác biệt trong tăng trưởng giữa hai khối DN.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ NGUỒN SỐ LIỆU 3. Tổng quan các bài nghiên cứu trước 3. Nghiên cứu “Informality and the playing field in Vietnam’s business sector” Nghiên cứu “Informality and the playing field in Vietnam’s business sector”, của các tác giả Stoyan Tenev, Amanda Carlier, Omar Chaudry và Quynh Trang Nguyen. Nghiên cứu này chỉ ra rằng, một quốc gia muốn tăng trưởng và phát triển cần phải có một môi trường, điều kiện ổn định.

Bằng việc khảo sát thực nghiệm tại 11 tỉnh thành trong cả nước VN, bao gồm các DNTN và DNNN. Nghiên cứu này phân tích rõ thực trạng về môi trường kinh doanh ở VN từ viễn cảnh sự hỗ trợ để tăng trưởng và phát triển. Kết quả nghiên cứu phản ảnh được tầm nhìn của các nhà lãnh đạo các DN về môi trường kinh doanh tại VN. Hơn nữa, việc trao đổi với các nhà làm chính sách, nhà phân tích tài chính,… nghiên cứu đã đưa ra những bằng chứng thực nghiệm để chỉ ra những hoạt động “phi chính thức” trong môi trường kinh doanh tại VN.

Nghiên cứu cũng cung cấp một số bằng chứng về một số cải tiến quan trọng trong việc thiết lập môi trường kinh doanh tại VN, nó cũng nhận diện các lĩnh vực mà các nhà hoạt động chính sách có thể trợ giúp để tạo một “sân chơi” công bằng, minh bạch hơn cho các DNTN, DNNN và DN FDI. Bên cạnh đó, nghiên cứu này cũng cung cấp những trường hợp cụ thể để chỉ ra những bất lợi của DNTN trong việc phát triển, bằng cách so sánh các điều kiện môi trường kinh doanh giữa DNTN và DNNN; phân tích những bất cập trong việc phân bố nguồn lực cho các khu vực của nền kinh tế. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng đề cập đến thực trạng về những chi phí phi chính thức mà các DNTN phải gánh chịu, trong đó có chi phí về tài chính (tham nhũng, mãi lộ,.), chi phí về thời gian (quan liêu, nhũng nhiễu) và các chi phí cơ hội. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cho luận văn các phân tích về sự khác biệt trong môi trường kinh doanh giữa các thành phần kinh tế khác nhau tại Việt Nam.

Trong quá trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng của các DN, luận văn sẽ có thêm cơ sở để chỉ rõ những LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 khác biệt hoặc không khác biệt trong môi trường kinh doanh dẫn đến sự khác biệt trong tăng trưởng của các thành phần kinh tế. Sự khác biệt này có thể là các chi phí chính thức hoặc phi chính thức trong môi trường kinh doanh tại VN. Nghiên cứu “Các nhân tố tác động đến tăng trưởng của DN khu vực tư nhân ở một số tỉnh phía bắc và phía nam” - đề tài nghiên cứu cấp bộ. (Tạ Minh Thao, 2006) Đề tài sử dụng phương pháp định lượng để chỉ ra mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng của DN và cách thức tác động của chúng.

Đề tài nghiên cứu các tác động của hai nhóm nhân tố. Nhóm nhân tố bên trong:  Năm thành lập DN  Đổi mới công nghệ  Đa dạng hóa sản phẩm (đổi mới sản phẩm)  Khả năng cạnh tranh Nhóm nhân tố bên ngoài bao gồm:  Vốn  Tiếp cận năng lượng (đại diện cho cơ sở hạ tầng)  Nhu cầu thị trường  Hỗ trợ của nhà nước  Đào tạo nguồn nhân lực  Tiếp cận nguồn tín dụng  Tư vấn pháp lý/giải quyết chính sách Từ việc nghiên cứu hai nhóm nhân tố trên, đề tài đã đưa ra một số khuyến nghị, đề xuất chung đối với nhà nước như sau: (i) Hỗ trợ tiếp cận các nguồn lực đầu vào (đất đai, vốn, lao động, cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ); (ii) Hỗ trợ quá trình sản xuất kinh doanh cho DN (cải cách hành chính, hoàn thiện khung khổ pháp lý địa phương); LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ngoài ra đề tài còn đưa ra các giải pháp cho DN liên quan đến vấn đề đổi mới công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và phát triển nguồn nhân lực, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Cũng như lý thuyết về tăng trưởng DN được trình bày ở phần trên, có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng của DN nói chung.

Còn nghiên cứu này được thực hiện cụ thể trên các DN hoạt động trong môi trường kinh doanh tại VN.