phần mở đầu, kết luận, Luận văn gồm 4 phần chính sau: Chƣơng 1: Tổng quan cơ sở lý luận về quản lý tài chính thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Đánh giá thực trạng quản lý tài chính thực hiện cơ chế tự chủ 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tài chính tại Trƣờng Nghiệp vụ Kho bạc. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính của Trƣờng Nghiệp vụ Kho bạc. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.1 Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị, tổ chức đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp theo quy định của Nhà nƣớc. Hoạt động của ĐVSN là những hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công cho xã hội nhằm duy trì hoạt động bình thƣờng của xã hội. Hoạt động sự nghiệp tác động trực tiếp tới lực lƣợng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội, có tính quyết định năng suất lao động xã hội nhƣng không trực tiếp tạo ra của cải vật chất. Hoạt động sự nghiệp không nhằm mục tiêu lợi nhuận mà mang tính chất phục vụ công là chính.
ĐVSN công lập đƣợc xác định trên những điều kiện: - Có văn bản quyết định thành lập ĐVSN của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền. - Nhà nƣớc cấp kinh phí, tài sản để hoạt động nhằm thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn theo mục tiêu, yêu cầu của Nhà nƣớc và đƣợc phép thực hiện một số khoản thu phí, lệ phí theo quy định của Nhà nƣớc. - Có tổ chức bộ máy hoạt động, nhân sự và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo quy định của Nhà nƣớc. - Có tài khoản mở tại KBNN để quản lý các khoản kinh phí thuộc NSNN theo quy định của Luật Ngân sách nhà nƣớc; đƣợc mở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng thƣơng mại kiểm soát các khoản thu, chi tài chính hoạt động của đơn vị.
- Thực hiện nghĩa vụ với NSNN: ĐVSN có các hoạt động dịch vụ phải đăng ký, kê khai thuế, nộp đủ các loại thuế và các khoản khác (nếu có) theo quy định của pháp luật. - Đƣợc huy động vốn, vay vốn tín dụng: ĐVSN có hoạt động cung cấp 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sản phẩm, dịch vụ đƣợc vay vốn của các ngân hàng thƣơng mại, các tổ chức tín dụng, đƣợc huy động vốn của ngƣời lao động trong đơn vị để đầu tƣ phát triển mở rộng và nâng cao chất lƣợng hoạt động và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay theo quy định của pháp luật. Việc quản lý, sử dụng tài sản công: Đơn vị quản lý, sử dụng tài sản đƣợc Nhà nƣớc giao hoặc thực hiện đầu tƣ, mua sắm, quản lý, sử dụng tài sản nhà nƣớc theo quy định của pháp luật về quản lý tài sản nhà nƣớc tại ĐVSN. Đối với tài sản cố định sử dụng vào hoạt động sản xuất, cung cấp dịch vụ phải thực hiện việc trích khấu hao theo quy định.
Số tiền trích khấu hao, thanh lý tài sản đƣợc dùng để trả nợ vay và để lại bổ sung Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp đối với số còn lại sau khi đã trả hết nợ vay. Đơn vị sự nghiệp có đặc điểm hoạt động rất đa dạng, thể hiện vai trong của Nhà nƣớc và xuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đơn vị sự nghiệp hoạt động vì mục tiêu phục vụ cộng đồng, xã hội. Trong quá trình hoạt động, đơn vị sự nghiệp đƣợc phép tạo lập nguồn thu từ các khoản thu phí, lệ phí và thu từ việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ công theo quy định của Nhà nƣớc.
Hoạt động QLTC của đơn vị sự nghiệp phải tuân theo những quy định của Nhà nƣớc. Nhà nƣớc áp dụng cơ chế tài chính thích hợp theo hƣớng nâng cao quyền tự chủ tài chính, căn cứ theo đặc điểm tạo lập nguồn thu của các ĐVSN, để ĐVSN thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, phù hợp với xu hƣớng phát triển trong hội nhập. Cơ quan hành chính Nhà nƣớc khác với ĐVSN ở chỗ cơ quan hành chính trực tiếp cung cấp các dịch vụ hành chính công cho ngƣời dân khi thực hiện chức năng của mình. Các sản phẩm, dịch vụ hành chính công đƣợc cung cấp theo quy định của pháp luật cho nhân dân và đƣợc chi trả thông qua việc cấp kinh phí từ NSNN.
Hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ hành chính công là chức năng, trách nhiệm, nghĩa vụ đối với nhân dân của cơ quan hành chính Nhà nƣớc và chỉ có Nhà nƣớc mới có đủ thẩm quyền, khả năng thực hiện hoạt động đó. Nhà nƣớc phải có nghĩa vụ cung cấp các dịch vụ công này 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho ngƣời dân và ngƣời dân có nghĩa vụ đóng thuế cho Nhà nƣớc. Mối quan hệ này không phải quan hệ thị trƣờng mà là quan hệ nghĩa vụ của Nhà nƣớc và nghĩa vụ của công dân. Ngƣời dân sử dụng dịch vụ công có thể trả một phần hoặc không phải trả tiền theo quy định.
Vì vậy cơ quan hành chính Nhà nƣớc chỉ đƣợc tự chủ tài chính trong phần kinh phí NSNN cấp (nhƣ cơ chế khoán chi), không đƣợc mở rộng dịch vụ, nguồn thu. Dịch vụ và nguồn thu là cố định theo luật. Khác với cơ quan hành chính Nhà nƣớc, ĐVSN có thể cung cấp dịch vụ cạnh tranh với khu vực tƣ nhân, theo nhu cầu nơi các ĐVSN đƣợc phép thực hiện các hoạt động sự nghiệp của mình. ĐVSN cũng khác khác với doanh nghiệp.
Trong nền kinh tế thị trƣờng, các doanh nghiệp phải tuân thủ nguyên tắc hạch toán kinh doanh, nhằm mục tiêu tối đa hóa nguồn thu, lợi nhuận bằng cách thu tiền từ ngƣời sử dụng sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp trên cơ sở mức thu đủ bù đắp chi phí và có lãi. Doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trƣờng. Đơn vị sự nghiệp hoạt động vì mục tiêu chính là phục vụ cộng đồng, xã hội và không coi nguồn thu, lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu của mình nên không hoàn toàn hoạt động theo cơ chế thị trƣờng. Lĩnh vực sự nghiệp có đặc điểm tạo ra những sản phẩm, dịch vụ đặc biệt vừa mang tính phục vụ nhiệm vụ chính trị-xã hội, vừa mang tính hàng hóa yêu cầu phải có nguồn thu để bù đắp chi phí.
Với chức năng đó của hoạt động sự nghiệp không thể đo bằng giá trị tiền hàng, dịch vụ cung cấp. Đơn vị hoạt động sự nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ đó không thể hạch toán lỗ lãi đơn thuần đƣợc vì sản phẩm, dịch vụ của nó thuộc chức năng phục vụ nhân dân, xã hội. Để tái sản xuất, ĐVSN phải thu từ NSNN và từ ngƣời sử dụng dịch vụ, sản phẩm của mình. Hiệu quả hoạt động của Đơn vị sự nghiệp thƣờng đƣợc tính bằng giá trị phi tiền tệ.
Vì vậy, để đánh giá hiệu quả hoạt động của các ĐVSN thƣờng rất khó khăn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập có những đặc điểm cơ bản sau: - Thứ nhất: Đơn vị sự nghiệp công lập là những tổ chức hoạt động theo nguyên tắc cung cấp dịch vụ công cho nền kinh tế phục vụ xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận. Nhà nƣớc sử dụng NSNN để chi trả cho các hoạt động của ĐVSN để cung cấp dịch vụ công nhằm thực hiện vai trò phân phối lại thu nhập và thực hiện chính sách phúc lợi công cộng. - Thứ hai: Hoạt động của ĐVSN công lập chủ yếu tạo ra các dịch vụ công.
Quá trình sản xuất, tái sản xuất ra của cải vật chất của xã hội ngày càng phát triển là nhờ sử dụng các dịch vụ công do hoạt động sự nghiệp tạo ra. Chất lƣợng nguồn nhân lực ngày càng đƣợc tốt hơn từ tri thức, sức khỏe, hiểu biết về tự nhiên, xã hội,… nhờ việc cung cấp các hoạt động sự nghiệp giáo dục đào tạo, y tế, thể dục thể thao, khoa học, văn hóa…. Hoạt động sự nghiệp luôn gắn bó và tác động lớn tới quá trình sản xuất, phát triển xã hội. - Thứ ba: Các chƣơng trình phát triển kinh tế, xã hội luôn gắn liền và chi phối hoạt động của các ĐVSN công lập.
Nhà nƣớc tổ chức và duy trì hoạt động của các ĐVSN nhằm bảo đảm cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, an sinh xã hội. Trong mỗi thời kỳ, Nhà nƣớc có các chủ trƣơng, chính sách, các chƣơng trình mục tiêu kinh tế xã hội nhất định nhƣ: Chƣơng trình an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo; chƣơng trình xóa mù chữ; chƣơng trình phát triển kinh tế vùng, ngành… Chỉ có nhà nƣớc mới có thể thực hiện đƣợc các chƣơng trình này một các đầy đủ, hiệu quả.3 Vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập Hoạt động của các ĐVSN công lập có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế, là một bộ phận của nền kinh tế. Hoạt động của các ĐVSN công lập đã góp phần ổn định và phát triển kinh tế xã hội, thể hiện: - Thứ nhất: Nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho ngƣời dân thông qua việc cung cấp, đáp ứng nhu cầu của ngƣời dân về các dịch vụ công nhƣ: giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục thể thao,… 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thứ hai: Phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển đất nƣớc thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị đƣợc giao. - Thứ ba: Trong việc tham gia xây dựng và thực hiện các đề án, chính sách, chƣơng trình mục tiêu lớn nhằm phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội thì ĐVSN luôn đóng vai trò quan trọng, chủ đạo.
- Thứ tư: Góp phần tăng cƣờng nguồn lực, đẩy mạnh đa dạng hóa và xã hội hóa nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội thông qua các hoạt động thu phí, lệ phí theo quy định của nhà nƣớc, mở rộng các loại hình, phƣơng thức hoạt động, đầu tƣ phát triển của hoạt động sự nghiệp bằng cách thu hút sự đóng góp của nhân dân.2 Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1.