Luận văn: Phát triển thị trường vốn Việt Nam trong quá trình hội nhập

Luận văn thạc sĩ phân tích sự phát triển thị trường vốn Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, nêu rõ thách thức và cơ hội.

• Tác giả: Trần Thị Mỹ Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hồng Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát triển thị trường vốn Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời nói đầu
• Danh mục các từ viết tắt
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG VỐN
• 1.1. Những vấn đề chung về thị trường vốn
• 1.1.1. Các chủ thể và công cụ tham gia trên thị trường vốn
• 1.1.2. Chức năng và vai trò của thị trường vốn
• 1.1.3. Xu hướng phát triển thị trường vốn trong điều kiện toàn cầu hóa hiện nay
• 1.2. Kinh nghiệm phát triển thị trường vốn của một số nước trên thế giới
• 1.2.1. Tình hình phát triển thị trường vốn và kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.2.2. Tình hình phát triển TTV và kinh nghiệm của một số nước khác
• 1.2.2.1. Các nước chuyển đổi ở Châu Âu và cộng đồng các quốc gia độc lập
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm phát triển TTV của các nước
• 2. CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN TTV VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HNKTQT
• 2.1. Tình hình phát triển thị trường vốn Việt Nam trong quá trình HNKTQT
• 2.1.1. Thị trường chứng khoán
• 2.1.2. TTTD dài hạn
• 2.2. Những bước phát triển và hạn chế, tồn tại chủ yếu của TTV Việt nam trong quá trình HNKTQT
• 2.2.1. Những thành tựu đã đạt được
• 2.2.2. Hạn chế, tồn tại và nguyên nhân
• 2.2.2.1. Hạn chế và tồn tại trên TTCK
• 2.2.2.2. Hạn chế và tồn tại trên TTTD
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN TTV VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HNKTQT
• 3.1. Định hướng phát triển thị trường vốn Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.1. Những thách thức đối với thị trường vốn Việt Nam trong quá trình HNKTQT
• 3.1.2. Mục tiêu, quan điểm và định hướng phát triển thị trường vốn Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển thị trường vốn Việt Nam trong quá trình HNKTQT
• 3.2.1. Định hướng các giải pháp phát triển thị trường vốn Việt Nam trong quá trình HNKTQT
• 3.2.2. Một số giải pháp chủ yếu phát triển thị trường vốn Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• Kết luận
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển thị trường vốn Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế

Thị trường vốn Việt Nam đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Sự phát triển này không chỉ giúp tăng cường khả năng huy động vốn cho các doanh nghiệp mà còn tạo ra cơ hội cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Tuy nhiên, thị trường vốn vẫn đối mặt với nhiều thách thức, từ cơ sở hạ tầng đến khung pháp lý chưa hoàn thiện.

1.1. Khái niệm và vai trò của thị trường vốn trong nền kinh tế

Thị trường vốn là nơi giao dịch các công cụ tài chính trung và dài hạn, đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn lực tài chính. Nó giúp các doanh nghiệp huy động vốn để đầu tư và phát triển, đồng thời tạo ra cơ hội cho các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận.

1.2. Tình hình hiện tại của thị trường vốn Việt Nam

Thị trường vốn Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong những năm qua, với sự phát triển của thị trường chứng khoán và các công cụ tài chính khác. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

II. Những thách thức trong phát triển thị trường vốn Việt Nam hiện nay

Mặc dù thị trường vốn Việt Nam đã có những bước tiến, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như thiếu minh bạch, khung pháp lý chưa hoàn thiện và sự phụ thuộc vào ngân hàng thương mại vẫn là những rào cản lớn đối với sự phát triển của thị trường vốn.

2.1. Thiếu minh bạch và thông tin trên thị trường

Một trong những vấn đề lớn nhất của thị trường vốn Việt Nam là thiếu minh bạch trong thông tin. Điều này gây khó khăn cho các nhà đầu tư trong việc đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

2.2. Khung pháp lý chưa hoàn thiện

Khung pháp lý cho thị trường vốn vẫn còn nhiều thiếu sót, dẫn đến việc khó khăn trong việc thực thi các quy định và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Cần có những cải cách mạnh mẽ để tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn.

III. Phương pháp phát triển thị trường vốn Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế

Để phát triển thị trường vốn Việt Nam, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc cải cách khung pháp lý, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường hợp tác quốc tế là những yếu tố quan trọng giúp thị trường vốn phát triển bền vững.

3.1. Cải cách khung pháp lý cho thị trường vốn

Cần thiết phải cải cách khung pháp lý để tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và an toàn. Điều này bao gồm việc hoàn thiện các quy định về phát hành chứng khoán, quản lý rủi ro và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tài chính

Hợp tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển, đồng thời thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Việc tham gia vào các tổ chức tài chính quốc tế cũng sẽ tạo ra cơ hội cho thị trường vốn Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thị trường vốn Việt Nam

Nghiên cứu về thị trường vốn Việt Nam đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển thị trường chứng khoán và các công cụ tài chính khác. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá chính xác hơn về tình hình và triển vọng của thị trường vốn.

4.1. Kết quả đạt được từ phát triển thị trường vốn

Thị trường vốn Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, với sự gia tăng số lượng doanh nghiệp niêm yết và khối lượng giao dịch. Điều này cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư đối với thị trường vốn.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Việc nghiên cứu kinh nghiệm phát triển thị trường vốn của các nước khác sẽ giúp Việt Nam rút ra những bài học quý giá. Các nước như Trung Quốc và Ấn Độ đã có những bước đi thành công trong việc phát triển thị trường vốn, và Việt Nam có thể học hỏi từ họ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của thị trường vốn Việt Nam

Thị trường vốn Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc phát triển bền vững thị trường vốn không chỉ giúp tăng cường khả năng huy động vốn mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước.

5.1. Triển vọng phát triển thị trường vốn trong tương lai

Với những cải cách và chính sách hợp lý, thị trường vốn Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Điều này sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp.

5.2. Những yếu tố cần chú ý để đảm bảo sự phát triển bền vững

Cần chú ý đến việc xây dựng một khung pháp lý hoàn thiện, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường hợp tác quốc tế để đảm bảo sự phát triển bền vững cho thị trường vốn Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Các tính toán kinh tế lượng cho thấy để tạo ra 1% tăng trưởng kinh tế cần khoảng 0,527% mức gia tăng vốn đầu tư. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế giai đoạn đầu những năm 2000, nhu cầu vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển trở nên vô cùng cấp thiết. Tuy nhiên, hệ thống cung ứng vốn của nền kinh tế thời kỳ này rơi vào tình trạng mất cân đối nghiêm trọng khi hơn 80% nguồn vốn phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tín dụng ngân hàng thương mại. Thị trường chứng khoán mới ở giai đoạn sơ khai, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đến tháng 4 năm 2006 mới đạt khoảng 34.000 tỷ đồng, tương đương gần 4,4% GDP, trong khi thị trường trái phiếu chỉ chiếm khoảng 8-9% GDP.

Trước thực trạng đó, luận văn xác định mục tiêu làm rõ cơ sở lý luận chung về thị trường vốn, phân tích thực trạng vận hành của thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu và thị trường tín dụng dài hạn tại Việt Nam. Đồng thời, công trình nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc, các nước Đông Âu và Đông Á nhằm đề xuất hệ thống giải pháp phát triển thị trường vốn toàn diện. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình từ năm 1986 đến năm 2006, tập trung cao độ vào giai đoạn 2000-2006 khi thị trường chứng khoán chính thức vận hành. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện thể chế tài chính, nâng giới hạn sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài lên mức 49% và chuẩn bị điều kiện phát hành thành công 750 triệu USD trái phiếu chính phủ ra thị trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 trường phái lý thuyết tài chính lớn trên thế giới: trường phái Pháp (gộp thị trường vốn và thị trường tiền tệ) và trường phái Anh - Mỹ - Đức (tách biệt thị trường tiền tệ ngắn hạn với thị trường vốn trung và dài hạn có kỳ hạn trên 1 năm). Luận văn lựa chọn tiếp cận theo trường phái Anh - Mỹ - Đức để tập trung phân tích 2 cấu phần cốt lõi là thị trường chứng khoán và thị trường tín dụng dài hạn. Song song đó, tác giả vận dụng lý thuyết tư bản của chủ nghĩa Mác về sự vận động và sinh lời của giá trị thặng dư, khẳng định tiền tệ chỉ trở thành vốn khi được đưa vào chu chuyển đầu tư và quay về điểm xuất phát với một lượng giá trị lớn hơn ban đầu.

Hệ thống lý thuyết chuẩn hóa 5 khái niệm chuyên ngành cốt lõi: Vốn tài chính (hình thái giá trị bằng tiền phục vụ sản xuất kinh doanh), Thị trường vốn (kênh luân chuyển vốn trung và dài hạn giữa chủ thể thừa và thiếu vốn), Công cụ vốn (cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi xác lập quyền đồng sở hữu), Công cụ nợ (trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu công ty xác nhận nghĩa vụ nợ), và Công cụ phái sinh (hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, quyền chọn, quyền mua trước với thời hạn thực hiện từ vài tuần đến hàng năm).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp chính thức từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cùng các báo cáo chuyên đề từ Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO) và Ngân hàng Thế giới. Tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, đối chiếu lịch sử và phương pháp tham vấn ý kiến chuyên gia kinh tế đầu ngành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn diện 45 mã cổ phiếu niêm yết trên hai sàn giao dịch Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, 64 doanh nghiệp tham gia đấu giá cổ phần lần đầu (IPO) trong năm 2005, cùng toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng gồm 6 ngân hàng thương mại nhà nước, 38 ngân hàng thương mại cổ phần và 31 chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu chủ đích toàn phần trên toàn bộ thực thể chính quy thuộc thị trường vốn giai đoạn 1986-2006. Phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính này được lựa chọn nhằm phản ánh chân thực các biến động chỉ số, sự dịch chuyển dòng vốn và cấu trúc thị trường non trẻ mà không bị sai lệch số liệu thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô và thanh khoản thị trường cổ phiếu ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc sau giai đoạn trầm lắng 2002-2003. Giá trị vốn hóa thị trường tăng từ 270 tỷ đồng năm 2000 lên 34.000 tỷ đồng vào tháng 4 năm 2006, chiếm gần 4,4% GDP. Chỉ số VN-Index phục hồi ngoạn mục từ đáy 138,19 điểm tháng 11 năm 2003 lên 239,29 điểm cuối năm 2004 và đóng cửa ở mức 307,50 điểm cuối năm 2005, đạt mức tăng 28,51%. Số lượng tài khoản giao dịch tăng 45% trong năm 2005 đạt 31.000 tài khoản và vượt mốc 52.000 tài khoản vào đầu năm 2006, trong đó có 362 tài khoản của nhà đầu tư nước ngoài.

Thứ hai, hoạt động phát hành và đấu giá cổ phần hóa diễn ra sôi động nhưng nguồn cung hàng hóa chất lượng cao còn khan hiếm. Trong năm 2005, hai sàn giao dịch tổ chức đấu giá thành công cho 64 doanh nghiệp, bán được 310.154 cổ phần (đạt tỷ lệ 88,07%), thu về 4.573,6 tỷ đồng cho Nhà nước và doanh nghiệp, thặng dư 1.468,6 tỷ đồng so với mệnh giá. Dù cả nước đã cổ phần hóa được 2.180 doanh nghiệp nhà nước đến hết năm 2005, nhưng tính đến tháng 7 năm 2006 mới chỉ có 39 công ty niêm yết trong tổng số hơn 5.000 công ty cổ phần.

Thứ ba, thị trường trái phiếu phát triển mất cân đối nghiêm trọng. Tổng giá trị phát hành trái phiếu đạt khoảng 70.000 tỷ đồng, trong đó trái phiếu chính phủ chiếm tới 80% (riêng giai đoạn 2001-2005 huy động gần 60.000 tỷ đồng). Tổng quy mô thị trường trái phiếu chỉ đạt 8-9% GDP, quá khiêm tốn so với mức 30-40% GDP của Thái Lan, Malaysia và 80% GDP của Mỹ hay Nhật Bản. Trái phiếu doanh nghiệp chỉ đạt trên 2.000 tỷ đồng, trong khi hơn 80% trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm bị các ngân hàng thương mại mua và nắm giữ đến khi đáo hạn, làm thanh khoản thứ cấp bị đóng băng.

Thứ tư, thị trường cổ phiếu phi tập trung (OTC) hoạt động tự phát với quy mô giao dịch ước tính trên 1 tỷ USD và hơn 200 loại cổ phiếu chưa niêm yết, tiềm ẩn nhiều rủi ro thanh toán ngoài tầm kiểm soát.

Thảo luận kết quả

Sự mất cân đối của thị trường vốn xuất phát từ việc các doanh nghiệp nhà nước vẫn ỷ lại vào dòng vốn tín dụng chỉ định và nguồn cấp phát ngân sách. Các ngân hàng thương mại nắm giữ phần lớn trái phiếu chính phủ thay vì đóng vai trò trung gian phân phối, dẫn tới thiếu vắng thanh khoản thị trường thứ cấp.

So sánh với bài học quốc tế, Trung Quốc đã thành công khi ban hành quy chế chứng khoán hóa nợ xấu vào tháng 4 năm 2005 và tách chức năng kinh doanh chứng khoán khỏi ngân hàng thương mại. Thái Lan xây dựng thành công đường cong lãi suất chuẩn với kỳ hạn trái phiếu chính phủ đa dạng từ dưới 1 năm đến 15 năm và bắt buộc định mức tín nhiệm đối với các lô phát hành trên 100 triệu Baht. Nếu các dữ liệu phân tích được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ trọng thị trường trái phiếu trên GDP giữa các nước ASEAN và đồ thị đường biểu diễn biến động VN-Index giai đoạn 2001-2006, người đọc sẽ thấy rõ độ lệch pha giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và sự phát triển của thị trường vốn Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý và mở rộng tiếp cận thị trường. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Bộ Tài chính triển khai thi hành Luật Chứng khoán năm 2006 có hiệu lực từ ngày 1/1/2007; áp dụng triệt để Thông tư 90/2005/TT-BTC nhằm duy trì trần sở hữu 49% cho nhà đầu tư nước ngoài tại các doanh nghiệp niêm yết và thực hiện cơ chế nới lỏng chuyển vốn theo Quyết định 1550/QĐ-NHNN trong giai đoạn 2007-2010. Mục tiêu cụ thể là nâng tổng giá trị vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 15-20% GDP vào năm 2010.

Thứ hai, đẩy mạnh tạo nguồn hàng chất lượng qua cổ phần hóa gắn với niêm yết. Ban Chỉ đạo Đổi mới Doanh nghiệp và các Bộ chủ quản cần bắt buộc 16 Tổng công ty lớn thuộc danh mục Quyết định 528/QĐ-TTg thực hiện đấu giá cổ phần công khai và niêm yết tập trung ngay sau cổ phần hóa trong lộ trình 2006-2008. Mục tiêu nâng số lượng doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn từ 45 doanh nghiệp lên tối thiểu 100 doanh nghiệp quy mô lớn trước năm 2008.

Thứ ba, tái cấu trúc thị trường trái phiếu và hình thành đường cong lãi suất chuẩn. Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước cần tổ chức phát hành định kỳ trái phiếu chính phủ các kỳ hạn 2, 3, 5, 10 và 15 năm theo lịch biểu hàng quý; đồng thời cấp phép thành lập 1 đến 2 cơ quan định mức tín nhiệm độc lập trong giai đoạn 2007-2009. Mục tiêu nâng quy mô thị trường trái phiếu từ mức 8-9% GDP lên 20% GDP vào năm 2010.

Thứ tư, tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng và thí điểm chứng khoán hóa nợ xấu. Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo 6 ngân hàng thương mại nhà nước và các ngân hàng cổ phần áp dụng đầy đủ 25 nguyên tắc giám sát an toàn của Ủy ban Basel, đồng thời xây dựng đề án chứng khoán hóa nợ xấu giai đoạn 2007-2010. Mục tiêu hạ tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống xuống dưới 3% và giảm áp lực cấp tín dụng dài hạn từ khu vực ngân hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách kinh tế (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước). Nhóm đối tượng này có thể sử dụng luận văn làm căn cứ xây dựng lộ trình thực thi cam kết tài chính khi gia nhập WTO, điều hành chính sách tỷ lệ sở hữu nhà đầu tư nước ngoài 49% và chuẩn hóa hệ thống quản lý thị trường theo tiêu chuẩn quốc tế của IOSCO.

Thứ hai, Lãnh đạo các Doanh nghiệp Nhà nước và Công ty Cổ phần quy mô lớn. Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn về quy trình tổ chức đấu giá IPO, phát hành trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chuyển đổi nhằm đa dạng hóa nguồn vốn dài hạn, giảm thiểu phụ thuộc vào hạn mức tín dụng của các ngân hàng thương mại.

Thứ ba, Các Định chế tài chính trung gian (Công ty chứng khoán, Quỹ đầu tư, Ngân hàng thương mại). Luận văn mang lại các góc nhìn phân tích sâu về nghiệp vụ repo trái phiếu, chiến lược phân bổ danh mục đầu tư và mô hình xử lý nợ xấu thông qua kỹ thuật chứng khoán hóa tài sản tín dụng.

Thứ tư, Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh về thị trường vốn, bộ dữ liệu lịch sử giai đoạn 2000-2006 và các bài học so sánh kinh tế quốc tế từ Đông Âu và Đông Á.

Câu hỏi thường gặp

Thị trường vốn có vai trò cốt lõi như thế nào đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam? Thị trường vốn đóng vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ đạo cho nền kinh tế. Ước tính để đạt 1% tăng trưởng GDP cần khoảng 0,527% mức gia tăng vốn đầu tư. Thị trường vốn phát triển lành mạnh giúp giảm tải rủi ro mất cân đối kỳ hạn cho 6 ngân hàng thương mại nhà nước, hạ thấp chi phí vốn và thúc đẩy hiện đại hóa công nghệ cho doanh nghiệp.

Luật Chứng khoán năm 2006 có ý nghĩa đột phá gì đối với thị trường tài chính? Luật Chứng khoán được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 23/6/2006 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2007, tạo dựng hành lang pháp lý chuẩn mực tương thích với các cam kết WTO và Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ. Đạo luật này bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, chuẩn hóa nghiệp vụ cho 14 công ty chứng khoán và 9 công ty quản lý quỹ, thúc đẩy thị trường minh bạch.

Tại sao thị trường trái phiếu doanh nghiệp giai đoạn 2001-2005 phát triển rất chậm? Thị trường trái phiếu doanh nghiệp thời kỳ này chỉ đạt trên 2.000 tỷ đồng, chiếm chưa đầy 3% tổng giá trị trái phiếu do doanh nghiệp vẫn quen dựa vào vốn vay ngân hàng và sự bao cấp của Nhà nước. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt tổ chức định mức tín nhiệm độc lập và thủ tục phát hành phức tạp khiến các doanh nghiệp lớn như Tổng công ty Dầu khí hay Sông Đà chưa mặn mà mở rộng.

Việt Nam có thể học hỏi bài học gì từ Trung Quốc trong phát triển thị trường vốn? Việt Nam cần tiếp thu kinh nghiệm tách bạch hoạt động kinh doanh chứng khoán ra khỏi ngân hàng thương mại và ban hành quy chế thí điểm chứng khoán hóa nợ xấu từ năm 2005 của Trung Quốc. Giải pháp này giúp giải phóng nguồn dự phòng rủi ro tại các ngân hàng, biến các khoản nợ xấu thành công cụ tài chính có thanh khoản và phân tán rủi ro tín dụng.

Việc nâng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài lên 49% mang lại tác động gì? Theo Thông tư 90/2005/TT-BTC, việc nâng trần sở hữu ngoại từ 30% lên 49% đã tạo cú hích lớn thu hút dòng vốn FII. Số tài khoản nhà đầu tư nước ngoài tăng gấp đôi lên 362 tài khoản đầu năm 2006, đồng thời củng cố niềm tin quốc tế giúp Việt Nam phát hành thành công 750 triệu USD trái phiếu chính phủ quốc tế với lãi suất danh nghĩa 6,875%/năm.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận thị trường vốn theo trường phái Anh - Mỹ - Đức, phân định rõ nét cấu phần thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu và thị trường tín dụng dài hạn.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng thị trường vốn Việt Nam giai đoạn 2000-2006 với mức vốn hóa 34.000 tỷ đồng (4,4% GDP) và 45 mã cổ phiếu niêm yết.
• Chỉ ra điểm nghẽn cơ cấu nghiêm trọng khi thị trường trái phiếu chỉ đạt 8-9% GDP và hệ thống ngân hàng thương mại nắm giữ tới 80% trái phiếu chính phủ.
• Rút ra hệ thống bài học kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia và Đông Âu về chứng khoán hóa nợ xấu và xây dựng đường cong lãi suất chuẩn.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với thực thi Luật Chứng khoán 2006 và lộ trình cam kết gia nhập WTO.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn giúp cân bằng cơ cấu thị trường tài chính quốc gia. Lộ trình triển khai tiếp theo được phân kỳ rõ ràng: giai đoạn 2007-2008 tập trung hoàn thiện pháp lý và đưa 16 Tổng công ty lớn lên sàn niêm yết; giai đoạn 2009-2010 thiết lập cơ quan định mức tín nhiệm và thí điểm chứng khoán hóa nợ xấu. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và lãnh đạo doanh nghiệp hãy khai thác ngay những phát hiện và khuyến nghị từ công trình này để nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, các danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương và 7 mục. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG VỐN 1. Những vấn đề chung về thị trường vốn 1. Khái niệm Thị trường vốn là một phạm trù của kinh tế thị trường.

Phạm trù này có thể được tiếp cận dưới nhiều góc độ dẫn đến các quan niệm khác nhau. Tùy vào mục đích nghiên cứu, người ta có thể lựa chọn quan niệm và cách phân loại phù hợp. Hàng hóa được trao đổi trên TTV là loại hàng hóa có tính chất đặc biệt, gọi chung là vốn. Vậy trước hết, vốn là gì? Thực tế hiện nay còn tồn tại nhiều khái niệm khác nhau về vốn (tư bản).

Từ điển Kinh tế thị trường định nghĩa vốn (tư bản) “là những tài sản có khả năng tạo ra thu nhập và bản thân nó cũng được tái tạo ra” (3, tr 56). Theo định nghĩa này, vốn là tài sản và có khả năng tạo ra một nguồn thu nhập khác ngoài bản thân nó. Bên cạnh đó, trong Bộ Tư bản, Mác đã kết luận quá trình chuyển hoá của tiền thành tư bản như sau: “Như vậy là giá trị ứng ra ban đầu không những được bảo toàn trong lưu thông, mà còn thay đổi đại lượng của nó, còn cộng thêm một giá trị thặng dư, hay đã tăng thêm giá trị. Chính sự vận động ấy đã biến giá trị đó thành tư bản” (46, tr228).

Sự khác biệt giữa hàng hóa tư bản và các hàng hóa thông thường khác được Mác nhấn mạnh: “Đối với các hàng hoá khác, cuối cùng, giá trị sử dụng của chúng đều do người mua tiêu dùng đi, đồng thời, thực thể của hàng hoá và giá trị của nó cũng biến mất theo. Trái lại, hàng hoá tư bản lại có đặc tính là khi giá trị sử dụng của nó được đem tiêu dùng đi, hàng hoá- tư bản không những vẫn giữ nguyên giá trị và giá trị sử dụng của nó, mà còn làm cho giá trị và giá trị sử dụng của nó tăng thêm lên nữa” (47, tr 537) Tuy hiện vẫn còn nhiều khái niệm khác nhau về vốn (tư bản), nhưng khi nghiên cứu bản chất của nó, chúng ta có thể nhận thấy một số đặc trưng 9 chung. Trước hết, vốn là hình thái giá trị được biểu hiện bằng tiền. Nói như vậy có nghĩa là vốn không chỉ tồn tại dưới hình thức giá trị độc lập (tiền tệ) mà còn tồn tại trong các tài sản hữu hình, vô hình và đại diện cho một lượng giá trị hàng hoá, dịch vụ, tài sản nhất định.

Vốn còn được thể hiện bằng tiềm năng và lợi thế vô hình như vị trí địa lý, bản quyền sáng chế…Thứ hai, vốn được biểu hiện bằng tiền, nhưng không phải tất cả tiền đều là vốn. Tiền chỉ là vốn khi nó được đưa vào sử dụng với mục đích đầu tư hoặc kinh doanh. Trong quá trình vận động, tiền quay trở về điểm xuất phát với một lượng lớn hơn bản thân nó. Cuối cùng, trong nền kinh tế thị trường, vốn là một loại hàng hoá đặc biệt.

Theo Mác, “Tiền chỉ được đem nhượng lại với hai điều kiện, một là nó sẽ quay về điểm xuất phát sau một kỳ hạn nhất định, và hai là nó sẽ quay về điểm đó với tư cách là tư bản đã thực hiện, nghĩa là sau khi đã thực hiện các giá trị sử dụng của nó, thực hiện được các khả năng của nó là sản xuất ra giá trị thặng dư”. Tóm lại, vốn có thể tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, có thể là tài sản (đã được giá trị hoá), có thể là tiền tệ. Nhưng đã là vốn thì phải gắn với sự vận động và phải sinh lời. Trong cơ chế thị trường, vốn trở thành hàng hoá với tính chất đặc biệt đã được Mác nêu rõ như phần phân tích trên.

Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau, vốn có thể được phân loại theo nhiều cách thức. Mác căn cứ vào khả năng thay đổi giá trị của các bộ phận tư bản trong quá trình sản xuất để phân loại thành tư bản bất biến và tư bản khả biến (nguồn gốc sinh lời của vốn bắt nguồn từ bộ phận tư bản khả biến). Mặt khác, căn cứ vào tính chất chu chuyển và phương thức chuyển dịch, tư bản (vốn) lại được chia thành tư bản cố định và tư bản lưu động. Ngoài ra, tuỳ từng mục đích nhất định, người ta cũng có các cách phân loại hàng hoá đặc biệt này khác nhau.

Căn cứ vào hình thức tồn tại có vốn tiền tệ và tài sản; căn cứ vào chủ sở hữu có vốn chủ sở hữu và vốn vay; căn cứ vào thời gian cho vay và trả nợ có vốn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Trong đó, 10 cách phân chia dựa vào tiêu chí chủ sở hữu đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu và phân tích TTV. Trong một nền kinh tế, hiện tượng thừa và thiếu vốn luôn luôn tồn tại song hành. Hiện tượng này làm phát sinh cung và cầu về vốn.

Trong đó, cung về vốn có nguồn gốc từ những tổ chức, doanh nghiệp hay cá nhân…có tiền nhàn rỗi (do chi tiêu ít hơn thu nhập, hoặc chưa đến hạn phải chi tiêu). Để không làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, họ có nhu cầu cho vay số tiền này trong một thời gian nhất định để hưởng lãi. Đồng thời, cầu về vốn lại xuất phát từ những tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân đang thiếu vốn cho hoạt động đầu tư hoặc tiêu dùng của mình. Chính hệ thống luân chuyển vốn giữa một bên là người có vốn và một bên là người cần vốn gọi chung là thị trường vốn.

Cho đến nay vẫn chưa có sự thống nhất trong quan điểm về thị trường vốn. Căn cứ vào cách tiếp cận khác nhau, người ta có thể có quan niệm khác nhau, giới hạn phạm vi khác nhau về phạm trù này. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy có hai trường phái chủ yếu; đó là các trường phái theo quan điểm của Pháp (và một số nước khác) và trường phái theo quan điểm của Mỹ, Anh, Đức (và một số nước khác). Theo quan điểm của Pháp (và một số nước khác), TTV là thị trường giao dịch cả nguồn vốn ngắn hạn và nguồn vốn dài hạn.

Căn cứ vào phương thức chuyển dịch vốn theo thuộc tính thời gian và hình thức vận động, TTV được phân chia thành thị trường tiền tệ và thị trường tài chính. Cụ thể: Thị trường vốn Thị trường tiền tệ Thị trường tài chính - Thị trường tín dụng - TT chứng khoán - Thị trường Liên ngân hàng - Thị trường các giấy tờ có giá ngắn hạn 11 Như vậy, theo quan điểm này, TTV là khái niệm rộng và bao hàm cả thị trường tài chính. Trong đó, các nguồn vốn ngắn hạn vận động không tập trung, chủ yếu là các phương tiện thanh toán và được quy thành đối tượng của thị trường tiền tệ. Các nguồn vốn dài hạn, ngược lại, vận động tập trung thành các kênh lớn để đáp ứng nhu cầu đầu tư sản xuất kinh doanh và được tụ lại trên các điểm giao dịch vốn lớn, được quy thành đối tượng của thị trường tài chính.

Cách phân chia theo quan điểm này đã bao quát được cả nguồn vốn ngắn hạn và dài hạn. Tuy nhiên, việc phân chia thành các bộ phận nhỏ hơn là thị trường tiền tệ và thị trường tài chính lại chưa có đủ căn cứ thuyết phục. Bởi vì, tài chính là một khái niệm rộng gồm nhiều khâu và lĩnh vực hoạt động giao dịch các nguồn vốn tài chính, kể cả nguồn vốn tài chính ngắn hạn và dài hạn. Khác với quan điểm của Pháp, trường phái quan điểm thứ hai của Mỹ, Anh, Đức (và một số nước khác) lại cho rằng TTV chỉ là một bộ phận của thị trường tài chính; đối tượng được mua bán trên thị trường này là chứng khoán và các giấy ghi nợ trung hoặc dài hạn.

Cụ thể: Thị trường tài chính Thị trường tiền tệ Thị trường vốn (TTTD dài hạn, TTCK) Cách phân chia từ cách tiếp cận hệ thống thị trường như trên tương đối dễ hiểu. Căn cứ vào thời gian sử dụng, vốn vay của người đi vay và người tích luỹ được phân biệt thành nguồn vốn ngắn hạn và dài hạn. Thị trường tiền tệ là nơi giao dịch các nguồn vốn ngắn hạn giữa các ngân hàng thương mại, giữa ngân hàng thương mại và ngân hàng trung ương. Trong khi đó, các nguồn vốn dài hạn là đối tượng của TTV (gồm TTTD dài hạn và TTCK, trong đó chủ yếu là TTCK).

Như vậy, trong khi cách phân chia thứ nhất bao quát hết các nguồn vốn giao dịch trên thị trường thì trường phái thứ hai lại bỏ qua nguồn vốn ngắn 12 hạn. Tuy nhiên, xuất phát từ vai trò quan trọng của các nguồn vốn dài hạn đối với đầu tư phát triển kinh tế, xã hội; đồng thời, để dễ tiếp cận trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi chọn cách phân chia theo quan điểm của trường phái thứ hai. Theo quan điểm này, TTV và thị trường tiền tệ là hai bộ phận của thị trường tài chính. Hai bộ phận này trên thực tế có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Những biến đổi về giá cả, lãi suất trên thị trường tiền tệ thường kéo theo các biến đổi trực tiếp trên thị trường vốn. Ngược lại, những thay đổi của TTV (chỉ số chứng khoán hay giá cả cổ phiếu…) cũng phản ánh các hiện tượng tốt, xấu đang hoặc sẽ xảy ra đối với thị trường tiền tệ. TTV được cấu thành bởi hai bộ phận: TTTD dài hạn và TTCK, trong đó TTCK đóng vai trò chủ yếu và quan trọng. TTTD dài hạn hoạt động thông qua các nghiệp vụ vay để cho vay của các TCTD.

Tùy từng loại hình cụ thể, những TCTD này được phép huy động vốn bằng các nghiệp vụ nhận tiền gửi, phát hành các giấy tờ có giá, vay vốn giữa các TCTD và vay ngân hàng nhà nước. Đồng thời, các TCTD được phép cấp tín dụng dưới nhiều hình thức khác nhau (cho vay, cho thuê tài chính…). Thị trường này có vai trò quan trọng trong các kênh huy động vốn cho phát triển, đặc biệt khi TTCK vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển như nước ta. Tuy nhiên, hoạt động của thị trường này lại tách rời người sở hữu vốn và người sử dụng vốn.

Những ràng buộc như quy định lãi suất, điều kiện cho vay của các TCTD…đã khiến cho hoạt động của thị trường này mang tính chất độc quyền. Để khắc phục những hạn chế trên TTTD dài hạn, TTCK ra đời như một bổ sung tất yếu khách quan vào các kênh huy động vốn truyền thống.