phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc chia làm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực giảng viên tại cơ sở giáo dục đại học Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng phát triển nguồn nhân lực giảng viên tại Trƣờng Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp Chƣơng 4: Một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực giảng viên tại Trƣờng Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN TẠI CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong kỷ nguyên của nền kinh tế tri thức, giáo dục và đào tạo đƣợc coi là chìa khóa vàng của sự phát triển. Đây cũng chính là nhân tố quan trọng để phát triển nguồn lực con ngƣời, đóng góp vào tăng trƣởng kinh tế thông qua ứng dụng và thúc đẩy tiến bộ công nghệ. Trên thế giới, bất luận là nƣớc giàu hay nghèo, châu Á hay châu Âu, đội ngũ giảng viên có vai trò quyết định đến yêu cầu nâng cao vị thế và trình độ phát triển của mỗi quốc gia.
Chẳng hạn nhƣ ở Singapore, ngƣời ta đã chú trọng phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao cho khu vực nghiên cứu và phát triển ở các trƣờng đại học và gửi sinh viên giỏi đi đào tạo ở nƣớc ngoài. Ở Hàn Quốc, chính sách và chiến lƣợc phát triển giáo dục trong giai đoạn mới đƣợc hoạch định dựa theo yêu cầu phát triển của quốc gia hƣớng vào thế kỷ XXI của một quốc gia hiện đại với ba đặc điểm: - Một quốc gia phúc lợi, công bằng, ổn định và dân chủ - Một xã hội phồn vinh, bình đẳng, công nghiệp hoá và định hƣớng thông tin cao - Một hệ thống tự do và năng động của một xã hội mở và định hƣớng toàn cầu hoá. Ở Nhật Bản - một trong những nƣớc đi đầu trong chiến lƣợc phát triển nguồn nhân lực. Xuất phát từ việc xác định rằng, nƣớc Nhật là một quốc gia nghèo tài nguyên thiên nhiên.
Để phát triển, chỉ có thể trông chờ vào chính mỗi ngƣời dân Nhật Bản. Chính phủ nƣớc này đã đặc biệt chú trọng tới giáo dục - đào tạo, thực sự coi đây là quốc sách hàng đầu. Theo đó, chƣơng trình 5 giáo dục đối với cấp tiểu học và trung học cơ sở là bắt buộc. Tất cả học sinh trong độ tuổi từ 6 đến 15 tuổi đƣợc học miễn phí.
Kết quả tỷ lệ học sinh thi đỗ vào các trƣờng đại học, cao đẳng ở nƣớc này ngày càng nhiều. Nhật Bản trở thành một trong những cƣờng quốc giáo dục của thế giới. Đặc biệt trong vấn đề về sử dụng và quản lý nhân lực, Nhật Bản thực hiện chế độ lên lƣơng và tăng thƣởng theo thâm niên. Nếu nhƣ ở nhiều nƣớc phƣơng Tây, chế độ này chủ yếu dựa vào năng lực và thành tích cá nhân thì ở Nhật Bản, hầu nhƣ không có trƣờng hợp cán bộ trẻ tuổi, ít tuổi nghề lại có chức vụ và tiền lƣơng cao hơn ngƣời làm lâu năm.
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI của nƣớc ta cũng đã khẳng định “Đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hƣớng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt” và “Giáo dục đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nƣớc, xây dựng nền văn hóa và con ngƣời Việt Nam”.TS Phạm Xuân Hậu -Viện Nghiên cứu Giáo dục - Trƣờng ĐH Sƣ phạm Tp.HCM đã viết “Trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2011-2020 của nước ta đã khẳng định phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản được công nghiệp hóa theo hướng hiện đại hóa và xác định rõ một trong ba đột phá là phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc dân, gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ.” [2] Từ khi có chủ trƣơng của Đảng và Nghị quyết của Quốc Hội về đổi mới chƣơng trình giáo dục đại học đã có một số dự án, công trình NCKH lớn liên quan đến đội ngũ giảng viên ở các trƣờng đại học và cao đẳng đƣợc triển triển khai thực hiện. Một số nghiên cứu liên quan đến luận văn nhƣ sau: 6 - Đề tài nghiên cứu khoa học “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đại học giai đoạn 2010-2015” , ThS. Lê Thị Phƣơng Nam, Phó Vụ trƣởng Vụ Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng làm chủ nhiệm. Đề tài đã đạt đƣợc những kết quả đáng ghi nhận trong việc đánh giá chung về thực trạng đội ngũ giảng viên đại họchiện nay, trên cơ sở đó đƣa ra một số đề xuất nhằm xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên tại bậc đại học giai đoạn 2010-2015.
Đề tài cũng đƣa ra kiến nghị một số nội dung chuẩn bị cho việc xây dựng Dự án Luật giáo dục đại học.S Nguyễn Thị Thu Hƣơng, Đại học Công nghiệp Hà Nội. Từ việc đánh giá thực trạng đội ngũ và công tác quản lý đội ngũ giảng viên trong trƣờng đại học hiện nay, tác giả bài viết đã đề xuất những giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ giảng viên trong trƣờng đại học ở nƣớc ta nhƣ: Giải pháp hoàn thiện chế định quyền và nghĩa vụ của giảng viên trong trƣờng đại học; Giải pháp thu hút, tạo nguồn giảng viên trong trƣờng đại học; Giải pháp tuyển chọn giảng viên trong trƣờng đại học; Giải pháp về chính sách đãi ngộ giảng viên trong trƣờng đại học; Giải pháp đào tạo, bồi dƣỡng giảng viên trong trƣờng đại học; Giải pháp về công tác kiểm tra, nhận xét, đánh giá đối với giảng viên trong trƣờng đại học. [4] - Luận án tiến sĩ: “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong các trường Đại học khối Kinh tế của Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác đào tạo quốc tế”, 2008, tác giả Phan Thủy Chi, Đại học Kinh tế Quốc dân. Đề tài đã nghiên cứu một cách hệ thống các vấn đề lý luận về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong các trƣờng thuộc khối kinh tế thông qua các chƣơng trình hợp tác đào tạo quốc tế, qua đó góp phần tạo nền tảng lý luận cho vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực thông qua các chƣơng trình 7 hợp tác đào tạo quốc tế, và xây dựng một hệ thống phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo và phát triển qua các chƣơng trình hệ thống đào tạo quốc tế.
Phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng là kết hợp các tài liệu lý thuyết sẵn có và thực tiễn đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đồng thời trực tiếp điều tra, tổng hợp, phỏng vấn chuyên sâu, khảo sát mô tả, so sánh đối chiếu, suy luận logic. Tuy nhiên đề tài còn tồn tại một số hạn chếđó là: đề tài còn khá mới mẻ, phƣơng pháp nghiên cứu còn chƣa chuyên sâu nên chƣa thể phân tích sâu sắc các khía cạnh của vấn đề để đƣa ra giải pháp hợp lý, hiệu quả và mang tính cập nhật hơn. [5] - Luận án tiến sỹ: “Phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long – Đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học”, 2010, tác giả Nguyễn Văn Đệ. Luận án đã đƣa ra tƣ tƣởng mới về hoạt động quản lí theo cơ chế mở, tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các trƣờng đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Kết quả nghiên cứu đã đạt đƣợc có khả năng ứng dụng rộng rãi trong vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên của các trƣờng đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long. [6] - Luận văn thạc sĩ: “Những giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên cơ hữu trường Đại học Hải Phòng” .Hồ Thị Hoài Nam, Đại học Hải Phòng.Luận văn đã đề cập một cách có hệ thống về các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên cơ hữu của trƣờng Đại học Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay. Mặc dù vậy, các hƣớng nghiên cứu chỉ tập trung vào một vài khía cạnh về thực trạng làm cơ sở cho việc nâng cao chất lƣợng đội ngũ giảng viên và cũng chƣa đƣa ra đƣợc những giải pháp mang tính lâu dài, toàn diện. [7] Nhìn chung các công trình nghiên cứu đều đã đóng góp đƣợc một số giải pháp về phát triển đội ngũ giảng viên tại trƣờng đại học dựa trên thực trạng chất lƣợng giảng viên.
Tuy nhiên, các giải pháp này còn thiên về lý 8 luận, chƣa có tính ứng dụng trên diện rộng , chƣa đáp ứng đƣợc đòi hỏi ngày càng cao của ngƣời học nói riêng và của cả xã hội nói chung, cũng nhƣ chƣa đáp ứng đƣợc xu thế thay đổi chóng mặt của hệ thống giáo dục đại học trên thế giới. Với mục tiêu trở thành một trong những trƣờng Đại học có vị thế mạnh trong tƣơng lai, và đáp ứng quy mô mở rộng về cơ sở vật chất với tổng mức đầu tƣ lên tới hơn 550 tỷ đồng đến năm 2020, nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực giảng viên tại trƣờng Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp gặp không ít khó khăn và thử thách. Vì vậy, thông qua tình hình nghiên cứu đề tài luận văn này, tác giả mong muốn sẽ đề xuất đƣợc những giải pháp hữu ích và mang tính khả thi đáp ứng tình hình nhiệm vụ mới của nhà trƣờng. Cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực giảng viên tại trƣờng đại học 1.Khái quát chung về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực 1.
Các khái niệm cơ bản a. Nguồn nhân lực Hiện nay, khái niệm nguồn nhân lực đƣợc hiểu theo nhiều quan điểm khác nhau. Về ý nghĩa kinh tế, nguồn nhân lực là tổng hợp các năng lực lao động trong mỗi con ngƣời của mỗi quốc gia, một vùng lãnh thổ, địa phƣơng, đã đƣợc chuẩn bị ở mức độ nhất định và có khả năng huy động vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc hoặc vùng địa phƣơng cụ thể.