Luận văn: Phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh thanh hóa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Hoàng Phương Bắc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Mạnh Tuân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• CHƯƠNG MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Tình hình nghiên cứu ngành Thủy sản Việt Nam và lĩnh vực thủy sản tỉnh Thanh Hóa
• 0.4. Tính cần thiết của đề tài
• 0.5. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Đóng góp của luận văn
• 0.9. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH THỦY SẢN
• 1.1. Vai trò của ngành kinh tế thủy sản trong nền kinh tế quốc dân
• 1.2. Những khái niệm cơ bản về ngành thủy sản
• 1.3. Vai trò cơ bản của ngành thủy sản
• 1.4. Tổng quan về phát triển bền vững ngành thủy sản
• 1.5. Khái niệm về phát triển bền vững
• 1.6. Phát triển bền vững ngành thủy sản
• 1.7. Các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển bền vững thủy sản
• 1.7.1. Các nhân tố tự nhiên
• 1.7.2. Yếu tố hạ tầng kinh tế - xã hội
• 1.7.3. Yếu tố khoa học công nghệ
• 1.7.4. Yếu tố tổ chức và quản lý
• 1.7.5. Yếu tố quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH THỦY SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
• 2.1. Tổng quan về thủy sản Thanh Hóa và đánh giá tiềm năng thủy sản của tỉnh
• 2.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Thanh Hóa
• 2.3. Dân cư và nguồn nhân lực
• 2.4. Tổng quan ngành thủy sản Thanh Hóa
• 2.5. Phân tích thực trạng phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.5.1. Tình hình phát triển bền vững ngành thủy sản trong hoạt động khai thác và đánh bắt thủy sản
• 2.5.2. Tình hình phát triển bền vững trong hoạt động nuôi trồng ngành thủy sản
• 2.5.3. Tình hình phát triển bền vững trong hoạt động chế biến và tiêu thụ
• 2.5.4. Tình hình phát triển bền vững thủy sản trong hoạt động bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên
• 2.6. Đánh giá chung về thực trạng phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.7. Những thành quả đạt được trong việc phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.8. Nguyên nhân và hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH THỦY SẢN THANH HÓA ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển bền vững ngành Thủy sản Thanh Hóa
• 3.1.1. Quan điểm phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 3.1.2. Định hướng phát triển bền vững tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020
• 3.1.3. Mục tiêu phát triển ngành thủy sản tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 3.2. Khuyến nghị một số giải pháp nhằm phát triển bền vững ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa
• 3.2.1. Giải pháp nhằm phát triển bền vững hoạt động khai thác và đánh bắt thủy sản
• 3.2.2. Giải pháp phát triển bền vững nuôi trồng thủy sản Thanh Hóa
• 3.2.3. Giải pháp phát triển bền vững chế biến và tiêu thụ thủy sản
• 3.2.4. Giải pháp hỗ trợ phát triển bền vững thủy sản
• 3.2.5. Giải pháp về môi trường và bảo vệ nguồn lợi
• 3.2.6. Các giải pháp về vốn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển bền vững ngành thủy sản tại Thanh Hóa

Ngành thủy sản tại tỉnh Thanh Hóa có tiềm năng phát triển lớn nhờ vào vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên thuận lợi. Với 102 km bờ biển và hệ thống sông ngòi phong phú, Thanh Hóa có thể khai thác nguồn lợi thủy sản một cách bền vững. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những chính sách và chiến lược hợp lý nhằm bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Tình hình phát triển ngành thủy sản tại Thanh Hóa

Ngành thủy sản Thanh Hóa đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được sự phát triển bền vững.

1.2. Vai trò của ngành thủy sản trong kinh tế địa phương

Ngành thủy sản đóng góp quan trọng vào thu nhập và việc làm cho người dân địa phương. Sự phát triển của ngành này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện đời sống cho cộng đồng.

II. Những thách thức trong phát triển bền vững ngành thủy sản

Mặc dù có nhiều tiềm năng, ngành thủy sản Thanh Hóa đang đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, khai thác quá mức và thiếu hụt nguồn lực. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến thủy sản

Ô nhiễm từ hoạt động sản xuất và sinh hoạt đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nguồn nước và sức khỏe của các loài thủy sản. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

2.2. Khai thác quá mức và suy giảm nguồn lợi thủy sản

Khai thác thủy sản không bền vững đã dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn lợi. Cần có các quy định chặt chẽ hơn để quản lý hoạt động khai thác.

III. Phương pháp phát triển bền vững ngành thủy sản tại Thanh Hóa

Để phát triển bền vững ngành thủy sản, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Các giải pháp này sẽ giúp ngành thủy sản phát triển một cách bền vững và hiệu quả.

3.1. Quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường

Cần có các chính sách quản lý tài nguyên nước hiệu quả nhằm bảo vệ môi trường và duy trì nguồn lợi thủy sản. Việc này bao gồm kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên.

3.2. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong nuôi trồng thủy sản

Sử dụng công nghệ hiện đại trong nuôi trồng thủy sản sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu ngành thủy sản

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong ngành thủy sản đã cho thấy những kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp phát triển bền vững đã giúp cải thiện tình hình sản xuất và bảo vệ môi trường.

4.1. Các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững

Nhiều mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững đã được triển khai thành công, giúp tăng cường sản lượng và bảo vệ môi trường. Những mô hình này cần được nhân rộng.

4.2. Kết quả từ các chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản

Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành thủy sản, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia vào hoạt động này.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho ngành thủy sản Thanh Hóa

Ngành thủy sản Thanh Hóa cần có những định hướng rõ ràng để phát triển bền vững trong tương lai. Việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sẽ là chìa khóa cho sự thành công của ngành.

5.1. Định hướng phát triển bền vững đến năm 2025

Cần xây dựng các kế hoạch phát triển bền vững cho ngành thủy sản, tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển thủy sản

Hợp tác với các tổ chức quốc tế sẽ giúp Thanh Hóa học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các công nghệ tiên tiến trong phát triển ngành thủy sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thanh Hóa sở hữu tiềm năng kinh tế biển to lớn với 102 km chiều dài bờ biển, 4 hệ thống sông lớn đổ ra biển qua 5 cửa lạch chính và diện tích đất quy hoạch nuôi trồng thủy sản mặn, lợ đạt hơn 8.000 ha. Năm 2011, sản lượng thủy sản của tỉnh chiếm tới 9,36% tổng sản lượng của vùng Trung Bộ và Duyên hải miền Trung. Tuy nhiên, quá trình phát triển ngành thủy sản tại địa phương đang đối mặt với mâu thuẫn gay gắt giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh với yêu cầu bảo vệ nguồn lợi tự nhiên và ổn định an sinh xã hội. Hoạt động khai thác còn tập trung quá mức ở vùng ven bờ, khâu chế biến mang tính thủ công, dịch bệnh nuôi trồng phát sinh thường xuyên và nguồn nước tại các cửa sông có dấu hiệu suy thoái nghiêm trọng.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là vận dụng lý luận phát triển bền vững để phân tích toàn diện thực trạng ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2010 - 2013 trên cả ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái. Từ việc nhận diện các nút thắt nội tại, đề tài xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2020 nhằm tái cơ cấu ngành theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, khai thác có trách nhiệm và bảo vệ đa dạng sinh học. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch không gian kinh tế biển, giải quyết việc làm cho hàng vạn lao động nghề cá và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng bình quân trên 3% GDP của toàn ngành thủy sản Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển bền vững được xác lập từ Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất Rio de Janeiro năm 1992, tiếp cận cấu trúc tam giác bền vững gồm ba trụ cột: Bền vững kinh tế (đảm bảo tốc độ tăng trưởng nhanh, ổn định và hiệu quả sử dụng nguồn lực), Bền vững xã hội (nâng cao chỉ số phát triển con người, công bằng thu nhập và giải quyết việc làm) và Bền vững môi trường (bảo tồn đa dạng sinh học, khai thác dưới ngưỡng phục hồi tự nhiên). Bên cạnh đó, luận văn áp dụng khung quản trị nghề cá có trách nhiệm của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO) kết hợp nguyên lý kinh tế học tài nguyên khan hiếm.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Phát triển bền vững ngành thủy sản: Quá trình quản lý, khai thác và bảo tồn tài nguyên sinh vật nước kết hợp đổi mới công nghệ, thể chế nhằm thỏa mãn nhu cầu hiện tại mà không tổn hại đến thế hệ tương lai.
• Khai thác thủy sản: Hoạt động thu hoạch nguồn lợi sinh vật tự nhiên trên biển và các vùng nước nội địa gắn liền với kiểm soát cường lực đánh bắt.
• Nuôi trồng thủy sản: Hoạt động nhân tạo nhằm sinh sản và nuôi dưỡng các loài thủy sinh vật trong môi trường nước ngọt, lợ, mặn đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học.
• Chuỗi giá trị và công nghiệp chế biến thủy sản: Hệ thống sản xuất hàng hóa tập trung, bảo quản và chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị thương phẩm phục vụ tiêu dùng nội địa và xuất khẩu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2010 - 2014, báo cáo tổng kết của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hóa, số liệu xuất khẩu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Tổng cục Thống kê và các khung pháp lý như Luật Thủy sản năm 2003, Nghị quyết số 63/NQ-CP năm 2009.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa với cỡ mẫu 120 đối tượng, bao gồm 80 hộ nuôi trồng thủy sản, 25 chủ tàu khai thác xa bờ và 15 cơ sở chế biến ven biển. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo tiểu vùng sinh thái tại các địa bàn trọng điểm như Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Sầm Sơn, Quảng Xương và Tĩnh Gia được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian so sánh tăng trưởng và phân tích cân đối kinh tế - sinh thái. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các biến động về năng suất, sản lượng, công suất tàu thuyền và chất lượng môi trường nước trong toàn bộ timeline nghiên cứu từ năm 2010 đến năm 2013, làm cơ sở dự báo xu hướng đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu nghề khai thác có bước chuyển dịch tích cực nhưng vẫn tồn tại sự mất cân đối lớn giữa vùng ven bờ và vùng biển xa bờ. Tỷ lệ tàu làm nghề kéo lưới giảm gần 3%, trong khi nghề lưới vây tăng gần 9% và nghề câu tăng mạnh gần 60%. Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn có hơn 70% số lượng tàu thuyền công suất nhỏ dưới 90 CV hoạt động chủ yếu ở vùng lộng, gây áp lực cạn kiệt nguồn lợi sinh vật đáy gần bờ.

Thứ hai, tiềm năng nuôi trồng thủy sản nước lợ và mặn với hơn 8.000 ha chưa được phát huy tối đa, sản lượng ước đạt 40.000 đến 50.000 tấn/năm nhưng chịu rủi ro rất cao trước biến đổi khí hậu. Khi nhiệt độ nước vượt ngưỡng thuận lợi từ 28 đến 30 độ C hoặc hiện tượng khô hạn làm nước biển lấn sâu vào nội địa trên 30 km, độ mặn tăng cao vượt ngưỡng 35 ppt đã gây sốc môi trường, bùng phát dịch bệnh trên tôm nuôi và nhuyễn thể hai vỏ.

Thứ ba, công nghiệp chế biến và chuỗi giá trị xuất khẩu phát triển chưa tương xứng. Tỷ trọng sản phẩm sơ chế thô và bảo quản đá truyền thống chiếm trên 65% tổng sản lượng chế biến, khiến tỷ suất lợi nhuận thấp và dễ gặp rủi ro trước các rào cản kỹ thuật quốc tế như chứng nhận nhãn xanh hay tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản.

Thứ tư, áp lực dân số với mật độ lên tới 312 người/km2 tại Thanh Hóa năm 2013 (cao gấp 1,17 lần bình quân cả nước là 267 người/km2) cùng với chất thải từ các khu chế biến hải sản tập trung đã làm suy thoái cục bộ hệ sinh thái rừng ngập mặn và ô nhiễm nguồn nước mặt tại các cửa lạch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ phương thức quản lý phân tán giữa các huyện ven biển, thiếu quy hoạch liên thông vùng sinh thái và hạ tầng nghề cá chưa đồng bộ. Hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão mới chỉ đáp ứng một phần nhu cầu cập cảng của đội tàu đánh bắt xa bờ. Việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng đóng tàu vỏ thép công suất lớn theo chính sách của Chính phủ còn nhiều vướng mắc về thủ tục giải ngân và tài sản bảo đảm.

So sánh với các nghiên cứu tại vùng Duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long, thực trạng của Thanh Hóa phản ánh rõ nét quy luật đánh đổi giữa tăng trưởng sản lượng ngắn hạn và tính bền vững sinh thái. Khi phân tích trực quan qua bảng tổng hợp sản lượng khai thác và biểu đồ cơ cấu kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2006 - 2012, các số liệu chứng minh rằng giá trị gia tăng chỉ thực sự bứt phá khi có sự liên kết chặt chẽ giữa ngư dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến sâu, thay vì mở rộng diện tích nuôi quảng canh tự phát.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu đội tàu và chuyển đổi phương thức khai thác hải sản xa bờ. Cần đẩy nhanh tiến độ đóng mới tàu cá công suất trên 400 CV, phấn đấu nâng tỷ trọng tàu xa bờ lên trên 35% vào năm 2020. Nghiêm cấm tuyệt đối việc sử dụng mắt lưới nhỏ và xung điện ven bờ. Chủ thể thực hiện là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Chi cục Thủy sản và chính quyền 6 huyện ven biển trong giai đoạn 2016 - 2020.

Thứ hai, hiện đại hóa vùng nuôi trồng thủy sản tập trung theo tiêu chuẩn VietGAP và an toàn sinh học. Cần quy hoạch đồng bộ hạ tầng thủy lợi cấp thoát nước riêng biệt cho hơn 8.000 ha nuôi mặn lợ tại Nga Sơn, Hoằng Hóa và Hậu Lộc, mục tiêu đạt sản lượng 50.000 tấn/năm vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Khuyến nông Khuyến ngư và các tổ hợp tác nuôi trồng trong giai đoạn 2016 - 2018.

Thứ ba, nâng cao năng lực chế biến sâu và mở rộng thị trường xuất khẩu. Cần đầu tư dây chuyền cấp đông hiện đại tại Khu kinh tế Nghi Sơn, nâng tỷ trọng hàng tinh chế đạt trên 40% và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu đạt 12% đến 15%/năm. Chủ thể thực hiện là các doanh nghiệp chế biến thủy sản phối hợp với Sở Công Thương trong giai đoạn 2017 - 2020.

Thứ tư, tăng cường bảo vệ môi trường và phục hồi các hệ sinh thái ven biển. Cần trồng mới và phục hồi 500 ha rừng ngập mặn phòng hộ ven biển, đồng thời kiểm soát 100% nguồn xả thải từ các làng nghề chế biến nước mắm, bột cá trước khi đổ ra cửa sông. Chủ thể thực hiện là Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn giai đoạn 2016 - 2020.

Thứ năm, hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi và chuỗi liên kết giá trị. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn đóng mới tàu cá theo Nghị định số 67/2014/NĐ-CP, bảo đảm đáp ứng 100% nhu cầu vốn hợp pháp của các nghiệp đoàn nghề cá. Chủ thể thực hiện là Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Thanh Hóa và các ngân hàng thương mại giai đoạn 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh: Cung cấp khung luận cứ khoa học để Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư xây dựng chiến lược phát triển kinh tế biển và quy hoạch không gian nuôi trồng đến năm 2030.
• Doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu và cung ứng dịch vụ hậu cần nghề cá: Giúp doanh nghiệp định hình phương án đầu tư công nghệ chế biến sâu, xây dựng chuỗi liên kết thu mua bao tiêu sản phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn chứng nhận nhãn sinh thái quốc tế.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo chất lượng cao về phương pháp luận đánh giá phát triển bền vững ngành kinh tế đặc thù, kết hợp phân tích chuỗi số liệu thực tế cấp địa phương.
• Ban quản lý hợp tác xã, chủ tàu thuyền và các hộ nuôi trồng thủy sản: Hướng dẫn kỹ thuật chuyển đổi mùa vụ thích ứng biến đổi khí hậu, quản lý môi trường ao đầm và tiếp cận các gói tín dụng hỗ trợ của Nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phát triển thủy sản Thanh Hóa phải giải quyết hài hòa ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường? Phát triển thủy sản phụ thuộc trực tiếp vào sức chịu tải của hệ sinh thái tự nhiên. Nếu chỉ chạy theo sản lượng kinh tế ngắn hạn, nguồn lợi đáy ven bờ sẽ suy kiệt, kéo theo hơn 70% ngư dân quy mô nhỏ mất sinh kế, gây bất ổn an sinh xã hội nghiêm trọng.

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến nghề nuôi tôm nước lợ tại Thanh Hóa? Nhiệt độ mùa hè vượt quá 33 độ C làm giảm hàm lượng oxy hòa tan và thúc đẩy vi khuẩn có hại phát triển. Đồng thời, xâm nhập mặn sâu trên 30 km vào mùa khô làm độ mặn vượt ngưỡng 35 ppt, gây chết hàng loạt ở các đầm nuôi tôm và nhuyễn thể.

Cơ cấu đội tàu khai thác thủy sản Thanh Hóa đã chuyển dịch ra sao? Cơ cấu nghề chuyển biến tích cực khi nghề câu tăng gần 60%, nghề lưới vây tăng gần 9% và nghề lưới kéo giảm gần 3%. Điều này chứng minh xu hướng chuyển đổi từ phương thức tận diệt sang đánh bắt chọn lọc có trách nhiệm.

Những rào cản lớn nhất khi xuất khẩu thủy sản Thanh Hóa sang thị trường quốc tế là gì? Rào cản lớn nhất là tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm, truy xuất nguồn gốc xuất xứ và yêu cầu nhãn xanh sinh thái. Phần lớn sản phẩm của tỉnh vẫn ở dạng sơ chế thô nên khó vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe của EU và Hoa Kỳ.

Nghị định số 67/2014/NĐ-CP tạo đòn bẩy gì cho phát triển bền vững thủy sản địa phương? Nghị định cung cấp nguồn vốn tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp để ngư dân đóng mới tàu vỏ thép công suất từ 400 CV trở lên, hỗ trợ bảo hiểm thân tàu và đầu tư cơ sở hạ tầng cảng cá, giúp nâng cao năng lực bám biển dài ngày.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận phát triển bền vững ngành thủy sản dựa trên sự cân bằng giữa tăng trưởng giá trị kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo toàn hệ sinh thái nước.
• Nghiên cứu làm rõ thực trạng ngành thủy sản Thanh Hóa giai đoạn 2010 - 2013 với đóng góp 9,36% sản lượng toàn vùng duyên hải, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn về hạ tầng, dịch bệnh và ô nhiễm môi trường cửa sông.
• Đóng góp chính của công trình là đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ hiện đại hóa đội tàu, nuôi trồng an toàn sinh học đến chế biến sâu và hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi.
• Lộ trình thực hiện các giải pháp được xác định trọng tâm trong giai đoạn 2016 - 2020 nhằm đạt mục tiêu sản lượng nuôi trồng 50.000 tấn và nâng cao tỷ trọng hàng chế biến xuất khẩu.
• Các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng ngư dân cần nhanh chóng liên kết chặt chẽ để hiện thực hóa các định hướng chiến lược, đưa thủy sản trở thành ngành kinh tế mũi nhọn bền vững của tỉnh Thanh Hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, mục lục và kết luận, danh mục, tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những lý luận cơ bản về phát triển bền vững ngành thủy sản Chƣơng 2: Thực trạng phát triển bền vững ngành thủy sản trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa Chƣơng 3: Một số giải pháp phát triển bền vững ngành thủy sản tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020. 11 CHƢƠNG I: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH THỦY SẢN 1. Vai trò của ngành kinh tế thủy sản trong nền kinh tế quốc dân 1. Những khái niệm cơ bản về ngành thủy sản Thủy sản là một thuật ngữ chỉ chung về những nguồn lợi, sản vật đem lại cho con ngƣời từ môi trƣờng nƣớc và đƣợc con ngƣời khai thác, nuôi trồng thu hoạch sử dụng làm thực phẩm, nguyên liệu hoặc bày bán trên thị trƣờng.

Thủy sản đƣợc phân loại thành: nhóm cá, nhóm giáp xác (tôm, cua), nhóm động vật thân mềm (nghêu, sò…). Theo định nghĩa của Tổ chức lƣơng thực Thế giới: Hoạt động thủy sản là việc tiến hành khai thác, nuôi trồng, vận chuyển thủy sản khai thác; bảo quản, chế biến, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thủy sản; dịch vụ trong hoạt động thủy sản, điều tra, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Khai thác thủy sản là việc khai thác nguồn lợi thủy sản trên biển, sông, hồ, đầm, phá và các vùng nƣớc tự nhiên khác. Đánh bắt quá mức, bao gồm cả việc lấy cá vƣợt quá mức bền vững, giảm trữ lƣợng cá là việc làm đang diễn ra ở nhiều vùng trên thế giới.

Công nghiệp thủy sản: bộ phận sản xuất có tính chất công nghiệp bao gồm khai thác và chế biến thủy sản. Những hoạt động này có nhiệm vụ khai thác nguồn lợi thủy sản và chế biến chúng thành sản phẩm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội và xuất khẩu. Nuôi trồng thủy sản là hoạt động nuôi các thủy sinh vật trong môi trƣờng nƣớc ngọt và lợ, mặn. Hoạt động này bao gồm cả việc áp dụng các kỹ thuật vào qui trình nuôi nhằm nâng cao năng suất thuộc sở hữu cá nhân hay tập thể.

Trong đó, nguồn lợi thủy sản là tài nguyên sinh vật trong vùng nƣớc tự nhiên, có giá trị kinh tế, khoa học để phát triển nghề khai thác thủy sản, bảo tồn và phát triển nguồn lợi thủy sản. Theo đánh giá của các nhà khoa học trên thế giới cho thấy: gần 90% giá trị sản 12 lƣợng của ngành thủy sản của thế giới đƣợc khai thác từ biển và đại dƣơng, so với sản lƣợng thu đƣợc từ các vùng nƣớc nội địa. Ngoài ra để phục vụ cho sản nuôi trồng, đánh bắt khai thác và chế biến thủy sản còn có các hoạt động phụ trợ và phục vụ khác nhƣ: đóng mới và sữa chữa tàu thuyền, sản xuất nƣớc đá, sản xuất bao bì, ngƣ cụ… Tất cả các hoạt động hậu nghề cá và phục vụ nói trên nằm trong ngành thủy sản, hỗ trợ và phục vụ nhau tạo thành cơ cấu ngành thủy sản.1 Các ngành chuyên môn hóa hẹp trong cơ cấu ngành Thủy sản Việt Nam Ngành nuôi trồng Ngành công nghiệp thủy sản thủy sản Ngành khai thác Ngành chế biến Ngành hỗ trợ phục vụ - Khai thác các - Đóng, sửa tàu thuyền - Nuôi trồng thủy sản sản phẩm nuôi - Chế biến đông lạnh - Sản xuất sửa chữa nƣớc ngọt trồng ngƣ cụ - Dịch vụ vận chuyển - Nuôi trồng thủy sản - Chế biến đồ hộp - Dịch vụ cảng, kho nƣớc lợ lạnh - Sản xuất nƣớc đá - Nuôi trồng hải sản - Đánh bắt hải sản - Chế biến hàng khô - Sản xuất bao bì - Sản xuất thức ăn cho - Chế biến nƣớc mắm nuôi trồng “Nguồn: Giáo trình kinh tế thủy sản (2005) NXB Lao động Xã hội” 1. Vai trò cơ bản của ngành thủy sản Thủy sản là môṭngành kinh t ế giữ vị trí, vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, là ngành kinh tế có khả năng tạo ra nhiều giá trị gia tăng.

Vì vậy phát triển mạnh ngành thủy sản, đặc biệt phát triển khai thác và chế biến thủy sản, sẽ góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trƣởng của ngành nông nghiệp 13 Bảng 1. Tăng trƣởng kinh tế chia theo khu vực giai đoạn 2011-2014 (ĐVT: %) Nông, lâm nghiệp Công nghiệp và Năm GDP Dịch vụ và thủy sản xây dựng 2011 6,24 4,02 6,68 6,83 2012 5,25 2,68 5,75 5,90 2013 5,42 2,64 5,43 6,56 2014 5,98 3,49 7,14 5,96 “Nguồn: Tổng cục thống kê” - Cung cấp thực phẩm, tạo nguồn dinh dưỡng cho con người Thủy sản (bao gồm thủy sản nội địa và hải sản) là nguồn quan trọng cung cấp protein trong khẩu phần ăn trên khắp thế giới, đặc biệt là ở các vùng ven biển. Thủy sản là nguồn thực phẩm phong phú về chủng loại, bao gồm các loài cá, tôm, cua, ốc,… Thủy sản là nguồn thực phẩm quan trọng của con ngƣời. Thủy sản không những có hƣơng vị thơm ngon mà còn có giá trị dinh dƣỡng cao.

- Đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm Thủy sản đã đóng góp không nhỏ cho an ninh lƣơng thực thế giới. Để ngành thủy sản ngày càng đóng góp nhiều hơn nữa, đảm bảo an ninh lƣơng thực toàn cầu thì tại từng quốc gia phải có định hƣớng tốt để thực hiện. Điều này không chỉ đúng với Việt Nam mà còn đúng với nhiều quốc gia khác trên thế giới. Nghị quyết 63/NQ-CP năm 2009 của Chính phủ về đảm bảo an ninh lƣơng thực quốc gia đã chỉ rõ mục tiêu đến năm 2020 của Việt Nam hƣớng đến các nội dung: bảo vệ quỹ đất lúa 3,8 triệu ha để có sản lƣợng 41 – 43 triệu tấn lúa đáp ứng tổng nhu cầu tiêu dùng trong nƣớc và xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn gạo/năm; tăng diện tích trồng ngô lên 1,3 triệu ha, sản lƣợng 7,5 triệu tấn; diện tích trồng cây ăn quả 1,2 triệu ha, sản lƣợng 12 triệu tấn; rau các loại 1,2 triệu ha, sản lƣợng 20 triệu tấn; sản lƣợng các loại cây màu tăng trên 30%; chăn nuôi đạt sản lƣợng thịt hơi các loại 8 triệu tấn, sữa tƣơi 1 triệu tấn, trứng gia cầm 14 tỷ quả; sản lƣợng khai thác thủy sản 2,4 triệu tấn, sản lƣợng nuôi trồng thủy sản 4 triệu tấn.

14 - Xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm Thời gian qua, ngành thủy sản chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế- xã hôịcủa Việt Nam. Giai đoạn 2001-2011, kinh tế thủy sản đóng góp vào GDP chung toàn qu ốc bình quân trên 3%. Bên cạnh đó, sự đóng góp của ngành thủy sản cũng tác động không nhỏ đến việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn, xóa đói giảm nghèo, và giải quyết việc làm cho khoảng trên 4 triệu lao đông̣ th ủy sản, trong đó có trên 1,89 triệu lao đông̣ chuyên th ủy sản còn lại làlao đông̣ th ủy sản kết hợp, góp phần nâng cao đời sống cho công̣ đ ồng cƣ dân không chỉ vùng nông thôn ven biển, mà cả ở vùng Trung du miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Bên cạnh đó, cũng không thể phủ nhận đƣợc hiệu quả kép trong các dự án triển khai phát triển thủy sản tại các địa phƣơng ở Việt Nam.

Các tổ chức phi chính phủ và hoạt động của bản thân ngành Thuỷ sản Việt Nam đã có những chƣơng trình xóa đói giảm nghèo bằng việc phát triển các mô hình nuôi trồng thuỷ sản đến cả vùng sâu, vùng xa, không những cung cấp nguồn dinh dƣỡng, đảm bảo an ninh thực phẩm mà còn góp phần xoá đói giảm nghèo. Giai đoạn từ năm 2000 trở lại đây, tại các vùng duyên hải, nuôi thuỷ sản nƣớc lợ đã chuyển mạnh từ phƣơng thức nuôi quảng canh sang quảng canh cải tiến, bán thâm canh và thâm canh, thậm chí nhiều nơi đã áp dụng mô hình nuôi thâm canh theo công nghệ nuôi công nghiệp. Các vùng nuôi tôm rộng lớn, hoạt động theo quy mô sản xuất hàng hoá lớn đã hình thành, một bộ phận dân cƣ các vùng ven biển đã giàu lên nhanh chóng, rất nhiều gia đình thoát khỏi cảnh đói nghèo nhờ nuôi trồng thuỷ sản. Đây đƣợc đánh giá là hƣớng đi bền vững cho các hộ dân nuôi trồng thủy sản thoát nghèo bền vững.

- Góp phần đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc biệt là nguồn xuất khẩu quan trọng đối với Việt Nam. Nhu cầu tiêu dùng về các sản phẩm thủy sản trên thế giới ngày càng tăng. Với lợi thế từ vị trí địa lý cũng nhƣ địa hình, địa thế tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển hoạt động của ngành thủy sản tại nhiều địa phƣơng trên cả nƣớc. Xuất khẩu 15 thủy sản của Việt Nam đã góp phần tạo khả năng mở rộng thị trƣờng tiêu thụ, thúc đẩy hoạt động sản xuất thủy sản trong nƣớc phát triển ổn định, nâng cao năng lực sản xuất và tăng cao năng lực cạnh tranh, đòi hỏi yêu cầu tăng năng suất.1: Kim ngạch xuất khẩu các loại thủy sản của Việt Nam năm 2012 Thông qua hoạt động xuất khẩu, hàng thủy sản Việt Nam đang từng bƣớc cạnh tranh trên thị trƣờng thế giới về giá cả và chất lƣợng.

Hoạt động xuất khẩu góp phần tạo nguồn vốn để nhập khẩu các thiết bị kỹ thuật và công nghệ nƣớc ngoài vào Việt Nam, góp phần hiện đại hóa nền kinh tế, nâng cao năng suất thủy sản Việt Nam. Hoạt động sản xuất và xuất khẩu thủy sản có tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển. Ngƣợc lại, chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng tác động ngƣợc lại đến hoạt động sản xuất, tiêu thụ của ngành thủy sản trong nƣớc. Điều này thể hiện khi kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng, cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp chuyển theo hƣớng giảm tỷ trọng nông lâm nghiệp tăng tỷ trọng thủy sản.

Đó chính là hƣớng chuyển dịch tích cực, theo hƣớng công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Không những thế, xuất khẩu thủy sản phát triển còn tạo điều kiện cho các ngành nghề liên quan khác phát triển theo nhƣ: khai thác, chế biến, nuôi trồng thủy sản, đóng tàu, dịch vụ hậu cần nghề cá, giao thông vận tải, xây dựng… - Đảm bảo chủ quyền quốc gia, đảm bảo an ninh quốc phòng ở vùng sâu, vùng xa, nhất là ở vùng biển và hải đảo 16 Hội nghị lần thứ tƣ Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng (khoá X) đã thông qua Nghị quyết “Về chiến lƣợc biển Việt Nam đến năm 2020” xác định mục tiêu đến năm 2020 phấn đấu đƣa nƣớc ta trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, bảo đảm vững chắc chủ quyền quốc gia trên biển.