phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn Chƣơng 3: Nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Công Thƣơng Việt Nam Chƣơng 4: Định hƣớng và một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Công Thƣơng Việt Nam 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Một số nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của NHTM Hiện nay, nhiều nghiên cứu tiếp cận với vấn đề năng lực cạnh tranh nhƣ một hiện tƣợng kinh tế vĩ mô và cố gắng phân tích khám phá các nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh trên cả phƣơng diện vi mô và vĩ mô. Cụ thể nhƣ sau: Đề tài nghiên cứu “Competition, Growth, and Performance in the Banking Industry” của tác giả Bert Scholtens công bố năm 2000, đã trình bày các nội dung về cạnh tranh, tăng trƣởng và hiệu quả của ngành ngân hàng.
Nghiên cứu tập trung phân tích và chứng minh rằng tồn tại mối liên hệ giữa cấu trúc thị trƣờng cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của ngành ngân hàng bằng phƣơng pháp phân tích ổn định có giới hạn (extreme bounds analysis). Đề tài nghiên cứu “The Effects of Competition from Large, Multimarket Firms on the Performance of Small, Single-Market Firms: Evidence from the Banking Industry” của nhóm tác giả Allen N.Berger và Loretta J.Mester công bố năm 2005, đã nghiên cứu về sự thay đổi hiệu quả của hệ thống ngân hàng Mỹ do sự thay đổi về các yếu tố kỹ thuật, cạnh tranh và qui định của Chính phủ. Nghiên cứu đã cho thấy trong giai đoạn 1982-2000, tiến bộ công nghệ đã cải thiện hiệu suất của các NHTM lớn, hoạt động đa quốc gia so với các NHTM nhỏ, hoạt động đơn lẻ, đặc biệt là các ngân hàng tham gia vào quá trình sát nhập, có sự gia tăng lợi nhuận bằng cách gia tăng các dịch vụ cao cấp. Điều này xuất phát từ việc tiến bộ công nghệ cho phép các NHTM lớn, hoạt động đa quốc gia cạnh tranh hiệu quả hơn so với các NHTM nhỏ, hoạt động đơn lẻ, thị trƣờng nhỏ trong những thập niên 80-90 của thế kỷ trƣớc, kết quả nghiên cứu phù hợp với giả thuyết hiệu quả và kinh nghiệm của tác giả.
Đồng thời, tác giả cũng phân tích sự khác biệt của mức độ tiến bộ công 5 nghệ thông qua quy mô theo hiệu ứng địa lý, và tác động đƣợc phản ánh đến hiệu suất của các NHTM nhỏ, hoạt động đơn lẻ thông qua so sánh doanh thu - chi phí. Đề tài nghiên cứu “Business effectiveness of bank system in North Europe” của nhóm tác giả Kunt và Huizinga công bố năm 2013, đã nghiên cứu các vấn đề liên quan tới hoạt động kinh doanh của các ngân hàng tại Bắc Âu. Tác giả dựa trên cơ sở lý luận về “lợi thế cạnh tranh” của Michael E.Porter (1985) giải thích hiện tƣợng thƣơng mại quốc tế dƣới giác độ cạnh tranh và vai trò nổi bật của doanh nghiệp. Theo lý thuyết, của cải nhiều hay ít là do năng suất quyết định và năng suất phụ thuộc vào môi trƣờng cạnh tranh.
Nghiên cứu của nhóm tác giả đã cho thấy hiệu quả kinh doanh của ngân hàng bị tác động bởi nhiều yếu tố nhƣ: đặc điểm kinh doanh của ngân hàng, điều kiện kinh tế vĩ mô, quy mô tài sản của ngân hàng, đặc biệt quy mô vốn chủ sở hữu càng lớn sẽ cho thấy sức mạnh của ngân hàng, đồng thời đa dạng hóa đƣợc hoạt động của các ngân hàng… và có điều kiện để làm tăng lợi nhuận cho các ngân hàng, là cơ sở thúc đẩy sức cạnh tranh của ngân hàng. Cùng trên cơ sở lý luận về lợi thế cạnh tranh của Michael E.Porter (1985), đề tài nghiên cứu “The effects of reform on Chinas bank structure and performance” của các tác giả Xiaoqing và Heffernan công bố năm 2009, cho thấy chất lƣợng quản lý của ngân hàng sẽ ảnh hƣởng đến kết quả hoạt động của các ngân hàng, chất lƣợng quản lý thông qua chính sách, kế hoạch, chiến lƣợc phát triển ngân hàng. Và đề tài nghiên cứu “How do service quality perceptions contribute in satisfying Banking Customers” của các tác giả Malik và Hamilton, công bố năm 2011, đã chỉ ra rằng sự lành mạnh trong kinh doanh của ngân hàng càng lớn, tỷ suất sinh lời trên tài sản càng cao cho thấy khả năng tài chính của ngân hàng đó sẽ tốt hơn, quản lý vốn hiệu quả sẽ làm cho hiệu quả kinh doanh cao hơn, dẫn đến khả năng tài chính phát triển tốt hơn, giúp cho định vị hình ảnh và năng lực cạnh tranh của ngân hàng trên thị trƣờng. Đề tài nghiên cứu “Competitive conditions in the Central and Eastern European banking systems” của Manthos D.
Delis và cộng sự công bố năm 2008, đã trình bày các nội dung về các điều kiện cạnh tranh trong điều kiện thực tiễn tại 6 một số ngân hàng tại Trung và Đông Âu. Kết quả nghiên cứu áp dụng mô hình của Panzar and Rosse (1987) trên mẫu dữ liệu của các ngân hàng giai đoạn 1999-2006 đã khẳng định một lần nữa rằng: kết quả kinh doanh của ngân hàng chịu tác ảnh hƣởng của các điều kiện kinh tế và cấu trúc tài chính vĩ mô. Đồng thời, nhiều nghiên cứu khác đƣợc tiến hành ở nhiều nƣớc trên thế giới tập trung vào lĩnh vực năng suất và từ năng suất có thể phân tích về năng lực cạnh tranh thông qua các chỉ tiêu năng suất. Tóm lại, có thể thấy rằng, các nghiên cứu của các học giả nƣớc ngoài hầu hết đều lựa chọn cách tiếp trên cơ sở vận dụng mô hình kinh tế lƣợng, hàm sản xuất để đo lƣờng các nhân tố tác động đến năng suất của công ty hay của ngành.
Từ kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa năng suất với các yếu tố đầu vào có tác động đến năng suất, đã đi đến lập luận về tác động của nó đến hiệu quả và cạnh tranh ở mức độ doanh nghiệp và mức độ ngành. Bên cạnh đó, năng lực cạnh tranh là một vấn đề nghiên cứu đƣợc nhiều học giả và nhà nghiên cứu trong nƣớc quan tâm phân tích, xây dựng khung lý thuyết và ứng dụng trong thực tiễn kinh doanh của nhiều đơn vị. Cụ thể, một số đề tài luận án tiến sĩ đã bảo vệ thành công và đƣợc công bố viết về năng lực cạnh tranh của NHTM Việt Nam và lĩnh vực tài chính ngân hàng, nhƣ sau: Luận án tiến sĩ "Nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM cổ phần quốc tế trên thị trƣờng Việt nam" của tác giả Nguyễn Tú bảo vệ năm 2015 tại trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân. Tác giả luận án đã đã nghiên cứu hoạt động của hệ thống NHTM Việt nam trên một số các chỉ tiêu tài chính và tổng hợp thành 4 nhóm tiêu chí để đo lƣờng năng lực cạnh tranh, bao gồm: Sức mạnh nội tại; sản phẩm dịch vụ; khách hàng, thị phần và thƣơng hiệu; lợi nhuận.
Luận án tiến sĩ "Lý thuyết cấu trúc cạnh tranh ngành với việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam hiện nay" của tác giả Đoàn Việt Dũng bảo vệ năm 2014, tại trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân. Tác giả luận án đã hệ thống hóa lý luận về năng lực cạnh tranh để đƣa ra quan điểm chung về cạnh tranh là quá trình kinh tế mà các chủ thể kinh tế ganh đua, tìm mọi biện pháp để chiếm lĩnh thị trƣờng để nâng cao vị thế của mình. Bên cạnh đó, luận án sử dụng số liệu thực tế giai đoạn 7 2008- 2013 để làm sáng tỏ các lực lƣợng quyết định mức độ cạnh tranh trong ngành Ngân hàng tại Việt Nam nhƣ: mức độ cạnh tranh của các đối thủ hiện tại của các NHTM Việt Nam, mối đe dọa của ngƣời gia nhập thủ tiềm năng, mối đe dọa của các sản phẩm thay thế và sức mạnh của ngƣời mua Luận án tiến sĩ "Đầu tƣ nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam" của tác giả Đỗ Thị Tố Quyên bảo vệ năm 2014, tại trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân. Tác giả luận án đã chỉ ra nội dung đầu tƣ, cơ cấu sử dụng vốn đầu tƣ phụ thuộc vào chiến lƣợc cạnh tranh, công cụ cạnh tranh của mỗi ngân hàng.
Luận án đã xây dựng quy trình và hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả, hiệu quả đầu tƣ nâng cao năng lực cạnh tranh tại NHTM. Các chỉ tiêu này phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa đầu tƣ với năng lực cạnh tranh và đƣợc xác định tùy thuộc vào chiến lƣợc cạnh tranh của ngân hàng tại mỗi giai đoạn. Tuy nhiên, tác giả tập trung vào nghiên cứu góc độ đầu tƣ cho nâng cao năng lực cạnh tranh của một NHTM. Luận án tiến sĩ “Năng lực cạnh tranh của chi nhánh Ngân hàng nông nghiệp và " Phát triển nông thôn tỉnh Long An trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế của tác giả Nguyễn Kim Thài, bảo vệ tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh năm 2012.
Tác giả tập trung nghiên cứu toàn diện các khía cạnh về năng lực cạnh tranh và phạm vi chỉ là năng lực cạnh tranh của một chi nhánh NHTM nhà nƣớc. Công trình nghiên cứu “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam” của tác giả Đặng Hữu Mẫn đăng trên tạp chí Khoa học (Đại học Đà Nẵng) số 5. Nghiên cứu này đã đánh giá năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam dựa trên cơ sở phân tích các năng lực bộ phận ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của NHTM nhƣ: Năng lực tài chính, năng lực thị phần, năng lực cạnh tranh về nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh về công nghệ, năng lực cạnh tranh về hệ thống kênh phân phối, Năng lực cạnh tranh về mở rộng và phát triển dịch vụ, Năng lực cạnh tranh về thƣơng hiệu. Từ đó, tác giải đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam trong thời gian tới.
Cụ thể, mô hình nghiên cứu của tác giả nhƣ sau 8 Hình 1.