MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bước vꢂo quꢀ trình hội nhập kinh tꢉ quốc tꢉ, cꢀc doanh nghiꢄp nói chung vꢂ cꢀc tổ chức tꢆn dꢅng cꢊa Viꢄt Nam nói riêng đã có sꢇ phꢀt triển nhanh chóng cả vꢁ quy mô vꢂ số lượng. Song song với sꢇ phꢀt triển nhanh chóng cꢊa cꢀc doanh nghiꢄp, nhꢂ quản lý doanh nghiꢄp phải giải quyꢉt những vấn đꢁ mới phꢀt sinh như: hiꢄu quả kinh doanh, hiꢄu quả sử dꢅng cꢀc nguồn lꢇc, quản trị rꢊi ro, độ tin cậy cꢊa thông tin tꢂi chꢆnh,…. Cꢀc tổ chức tꢆn dꢅng lꢂ loꢃi hình kinh doanh đặc biꢄt, hoꢃt động trong cơ chꢉ thị trường luôn phải đối mặt với nhiꢁu rꢊi ro hơn bất kỳ ngꢂnh nghꢁ nꢂo khꢀc.
Do vậy, để hꢃn chꢉ đꢉn mức thấp nhất cꢀc rꢊi ro có thể xẩy ra đồng thời để nâng cao hiꢄu quả hoꢃt động, một nhiꢄm vꢅ không thể thiꢉu được vꢂ ngꢂy cꢂng trở nên thiꢉt yꢉu trong hoꢃt động cꢊa cꢀc tổ chức tꢆn dꢅng lꢂ phải tổ chức tốt công tꢀc kiểm toꢀn nội bộ trong bản thân từng tổ chức tꢆn dꢅng. Trước những yêu cꢈu cấp bꢀch, Ngân hꢂng nhꢂ nước Viꢄt nam đã ban hꢂnh Quyꢉt định số 37/2006/QĐ-NHNN vꢂo ngꢂy 01/8/2006, yêu cꢈu cꢀc ngân hꢂng phải thꢂnh lập bộ phận kiểm toꢀn nội bộ. Vꢂ gꢈn đây nhất ngꢂy 29/12/2011 ngân hang ̀ nhꢂ nước (NHNN) đã ban hꢂnh thông tư số 44/2011/TT-NHNN quy định chi tiꢉt vꢁ hꢄ thống kiểm soꢀt nội bộ & kiểm toꢀn nội bộ cꢊa tổ chức tꢆn dꢅng thay thꢉ hoꢂn toꢂn cho cꢀc quyꢉt định số 36/2006/QĐ-NHNN & quyꢉt định số 37/2006/QĐ- NHNN ngꢂy 01/8/2006 cꢊa NHNN trước đây. Trong năm 2007 vꢂ 2008 đã có nhiꢁu ngân hꢂng thꢂnh lập bộ phận kiểm toꢀn nội bộ theo quyꢉt định cꢊa NHNN trong số đó có Ngân hꢂng Công thương Viꢄt nam.
Tuy đã thꢂnh lập vꢂ đi vꢂo hoꢃt động được hơn 4 năm nhưng chất lượng hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ Ngân hꢂng Công thương Viꢄt Nam còn thấp vꢂ chưa đꢃt mức kỳ vọng cꢊa Ban lãnh đꢃo. Điꢁu nꢂy không phải chỉ có ở Ngân hꢂng thương mꢃi cổ phꢈn (TMCP) Công thương Viꢄt Nam mꢂ còn tồn tꢃi ở cꢀc Ngân hꢂng khꢀc. Theo kꢉt quả khảo sꢀt cꢊa Công ty kiểm toꢀn Price Water House Coupers khó khăn 1 lớn nhất mꢂ kiểm toꢀn nội bộ trong cꢀc ngân hꢂng thương mꢃi đang gặp phải lꢂ thiꢉu chiꢉn lược rõ rꢂng vꢂ dꢂi hꢃn cho kiểm toꢀn nội bộ. Điꢁu nꢂy có thể phản ꢀnh một thꢇc tꢉ lꢂ kiểm toꢀn nội bộ lꢂ một lĩnh vꢇc mới ở Viꢄt Nam vꢂ chưa có chuẩn mꢇc vꢂ hướng dẫn thꢇc hꢂnh nꢂo chꢆnh thức được ban hꢂnh.
Kể cả đối với những ngân hꢂng đã có quy trình kiểm toꢀn nội bộ, tꢆnh hợp lý vꢂ đꢈy đꢊ cꢊa quy trình nꢂy vẫn lꢂ một câu hỏi lớn. Từ kinh nghiꢄm thꢇc tiễn nhiꢁu năm lꢂm kiểm toꢀn nội bộ trong Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam cùng với những lý luận khoa học đã tiꢉp thu được ở trường, tꢀc giả đã chọn đꢁ tꢂi: “Nâng cao chất lƣợng hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam” lꢂm luận văn thꢃc sỹ kinh tꢉ. Tình hình nghiên cứu Đã có nhiꢁu nghiên cứu trên nhiꢁu khꢆa cꢃnh vꢂ lĩnh vꢇc khꢀc nhau vꢁ kiểm toꢀn nội bộ như: Cꢀc nghiên cứu cꢊa tꢀc giả Smith, Charles A. (1934) vꢁ “Kiểm soꢀt kiểm toꢀn nội bộ”; tꢀc giả J.Shaw (1980) vꢁ “Kiểm toꢀn nội bộ - một yꢉu tố cꢈn thiꢉt cho hoꢃt động quản lý hiꢄu quả”; tꢀc giả Richard A.Roy (1989) vꢁ “Quản lý hꢂnh chꢆnh đối với bộ phận kiểm toꢀn nội bộ”; tꢀc giả Spencer Pickett (2000) vꢁ “Phꢀt triển cꢀc năng lꢇc kiểm toꢀn nội bộ”; tꢀc giả Robert Moeller (2005) vꢁ “Kiểm toꢀn nội bộ hiꢄn đꢃi theo quan điểm cꢊa Brink”;….
Ở Viꢄt Nam, năm 1997 kiểm toꢀn nội bộ chꢆnh thức được công nhận. Một số nghiên cứu vꢁ kiểm toꢀn nội bộ cũng bắt đꢈu phꢀt triển: Tꢀc giả Nguyễn Quang Quynh (1998) vꢁ “Xây dꢇng hꢄ thống kiểm tra kiểm soꢀt trong quản lý vĩ mô ở Viꢄt Nam”; tꢀc giả Nguyễn Mai Vinh (2005) chꢊ trì đꢁ tꢂi “Hoꢂn thiꢄn kiểm toꢀn nội bộ tꢃi Bộ Thꢊy sản”; tꢀc giả Ngô Trꢆ Tuꢄ vꢂ cộng sꢇ với đꢁ tꢂi “Xây dꢇng hꢄ thống kiểm soꢀt nội bộ với viꢄc tăng cường quản lý tꢂi chꢆnh tꢃi TCT Bưu chꢆnh viễn thông Viꢄt Nam” (năm 2004); tꢀc giả Vương Đình Huꢄ vꢂ cộng sꢇ với đꢁ tꢂi cấp nhꢂ nước “Định hướng chiꢉn lược vꢂ giải phꢀp phꢀt triển kiểm toꢀn ở Viꢄt Nam”;… Cꢀc nghiên cứu đã xem xét những vấn đꢁ mang tꢆnh khꢀi quꢀt chung vꢁ kiểm toꢀn nội bộ hay đꢁ cập đꢉn tổ chức kiểm toꢀn nội bộ trong một đơn vị nhất định hay 2 một ngꢂnh nhất định trong nꢁn kinh tꢉ. Tuy nhiên chưa có một nghiên cứu nꢂo mang tꢆnh khꢀi quꢀt bao gồm cả lý luận vꢂ thꢇc tiễn vꢁ hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ đối với lĩnh vꢇc ngân hꢂng mꢂ cꢅ thể lꢂ Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam đặc biꢄt trong giai đoꢃn hiꢄn nay khi nꢁn kinh tꢉ nước ta đang hội nhập mꢃnh mẽ với thꢉ giới bên cꢃnh đó hꢄ thống ngân hꢂng ở Viꢄt Nam đang đứng trước những khó khăn thꢀch thức lớn vꢁ hiꢄu quả hoꢃt động, mua bꢀn sꢀp nhập ngân hꢂng,… đồng thời NHNN đã ban hꢂnh thông tư 44 thay thꢉ hoꢂn toꢂn cꢀc văn bản trước đây vꢁ hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ tꢃi cꢀc tổchưc tin duṇ ̣g (TCTD). ́ ́ ́ Vì lý do nên trên, Luận văn tập trung nghiên cứu vꢁ hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ tꢃi Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam.
Cꢀc nghiên cứu cꢊa Luận văn sẽ bao gồm cả lý luận vꢁ kiểm toan nôịbộ(KTNB) vꢂ thꢇc trꢃng KTNB tꢃi Ngân hꢂng ́ TMCP Công thương Viꢄt Nam, đồng thời đưa ra kiꢉn nghị nhằm nâng cao chất lượng hoꢃt động KTNB tꢃi Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. Mục đích nghiên cứu Mꢅc đꢆch cꢊa Luận văn lꢂ đꢀnh giꢀ toꢂn diꢄn thꢇc trꢃng hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam từ khi thꢂnh lập đꢉn nay, bên cꢃnh đó phân tꢆch cꢀc nguyên nhân ảnh hưởng đꢉn hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. Từ đó đưa ra kiꢉn nghị, phương hướng vꢂ cꢀc giải phꢀp để nâng cao chất lượng hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ cꢊa Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu a.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu cꢊa Luận văn lꢂ hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. Đối tượng nghiên cứu được cꢅ thể hóa trên cꢀc khꢆa cꢃnh sau: Một lꢂ, Những vấn đꢁ lý luận vꢁ kiểm toꢀn nội bộ trong Ngân hꢂng thương mꢃi. 3 Hai lꢂ, Phân tꢆch đꢀnh giꢀ thꢇc trꢃng hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ tꢃi Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. Phạm vi nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu chất lượng hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam từ khi thꢂnh lập thꢀng 8/2007 đꢉn thꢀng 12/2011.
Phƣơng pháp nghiên cứu Xuất phꢀt từ thꢇc tꢉ, Luận văn sử dꢅng phương phꢀp nghiên cứu khảo sꢀt thꢇc tꢉ kꢉt hợp với phỏng vấn chuyên gia để rút ra kꢉt luận cꢊa vấn đꢁ đang xem xét. Phương phꢀp phỏng vấn chuyên gia dꢇa trên hꢄ thống bảng câu hỏi, đồng thời viꢄc thiꢉt kꢉ cꢀc bản câu hỏi vꢂ cꢀch thức hỏi được xây dꢇng cꢅ thể đối với từng đối tượng phỏng vấn khꢀc nhau. Những đóng góp mới của luận văn Viꢄc hình thꢂnh vꢂ phꢀt triển Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam trở thꢂnh một tập đoꢂn tꢂi chꢆnh vững mꢃnh, cꢃnh tranh với cꢀc tổ chức tꢂi chꢆnh khꢀc trong khu vꢇc vꢂ trên thꢉ giới. KTNB sẽ góp phꢈn không nhỏ nhằm giúp ngân hang ̀ thương maị cổ phầ n công thư ơng (NHTMCPCT) đꢃt được cꢀc mꢅc tiêu trên.
Chꢆnh vì vậy, Luận văn có những đóng góp cả vꢁ lý luận vꢂ giải quyꢉt thꢇc tiễn, cꢅ thể: Một lꢂ, Luận văn trình bꢂy có cơ sở khoa học vꢁ cꢀc giải phꢀp nhằm nâng cao chất lượng hoꢃt động hꢄ thống kiểm toꢀn nội bộ cꢊa Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. Hai lꢂ, Luận văn tꢃo cơ sở để nâng cao chất lượng hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ cꢊa Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. Ba lꢂ, Luận văn kiꢉn nghị cꢀc giải phꢀp thꢇc hiꢄn cꢅ thể, khả thi nhằm góp phꢈn đưa hoꢃt động hꢄ thống kiểm toꢀn nội bộ cꢊa Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam đꢃt chất lượng tốt nhất. Kết cấu của luận văn Ngoꢂi phꢈn mở đꢈu vꢂ kꢉt luận, Luận văn kꢉt cấu gồm 3 chương: Chƣơng 1: Lý luận cơ bản vꢁ kiểm toꢀn nội bộ trong ngân hꢂng thương mꢃi.
Chƣơng 2: Thꢇc trꢃng hoꢃt động cꢊa kiểm toꢀn nội bộ tꢃi Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam trong giai đoꢃn từ năm 2007 đꢉn 2011. Chƣơng 3: Giải phꢀp nâng cao chất lượng hoꢃt động kiểm toꢀn nội bộ tꢃi Ngân hꢂng TMCP Công thương Viꢄt Nam. 5 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái quát chung về ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niêṃvềngân hang thƣơng maị ̀ Ngân hꢂng thương mꢃi đã hình thꢂnh tồn tꢃi vꢂ phꢀt triển hꢂng trăm năm gắn liꢁn với sꢇ phꢀt triển cꢊa kinh tꢉ hꢂng hoꢀ. Sꢇ phꢀt triển hꢄ thống ngân hꢂng thương mꢃi đã có tꢀc động rất lớn vꢂ quan trọng đꢉn quꢀ trình phꢀt triển cꢊa nꢁn kinh tꢉ hꢂng hoꢀ, ngược lꢃi kinh tꢉ hꢂng hoꢀ phꢀt triển mꢃnh mẽ đꢉn giai đoꢃn cao nhất lꢂ nꢁn kinh tꢉ thị trường thì ngân hang ̀ thương m ꢃi (NHTM) cũng ngꢂy cꢂng được hoꢂn thiꢄn vꢂ trở thꢂnh những định chꢉ tꢂi chꢆnh không thể thiꢉu được.
Cho đꢉn thời điểm hiꢄn nay có rất nhiꢁu khꢀi niꢄm vꢁ NHTM: Ở Mỹ Ngân hꢂng thương mꢃi lꢂ công ty kinh doanh tiꢁn tꢄ, chuyên cung cấp dịch vꢅ tꢂi chꢆnh vꢂ hoꢃt động trong ngꢂnh công nghiꢄp dịch vꢅ tꢂi chꢆnh. Đꢃo luật ngân hꢂng cꢊa Phꢀp (1941) cũng đã định nghĩa: “Ngân hꢂng thương mꢃi lꢂ những xꢆ nghiꢄp hay cơ sở mꢂ nghꢁ nghiꢄp thường xuyên lꢂ nhận tiꢁn bꢃc cꢊa công chúng dưới hình thức ký thꢀc, hoặc dưới cꢀc hình thức khꢀc vꢂ sử dꢅng tꢂi nguyên đó cho chꢆnh họ trong cꢀc nghiꢄp vꢅ vꢁ chiꢉt khấu, tꢆn dꢅng vꢂ tꢂi chꢆnh”. Ở Viꢄt Nam, Định nghĩa Ngân hꢂng thương mꢃi: Ngân hꢂng thương mꢃi lꢂ tổ chức kinh doanh tiꢁn tꢄ mꢂ họat động chꢊ yꢉu vꢂ thường xuyên lꢂ nhận tiꢁn ký gửi từ khꢀch hꢂng với trꢀch nhiꢄm hoꢂn trả vꢂ sử dꢅng số tiꢁn đó để cho vay, thꢇc hiꢄn nghiꢄp vꢅ chiꢉt khấu vꢂ lꢂm phương tiꢄn thanh toꢀn. Từ những nhận định trên có thể thấy NHTM lꢂ một trong những định chꢉ tꢂi chꢆnh mꢂ đặc trưng lꢂ cung cấp đa dꢃng cꢀc dịch vꢅ tꢂi chꢆnh với nghiꢄp vꢅ cơ bản lꢂ nhận tiꢁn gửi, cho vay vꢂ cung ứng cꢀc dịch vꢅ thanh toꢀn.