Chương 1. Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận quản lý nhà nước về ATVSTP; Chương 2. Phương pháp nghiên cứu; Chương 3. Thực trạng quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại chợ hạng I giai đoạn 2011-2013; Chương 4.
Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ATVSTP 1.1 Tổng quan nghiên cứu Học viên đã tìm hiểu một số công trình nghiên cứu trƣớc liên quan đến chợ cũng nhƣ ATVSTP tại chợ nhƣ sau: - Dự án: “Khảo sát, đánh giá thực trạng môi trƣờng tại các chợ đô thị, đề xuất giải pháp và quy chế, văn bản pháp quy bảo vệ môi trƣờng tại các chợ đô thị Việt Nam” do Viện Nghiên cứu thƣơng mại, Bộ Công Thƣơng thực hiện năm 2010. Dự án tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động của các chợ tại Việt Nam và những xu hƣớng có tác động, ảnh hƣởng tới môi trƣờng chính. Đánh giá tác động và ảnh huởng của ô nhiễm môi trƣờng tại các chợ, từ đó đề xuất các giải pháp, mô hình quản lý chợ theo hƣớng bền vững.
Xây dựng dự thảo quy chế về bảo vệ môi trƣờng chợ, tuy nhiên chƣa đi sâu vào lĩnh vực ATVSTP. - Đề tài khoa học cấp Bộ: “Các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng thƣơng mại – hệ thống chợ” do Viện nghiên cứu Thƣơng mại, Bộ Công Thƣơng thực hiện năm 2005. Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận về chợ, hạ tầng chợ. Tìm hiểu, phân tích thực trạng phát triển và quản lý chợ, thực trạng kết cấu hạ tầng các chợ tại Việt Nam.
Đƣa ra các quan điểm, mục tiêu phát triển chợ trong thời gian tới và đề xuất giải pháp nhằm phát triển kết cấu hạ tầng chợ trên phạm vi cả nƣớc, tuy nhiên đề tài chƣa đề cập đến vấn đề bảo đảm công tác quản lý - Đề tài khoa học cấp Bộ: “Những chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nƣớc ta” do Viện Nghiên cứu Thƣơng mại thực hiện năm 2005. Đề tài tài đã làm rõ vấn đề lý luận về sự hình 5 thành và phát triển của chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông sản trọng điểm ở nƣớc ta. Đánh giá những yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình hình thành chợ hạng I và thực trạng phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nƣớc ta. Trên cơ sở đó đề ra các giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nƣớc ta.
Đề tài cũng chƣa đề cập đến vấn đề quản lý nhà nƣớc về ATVSTP tại chợ. - Đề tài khoa học cấp Bộ: “Giải pháp phát triển các mô hình chợ ở Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Thƣơng mại thực hiện năm 2006. Đề tài hệ thống hoá lý thuyết về các mô hình chợ ở Việt Nam, nghiên cứu thực trạng phát triển các mô hình chợ từ đó chỉ ra những mặt đƣợc và hạn chế cũng nhƣ là nguyên nhân của những mặt đƣợc và hạn chế đó. Đƣa ra quan điểm, định hƣớng phát triển các mô hình chợ và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển các mô hình chợ ở Việt Nam.
Đề tại không đi sâu nghiên cứu về ATVSTP tại chợ. Qua nghiên cứu, tìm hiểu học viên thấy các đề tài trên đã đạt đƣợc các mục tiêu đề ra, nhƣng chƣa có công trình nào nghiên cứu chuyên về quản lý nhà nƣớc về ATVSTP tại chợ, cũng nhƣ quản lý ATVSTP tại chợ hạng I. Cơ sở lý luận quản lý nhà nƣớc về ATVSTP 1.1 ATVSTP tại chợ hạng 1 1.1 Chợ hạng 1 Từ điển tiếng Việt viết: “Chợ là nơi nhiều ngƣời tụ họp để mua bán trong những ngày, buổi nhất định”. Khái niệm này cũng gần với khái niệm thị trƣờng trong Từ điển Kinh tế học hiện đại: “Thị trƣờng là bất kỳ khung cảnh nào đó diễn ra việc mua bán hàng hóa và dịch vụ”.
Hai khái 6 niệm này đều bao hàm “nơi” hay “khung cảnh nào đó” và ở đó diễn ra hoạt động “mua, bán”, ngay cả ở các nƣớc có nền kinh tế thị trƣờng phát triển thì “chợ” và “thị trƣờng” đều đƣợc gọi chung là “Market”. Nhƣ vậy, có thể nói rằng chợ chính là một phần của thị trƣờng, chợ nằm trong phạm vi của khái niệm thị trƣờng. Trong hệ thống thị trƣờng, chợ đƣợc xếp vào loại thị trƣờng hàng hóa giao ngay, ở đó ngƣời bán và ngƣời mua trao đổi trực tiếp, ngƣời mua tiếp cận trực tiếp với hàng hóa, thỏa thuận xong là giao nhận hàng và thanh toán, không sử dụng công nghệ hoặc thiết bị tân tiến, khối lƣợng hàng hóa giao dịch nhỏ và phƣơng thức thanh toán duy nhất là trả bằng tiền mặt. Ƣu điểm nổi bật của hình thức này là việc buôn bán đƣợc thoả thuận trực tiếp, công khai, giao nhận hàng và thanh toán tiền diễn ra đồng thời, ít có rủi ro trong mua bán.
Tuy nhiên, hạn chế của hình thức này là giá cả phụ thuộc vào cung – cầu trực tiếp tại nơi giao dịch nên thiếu tính ổn định, tạo chênh lệch giá khá lớn giữa các thị trƣờng, ngƣời mua và ngƣời bán đều có thể gặp rủi ro cao do biến động bất thƣờng của thị trƣờng, ngƣời mua thƣờng có lợi hơn ngƣời bán vì ngƣời bán thiếu thông tin, không có đủ kiến thức về thị trƣờng. Do vậy, để quản lý tốt sự phát triển của mạng lƣới chợ cần hƣớng tới khắc phục những hạn chế của chợ. Khái niệm chợ trên bao hàm những cấu thành cơ bản nhất của chợ và thị trƣờng: 1) “nơi”-xác định không gian thị trƣờng cụ thể; 2) “ngày, buổi nhất định”-xác định thời gian cụ thể; 3) “nhiều ngƣời tụ họp để mua bán”- xác định số lƣợng ngƣời tham gia thị trƣờng; 4) “mua và bán”-xác định quan hệ trao đổi. Theo cách nhìn nhận chợ là một loại hình tổ chức để thực hiện hoạt động mua bán hàng hóa hay để thực hiện chức năng thƣơng mại thì chợ cũng giống nhƣ các loại hình tổ chức thƣơng mại khác, nhƣ trung 7 tâm mua sắm, trung tâm bán buôn….
Do đó, chợ cũng có thể đƣợc hiểu là một loại hình tổ chức thƣơng mại tại một địa điểm nhất định, đáp ứng các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cƣ. Cả hai cách hiểu về chợ nhƣ trên đều có ý nghĩa quan trọng đối với việc quản lý, phát triển chợ. Cách hiểu về chợ là thị trƣờng sẽ cho thấy rõ về các chức năng, điều kiện thị trƣờng, các phân đoạn thị trƣờng và đặc biệt là các mối quan hệ thị trƣờng của chợ. Theo cách hiểu chợ là một loại hình tổ chức thƣơng mại sẽ cho phép thấy rõ những điểm khác biệt giữa chợ với các loại hình tổ chức thƣơng mại khác, đặc biệt là xu hƣớng phát triển của chợ trong quá trình phát triển hệ thống phân phối của nền kinh tế.
Theo các qui định của Nhà nƣớc chợ đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Chợ là mạng lƣới thƣơng nghiệp hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội”. “Chợ là một môi trƣờng kiến trúc công cộng của một khu vực dân cƣ đƣợc chính quyền quy định, cho phép hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ thƣơng nghiệp”. “Chợ là loại hình kinh doanh thƣơng mại đƣợc hình thành và phát triển mang tính truyền thống, đƣợc tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cƣ”. Chúng ta có thể hiểu: Chợ là loại hình kinh doanh thƣơng mại đƣợc hình thành và phát triển mang tính truyền thống, đƣợc tổ chức tại một địa điểm công cộng, tập trung đông ngƣời mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ với nhau, đƣợc hình thành do yêu cầu của sản xuất, lƣu thông và tiêu dùng xã hội, hoạt động theo các chu kỳ thời gian nhất định.
8 Chợ hạng 1 là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, đƣợc đầu tƣ xây dựng kiên cố, hiện đại theo quy hoạch; đƣợc đặt ở các vị trí trung tâm kinh tế thƣơng mại quan trọng của tỉnh, thành phố hoặc là chợ đầu mối của ngành hàng, của khu vực kinh tế và đƣợc tổ chức họp thƣờng xuyên; có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ và tổ chức đầy đủ các dịch vụ tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hoá, kho bảo quản hàng hoá, dịch vụ đo lƣờng, dịch vụ kiểm tra chất lƣợng hàng hoá, vệ sinh an toàn thực phẩm và các dịch vụ khác. ATVSTP tại các chợ hạng 1 Khái niệm về thực phẩm: Thực phẩm là sản phẩm mà con ngƣời ăn, uống ở dạng tƣơi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản. Không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng nhƣ dƣợc phẩm. Khái niệm về ATVSTP: ATVSTP là việc đảm bảo thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng ngƣời sử dụng, đảm bảo thực phẩm không bị hỏng, không chứa các các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học, hoặc tạp chất quá giới hạn cho phép, không phải là sản phẩm của động vật, thực vật bị bệnh có thể gây hại cho sức khỏe ngƣời sử dụng” - Định nghĩa của Tổ chức Lương – Nông thế giới (FAO) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) An toàn thực phẩm là việc đảm bảo để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con ngƣời.
- Định nghĩa theo Luật an toàn thực phẩm. Chợ an toàn thực phẩm là chợ nằm trong quy hoạch chợ của địa phƣơng và đang hoạt động có hiệu quả; có khu kinh doanh hàng thực phẩm riêng biệt; chủ thể kinh doanh hàng thực phẩm cố định phải có đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm; xác định đƣợc nguồn gốc các mặt hàng thực phẩm chủ yếu 9 đang mua bán trong chợ; có tổ chức quản lý chợ (Ban quản lý, Doanh nghiệp, Hợp tác xã) đƣợc cấp có thẩm quyền ban hành quyết định thành lập; chợ có nội quy đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt. ATVSTP là công việc đòi hỏi sự tham gia các cấp các ngành và của cả xã hội.