Chính sách chống bán phá giá của Mỹ và ảnh hưởng đến hàng hóa xuất khẩu Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách chống bán phá giá của Mỹ và tác động đến hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Vũ Minh Quang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Cẩm Nhung
• Trường học: Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Chính sách chống bán phá giá của Mỹ và những ảnh hưởng đến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ VỀ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về cơ sở lý luận về chống bán phá giá
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về chính sách chống bán phá giá trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu, phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG ẢNH HƯỞNG TỪ CHÍNH SÁCH CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ CỦA MỸ TỚI HÀNG HÓA XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam - Mỹ
• 3.2. Thực trạng áp dụng công cụ chống bán phá giá của Mỹ với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam
• 3.3. Sơ lược các vụ kiện CBPG đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ giai đoạn 2000 - 2015
• 3.4. Vụ kiện chống bán phá giá của Mỹ với cá da trơn Việt Nam
• 3.5. Một số điểm rút ra từ các vụ kiện chống bán phá giá của Mỹ đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam
• 3.6. Đánh giá những ảnh hưởng của chính sách chống bán phá giá của Mỹ với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ
• 3.6.1. Ảnh hưởng tới kim ngạch xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam vào Mỹ
• 3.6.2. Ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• 3.6.3. Thời gian áp thuế kéo dài và mức thuế liên tục thay đổi qua các đợt rà soát hành chính hàng năm
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO VIỆT NAM ĐỂ ĐỐI PHÓ VỚI CHÍNH SÁCH CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ KHI XUẤT KHẨU HÀNG HÓA VÀO THỊ TRƯỜNG MỸ
• 4.1. Giải pháp đối với các cơ quan quản lý Nhà nước
• 4.2. Giải pháp đối với Hiệp hội ngành hàng
• 4.3. Giải pháp đối với doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách chống bán phá giá của Mỹ

Chính sách chống bán phá giá (CBPG) của Mỹ đã trở thành một công cụ quan trọng trong thương mại quốc tế. Mỹ là một trong những quốc gia sử dụng công cụ này nhiều nhất, nhằm bảo vệ sản xuất trong nước và duy trì sự công bằng trong thương mại. Chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến các quốc gia xuất khẩu mà còn tác động sâu sắc đến nền kinh tế toàn cầu. Việc hiểu rõ về chính sách CBPG của Mỹ là cần thiết để các doanh nghiệp Việt Nam có thể chuẩn bị và ứng phó hiệu quả.

1.1. Khái niệm và mục đích của chính sách chống bán phá giá

Chính sách CBPG được định nghĩa là các biện pháp mà một quốc gia áp dụng để ngăn chặn việc bán hàng hóa với giá thấp hơn giá trị thực tế của nó. Mục đích chính của chính sách này là bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước khỏi sự cạnh tranh không công bằng từ hàng hóa nhập khẩu.

1.2. Xu hướng sử dụng chính sách CBPG trong thương mại quốc tế

Trong những năm gần đây, xu hướng sử dụng chính sách CBPG đã gia tăng đáng kể. Các quốc gia, đặc biệt là Mỹ, đã áp dụng công cụ này để bảo vệ lợi ích kinh tế của mình, dẫn đến nhiều vụ kiện CBPG đối với hàng hóa từ các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

II. Những thách thức từ chính sách chống bán phá giá của Mỹ đối với hàng hóa xuất khẩu Việt Nam

Chính sách CBPG của Mỹ đã tạo ra nhiều thách thức cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Các doanh nghiệp Việt Nam thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ bị điều tra và áp thuế CBPG, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến kim ngạch xuất khẩu và hoạt động sản xuất kinh doanh.

2.1. Tác động của chính sách CBPG đến kim ngạch xuất khẩu

Việc áp dụng thuế CBPG đã làm giảm đáng kể kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ. Nhiều mặt hàng chủ lực như tôm, cá tra đã bị ảnh hưởng nặng nề, dẫn đến sự sụt giảm doanh thu cho các doanh nghiệp xuất khẩu.

2.2. Ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải điều chỉnh chiến lược sản xuất và kinh doanh để đối phó với các vụ kiện CBPG. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

III. Phương pháp nghiên cứu chính sách chống bán phá giá của Mỹ

Để hiểu rõ hơn về chính sách CBPG của Mỹ và ảnh hưởng của nó đến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này giúp phân tích sâu sắc các khía cạnh lý luận và thực tiễn của chính sách CBPG.

3.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp

Phương pháp phân tích và tổng hợp giúp tổng hợp các thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, từ đó đưa ra cái nhìn tổng quan về chính sách CBPG của Mỹ và tác động của nó đến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

3.2. Phương pháp so sánh

Phương pháp so sánh cho phép đánh giá sự khác biệt trong việc áp dụng chính sách CBPG giữa Mỹ và các quốc gia khác, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam trong việc xây dựng chính sách đối phó hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách CBPG

Nghiên cứu về chính sách CBPG của Mỹ không chỉ mang lại cái nhìn sâu sắc về tác động của nó đến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam mà còn giúp các doanh nghiệp có những biện pháp ứng phó kịp thời. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc hiểu rõ chính sách này là rất quan trọng để bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tác động của chính sách CBPG

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng chính sách CBPG của Mỹ đã làm giảm đáng kể kim ngạch xuất khẩu của nhiều mặt hàng Việt Nam. Các doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng để ứng phó với các vụ kiện CBPG.

4.2. Đề xuất giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam

Để hạn chế tác động tiêu cực từ chính sách CBPG, các doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện quy trình sản xuất và chủ động tìm hiểu về các quy định thương mại quốc tế.

V. Kết luận và tương lai của chính sách chống bán phá giá

Chính sách CBPG của Mỹ sẽ tiếp tục là một thách thức lớn đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong tương lai. Tuy nhiên, với sự chuẩn bị và ứng phó kịp thời, các doanh nghiệp có thể vượt qua những khó khăn này và tìm kiếm cơ hội mới trên thị trường quốc tế.

5.1. Tương lai của chính sách CBPG và ảnh hưởng đến Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chính sách CBPG của Mỹ có thể sẽ tiếp tục được áp dụng mạnh mẽ hơn. Việt Nam cần có những biện pháp chủ động để bảo vệ lợi ích của mình.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các biện pháp đối phó với chính sách CBPG, cũng như tìm hiểu về các xu hướng mới trong thương mại quốc tế để giúp doanh nghiệp Việt Nam phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bức tranh thương mại quốc tế giai đoạn 2000 - 2014, Tổ chức Thương mại Thế giới ghi nhận 3.769 vụ điều tra chống bán phá giá trên toàn cầu, trong đó riêng nước Mỹ đã khởi xướng 433 vụ, chiếm tỷ trọng 11,5% tổng số vụ của toàn thế giới. Đáng chú ý, các vụ kiện chống bán phá giá chiếm tới 74,8% trong tổng số 579 vụ điều tra phòng vệ thương mại mà các cơ quan chức năng Mỹ tiến hành trong cùng thời kỳ. Kể từ khi Hiệp định Thương mại song phương Việt - Mỹ có hiệu lực và Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, kim ngạch thương mại hai chiều đã ghi nhận những bước tăng trưởng vượt bậc, đưa Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu hàng đầu và mang lại thặng dư thương mại lớn cho Việt Nam.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về kim ngạch cũng khiến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trở thành mục tiêu trọng điểm của các biện pháp phòng vệ thương mại khắt khe từ phía Mỹ. Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ việc Mỹ theo đuổi chính sách bảo hộ triệt để, áp dụng quy chế nền kinh tế phi thị trường và sử dụng các phương pháp tính toán biên độ phá giá gây nhiều bất lợi. Điều này đặt các ngành hàng xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam như thủy sản, đồ gỗ và cơ khí trước những rủi ro pháp lý và tổn thất kinh tế nghiêm trọng.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về bán phá giá và công cụ chống bán phá giá; phân tích thực trạng chính sách, quy trình điều tra của Mỹ; đánh giá tác động toàn diện đến kim ngạch xuất khẩu và tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2015; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp ứng phó đồng bộ. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao năng lực kháng kiện, giảm thiểu nguy cơ bị áp mức thuế suất biên độ cao từ 10% đến trên 20% qua các kỳ rà soát hành chính hàng năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế quốc tế và hệ thống pháp lý thương mại đa phương:

• Lý thuyết về hành vi bán phá giá và biện pháp phòng vệ thương mại: Dựa trên quy định tại Điều VI của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại cùng Điều 2.1 của Hiệp định Chống bán phá giá thuộc Tổ chức Thương mại Thế giới. Bán phá giá được xác định khi một sản phẩm được đưa vào lưu thông thương mại của nước nhập khẩu với mức giá xuất khẩu thấp hơn giá trị thông thường của sản phẩm tương tự tại nước xuất khẩu theo các điều kiện thương mại thông thường.
• Lý thuyết bảo hộ thương mại và cạnh tranh chiến lược: Phân tích động cơ bán phá giá ở góc độ vi mô nhằm giải phóng năng lực sản xuất dư thừa, thâm nhập thị trường hoặc định giá chiếm đoạt để triệt tiêu đối thủ cạnh tranh. Ở góc độ vĩ mô, các mô hình phân tích cân bằng kinh tế chỉ ra rằng việc áp dụng thuế chống bán phá giá làm suy giảm phúc lợi xã hội ròng của nước nhập khẩu. Điển hình như nghiên cứu của các học giả quốc tế ước tính chính sách chống bán phá giá gây tổn thất phúc lợi hàng năm khoảng 4 tỷ USD cho chính nền kinh tế Mỹ.
• Hệ thống khái niệm chuyên ngành cốt lõi: Luận văn vận dụng các khái niệm kỹ thuật chuyên sâu gồm: Biên độ phá giá, Quy chế nền kinh tế phi thị trường, Phương pháp quy về không (zeroing), Thiệt hại vật chất đáng kể của ngành sản xuất nội địa, và Kỳ rà soát hành chính hàng năm.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ cơ sở dữ liệu chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới, Bộ Thương mại Mỹ, Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, Tổng cục Hải quan Việt Nam và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2015.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát toàn bộ 15 vụ kiện chống bán phá giá điển hình mà Mỹ áp đặt lên hàng hóa Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2015, kết hợp phân tích sâu số liệu tài chính của hơn 30 doanh nghiệp xuất khẩu lớn thuộc các nhóm ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp (như vụ kiện cá tra-basa năm 2002, tôm nước ấm năm 2003, mắc áo thép, ống thép và tháp gió). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào các mặt hàng có kim ngạch lớn, thời gian áp thuế kéo dài và mang tính đại diện cao cho cơ cấu xuất khẩu.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, phân tích so sánh định lượng - định tính và phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình. Việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu tình huống cho phép bóc tách chi tiết từng giai đoạn tố tụng phức tạp của Bộ Thương mại Mỹ và Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ, từ đó làm rõ cơ chế tác động của mức thuế chống bán phá giá đối với chuỗi giá trị sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Cơ chế điều tra mang tính bảo hộ triệt để với tỷ lệ chấp thuận điều tra cao: Nghiên cứu chỉ ra rằng quy trình điều tra phòng vệ thương mại của Mỹ được thiết kế nghiêng mạnh về việc bảo hộ ngành sản xuất trong nước. Khoảng 85% các vụ kiện nhận được kết luận khẳng định có thiệt hại sơ bộ từ Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ để tiếp tục điều tra sâu, và chỉ có khoảng 15% vụ kiện bị bác bỏ ngay từ giai đoạn ban đầu. Thời gian từ khi nộp đơn kiện đến khi có phán quyết cuối cùng kéo dài từ 280 đến 420 ngày, gây tổn hại lớn về chi phí theo đuổi kiện tụng cho các doanh nghiệp xuất khẩu.
• Sự bất lợi nghiêm trọng từ quy chế kinh tế phi thị trường và phương pháp zeroing: Do Việt Nam chưa được Mỹ công nhận là nền kinh tế thị trường, Bộ Thương mại Mỹ đã áp dụng quyền lựa chọn quốc gia thứ ba thay thế để tính toán chi phí đầu vào. Việc chọn các quốc gia có mức chi phí không tương đồng kết hợp kỹ thuật quy về không (zeroing) đã thổi phồng biên độ phá giá từ mức dưới 2% lên tới 25% - 63,88%, thậm chí áp mức thuế suất toàn quốc trên 100% đối với các doanh nghiệp không tham gia trả lời bảng câu hỏi.
• Sụt giảm kim ngạch xuất khẩu và xáo trộn dòng tiền doanh nghiệp: Ngay sau khi lệnh áp thuế tạm thời hoặc chính thức được ban hành, kim ngạch xuất khẩu của các mặt hàng bị kiện sụt giảm mạnh từ 20% đến 40% trong những năm đầu áp thuế. Doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với gánh nặng nộp tiền ký quỹ và đặt cọc thuế hải quan, dẫn tới nguy cơ đứt gãy dòng tiền lưu động, sụt giảm doanh thu hàng trăm tỷ đồng và thu hẹp quy mô sản xuất.
• Tính bất định kéo dài qua các đợt rà soát hành chính hàng năm: Mức thuế chống bán phá giá không cố định mà liên tục thay đổi qua các kỳ rà soát hành chính hàng năm (Period of Review). Điển hình trong vụ kiện cá tra và tôm qua hơn 10 đợt rà soát, mức thuế biến động thất thường từ mức 0 USD/kg lên đến hơn 1-2 USD/kg, triệt tiêu khả năng dự báo và lập kế hoạch kinh doanh dài hạn của doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tác động của chính sách chống bán phá giá được mô tả rõ nét khi đặt dữ liệu biến động kim ngạch cạnh biểu đồ xu hướng xuất khẩu và bảng tổng hợp biên độ thuế qua các kỳ rà soát. Số liệu cho thấy sự sụt giảm tức thì về thị phần của Việt Nam tại Mỹ ngay tại thời điểm mức thuế sơ bộ được áp dụng.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ áp lực vận động hành lang mạnh mẽ của các hiệp hội sản xuất nội địa Mỹ (như Hiệp hội các nhà nuôi cá nheo Mỹ) kết hợp với các kẽ hở trong quy định của Hiệp định Chống bán phá giá của WTO mà luật pháp Mỹ đã tận dụng tối đa. So sánh với các nghiên cứu quốc tế về chính sách thương mại của Mỹ đối với các nước như Nhật Bản hay Trung Quốc, nghiên cứu khẳng định công cụ chống bán phá giá thực chất là một rào cản kỹ thuật phi thuế quan được sử dụng để thay thế các biện pháp thuế quan truyền thống đã bị cắt giảm theo cam kết mở cửa thị trường. Tuy nhiên, mức độ tổn thương của Việt Nam nặng nề hơn do rào cản kinh tế phi thị trường tước đi lợi thế so sánh về chi phí sản xuất thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

• Thúc đẩy đàm phán công nhận quy chế kinh tế thị trường: Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan đẩy mạnh tiến trình đối thoại song phương với Bộ Thương mại Mỹ và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ. Mục tiêu cụ thể là đạt được sự công nhận quy chế kinh tế thị trường đầy đủ, xóa bỏ việc áp dụng giá trị thay thế từ nước thứ ba nhằm kéo giảm biên độ phá giá tính toán bình quân xuống dưới mức 5% hoặc đạt ngưỡng tối thiểu de minimis dưới 2%. Lộ trình thực hiện trọng tâm trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro phòng vệ thương mại: Cơ quan quản lý nhà nước về phòng vệ thương mại thuộc Bộ Công Thương cần xây dựng cơ sở dữ liệu giám sát hải quan thời gian thực. Hệ thống tập trung theo dõi các nhóm hàng có tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu đột biến trên 15% - 20%/năm vào thị trường Mỹ để phát tín hiệu cảnh báo trước 3 đến 6 tháng trước khi ngành sản xuất Mỹ nộp đơn kiện chính thức, hoàn thiện cơ chế cảnh báo trong vòng 12 đến 18 tháng.
• Nâng cao năng lực điều phối và thành lập quỹ hỗ trợ pháp lý ngành hàng: Các Hiệp hội ngành hàng xuất khẩu (như VASEP, VIFORES) cần khẩn trương kiện toàn quy chế liên kết hội viên và thành lập quỹ tài chính phòng vệ thương mại trong vòng 6 tháng. Giải pháp này nhằm hỗ trợ 100% các doanh nghiệp hội viên thuê các tổ chức luật sư quốc tế am hiểu sâu luật pháp Mỹ, thực hiện kháng kiện tập thể để tiết kiệm từ 30% đến 50% chi phí pháp lý so với việc tự kháng kiện đơn lẻ.
• Chuẩn hóa hệ thống kế toán quản trị và đa dạng hóa thị trường tại doanh nghiệp: Các doanh nghiệp xuất khẩu cần chuyển đổi và áp dụng hệ thống kế toán chi phí theo chuẩn mực quốc tế (IFRS), lưu trữ minh bạch toàn bộ hóa đơn đầu vào để sẵn sàng cung cấp dữ liệu chính xác cho Bộ Thương mại Mỹ trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận bảng câu hỏi. Đồng thời, doanh nghiệp phải tái cơ cấu thị trường, giới hạn tỷ trọng xuất khẩu vào Mỹ dưới 40% tổng doanh thu và nâng tỷ trọng tại các thị trường tiềm năng như EU, Nhật Bản và ASEAN lên mức 25% - 35%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách thương mại: Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao và các viện nghiên cứu chính sách có thể sử dụng dữ liệu luận văn làm căn cứ khoa học phục vụ các vòng đàm phán thương mại song phương Việt - Mỹ, cũng như hoàn thiện khung khổ pháp lý phòng vệ thương mại quốc gia.
• Ban lãnh đạo và bộ phận pháp chế của các doanh nghiệp xuất khẩu: Các doanh nghiệp đang hoặc có kế hoạch thâm nhập thị trường Mỹ cần sử dụng tài liệu này để nắm vững quy trình tố tụng của Bộ Thương mại Mỹ và Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ, từ đó chủ động xây dựng chiến lược quản trị rủi ro và phương án trả lời bảng câu hỏi điều tra.
• Các Hiệp hội ngành hàng xuất khẩu: Ban điều hành các hiệp hội ngành hàng có thể tham khảo mô hình liên kết hội viên, phương thức huy động nguồn lực tài chính chung và kinh nghiệm vận động hành lang pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của ngành hàng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế: Luận văn là nguồn học liệu giá trị cao, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về các rào cản phi thuế quan, kinh tế thương mại quốc tế và luật phòng vệ thương mại trong khuôn khổ WTO.

Câu hỏi thường gặp

• Quy chế nền kinh tế phi thị trường ảnh hưởng tiêu cực như thế nào đến mức thuế của doanh nghiệp Việt Nam?
  Khi chưa công nhận Việt Nam là kinh tế thị trường, Bộ Thương mại Mỹ sẽ sử dụng dữ liệu chi phí của một nước thứ ba thay thế có mức thu nhập tương đương để tính toán giá thông thường. Trong các vụ kiện cá tra và tôm, việc áp dụng giá nguyên liệu của các quốc gia thay thế đã đẩy biên độ phá giá từ mức dưới 2% lên tới 10% - 25%, khiến sản phẩm Việt Nam mất hoàn toàn lợi thế giá.

• Quy trình điều tra chống bán phá giá tại Mỹ thường kéo dài bao lâu và gồm các mốc thời gian nào?
  Toàn bộ quá trình điều tra chính thức kéo dài từ 280 đến 420 ngày. Các mốc quan trọng gồm: Bộ Thương mại Mỹ quyết định khởi xướng trong 20 ngày; Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ kết luận thiệt hại sơ bộ trong 45 ngày; Bộ Thương mại Mỹ ra kết luận biên độ phá giá sơ bộ sau 140 - 190 ngày; và phán quyết thiệt hại cuối cùng được ban hành sau 45 - 75 ngày tiếp theo.

• Tại sao kết luận sơ bộ của Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ lại mang tính chất quyết định đối với vụ kiện?
  Theo luật pháp Mỹ, nếu cơ quan này kết luận sơ bộ phủ định về việc có thiệt hại hoặc mối quan hệ nhân quả, toàn bộ vụ kiện sẽ chấm dứt ngay lập tức. Tuy nhiên, tiêu chuẩn xem xét sơ bộ rất thấp nên khoảng 85% vụ kiện đều bị kết luận là có thiệt hại và phải tiếp tục điều tra, chỉ có khoảng 15% vụ việc được đình chỉ.

• Phương pháp quy về không (zeroing) của Bộ Thương mại Mỹ gây ra bất lợi gì cho hàng hóa xuất khẩu?
  Phương pháp này quy đổi tất cả các giao dịch có giá xuất khẩu cao hơn giá thông thường về giá trị bằng 0 thay vì lấy giá trị âm để bù trừ cho các giao dịch bán thấp hơn. Kỹ thuật tính toán này làm sai lệch bản chất thương mại, tối đa hóa biên độ phá giá và khiến các nhà xuất khẩu chân chính bị áp mức thuế cao từ 15% đến trên 30%.

• Rà soát hành chính hàng năm có ý nghĩa gì đối với mức thuế chống bán phá giá chính thức?
  Mức thuế được ban hành sau kết luận điều tra ban đầu chỉ là mức tạm thu để đặt cọc hải quan. Hàng năm, Bộ Thương mại Mỹ tiến hành rà soát hành chính để xác định lại mức thuế thực tế cho từng năm. Mức thuế có thể thay đổi biên độ rất lớn, dao động từ 0 USD/kg lên hơn 1-2 USD/kg, đòi hỏi doanh nghiệp phải duy trì sổ sách kế toán chuẩn xác liên tục.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bán phá giá, chỉ rõ bản chất bảo hộ sản xuất nội địa triệt để trong chính sách thương mại và chống bán phá giá của Mỹ.
• Bóc tách chi tiết quy trình tố tụng kéo dài từ 280 đến 420 ngày của Bộ Thương mại Mỹ và Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ, vạch rõ sự bất lợi từ quy chế kinh tế phi thị trường và phương pháp tính toán zeroing.
• Đánh giá sâu sắc các tác động tiêu cực làm sụt giảm từ 20% đến 40% kim ngạch xuất khẩu của các ngành hàng trọng yếu như thủy sản, đồ gỗ và sản phẩm cơ khí trong các giai đoạn bị áp thuế.
• Phân tích rủi ro từ tính bất định của các kỳ rà soát hành chính hàng năm, chỉ ra nguyên nhân gây suy giảm dòng tiền và xáo trộn hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam.
• Xây dựng hệ thống giải pháp 4 trụ cột đồng bộ kết hợp chặt chẽ giữa Cơ quan quản lý Nhà nước, Hiệp hội ngành hàng và Doanh nghiệp với lộ trình thực thi cụ thể giai đoạn 2016 - 2020.

Luận văn là công trình nghiên cứu công phu, đóng góp nguồn luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho công tác hoạch định chính sách thương mại quốc tế. Để bảo vệ thị phần và giữ vững vị thế xuất khẩu tại thị trường Mỹ, các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng triển khai các khuyến nghị, chủ động chuẩn hóa hệ thống quản trị dữ liệu và xây dựng liên minh kháng kiện vững mạnh ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về chống bán phá giá Chương 2. Phương pháp nghiên cứu Chương 3. Những ảnh hưởng từ chính sách chống bán phá giá của Mỹ tới hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam Chương 4.

Một số giải pháp cho Việt Nam để đối phó với chính sách chống bán phá giá khi xuất khẩu hàng hóa vào thị trường Mỹ 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ VỀ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng hiện nay, BPG và các công cụ CBPG trong thương mại quốc tế là đề tài được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, nhất là những nhà kinh tế học, các cơ quan chuyên trách về thương mại và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Có thể tổng quan một số công trình tiêu biểu trong và ngoài nước về vấn đề này như sau: 1. Các công trình nghiên cứu về cơ sở lý luận về chống bán phá giá Công trình nghiên cứu “Rethinking antidumping law” của Bhala (2002) tổng hợp nhiều luận điểm cho trường phái phản đối sử dụng biện pháp CBPG.

Tác giả phân tích khía cạnh kinh tế của hành vi BPG và từ đó cho rằng, có nhiều trường hợp doanh nghiệp thực hiện bán hàng hóa với mức giá thấp không phải để cạnh tranh không lành mạnh mà chủ yếu để giải quyết những tình huống thông thường trong kinh doanh. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ muốn chứng minh sự không cần thiết phải có công cụ CBPG trên bình diện thế giới vì tính phản cạnh tranh, hạn chế tự do thương mại của công cụ này. Còn trên thực tế, trong trường hợp các nước khác vẫn áp dụng công cụ CBPG thì một nước cần có chính sách CBPG cho riêng mình. Công trình nghiên cứu “Antidumping: A developing country perspective” của Reem Raslan (2009) đánh giá tổng thể về khía cạnh lý thuyết và thực tiễn áp dụng chính sách CBPG của các nước và kết luận rằng, các nước đang phát triển ngày càng bị đối xử không công bằng trong thương mại quốc tế nếu công cụ CBPG ngày càng trở nên phổ biến.

Công trình nghiên cứu “Antidumping, Exchange Rate and Strategic Price Competition by Staged Game” của Hsiang-Hsi Liu, Teng-Kun Wang (2014) nghiên cứu về tỷ giá hối đoái tác động đến quyết định sử dụng công cụ CBPG của chính phủ. Nghiên cứu đã chỉ ra, trong trường hợp đồng tiền của nước nhập khẩu là đồng 5 tiền mạnh (được định giá cao so với ngoại tệ), nước nhập khẩu thường xuyên tiến hành các cuộc điều tra CBPG hơn vì đồng nội tệ mạnh đã làm tăng chỉ số giá cả và chi phí sản xuất trong nước. Mặt khác, do đồng tiền nước xuất khẩu được định giá thấp hơn, dẫn đến hàng hóa xuất khẩu cũng rẻ hơn tương đối. Nghiên cứu cũng đưa ra khuyến nghị với các chính phủ khi sử dụng công cụ CBPG cần tính toán đến lợi ích tổng thể (phúc lợi toàn xã hội).

Công trình nghiên cứu “Antidumping agreement and Developing countries” của Aradhna Aggarwal (2007) phân tích các nội dung chính của Hiệp định CBPG của WTO và chỉ ra những bất lợi của các nước đang phát triển trong việc thực thi Hiệp định. Nghiên cứu cũng mô tả về thực trạng sử dụng chính sách CBPG của các nước đang phát triển, đồng thời phân tích khía cạnh nội dung luật pháp và khả năng thực thi luật pháp về CBPG của các cơ quan chức năng.